১০. বোজ্ঝঙ্গৰিভঙ্গো

১. সুত্তন্তভাজনীযং

পঠমনযৰণ্ণনা

৪৬৬. পতিট্ঠানং ইধ সংসারে অৰট্ঠানং, তস্স মূলং কিলেসাতি আহ ‘‘কিলেসৰসেন পতিট্ঠান’’ন্তি. পতিট্ঠানায পন ব্যাপারাপত্তি কম্মন্তি ৰুত্তং ‘‘অভিসঙ্খারৰসেন আযূহনা’’তি. যস্মা কিলেসেসু তণ্হাদিট্ঠিযো তণ্হাদিট্ঠিচরিতানং ৰিসেসতো সংসারনাযিকা, কিলেসসহিতমেৰ চ কম্মং পতিট্ঠানায হোতি, ন কেৰলং, তস্মা ৰুত্তং ‘‘তণ্হাদিট্ঠীহি…পে… আযূহনা’’তি. তথা তণ্হায ভৰস্সাদভাৰতো, দিট্ঠিযা ৰিভৰাভিনন্দনভূতায ৰিভৰাভিসঙ্খরণভাৰতো ‘‘তণ্হাৰসেন পতিট্ঠানং, দিট্ঠিৰসেন আযূহনা’’তি ৰুত্তং. দিট্ঠীসুপি অন্তোমুখপ্পৰত্তায ভৰদিট্ঠিযা ৰিসেসতো সংসারে অৰট্ঠানং, যতো ওলীযনাতি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘সস্সতদিট্ঠিযা পতিট্ঠান’’ন্তি. বহিমুখপ্পৰত্তাপি ৰিভৰদিট্ঠি ভৰাভিসঙ্খরণং নাতিৰত্ততীতি ৰুত্তং ‘‘উচ্ছেদদিট্ঠিযা আযূহনা’’তি. লযাপত্তি যথারদ্ধস্স আরম্ভস্স অনিট্ঠানং অন্তোসঙ্কোচভাৰতোতি আহ ‘‘লীনৰসেন পতিট্ঠান’’ন্তি. উদ্ধতাপত্তি অনুপাযভূতা ব্যাপারাপত্তি অসঙ্কোচভাৰতোতি ৰুত্তং ‘‘উদ্ধচ্চৰসেন আযূহনা’’তি. তথা কোসজ্জপক্খিকত্তা চ কামসুখানুযোগস্স উদ্ধচ্চপক্খিকত্তা চ অত্তকিলমথানুযোগস্স তদুভযৰসেন পতিট্ঠানাযূহনা ৰুত্তা, ইতরং ৰুত্তনযানুসারেন ৰেদিতব্বং. ইধাতি ইমিস্সা সম্মোহৰিনোদনিযা. অৰুত্তানন্তি ‘‘কিলেসৰসেন পতিট্ঠান’’ন্তিআদীনং ৰসেন ৰেদিতব্বা পতিট্ঠানাযূহনাতি যোজনা.

সমপ্পৰত্তে ধম্মেতি লীনুদ্ধচ্চৰিরহেন সমপ্পৰত্তে সম্পযুত্তধম্মে. পটিসঞ্চিক্খতীতি পতিরূপং সঙ্কলেতি গণেতি তুলেতি. তেনাহ ‘‘উপপত্তিতো ইক্খতী’’তি. তদাকারোতি পটিসঙ্খানাকারো উপপত্তিতো ইক্খনাকারো. এৰঞ্চ কত্ৰাতি পটিসঙ্খানসভাৰত্তা এৰ উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স. পচ্ছিমপচ্ছিমকারণভাৰোতি পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স কারণভাৰো. পুরিমং পুরিমঞ্হি পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স ৰিসেসপচ্চযোতি.

৪৬৭. অৰিপরীতকাযাদিসভাৰগ্গহণসমত্থতায বলৰতী এৰ সতি. পঞ্ঞা গহিতা সতিনেপক্কেনাতি অত্থো. এৰংচিত্তোতি এৰং লাভসক্কারসিলোকসন্নিস্সিতচিত্তো. চিরকতৰত্তাদিৰসেনাতি চিরকতৰত্তাদিসীসেন. ‘‘ৰুত্তো’’তি ইমিনাপি ‘‘কত্ৰা আহ কাযৰিঞ্ঞত্তিং…পে… কোট্ঠাস’’ন্তি যোজনা.

পরেসন্তি ন অনন্তরানং. সব্বেসং…পে… যোজেতব্বা ‘‘সব্বে বোজ্ঝঙ্গা সব্বেসং পচ্চযৰিসেসা হোন্তিযেৰা’’তি. কামেতীতি কামো, অস্সাদনৰসেন আমসতীতি আমিসং, কামোৰ আমিসন্তি কামামিসং, কিলেসকামো. ৰত্থুকামো পন আমসীযতীতি আমিসং. এৰং সেসদ্ৰযম্পি. তেসু লোকীযন্তি এত্থ সুখৰিসেসাতি লোকো, উপপত্তিৰিসেসো. ৰট্টং সংসারো. কামস্সাদৰসেন পৰত্তো লোভো কামামিসং. ভৰৰিসেসপত্থনাৰসেন পৰত্তো লোকামিসং. ৰিভৰো নাম কিমত্থিযো, কো ৰা তং অভিপত্থেয্যাতি ৰট্টানুগেধভূতো লোভো ৰট্টামিসন্তি চ ৰদন্তি. তদারম্মণন্তি তস্সা তণ্হায আরম্মণং, রূপাদি. লোকধম্মা লাভাদযো. ৰুত্তাৰসেসা সব্বাৰ তণ্হা সংসারজনকো রাগো.

পঠমনযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযনযৰণ্ণনা

৪৬৮-৯. সব্বে সত্তাতি কামভৰাদীসু, সঞ্ঞীভৰাদীসু, একৰোকারভৰাদীসু চ সব্বভৰেসু সব্বে সত্তা. আহারতো ঠিতি এতেসন্তি আহারট্ঠিতিকা, পচ্চযট্ঠিতিকা. যেন পচ্চযেন তে তিট্ঠন্তি, সো একোৰ ধম্মো ঞাতপরিঞ্ঞাসঙ্খাতায ‘‘আহারট্ঠিতিকা’’তি অভিঞ্ঞায অভিঞ্ঞেয্যো. দ্ৰে ধাতুযোতি সঙ্খতাসঙ্খতধাতুযো. তিস্সো ধাতুযোতি কামধাতুরূপধাতুঅরূপধাতুযো. পঞ্চ ৰিমুত্তাযতনানীতি ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো সত্থা ধম্মং দেসেতি অঞ্ঞতরো ৰা গরুট্ঠানিযো’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩২২, ৩৫৫; অ. নি. ৫.২৬) আগতানি ৰিমুচ্চনকারণানি. অনুত্তরিযানীতি দস্সনানুত্তরিযাদীনি ছ অনুত্তরিযানি. নিদ্দসৰত্থূনীতি যেহি কারণেহি নিদ্দসো হোতি, তানি নিদ্দসৰত্থূনি নাম. দেসনামত্তঞ্চেতং. খীণাসৰো হি দসৰস্সো হুত্ৰা পরিনিব্বুতো পুন দসৰস্সো ন হোতি. ন কেৰলঞ্চ দসৰস্সো, নৰৰস্সোপি…পে… একমুহুত্তিকোপি ন হোতিযেৰ পুন পটিসন্ধিযা অভাৰা, অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন পনেৰং ৰুত্তং. তানি পন ‘‘ইধ, ভিক্খু, সিক্খাসমাদানে তিব্বচ্ছন্দো হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩৩১) সুত্তে আগতানিযেৰ. ‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স পুরিসপুগ্গলস্স মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা হোতী’’তিআদীনি (দী. নি. ৩.৩৬০; অ. নি. ১০.১০৬) দস নিজ্জরৰত্থূনি. খন্ধাদযোতি খন্ধাযতনধাতাদযো. ৰিনন্ধনন্তি ‘‘ভৰাদিৰিনন্ধনট্ঠেন ৰানং ৰুচ্চতি তণ্হা’’তি দস্সেতি. গমনন্তি অস্সাদনৰসেন আরম্মণে পৰত্তিমাহ. তেন ৰুত্তং ‘‘পিযরূপসাতরূপেসূ’’তি.

ৰিপস্সনাসহগতন্তি ৰেদিতব্বং ৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকত্তা. ‘‘মগ্গং অপ্পত্তং কাযিকং ৰীরিয’’ন্তি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তত্তা পন লোকুত্তরৰীরিযম্পি পরিযাযেন কাযিকং নাম অত্থীতি দীপিতং হোতি.

রূপাৰচরে পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গোতি ন ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘রূপাৰচরে…পে… পটিক্খিত্তা’’তি. যথা ৰিপস্সনাসহগতা পীতি পরিযাযেন ‘‘পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি ৰুচ্চতি, এৰং রূপাৰচরে পীতি নিব্বেধভাগিযা ৰত্তব্বা সিযা. এৰং লব্ভমানাপি অলব্ভমানং উপাদায ন ৰুত্তা. ‘‘অৰিতক্কঅৰিচারা’’তি ৰিসেসনং সন্তপণীতায পীতিযা দস্সনত্থং. বোজ্ঝঙ্গভূতাতি পরিযাযবোজ্ঝঙ্গভূতা. অৰিতক্কঅৰিচারো পীতি…পে… ন ৰুত্তো সৰিতক্কসৰিচারত্তা তস্স. ন হি কামাৰচরা অৰিতক্কঅৰিচারা পীতি অত্থি.

ইধ ৰুত্তো পরিযাযেনাতি অত্থো. মগ্গপটিৰেধানুলোমনতো ৰিপস্সনায ৰিয পাদকজ্ঝানেসুপি সতিআদযো ‘‘বোজ্ঝঙ্গা’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চন্তীতি আহ ‘‘নিব্বেধভাগিযত্তা ন পটিক্খিপিতব্বো’’তি. এৰং কসিণজ্ঝানাদীসু বোজ্ঝঙ্গে উদ্ধরন্তানং অধিপ্পাযং ৰত্ৰা অনুদ্ধরন্তানং অধিপ্পাযং ৰত্তুং ‘‘অনুদ্ধরন্তা পনা’’তিআদিমাহ. তে হি আসন্নেকন্তকিচ্চনিব্বত্তীহি ৰিপস্সনাক্খণে বোজ্ঝঙ্গে উদ্ধরন্তি, ন ঝানক্খণে তদভাৰতো. তেনাহ ‘‘ৰিপস্সনাকিচ্চস্স ৰিয…পে… ন উদ্ধরন্তী’’তি. কসিণনিস্সন্দো অরূপানীতি আহ ‘‘তদাযত্তানী’’তি.

দুতিযনযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ততিযনযৰণ্ণনা

৪৭০-১. ৰোস্সজ্জনং পহানং ৰোস্সগ্গো, ৰোস্সজ্জনং ৰা ৰিস্সট্ঠভাৰো নিরাসঙ্কানুপ্পৰেসোতি আহ ‘‘ৰোস্সগ্গসদ্দো…পে… দুৰিধতা ৰুত্তা’’তি. ৰিপস্সনাক্খণে তদঙ্গতন্নিন্নপ্পকারেন, মগ্গক্খণে সমুচ্ছেদতদারম্মণকরণপ্পকারেন.

ততিযনযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সুত্তন্তভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা

৪৭২. উপেক্খনমুপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স সভাৰো, সো চ সমাধিৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গো ৰিয সম্পযুত্তানং ঊনাধিকভাৰব্যাৰটো অহুত্ৰা তেসং অনূনানধিকভাৰে মজ্ঝত্তাকারপ্পৰত্তীতি ইমমত্থং আহ ‘‘উপেক্খনৰসেনা’’তিআদিনা. তত্থ উপপত্তিতো ইক্খনন্তি পটিসঙ্খানমাহ.

অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

বোজ্ঝঙ্গৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.