২. অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা

৩৪. তং ৰত্ৰাতি তং ভূমিৰসেন জানিতব্বতং ‘‘সব্বাপি চতুভূমিকৰেদনা’’তিআদিনা ৰত্ৰা. সম্পযুত্ততো দস্সিততাদীতি এত্থ আদি-সদ্দেন হেতুজাতিভূমিইন্দ্রিযৰত্থুসম্ফস্সজভেদতো দস্সিততং অনৰসেসতো সঙ্গণ্হাতি.

যদিপি তং-সদ্দো পুব্বে ৰুত্তস্স সামঞ্ঞতো পটিনিদ্দেসো, তথাপি অনন্তরমেৰ পচ্চামসিতুং যুত্তো ইতরত্থ অসম্ভৰতোতি আহ ‘‘অট্ঠ…পে… যোজনা’’তি. ‘‘অট্ঠৰিধত্তাভাৰতো’’তি ইমিনা তং অসম্ভৰং দস্সেতি.

পূরণত্থমেৰ ৰুত্তো, অপুব্বতাভাৰতোতি অত্থো.

গহণৰড্ঢনৰসেনাতি গহণস্স ৰড্ঢনৰসেন. গহণন্তি চেত্থ কথনং দট্ঠব্বং, তস্স ৰড্ঢনং তস্মিং তস্মিং ঠানে অৰুত্তস্স কথনং. তেনাহ ‘‘পুব্বে গহিততো অঞ্ঞস্স গহণং ৰড্ঢন’’ন্তি, ততো এৰ চ ‘‘পুরিমগহিতে অঞ্ঞুপচযৰসেনা’’তি ৰুত্তং. ‘‘ৰড্ঢনসদ্দো ছেদনত্থো’’তি ইদং যথা অসিৰা ‘‘সিৰা’’তি, দিট্ঠঞ্চ ‘‘অদিট্ঠ’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰং দট্ঠব্বং. নযনীহরণন্তি নীযতীতি নযো, দেসনা, তস্স নীহরণং পৰত্তনং. ৰড্ঢনকনযোতি যথাৰুত্তৰড্ঢনকৰসেন পৰত্তো দেসনানযো. অঞ্ঞে ভেদাতি একৰিধচতুব্বিধাদযো ভেদা. যদি অৰিসিট্ঠা, কস্মা ৰুত্তাতি আহ ‘‘তথাপী’’তিআদি. তত্থ পঞ্ঞাপ্পভেদজননত্থন্তি ধম্মৰিসযায পভেদগতায পঞ্ঞায ৰিনেয্যানং নিব্বত্তনত্থং, ৰিজ্জাট্ঠানাদিৰসেন ৰিনেয্যানং ধম্মপটিসম্ভিদায উপ্পাদনত্থন্তি অত্থো. অভিঞ্ঞেয্যধম্মৰিভাগতায সম্মসনৰারস্স ৰিসযভাৰতো ৰুত্তং ‘‘একেকস্স ৰারস্স গহিতস্স নিয্যানমুখভাৰতো’’তি. ইতরেপি ভেদা ৰুত্তাতি দুৰিধতিৰিধভেদানং যং নানত্তং, তস্স ৰসেন ইতরে ভেদা অনানত্তাপি যথাৰুত্তকারণতো ৰুত্তা. ‘‘ন কেৰল’’ন্তিআদিনা ভেদানং অঞ্ঞমঞ্ঞপেক্খতং দস্সেত্ৰা ‘‘তস্মা’’তিআদিনা তেসং ৰিসিট্ঠতং দস্সেতি.

যথা দুকমূলকাদীসু ভেদা গণনানুপুব্বিযা পৰত্তা পভেদন্তরাপেক্খা, ন এৰমেতে. এতে পন সত্তৰিধাদিভেদা পভেদন্তরনিরপেক্খা কেৰলং বহুৰিধভাৰসামঞ্ঞেনেৰ ৰুত্তাতি দস্সেতি ‘‘অঞ্ঞপ্পভেদনিরপেক্খা’’তিআদিনা. দুকতিকপদত্থানং যথারহং অপেক্খিতব্বাপেক্খকভাৰেন ৰুত্তত্তা যথা দুকে ঠপেত্ৰা ৰুত্তা তিকা তত্থ পক্খিত্তা নাম জাতা, এৰং তিকদুকপদত্থানং অপেক্খিতব্বাপেক্খকভাৰেন ৰুত্তত্তা দুকে ৰত্ৰা ৰুত্তেসুপি তিকেসু তে পক্খিত্তা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘পরতো…পে… যোজিতত্তা’’তি.

সমানৰীথিযন্তি একৰীথিযং. চক্খুসঙ্ঘট্টনাযাতি চক্খুরূপপটিঘাতেন. সোতি চক্খুরূপপটিঘাতো. তদুপ্পাদিকাতি তস্স চক্খুসম্ফস্সস্স উপ্পাদিকা. সাতি আৰজ্জনৰেদনা. ননু চ ৰেদনাপচ্চযো ফস্সো ৰুত্তো, ন ফস্সপচ্চযা ৰেদনাতি? ন, ৰেদনাসীসেন চিত্তুপ্পাদস্স গহিতত্তাতি. তপ্পযোজনত্তাতি চক্খুসম্ফস্সপযোজনত্তা. পযোজযতীতি পযোজনং, ফলং.

রূপাৰচরারূপাৰচরানং ৰিপাকানন্তি অধিপ্পাযো. তে হি ইধ অগ্গহিতা. তেনেৰাহ ‘‘তেসং সযমেৰ মনোদ্ৰারভূতত্তা’’তিআদি. ততোতি ভৰঙ্গতো. চক্খুসম্ফস্সপচ্চযাদিকুসলাদীনন্তি এত্থ পুরিমেন আদি-সদ্দেন ‘‘সোতসম্ফস্সপচ্চযা’’তি এৰমাদযো সঙ্গহিতা, দুতিযেন অকুসলাদযো. ‘‘কামাৰচরঅট্ঠকুসলচিত্তৰসেনা’’তিআদিনা কুসলাব্যাকতানম্পি কামাৰচরানংযেৰ যোজিতত্তা ৰুত্তং ‘‘সমানৰীথিযং লব্ভমানতা অট্ঠকথাযং ৰুত্তা’’তি. ৰেদনাপীতিসনিদস্সনত্তিকৰজ্জানং একূনৰীসতিযা তিকানং ৰসেন একূনৰীসতিচতুৰীসতিকা. যদি অসমানৰীথিযম্পি কুসলাদীনং লব্ভমানতা যোজেতব্বা, অথ কস্মা সমানৰীথিযংযেৰ যোজিতাতি আহ ‘‘অট্ঠকথাযং পনা’’তিআদি. তেনেৰাতি অসমানৰীথিযং অপ্পটিক্খিত্তত্তাযেৰ.

চিত্তসম্বন্ধোতি চিত্তেন সম্বন্ধো চিত্তসম্বন্ধং কত্ৰা চিত্তসীসেন ৰেদনায কথনং. তিকভূমিৰসেনাতি কুসলত্তিকাদিতিকৰসেন, কামাৰচরাদিভূমিৰসেন চ. দ্ৰারতিকৰসেনাতি চক্খাদিউপ্পত্তিদ্ৰারৰসেন, কুসলত্তিকাদিতিকৰসেন চ. যত্থ কত্থচীতি দীপেতব্বস্স অত্থস্স ৰিসেসাভাৰতো সত্তৰিধভেদাদীসু যত্থ কত্থচি. ন চ দ্ৰারং অনামট্ঠন্তি যোজনা. তেন সত্তৰিধভেদতো তিংসৰিধভেদে ৰিসেসং দস্সেতি. যদিপি উভযত্থ ভূমিযো আগতা, রূপাৰচরাদিভূমিআমসনেন পন অসমানৰীথিযং লব্ভমানতা দস্সিতাতি আহ ‘‘অতিব্যত্তা চ এত্থ সমানাসমানৰীথীসু লব্ভমানতা’’তি. সুখদীপনানি হোন্তি দ্ৰারভূমিআমসনমুখেন ৰেদনাক্খন্ধস্স ৰিভত্তত্তা. ন ভূমিযো অপেক্খিত্ৰা ঠপিতাতি কথেতব্বভাৰেন ভূমিযো অপেক্খিত্ৰা ন ঠপিতা, ভূমিৰিভাগেন ন কথিতাতি অত্থো. অপেক্খিতব্বরহিতাতি দ্ৰারভূমীনং অগ্গহিতত্তা আকঙ্খিতব্বদ্ৰারাদিৰিসেসরহিতা.

‘‘উপনিস্সযকোটিযা’’তি এত্থ নিপ্পরিযাযতো পরিযাযতো চ উপনিস্সযকোটিদস্সনমুখেন ইধাধিপ্পেতউপনিস্সযকোটিং দস্সেতুং ‘‘সদ্ধং উপনিস্সাযা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ উপনিস্সযানন্তি ৰেদনায উপনিস্সযভূতানং. দস্সনন্তি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, দিস্ৰা ৰা গহণং. উপনিস্সযন্তভাৰেনাতি লামকূপনিস্সযভাৰেন. যদি ঘাযনাদীনি উপনিস্সযো ভৰেয্যুং, পকতূপনিস্সযানেৰ সিযুং. পকতূপনিস্সযো চ নানাৰীথিযংযেৰাতি তদলাভৰচনং ইধ নানাৰীথিজোতকন্তি দস্সেতি ‘‘ঘানাদিদ্ৰারেসূ’’তিআদিনা. কসিণপরিকম্মাদীনন্তি কসিণপরিকম্মসমাপত্তিনিব্বত্তনৰিপস্সনাৰড্ঢনাদীনং. তদলাভোতি উপনিস্সযালাভো, সো চ ঘাযনাদীহি পরেসং পটিপত্তিযা জানিতুং অসক্কুণেয্যত্তা. অন্তিমভৰিকবোধিসত্তাদীনং সৰনেন ৰিনা তংফুসনং সিযা মূলূপনিস্সযোতি ‘‘যেভুয্যেনা’’তি ৰুত্তং.

সম্পন্নজ্ঝাসযোতি ৰিৰট্টূপনিস্সযসম্পত্তিযা সম্পন্নজ্ঝাসযো. তেনাতি ‘‘এৰং চক্খুৰিঞ্ঞাণ’’ন্তি ৰচনেন. তদুপনিস্সযন্তি ততো পরং উপ্পন্নকসিণরূপদস্সনাদীনং উপনিস্সযভূতং.

থামগমনং নাম কামরাগাদীনংযেৰ আৰেণিকো সভাৰোতি আহ ‘‘অপ্পহীনকামরাগাদিকস্স ৰা’’তি. ‘‘রাগো উপ্পন্নো’’তিআদিনা ইট্ঠানিট্ঠারম্মণে রাগপটিঘানং উপ্পত্তিৰিচারণাৰ ৰুত্তা, ন নেসং কিচ্চৰিসেসোতি কিচ্চৰিসেসেন ৰুত্তে দস্সেন্তো ‘‘অসমপেক্খনাযা’’তিআদিমাহ. পৰত্তা ৰেদনাতি অত্থো. পকারন্তরেনাতি চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা উপ্পন্নকিলেসানং সমতিক্কমনসঙ্খাতেন পকারন্তরেন. তথা ভাৰনাৰসেনাতি এত্থ তথা-সদ্দেন চক্খুসম্ফস্সস্স চতুভূমিকৰেদনায উপনিস্সযভাৰো এৰ পকারন্তরেন কথিতোতি ইমমেৰত্থং আকড্ঢতি. ভাৰনাযেৰেত্থ পকারন্তরং.

সব্বং সম্মসনং ভাৰনাতি ৰেদিতব্বা, ন নীৰরণপ্পহানপরিঞ্ঞাৰ.

অঞ্ঞমঞ্ঞস্স চাতি ফোট্ঠব্বমহাভূতেসু ইতরীতরস্স, আপোধাতুযা চ ৰসেন.

তেসন্তি জাতিআদীনং, কম্মত্থে চেতং সামিৰচনং. সহজাতস্স মনোসম্ফস্সস্স বলৰপচ্চযভাৰং দস্সেতীতি সম্বন্ধো. তস্স ৰা দস্সনস্সাতি তস্স ৰা জাতিআদিকে ভযতো দস্সনৰসেন পৰত্তস্স কামাৰচরঞাণস্স.

তদেৰ অত্তনো ফলস্সেৰ ফলভাৰেনাতি ‘‘মনোসম্ফস্সো’’তি ফস্সস্স কারণভাৰেন যং ৰুত্তং, তদেৰ ৰিঞ্ঞাণং অত্তনো ফলস্স ফলভাৰেন ৰুত্তস্স ফস্সস্স ‘‘চক্খুসম্ফস্সজ’’ন্তিআদিনা ফলভাৰেন ৰত্তুং ন যুত্তং. ‘‘মনোসম্ফস্সো’’তিআদিনা লব্ভমানোপি ৰিঞ্ঞাণং পটিচ্চ ফস্সস্স পচ্চযভাৰো হেতুফলসঙ্করপরিহরণত্থং ন ৰুত্তোতি ৰত্ৰা যদিপি ফস্সো ৰিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো হোতি, ন পন ফস্সস্স ৰিয ৰিঞ্ঞাণং সো তস্স ৰিসেসপচ্চযো হোতীতি ৰিঞ্ঞাণস্স চক্খুসম্ফস্সজাদিতা ন ৰুত্তাতি দস্সেতুং ‘‘যস্মা ৰা’’তিআদি ৰুত্তং.

অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.