(১.) এককনিদ্দেসৰণ্ণনা
৭৬১. ন হেতুমেৰাতি এত্থ চ ন হেতূ এৰাতি অত্থো, ব্যঞ্জনসিলিট্ঠতাৰসেন পন রস্সত্তং ম-কারো চ কতো ‘‘অদুক্খমসুখা’’তি এত্থ ৰিয. ইমিনাপি নযেনাতি এত্থ পুরিমনযেন হেতুভাৰাদিপটিক্খেপো, পচ্ছিমনযেন নহেতুধম্মাদিকোট্ঠাসসঙ্গহোতি অযং ৰিসেসো ৰেদিতব্বো. চুতিগ্গহণেন চুতিপরিচ্ছিন্নায একায জাতিযা গহণং দট্ঠব্বং, ভৰগ্গহণেন নৰধা ৰুত্তভৰস্স. তদন্তোগধতায তত্থ তত্থ পরিযাপন্নতা ৰুত্তা. উপ্পন্নং মনোৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি ‘‘ন রূপং ৰিয উপ্পন্না ছৰিঞ্ঞাণৰিঞ্ঞেয্যা’’তি রূপতো এতেসং ৰিসেসনং করোতি.
৭৬২. কপ্পতো কপ্পং গন্ত্ৰাপি ন উপ্পজ্জতীতি ন কদাচি তথা উপ্পজ্জতি. ন হি খীরাদীনং ৰিয এতেসং যথাৰুত্তলক্খণৰিলক্খণতা অত্থীতি দস্সেতি.
৭৬৩. সমোধানেত্ৰাতি লোকে ৰিজ্জমানং সব্বং রূপং সমোধানেত্ৰা. এতেন মহত্তেপি অৰিভাৰকত্তং দস্সেন্তো সুখুমত্তা ন ৰিভাৰেস্সতীতি ৰাদপথং ছিন্দতি. চক্খুপসাদে মম ৰত্থুম্হীতি অত্থো. ৰিসযোতি ইস্সরিযট্ঠানন্তি অধিপ্পাযো.
৭৬৪. অব্বোকিণ্ণাতি অব্যৰহিতা, অনন্তরিতাতি অত্থো. ৰৰত্থিতানম্পি পটিপাটিনিযমো তেন পটিক্খিত্তোতি অত্থো. অনন্তরতাতি অনন্তরপচ্চযতা এতেন পটিক্খিত্তাতি অত্থো.
৭৬৫. সমনন্তরতাতি চ সমনন্তরপচ্চযতা.
৭৬৬. আভুজনতোতি আভুগ্গকরণতো, নিৰত্তনতো ইচ্চেৰ অত্থো. এত্থ চ ‘‘পঞ্চ ৰিঞ্ঞাণা অনাভোগা’’তি আভোগসভাৰা ন হোন্তীতি অত্থো, ‘‘পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং নত্থি আৰট্টনা ৰা’’তিআদীসুপি আৰট্টনভাৰো ৰাতিআদিনা অত্থো দট্ঠব্বো.
ন কঞ্চি ধম্মং পটিৰিজানাতীতি এত্থ ন সব্বে রূপাদিধম্মা ধম্মগ্গহণেন গহিতাতি যথাধিপ্পেতধম্মদস্সনত্থং ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মাতি এৰং ৰুত্ত’’ন্তি আহ.
রূপাদীসু অভিনিপতনং তেহি সমাগমো তেসন্তিপি ৰত্তুং যুজ্জতীতি আহ ‘‘রূপাদীনং অভিনিপাতমত্ত’’ন্তি. কম্মত্থে ৰা সামিৰচনং. ৰিঞ্ঞাণেহি অভিনিপতিতব্বানি হি রূপাদীনীতি. ইদং ৰুত্তং হোতীতিআদীসু হি অযং অধিপ্পাযো – আরম্মণকরণেন পটিৰিজানিতব্বানি রূপাদীনি ঠপেত্ৰা কুসলাকুসলচেতনায তংসম্পযুত্তানঞ্চ যথাৰুত্তানং সহজপুব্বঙ্গমধম্মেন পটিৰিজানিতব্বানং পটিৰিজাননং এতেসং নত্থীতি. এৰঞ্চ কত্ৰা ‘‘দস্সনাদিমত্ততো পন মুত্তা অঞ্ঞা এতেসং কুসলাদিপটিৰিঞ্ঞত্তি নাম নত্থী’’তি কিচ্চন্তরং পটিসেধেতি.
অৰিপাকভাৰেন অঞ্ঞং অব্যাকতসামঞ্ঞং অনিৰারেন্তো কুসলাকুসলগ্গহণঞ্চ করোতীতি চৰনপরিযোসানঞ্চ কিচ্চং. পি-সদ্দেন সহজৰনকানি ৰীথিচিত্তানি সম্পিণ্ডেত্ৰা পঞ্চদ্ৰারে পটিসেধনে অযং অধিপ্পাযো সিযা – ‘‘মনসা চে পদুট্ঠেন…পে… পসন্নেন ভাসতি ৰা করোতি ৰা’’তি (ধ. প. ১-২) এৰং ৰুত্তা ভাসনকরণকরা, তংসদিসা চ সুখদুক্খুপ্পাদকা বলৰন্তো ছট্ঠদ্ৰারিকা এৰ ধম্মগ্গহণেন গহিতাতি ন তেসং পঞ্চদ্ৰারিকজৰনেন পটিৰিজাননং অত্থি, দুব্বলানং পন পুব্বঙ্গমপটিৰিজাননং তত্থ ন পটিসিদ্ধং ‘‘ন কাযকম্মং ন ৰচীকম্মং পট্ঠপেতী’’তি ৰিঞ্ঞত্তিদ্ৰযজনকস্সেৰ পট্ঠপনপটিক্খেপেন দুব্বলস্স মনোকম্মস্স অনুঞ্ঞাতত্তা. তথা কাযসুচরিতাদিকুসলকম্মং করোমীতি, তব্বিপরীতং অকুসলং কম্মং করোমীতি চ কুসলাকুসলসমাদানং পঞ্চদ্ৰারিকজৰনেন ন হোতি. তথা পটিচ্চসমুপ্পাদৰণ্ণনাযং ৰুত্তা ‘‘পঞ্চদ্ৰারিকচুতি চ ন পঞ্চদ্ৰারিকচিত্তেহি হোতি চুতিচিত্তস্স অতংদ্ৰারিকত্তা’’তি. যা পনাযং পাল়ি ‘‘পঞ্চহি ৰিঞ্ঞাণেহি ন কঞ্চি ধম্মং পটিৰিজানাতি অঞ্ঞত্র অভিনিপাতমত্তা’’তি, তস্সা রূপাদীনং আপাথমত্তং মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞং কঞ্চি ধম্মসভাৰং ন পটিৰিজানাতীতি অযমত্থো দিস্সতি. ন হি রূপং পটিগ্গণ্হন্তম্পি চক্খুৰিঞ্ঞাণং রূপন্তি চ গণ্হাতীতি. সম্পটিচ্ছনস্সপি রূপনীলাদিআকারপটিৰিজাননং নত্থীতি কিঞ্চি ধম্মস্স পটিৰিজাননং পটিক্খিত্তং, পঞ্চহি পন ৰিঞ্ঞাণেহি সাতিসযং তস্স ৰিজাননন্তি ‘‘অঞ্ঞত্র অভিনিপাতমত্তা’’তি ন ৰুত্তং. যস্স পাল়িযং বহিদ্ধাপচ্চুপ্পন্নারম্মণতা ৰুত্তা, ততো অঞ্ঞং নিরুত্তিপটিসম্ভিদং ইচ্ছন্তেহি পঞ্চদ্ৰারজৰনেন পটিসম্ভিদাঞাণস্স সহুপ্পত্তি পটিসিদ্ধা. রূপারূপধম্মেতি রূপারূপাৰচরধম্মেতি অত্থো.
পঞ্চদ্ৰারিকচিত্তেন ন পটিবুজ্ঝতীতি কস্মা ৰুত্তং, ননু রূপাদীনং আপাথগমনে নিদ্দাপটিবোধো হোতীতি? ন, পঠমং মনোদ্ৰারিকজৰনস্স উপ্পত্তিতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নিদ্দাযন্তস্স হী’’তিআদি. পলোভেত্ৰা সচ্চসুপিনেন.
অব্যাকতোযেৰ আৰজ্জনমত্তস্সেৰ উপ্পজ্জনতোতি ৰদন্তি. এৰং ৰদন্তেহি মনোদ্ৰারেপি আৰজ্জনং দ্ৰত্তিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৰা জৰনট্ঠানে ঠত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতীতি অধিপ্পেতন্তি দট্ঠব্বং.
তস্সা এৰ ৰসেনাতি তস্সা ৰসেন একৰিধেন ঞাণৰত্থু হোতীতি চ, ৰেদিতব্বন্তি চ যোজনা কাতব্বা.
এককনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.