১. মূলযমকং
উদ্দেসৰারৰণ্ণনা
১. যমকানং ৰসেন দেসিতত্তাতি ইমিনা দসসু একেকস্স যমকসমূহস্স তংসমূহস্স চ সকলস্স পকরণস্স যমকানং ৰসেন লদ্ধৰোহারতং দস্সেতি.
কুসলাকুসলমূলসঙ্খাতানং দ্ৰিন্নং অত্থানং ৰসেন অত্থযমকন্তি এতেন ‘‘যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে কুসলমূলা’’তি এতস্সেৰ যমকভাৰো আপজ্জতীতি চে? নাপজ্জতি ঞাতুং ইচ্ছিতানং দুতিযপঠমপুচ্ছাসু ৰুত্তানং কুসলকুসলমূলৰিসেসানং, কুসলমূলকুসলৰিসেসেহি ৰা ঞাতুং ইচ্ছিতানং পঠমদুতিযপুচ্ছাসু সন্নিট্ঠানপদসঙ্গহিতানং কুসলকুসলমূলানং ৰসেন অত্থযমকভাৰস্স ৰুত্তত্তা. ঞাতুং ইচ্ছিতানঞ্হি ৰিসেসানং ৰিসেসৰন্তাপেক্খানং, তংৰিসেসৰতং ৰা ধম্মানঞ্চ ৰিসেসাপেক্খানং এত্থ পধানভাৰোতি একেকায পুচ্ছায একেকো এৰ অত্থো সঙ্গহিতো হোতীতি. অত্থসদ্দো চেত্থ ন ধম্মৰাচকো হেতুফলাদিৰাচকো ৰা, অথ খো পাল়িঅত্থৰাচকো. তেনেৰাহ ‘‘তেসঞ্ঞেৰ অত্থান’’ন্তিআদি.
তীণিপি পদানি একতো কত্ৰাতি ইদং নামপদস্স কুসলাদীনং সঙ্গাহকত্তমত্তমেৰ সন্ধায ৰুত্তং, ন নিরৰসেসসঙ্গাহকত্তং. সব্বকুসলাদিসঙ্গণ্হনত্থমেৰ চ নামপদস্স ৰুত্তত্তা ‘‘কুসলত্তিকমাতিকায চতূসু পদেসূ’’তি ৰুত্তং.
উদ্দেসৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিদ্দেসৰারৰণ্ণনা
৫২. অঞ্ঞমঞ্ঞযমকে যে কেচি কুসলাতি অপুচ্ছিত্ৰাতি এত্থ যথা দুতিযযমকে ‘‘যে কেচি কুসলমূলা’’তি অপুচ্ছিত্ৰা ‘‘যে কেচি কুসলা’’তি পুচ্ছা কতা, এৰমিধাপি ‘‘যে কেচি কুসলা’’তি পুচ্ছা কাতব্বা সিযা পুরিমযমকৰিসিট্ঠং অপুব্বং গহেত্ৰা পচ্ছিমযমকস্স অপ্পৰত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. ‘‘পটিলোমপুচ্ছানুরূপভাৰতো’’তি কেচি. পুরিমপুচ্ছায পন অত্থৰসেন কতায তদনুরূপায পচ্ছিমপুচ্ছায ভৰিতব্বং অনুলোমে ৰিগতসংসযস্স পটিলোমে সংসযুপ্পত্তিতো. তেন ন চ পচ্ছিমপুচ্ছানুরূপায পুরিমপুচ্ছায ভৰিতব্বন্তি পুরিমোৰেত্থ অধিপ্পাযো যুত্তো. ইমিনাপি ব্যঞ্জনেন তস্সেৰত্থস্স সম্ভৰতোতি ইদমেৰং ন সক্কা ৰত্তুং. ন হি কুসলব্যঞ্জনত্থো এৰ কুসলমূলেন একমূলব্যঞ্জনত্থো, তেনেৰ ৰিস্সজ্জনম্পি অসমানং হোতি. কুসলব্যঞ্জনেন হি পুচ্ছায কতায ‘‘অৰসেসা’’তি ইমস্মিং ঠানে ‘‘অৰসেসা কুসলা ধম্মা’’তি ৰত্তব্বং হোতি, ইতরথা অৰসেসা কুসলমূলসহজাতা ধম্মাতি, ন চ তানি ৰচনানি সমানত্থানি কুসলকুসলাব্যাকতদীপনতোতি. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো সিযা – ‘‘যে কেচি কুসলা’’তি ইমিনাপি ব্যঞ্জনেন ‘‘যে কেচি কুসলমূলেন একমূলা’’তি ৰুত্তব্যঞ্জনত্থস্সেৰ সম্ভৰতো দুতিযযমকে ৰিয অপুচ্ছিত্ৰা ‘‘যে কেচি কুসলমূলেন একমূলা’’তি পুচ্ছা কতা. ন হি কুসলমূলেহি ৰিয কুসলমূলেন একমূলেহি অঞ্ঞে কুসলা সন্তি, কুসলেহি পন অঞ্ঞেপি তে সন্তীতি.
পটিলোমপুচ্ছাৰণ্ণনাযং ‘‘কুসলমূলেন একমূলা’’তি হি পুচ্ছায কতায ‘‘মূলানি যানি একতো উপ্পজ্জন্তী’’তি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰিস্সজ্জনং কাতব্বং ভৰেয্যাতি ৰুত্তং, তম্পি তথা ন সক্কা ৰত্তুং. ‘‘যে ৰা পন কুসলমূলেন অঞ্ঞমঞ্ঞমূলা, সব্বে তে ধম্মা কুসলমূলেন একমূলা’’তি চ পুচ্ছিতে ‘‘আমন্তা’’ ইচ্চেৰ ৰিস্সজ্জনেন ভৰিতব্বং. ন হি কুসলমূলেন অঞ্ঞমঞ্ঞমূলেসু কিঞ্চি একমূলং ন হোতি, যেন অনুলোমপুচ্ছায ৰিয ৰিভাগো কাতব্বো ভৰেয্য. যত্থ তীণি কুসলমূলানি উপ্পজ্জন্তি, তত্থ তানি অঞ্ঞমঞ্ঞমূলানি একমূলানি চ দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং একেকেন অঞ্ঞমঞ্ঞেকমূলত্তা. যত্থ পন দ্ৰে উপ্পজ্জন্তি, তত্থ তানি অঞ্ঞমঞ্ঞমূলানেৰ, ন একমূলানীতি এতস্স গহণস্স নিৰারণত্থং ‘‘মূলানি যানি একতো উপ্পজ্জন্তী’’তিআদিনা ৰিস্সজ্জনং কাতব্বন্তি চে? ন, ‘‘আমন্তা’’তি ইমিনাৰ ৰিস্সজ্জনেন তংগহণনিৰারণতো অনুলোমপুচ্ছাৰিস্সজ্জনেন চ একতো উপ্পজ্জমানানং দ্ৰিন্নং তিণ্ণঞ্চ মূলানং অঞ্ঞমঞ্ঞেকমূলভাৰস্স নিচ্ছিতত্তা. অঞ্ঞমঞ্ঞমূলানঞ্হি সমানমূলতা এৰ একমূলৰচনেন পুচ্ছীযতি, ন অঞ্ঞমঞ্ঞসমানমূলতা, অত্থি চ দ্ৰিন্নং মূলানং সমানমূলতা. তেসু হি একেকং ইতরেন মূলেন তংমূলেহি অঞ্ঞেহি সমানমূলন্তি.
অঞ্ঞমঞ্ঞমূলত্তে পন নিচ্ছিতে একমূলত্তসংসযাভাৰতো ‘‘সব্বে তে ধম্মা কুসলমূলেন একমূলা’’তি পুচ্ছা ন কতাতি দট্ঠব্বা. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞস্স মূলা এতেসন্তিপি অঞ্ঞমঞ্ঞমূলা, সমানত্থেন একং মূলং এতেসন্তি একমূলা’’তি উভযম্পি ৰচনং মূলযুত্ততমেৰ ৰদতি, তেনেৰ চ উভযত্থাপি ‘‘কুসলমূলেনা’’তি ৰুত্তং. তত্থ মূলযোগসামঞ্ঞে একমূলত্তে নিচ্ছিতে তব্বিসেসো অঞ্ঞমঞ্ঞমূলভাৰো ন নিচ্ছিতো হোতীতি অনুলোমপুচ্ছা পৰত্তা, মূলযোগৰিসেসে পন অঞ্ঞমঞ্ঞমূলত্তে নিচ্ছিতে ন ৰিনা একমূলত্তেন অঞ্ঞমঞ্ঞমূলত্তং অত্থীতি মূলযোগসামঞ্ঞং একমূলত্তং নিচ্ছিতমেৰ হোতি, তস্মা ‘‘একমূলা’’তি পুচ্ছং অকত্ৰা যথা কুসলমূলৰচনং একমূলৰচনঞ্চ কুসলভাৰদীপকং ন হোতীতি কুসলভাৰে সংসযসব্ভাৰা পঠমদুতিযযমকেসু ‘‘সব্বে তে ধম্মা কুসলা’’তি পটিলোমপুচ্ছা কতা, এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞমূলৰচনং কুসলভাৰদীপকং ন হোতীতি কুসলভাৰে সংসযসব্ভাৰা কুসলাধিকারস্স চ অনুৰত্তমানত্তা ‘‘সব্বে তে ধম্মা কুসলা’’তি পটিলোমপুচ্ছা কতাতি.
৫৩-৬১. মূলনযে ৰুত্তে এৰ অত্থে কুসলমূলভাৰেন মূলস্স ৰিসেসনেন সমানেন মূলেন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স চ মূলেন মূলযোগদীপনেন চাতি ইমিনা পরিযাযন্তরেন পকাসেতুং মূলমূলনযো ৰুত্তো. অঞ্ঞপদত্থসমাসন্তেন ক-কারেন তীসুপি যমকেসু মূলযোগমেৰ দীপেতুং মূলকনযো ৰুত্তো. মূলমূলকনযৰচনপরিযাযো ৰুত্তপ্পকারোৰ.
৭৪-৮৫. অব্বোহারিকং কত্ৰাতি ন একমূলভাৰং লভমানেহি একতো লব্ভমানত্তা সহেতুকৰোহাররহিতং কত্ৰা. ন ৰা সহেতুকদুকে ৰিয এত্থ হেতুপচ্চযযোগাযোগৰসেন অব্বোহারিকং কতং, অথ খো সহেতুকৰোহারমেৰ লভতি, ন অহেতুকৰোহারন্তি অব্বোহারিকং কতং. একতো লব্ভমানকৰসেনাতি অহেতুকচিত্তুপ্পাদনিব্বানেহি হেতুপচ্চযরহিতেহি সহ লব্ভমানকরূপৰসেনাতি অত্থো.
৮৬-৯৭. যস্সং পাল়িযং ‘‘অহেতুকং নামমূলেন ন একমূলং, সহেতুকং নামমূলেন একমূল’’ন্তি (যম. ১.মূলযমক.৮৭) পাঠো আগতো, তত্থ ‘‘যে কেচি নামা ধম্মা’’তি নামানং নিদ্ধারিতত্তা ‘‘অহেতুকং সহেতুক’’ন্তি চ ৰুত্তে ‘‘নাম’’ন্তি চ ইদং ৰিঞ্ঞাযমানমেৰাতি ন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. যত্থ পন ‘‘অহেতুকং নামং, সহেতুকং নাম’’ন্তি (যম. ১.মূলযমক.৮৭) চ পাঠো, তত্থ সুপাকটভাৰত্থং ‘‘নাম’’ন্তি ৰুত্তন্তি.
নিদ্দেসৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মূলযমকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.