৪. চতুত্থনযো সঙ্গহিতেনসঙ্গহিতপদৰণ্ণনা
১৯১. সঙ্গহিতেনসঙ্গহিতপদনিদ্দেসে যস্মা যথা দুতিযততিযনযা তিণ্ণং সঙ্গহানং সঙ্গহণাসঙ্গহণপ্পৰত্তিৰিসেসেন ‘‘সঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতং, অসঙ্গহিতেন সঙ্গহিত’’ন্তি চ উদ্দিট্ঠা, নেৰং চতুত্থপঞ্চমা. সঙ্গহণপ্পৰত্তিযা এৰ হি সঙ্গহিতেন সঙ্গহিতং উদ্দিট্ঠং, অসঙ্গহণপ্পৰত্তিযা এৰ চ অসঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতন্তি, তস্মা সঙ্গহণপ্পৰত্তিৰিসেসৰিরহে সঙ্গহিতধম্মাসঙ্গহিতধম্মৰিসেসে নিস্সিতা এতে দ্ৰে নযাতি এত্থ কেনচি সঙ্গহিতেন ধম্মৰিসেসেন পুন সঙ্গহিতো ধম্মৰিসেসো সঙ্গহিতেন সঙ্গহিতো সঙ্গহিততায পুচ্ছিতব্বো ৰিস্সজ্জিতব্বো চ, তমেৰ তাৰ যথানিদ্ধারিতং দস্সেন্তো ‘‘সমুদযসচ্চেন যে ধম্মা খন্ধ…পে… সঙ্গহিতা, তেহি ধম্মেহি যে ধম্মা খন্ধ…পে… সঙ্গহিতা’’তি আহ. এত্থ চ যে তীহিপি সঙ্গহেহি ন সঙ্গাহকা রূপক্খন্ধৰিঞ্ঞাণক্খন্ধধম্মাযতনদুক্খসচ্চাদীনি ৰিয, যে চ দ্ৰীহাযতনধাতুসঙ্গহেহি অসঙ্গাহকা চক্খাযতনাদীনি ৰিয, যে চ একেন খন্ধসঙ্গহেনেৰ ধাতুসঙ্গহেনেৰ চ ন সঙ্গাহকা ৰেদনাদিক্খন্ধনিরোধসচ্চজীৰিতিন্দ্রিযাদীনি ৰিয চক্খুৰিঞ্ঞাণধাতাদযো ৰিয চ, তে ধম্মা সঙ্গাহকত্তাভাৰসব্ভাৰা সঙ্গাহকভাৰেন ন উদ্ধটা, তীহিপি পন সঙ্গহেহি যে সঙ্গাহকা, তে সঙ্গাহকত্তাভাৰাভাৰতো ইধ উদ্ধটা. তেহি সঙ্গহিতাপি হি একন্তেন অত্তনো সঙ্গাহকস্স সঙ্গাহকা হোন্তি, যস্স পুন সঙ্গহো পুচ্ছিতব্বো ৰিস্সজ্জিতব্বো চাতি.
অট্ঠকথাযং পন সকলেন হি খন্ধাদিপদেনাতি সকলৰাচকেন রূপক্খন্ধাদিপদেনাতি অত্থো. যং পনেতং ৰুত্তং ‘‘যং অত্তনো সঙ্গাহকং সঙ্গণ্হিত্ৰা পুন তেনেৰ সঙ্গহং গচ্ছেয্যা’’তি, তং তেন খন্ধাদিপদেনাতি এৰং অযোজেত্ৰা তং অঞ্ঞং সঙ্গহিতং নাম নত্থীতি এৰং ন সক্কা ৰত্তুং. ন হি যেন যং সঙ্গহিতং, তেনেৰ তস্স সঙ্গহো পুচ্ছিতো ৰিস্সজ্জিতো, ন চ তস্সেৰ, অথ খো তেন সঙ্গহিতস্সাতি. যথা ৰেদনা সদ্দো চ খন্ধো আযতনঞ্চ, ন এৰং সুখুমরূপং, তং পন খন্ধাযতনানং একদেসোৰ, তস্মা ‘‘সুখুমরূপেকদেসং ৰা’’তি অৰত্ৰা ‘‘সুখুমরূপং ৰা’’তি ৰুত্তং. সব্বত্থ চ অঞ্ঞেন অসম্মিস্সন্তি যোজেতব্বং. যম্পি চেতং ৰুত্তং ‘‘তদেৰ যেহি ধম্মেহি খন্ধাদিৰসেন সঙ্গহিতং, তে ধম্মে সন্ধাযা’’তি, তম্পি তথা ন সক্কা ৰত্তুং. ন হি সঙ্গহিতেন সঙ্গহিতস্স সঙ্গহিতেন সঙ্গহো এত্থ পুচ্ছিতো ৰিস্সজ্জিতো চ, অথ খো সঙ্গহোৰ, তস্মা একেন খন্ধেনাতি একেন খন্ধগণনেনাতি অযমেৰেত্থ অত্থো, ন সঙ্গাহকেনাতি. ন হি একো খন্ধো অত্তনো একদেসস্স সঙ্গাহকোতি.
চতুত্থনযসঙ্গহিতেনসঙ্গহিতপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.