(২) সঙ্খ্যাৰারো

৭৩. তথা পুরেজাতপচ্চযেতি যথা অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযে ৰিসেসো ৰিভঙ্গে অত্থি, তথা পুরেজাতপচ্চযেপি অত্থীতি অত্থো. ‘‘ৰত্থুং পুরেজাতপচ্চযা’’তি হি তত্থ ৰিসেসো পটিসন্ধিঅভাৰো চাতি. ৰিপাকানি চেৰ ৰীথিচিত্তানি চ ন লব্ভন্তীতি এতেন ‘‘কিরিযাব্যাকতং একং খন্ধং পটিচ্চা’’তিআদিকে (পট্ঠা. ১.১.৫৩) ৰিভঙ্গে ৰিপাকাব্যাকতাভাৰং কিরিযাব্যাকতে চ অজৰনস্স সব্বেন সব্বং অলব্ভমানতং ৰিসেসং দস্সেতি.

৭৪. একমূলকে দস্সিতায দেসনায লব্ভমানগণনঞ্ঞেৰ আদাযাতি ইদং এতস্মিং অনুলোমে সুদ্ধিকনযে দস্সিতগণনতো ততো পরেসু নযেসু অঞ্ঞিস্সা অভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. অবহুগণনেন যুত্তস্স তেন সমানগণনতা চ ইমস্মিং অনুলোমেযেৰ দট্ঠব্বা. পচ্চনীযে পন ‘‘নহেতুপচ্চযা নারম্মণে এক’’ন্তিআদিং (পট্ঠা. ১.১.১০৪) ৰক্খতীতি.

৭৬-৭৯. তে পন সঙ্খিপিত্ৰা তেৰীসতিমূলকোৰেত্থ দস্সিতোতি এত্থ পচ্ছাজাতৰিপাকানং পরিহীনত্তা ‘‘দ্ৰাৰীসতিমূলকো’’তি ৰত্তব্বং সিযা সাসেৰনসৰিপাকানং ৰসেন. দুৰিধম্পি পন দ্ৰাৰীসতিমূলকং সহ গহেত্ৰা সঙ্গহিতে তস্মিং উভযসব্ভাৰতো ‘‘তেৰীসতিমূলকো’’তি আহাতি দট্ঠব্বং. আসেৰনৰিপাকানং ৰা ৰিরোধাভাৰে সতি পুচ্ছায দস্সিতনযেন তেৰীসতিমূলকেন ভৰিতব্বং, তস্স চ নামং দ্ৰাৰীসতিমূলকে আরোপেত্ৰা ‘‘তেৰীসতিমূলকো’’তি ৰুত্তন্তি অযমেত্থ রুল়্হী.

আরম্মণপদে চেৰাতি এতেন একমূলকে অঞ্ঞপদানি ৰজ্জেতি. ন হি একমূলকে হেতাদীসু তযোৰাতি অধিপ্পাযো. সুদ্ধিকনযো পন আরম্মণমূলকাদীসু ন লব্ভতীতি আরম্মণমূলকে ‘‘নৰা’’তি এতায অধিকগণনায অভাৰদস্সনত্থং ‘‘আরম্মণে ঠিতেন সব্বত্থ তীণেৰ পঞ্হা’’তি ৰুত্তং. তত্থ কাতব্বাতি ৰচনসেসো. তীণেৰাতি চ ততো উদ্ধং গণনং নিৰারেতি, ন অধো পটিক্খিপতি. তেন ‘‘ৰিপাকে এক’’ন্তি গণনা ন নিৰারিতাতি দট্ঠব্বা. তীসু একস্স অন্তোগধতায চ ‘‘তীণেৰা’’তি ৰুত্তন্তি. ইতীতিআদিনা ‘‘সব্বত্থ তীণেৰা’’তি ৰচনেন অত্তনো ৰচনং দল়্হং করোতি.

৮০-৮৫. যে …পে… তং দস্সেতুন্তি এত্থাযমধিপ্পাযো – যদিপি অৰিগতানন্তরং ‘‘আরম্মণপচ্চযা হেতুযা তীণী’’তি ৰুত্তেপি ঊনতরগণনেন সদ্ধিং সংসন্দনে যা গণনা লব্ভতি, সা দস্সিতা হোতি, তথাপি ঊনতরগণনেহি সমানগণনেহি চ সদ্ধিং সংসন্দনে ঊনতরা সমানা চ হোতি, ন এৰং আৰিকরণৰসেন দস্সিতা হোতি, ৰিপল্লাসযোজনায পন তথা দস্সেতি. ৰচনেন ৰা হি লিঙ্গেন ৰা অত্থৰিসেসাৰিকরণং হোতীতি. তেনেতং আৰিকরোতীতি এত্থাপি এৰমেৰ অধিপ্পাযো যোজেতব্বো. পচ্চনীযাদীসুপি পন ‘‘নারম্মণপচ্চযা নহেতুযা একং…পে… নোৰিগতপচ্চযা নহেতুযা এক’’ন্তিআদিনা (পট্ঠা. ১.১.১০৭) মূলপদং আদিম্হিযেৰ ঠপেত্ৰা যোজনা কতা, ন চ তত্থ এতং লক্খণং লব্ভতি, তস্মা মূলপদস্স আদিম্হি ঠপেত্ৰা যোজনমেৰ কমো, ন চক্কবন্ধনন্তি ‘‘আরম্মণপচ্চযা হেতুযা তীণী’’তিআদি যোজিতং, ন চ ৰিঞ্ঞাতে অত্থে ৰচনেন লিঙ্গেন চ পযোজনমত্থীতি.

পচ্চযানুলোমৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.