২. অব্ভন্তরমাতিকাৰণ্ণনা
২. ‘‘পঞ্চক্খন্ধা’’তিআদীহি রূপক্খন্ধাদিপদানি দস্সিতানি, পটিচ্চসমুপ্পাদৰচনেন চ যেসু দ্ৰাদসসু অঙ্গেসু পচ্চেকং পটিচ্চসমুপ্পাদসদ্দো ৰত্ততি, তদত্থানি দ্ৰাদস পদানি দস্সিতানীতি তেসং তথাদস্সিতানং সরূপেনেৰ দস্সিতানং ফস্সাদীনঞ্চ পদানং ৰসেন আহ ‘‘পঞ্চৰীসাধিকেন পদসতেনা’’তি. তত্থ কম্মুপপত্তিকামভৰাদীনং ইধ ৰিভত্তানং ভাৰনভৰনভাৰেন ভৰে ৰিয সোকাদীনং জরামরণস্স ৰিয অনিট্ঠত্তা তন্নিদানদুক্খভাৰেন চ জরামরণে অন্তোগধতায পটিচ্চসমুপ্পাদস্স দ্ৰাদসপদতা দট্ঠব্বা. এত্থ চ পাল়িযং ভিন্দিত্ৰা অৰিস্সজ্জিতানম্পি সতিপট্ঠানাদীনং ভিন্দিত্ৰা গহণং করোন্তো তেসং ভিন্দিত্ৰাপি ৰিস্সজ্জিতব্বতং দস্সেতীতি ৰেদিতব্বং.
নযমাতিকাদিকা লক্খণমাতিকন্তা মাতিকা পকরণন্তরাসাধারণতায ধাতুকথায মাতিকা নাম, তস্সা অব্ভন্তরে ৰুত্তো ৰিভজিতব্বানং উদ্দেসো অব্ভন্তরমাতিকা নামাতি ইমমত্থং পকাসেন্তো ‘‘অযঞ্হী’’তিআদিমাহ. তত্থ এৰং অৰত্ৰাতি যথা ‘‘সব্বাপি…পে… মাতিকা’’তি অযং ধাতুকথামাতিকতো বহিদ্ধা ৰুত্তা, এৰং অৰত্ৰাতি অত্থো. ধাতুকথায অব্ভন্তরেযেৰাতি চ ধাতুকথামাতিকায অব্ভন্তরেযেৰাতি অত্থো দট্ঠব্বো. তদাৰেণিকমাতিকাঅব্ভন্তরে হি ঠপিতা তস্সাযেৰ অব্ভন্তরে ঠপিতাতি ৰুত্তা. অথ ৰা এৰং অৰত্ৰাতি যথা ‘‘সব্বাপি…পে… মাতিকা’’তি এতেন ৰচনেন ধাতুকথাতো বহিভূতা কুসলাদিঅরণন্তা মাতিকা পকরণন্তরগতা ৰুত্তা, এৰং অৰত্ৰাতি অত্থো. ধাতুকথায অব্ভন্তরেযেৰাতি চ ইমস্স পকরণস্স অব্ভন্তরে এৰ সরূপতো দস্সেত্ৰা ঠপিতত্তাতি অত্থো. সব্বস্স অভিধম্মস্স মাতিকায অসঙ্গহিতত্তা ৰিকিণ্ণভাৰেন পকিণ্ণকতা ৰেদিতব্বা.