২. রূপকণ্ডং

উদ্দেসৰণ্ণনা

ইদানি রূপমব্যাকতং ভাজেতব্বং, তঞ্চ কেনচি সমযৰৰত্থানং কত্ৰা ন সক্কা ভাজেতুং. ন হি রূপস্স চিত্তুপ্পাদেন সমযৰৰত্থানং সক্কা কাতুং অচিত্তসমুট্ঠানসব্ভাৰতো, চিত্তসমুট্ঠানস্স চ অনেকচিত্তসমুট্ঠানতায রূপসমুট্ঠাপকচিত্তানঞ্চ কেসঞ্চি কত্থচি অসমুট্ঠাপনতায ৰৰত্থানাভাৰতো, ৰিঞ্ঞত্তিদ্ৰযৰজ্জিতস্স রূপস্স অচিত্তসহভুভাৰতো চ, ন চ রূপানং উপসম্পজ্জ ৰিহরণেন সমযৰৰত্থানং যুজ্জতি মহগ্গতপ্পমাণানং ঝানানং ৰিয রূপানং উপসম্পজ্জ ৰিহাতব্বতাভাৰা, উপাদারূপেহি চ ন যুজ্জতি তেসং সহজাতাদিপচ্চযভাৰেন অপ্পৰত্তনতো, নাপি মহাভূতেহি যুজ্জতি কেসঞ্চি মহাভূতানং কেহিচি উপাদারূপেহি ৰিনা পৰত্তিতো অসমানকালানঞ্চ সব্ভাৰতো. ন হি ‘‘যস্মিং সমযে পথৰীধাতু উপ্পন্না হোতি, তস্মিং সমযে চক্খাযতনং হোতী’’তি সক্কা ৰত্তুং সোতাদিনিস্সযভূতায পথৰিযা চিত্তাদিসমুট্ঠানায চ সহ চক্খাযতনস্স অভাৰা. এৰং সোতাযতনাদীসুপি যোজেতব্বং.

মহাভূতেহি অসমানকালানি ৰিঞ্ঞত্তিউপচযাদীনিপি তস্মিং সমযে হোন্তীতি ন সক্কা ৰত্তুন্তি. একস্মিঞ্চ কালে অনেকানি কলাপসহস্সানি উপ্পজ্জন্তি পৰত্তন্তি চ, ন অরূপধম্মানং ৰিয রূপানং কলাপদ্ৰযসহাভাৰো অত্থি. একস্মিঞ্চ কলাপে ৰত্তমানে এৰ অঞ্ঞস্স নিরোধো, অঞ্ঞস্স চুপ্পত্তি হোতীতি সব্বথা রূপাব্যাকতং সমযৰৰত্থানং কত্ৰা ন সক্কা ৰিভজিতুং. এককাদীহি পন নযেহি ন হেতুআদিনা সভাৰেন ৰিভজিতুং সক্কাতি তথা ৰিভজনত্থং চিত্তুপ্পাদকণ্ডে তাৰ অৰিভত্তং অব্যাকতং অত্থীতি দস্সেতুং সমযৰৰত্থানেন ৰিনা অব্যাকতস্স সভাৰতোযেৰ নিদ্দেসে একদেসং নিদ্দিসিত্ৰা নিগমনকরণস্স অনুপপত্তিতো চ ৰিভত্তঞ্চ অৰিভত্তঞ্চ সব্বং সঙ্গণ্হন্তো আহ ‘‘কতমে ধম্মা অব্যাকতা? কুসলা…পে… অসঙ্খতা চ ধাতু. ইমে ধম্মা অব্যাকতা’’তি. অৰিভত্তে হি ৰিভজিতব্বে দস্সিতে ৰিভজনং যুত্তং ঞাতুং ইচ্ছায উপ্পাদিতাযাতি. এত্থ পন ৰিপাককিরিযাব্যাকতং ৰিভত্তত্তা ন ৰিভজিতব্বং, অসঙ্খতা চ ধাতু ভেদাভাৰতো. যং পনেত্থ ভেদযুত্তত্তা অৰিভত্তত্তা চ ৰিভজিতব্বং, তং ৰিভজন্তো আহ ‘‘তত্থ কতমং সব্বং রূপ’’ন্তিআদি. অযমেত্থ পাল়িযোজনা.

নযং দস্সেত্ৰাতি এত্থ হেট্ঠা গহণমেৰ নযদস্সনং. তং ৰিপাকেসু কত্ৰা ৰিঞ্ঞাতত্তা কিরিযাব্যাকতেসু নিস্সট্ঠং. কামাৰচরাদিভাৰেন ৰত্তব্বস্স কিরিযাব্যাকতস্স ৰা দস্সনং, তং কত্ৰা কামাৰচরাতিআদিকং গহেত্ৰা ৰুত্তত্তা নিস্সট্ঠং. পঞ্চৰীসতি রূপানীতি পাল়িযং ৰুত্তানি দসাযতনানি পঞ্চদস চ সুখুমরূপানি, উপচযসন্ততিযো ৰা একন্তি কত্ৰা হদযৰত্থুঞ্চ. ছন্নৰুতীতি চক্খাদিদসকা সত্ত উতুসমুট্ঠানাদযো তযো অট্ঠকা উতুচিত্তজা দ্ৰে সদ্দা চ. কলাপভাৰেন পৰত্তরূপরূপানি ‘‘রূপকোট্ঠাসা’’তি ৰুত্তানি রূপকলাপকোট্ঠাসভাৰতো. কোট্ঠাসাতি চ অংসা, অৰযৰাতি অত্থো. কোট্ঠন্তি ৰা সরীরং, তস্স অংসা কেসাদযো কোট্ঠাসাতি অঞ্ঞেপি অৰযৰা কোট্ঠাসা ৰিয কোট্ঠাসা. নিব্বানং নিপ্পদেসতো গহিতন্তি সোপাদিসেসনিরুপাদিসেসরাগক্খযাদিঅসঙ্খতাদিৰচনীযভাৰেন ভিন্নং নিপ্পদেসতো গহিতং. অত্থতো হি একাৰ অসঙ্খতা ধাতূতি.

৫৮৪. সব্বন্তি সকলং চক্কৰাল়ং. পরিমণ্ডলং পরিমণ্ডলসণ্ঠানং, পরিক্খেপতো ছত্তিংস সতসহস্সানি দস চেৰ সহস্সানি অড্ঢচতুত্থানি চ যোজনসতানি হোন্তীতি অত্থো. এত্থ চ ৰট্টং ‘‘পরিমণ্ডল’’ন্তি ৰুত্তং. চত্তারি নহুতানীতি চত্তালীস সহস্সানি. নগৰ্হযাতি নগাতি অৰ্হাতব্বা নগসদ্দনামাতি অত্থো.

দেৰদানৰাদীনং তিগাৰুতাদিসরীরৰসেন মহন্তানি পাতুভূতানি. তত্থাযং ৰচনত্থো – ভূতানি জাতানি নিব্বত্তানি মহন্তানি মহাভূতানীতি. অনেকচ্ছরিযদস্সনেন অনেকাভূতৰিসেসদস্সনৰসেন চ মাযাকারো মহন্তো ভূতোতি মহাভূতো. যক্খাদযো জাতিৰসেনেৰ মহন্তা ভূতাতি মহাভূতা. নিরুল়্হো ৰা অযং মহাভূতসদ্দো তেসু দট্ঠব্বো. পথৰিযাদযো পন মহাভূতা ৰিয মহাভূতা. ভূতসদ্দস্স উভযলিঙ্গত্তা নপুংসকতা কতা. মহাপরিহারতোতি এত্থ ৰচনত্থং ৰদন্তো আহ ‘‘মহন্তেহি ভূতানি, মহাপরিহারানি ৰা ভূতানী’’তি. তত্থ পচ্ছিমত্থে পুরিমপদে উত্তরপদস্স পরিহারসদ্দস্স লোপং কত্ৰা ‘‘মহাভূতানী’’তি ৰুচ্চন্তি.

অচ্চিমতোতি অগ্গিস্স. কোটিসতসহস্সং একং কোটিসতসহস্সেকং. চক্কৰাল়ন্তি তং সব্বং আণাক্খেত্তৰসেন একং কত্ৰা ৰোহরন্তি. ৰিলীযতি খারোদকেন. ৰিকীরতীতি ৰিদ্ধংসতি. উপাদিন্নকেসু ৰিকারং দস্সেন্তো ‘‘পত্থদ্ধো’’তিআদিমাহ. কট্ঠমুখেন ৰাতি ৰা-সদ্দো উপমত্থো. যথা কট্ঠমুখসপ্পেন দট্ঠো পত্থদ্ধো হোতি, এৰং পথৰীধাতুপ্পকোপেন সো কাযো কট্ঠমুখেৰ হোতি, কট্ঠমুখমুখগতো ৰিয পত্থদ্ধো হোতীতি অত্থো. অথ ৰা ৰা-সদ্দো এৰসদ্দস্সত্থে. ‘‘পথৰীধাতুপ্পকোপেনা’’তি এতস্স চ পরতো আহরিত্ৰা ৰেদিতব্বো. তত্রাযমত্থো – ‘‘কট্ঠমুখেন দট্ঠোপি কাযো পথৰীধাতুপ্পকোপেনেৰ পত্থদ্ধো হোতি, তস্মা পথৰীধাতুযা অৰিযুত্তো সো কাযো সব্বদা কট্ঠমুখমুখগতো ৰিয হোতী’’তি. অথ ৰা অনিযমত্থো ৰা-সদ্দো. তত্রাযমত্থো – ‘‘কট্ঠমুখেন দট্ঠো কাযো পত্থদ্ধো হোতি ৰা ন ৰা হোতি মন্তাগদৰসেন, পথৰীধাতুপ্পকোপেন পন মন্তাগদরহিতো সো কাযো কট্ঠমুখমুখগতো ৰিয হোতি একন্তপত্থদ্ধো’’তি. পূতিযোতি কুথিতো. মহাৰিকারানি ভূতানীতি মহাৰিকারানি জাতানি, ৰিজ্জমানানীতি ৰা অত্থো. এত্থ চ পুরিমপদে উত্তরপদস্স ৰিকারসদ্দস্স লোপং কত্ৰা ‘‘মহাভূতানী’’তি ৰুত্তানি.

পথৰীতিআদিনা সব্বলোকস্স পাকটানিপি ৰিপল্লাসং মুঞ্চিত্ৰা যথাসভাৰতো পরিগ্গয্হমানানি মহন্তেন ৰাযামেন ৰিনা ন পরিগ্গয্হন্তীতি পাকটানিপি দুৰিঞ্ঞেয্যসভাৰত্তা ‘‘মহন্তানী’’তি ৰুচ্চন্তি. তানি হি সুৰিঞ্ঞেয্যানি অমহন্তানীতি গহেত্ৰা ঠিতো তেসং দুপ্পরিগ্গহিততং দিস্ৰা ‘‘অহো মহন্তানি এতানী’’তি পজানাতি. উপাদাযাতি এতেন ৰিঞ্ঞাযমানা পচ্ছিমকালকিরিযা পৰত্তীতি কত্ৰা ‘‘পৰত্তরূপ’’ন্তি ৰুত্তং. এৰঞ্হি ‘‘উপাদাযা’’তি এতেন পটিচ্চসমুপ্পন্নতা ৰুত্তা হোতীতি. অথ ৰা উপাদাযতি নিস্সযতীতি উপাদাযং, উপাদাযমেৰ রূপং উপাদাযরূপং, অঞ্ঞনিস্সযস্স একন্তনিস্সিতস্স রূপস্সেতং অধিৰচনং. তং পন ন সত্তস্স, নাপি ৰেদনাদিনো তদভাৰেপি ভাৰতোতি দস্সেতুং ‘‘চতুন্নং মহাভূতান’’ন্তিআদিমাহ. ভৰতি হি নিস্সযরূপানং সামিভাৰোতি.

তিৰিধরূপসঙ্গহৰণ্ণনা

৫৮৫. পকিণ্ণকদুকেসু অজ্ঝত্তিকদুকং মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞো সব্বদুকেহি তিকৰসেন যোজনং গচ্ছন্তো নত্থি, ৰিঞ্ঞত্তিদুকো চ যোজনং ন গচ্ছতীতি সব্বদুকযোগীসু আদিভূতং অজ্ঝত্তিকদুকমেৰ গহেত্ৰা সেসেহি সব্বদুকেহি যোজেত্ৰা তিকা ৰুত্তা. সক্কা হি এতেন নযেন অঞ্ঞেসম্পি দুকানং দুকন্তরেহি লব্ভমানা তিকযোজনা ৰিঞ্ঞাতুন্তি.

চতুব্বিধাদিরূপসঙ্গহৰণ্ণনা

৫৮৬. চতুক্কেসু একন্তচিত্তসমুট্ঠানস্স ৰিঞ্ঞত্তিদ্ৰযভাৰতো ৰিঞ্ঞত্তিদুকাদীহি সমানগতিকো চিত্তসমুট্ঠানদুকোতি তেন সহ উপাদাদুকস্স যোজনায লব্ভমানোপি চতুক্কো ন ৰুত্তো, তথা সনিদস্সনদুকাদীনং তেন তস্স চ ওল়ারিকদূরদুকেহি যোজনায লব্ভমানা ন ৰুত্তা, ধম্মানং ৰা সভাৰকিচ্চানি বোধেতব্বাকারঞ্চ যাথাৰতো জানন্তেন ভগৰতা তেন অঞ্ঞেসং তস্স চ অঞ্ঞেহি যোজনা ন কতাতি কিং এত্থ কারণপরিযেসনায, অদ্ধা সা যোজনা ন কাতব্বা, যতো ভগৰতা ন কতাতি ৰেদিতব্বা. অঞ্ঞে পন পকিণ্ণকদুকা অঞ্ঞেহি পকিণ্ণকদুকেহি যোজেতুং যুত্তা, তেহি যোজিতা এৰ. ৰত্থুদুকাদীসু পন সোতসম্ফস্সারম্মণদুকাদযো ৰজ্জেত্ৰা অঞ্ঞেহি আরম্মণবাহিরাযতনাদিলব্ভমানদুকেহি উপাদিন্নকদুকস্স উপাদিন্নুপাদানিযদুকস্স চ যোজনায চতুক্কা লব্ভন্তি, চিত্তসমুট্ঠানদুকস্স চ সব্বারম্মণবাহিরাযতনাদিলব্ভমানদুকেহি. অৰসেসেহি পন তেসং অঞ্ঞেসঞ্চ সব্বৰত্থুদুকাদীহি যোজনায ন লব্ভন্তীতি ৰেদিতব্বা.

উদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

রূপৰিভত্তি

এককনিদ্দেসৰণ্ণনা

৫৯৪. অৰিজ্জমানৰিভাগস্স ৰিভাগাভাৰদস্সনমেৰ নিদ্দেসো নিচ্ছযকরণতো, তস্মা ‘‘সব্বং রূপং ন হেতুমেৰা’’তিআদিনা ৰিভাগাভাৰাৰধারণেন এৰ-সদ্দেন নিদ্দেসং করোতি. হেতুহেতূতি মূলহেতু, হেতুপচ্চযহেতূতি ৰা অযমত্থো. মহাভূতা হেতূতি অযমেৰত্থো মহাভূতা পচ্চযোতি এতেনপি ৰুত্তোতি. হেতুপচ্চযসদ্দানং সমানত্থত্তা পচ্চযো এৰ হেতু পচ্চযহেতু. যো চ রূপক্খন্ধস্স হেতু, সো এৰ তস্স পঞ্ঞাপনায হেতূতি ৰুত্তো তদভাৰে অভাৰতো. অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো ৰিপাকন্তি এত্থ ৰিজ্জমানেসুপি অঞ্ঞেসু পচ্চযেসু ইট্ঠানিট্ঠৰিপাকনিযামকত্তা উত্তমং পধানং কুসলাকুসলং গতিউপধিকআলপযোগসম্পত্তিৰিপত্তিট্ঠাননিপ্ফাদিতং ইট্ঠানিট্ঠারম্মণঞ্চ কম্মমিৰ পধানত্তা ‘‘হেতূ’’তি ৰুত্তন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেন কম্মারম্মণানি ‘‘উত্তমহেতূ’’তি ৰুত্তানি. ৰক্খতি চ ‘‘গতিউপধিকালপযোগা ৰিপাকস্স ঠানং, কম্মং হেতূ’’তি. ইধ পন কম্মমিৰ উত্তমত্তা আরম্মণম্পি হেতুৰচনং অরহতীতি ‘‘উত্তমহেতূ’’তি ৰুত্তং. সঙ্খারানন্তি পুঞ্ঞাভিসঙ্খারাদীনং অৰিজ্জা সাধারণপচ্চযত্তা ‘‘হেতূ’’তি ৰুত্তা. ফরতীতি গচ্ছতি পাপুণাতি. পটিক্খেপনিদ্দেসোতি ইদং মাতিকায আগতপটিক্খেপৰসেন ৰুত্তং. ইধ পন মাতিকায ন হেতুপদাদিসঙ্গহিততা চ রূপস্স ৰুত্তা তংতংসভাৰত্তা, অৰধারিততা চ অনঞ্ঞসভাৰতো.

রূপীদুকে রূপীপদমেৰ ইধ ‘‘রূপ’’ন্তি ৰুত্তং. তেন রূপীরূপপদানং একত্থতা সিদ্ধা হোতি রুপ্পনলক্খণযুত্তস্সেৰ রূপীরূপভাৰতো. উপ্পন্নং ছহি ৰিঞ্ঞাণেহি ৰিঞ্ঞেয্যন্তি অরূপতো ৰিধুরং রূপস্স সভাৰং দস্সেতি. ন হি অরূপং উপ্পন্নং ছহি ৰিঞ্ঞাণেহি ৰিঞ্ঞেয্যং যথা রূপং, তেন রূপং উপ্পন্নং ছহি ৰিঞ্ঞাণেহি ৰিঞ্ঞেয্যং, ন অরূপন্তি অরূপতো নিৰত্তেত্ৰা রূপে এৰ এতং সভাৰং নিযমেতি, ন রূপং এতস্মিং সভাৰে. অত্থি হি রূপং অতীতানাগতং যং উপ্পন্নং ছহি ৰিঞ্ঞাণেহি ৰিঞ্ঞেয্যসভাৰং ন হোতীতি. এতমেৰ চ নিযমং পুন এৰসদ্দেন নিযমেতি ‘‘যথাৰুত্তো নিযমো রূপে অত্থি এৰ, অরূপে ৰিয ন নত্থী’’তি. অথ ৰা সব্বং রূপন্তি ভূতুপাদাযরূপং কালভেদং অনামসিত্ৰা ‘‘সব্ব’’ন্তি ৰুত্তং, তং সব্বং অরূপেহি সমানৰিঞ্ঞেয্যসভাৰং অতীতানাগতং নিৰত্তেতুং উপ্পন্নন্তি এতেন ৰিসেসেতি, তং উপ্পন্নং সব্বং রূপং ছহি ৰিঞ্ঞাণেহি ৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি অত্থো.

ননু এৰং রূপাযতনস্সপি সোতৰিঞ্ঞাণাদীহি ৰিঞ্ঞেয্যতা আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি রূপং সব্বং সম্পিণ্ডেত্ৰা একন্তলক্খণদস্সনৰসেন একীভাৰেন গহেত্ৰা অরূপতো ৰিধুরস্স ছহি ৰিঞ্ঞাণেহি ৰিঞ্ঞেয্যসভাৰস্স দস্সনতো. পচ্চুপ্পন্নরূপমেৰ ছহি ৰিঞ্ঞাণেহি ৰিঞ্ঞেয্যন্তি এতস্মিং পন নিযমে ‘‘সব্বং রূপ’’ন্তি এত্থাযং ৰিঞ্ঞেয্যভাৰনিযমো ন ৰুত্তো, অথ খো পচ্চুপ্পন্নন্তি সব্বরূপস্স একন্তলক্খণনিযমো দস্সিতো ন সিযা. পাল়িযঞ্চ ৰিঞ্ঞেয্যমেৰাতি এৰ-কারো ৰুত্তো, ন উপ্পন্নমেৰাতি. তস্মা উপ্পন্নস্সেৰ মনোৰিঞ্ঞেয্যনিযমাপত্তি নত্থীতি কিং সোতপতিতত্তেন, তস্মা ৰুত্তনযেনত্থো যোজেতব্বো.

কথংৰিধন্তি গুণেহি কথং সণ্ঠিতং. ঞাণমেৰ ঞাণৰত্থু. সমানজাতিকানং সঙ্গহো, সমানজাতিযা ৰা সঙ্গহো সজাতিসঙ্গহো. সঞ্জাযন্তি এত্থাতি সঞ্জাতি, সঞ্জাতিযা সঙ্গহো সঞ্জাতিসঙ্গহো, সঞ্জাতিদেসেন সঙ্গহোতি অত্থো. অঞ্ঞমঞ্ঞোপকারৰসেন অৰিপ্পযোগেন চ সমাধিদেসে জাতা সম্মাসতিআদযো সমাধিক্খন্ধে সঙ্গহিতা. যত্থ চ সতিআদিসহাযৰতো সমাধিস্স অত্তনো কিচ্চকরণং, সো চিত্তুপ্পাদো সমাধিদেসো. সম্মাসঙ্কপ্পস্স চ অপ্পনাভাৰতো পটিৰেধসদিসং কিচ্চন্তি সমানেন পটিৰেধকিচ্চেন দিট্ঠিসঙ্কপ্পা পঞ্ঞক্খন্ধে সঙ্গহিতা.

রূপৰিভত্তিএককনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুকনিদ্দেসো

উপাদাভাজনীযকথাৰণ্ণনা

৫৯৬. অপ্পরজক্খাদিসত্তসমূহদস্সনং বুদ্ধচক্খু, ছসু অসাধারণঞাণেসু ইন্দ্রিযপরোপরিযত্তঞাণং দট্ঠব্বং. সব্বসঙ্খতাসঙ্খতদস্সনং সমন্তচক্খু. ‘‘দুক্খং পরিঞ্ঞেয্যং পরিঞ্ঞাত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৰ. ১৫) এৰমাদিনা আকারেন পৰত্তং ঞাণদস্সনং ঞাণচক্খু, তম্পি পুরিমদ্ৰযমিৰ কামাৰচরং. চতুসচ্চধম্মদস্সনং ধম্মচক্খু. উপত্থম্ভভূতা চতুসমুট্ঠানিকরূপসন্ততিযো সম্ভারা. সহ সম্ভারেহি সসম্ভারং, সম্ভারৰন্তং. সম্ভৰোতি আপোধাতুমেৰ সম্ভৰসম্ভূতমাহ. সণ্ঠানন্তি ৰণ্ণাযতনমেৰ পরিমণ্ডলাদিসণ্ঠানভূতং. তেসং পন ৰিসুং ৰচনং তথাভূতানং অতথাভূতানঞ্চ আপোধাতুৰণ্ণাযতনানং যথাৰুত্তে মংসপিণ্ডে ৰিজ্জমানত্তা. চুদ্দসসম্ভারো হি মংসপিণ্ডো. সম্ভৰস্স চতুধাতুনিস্সিতেহি সহ ৰুত্তস্স ধাতুত্তযনিস্সিততা যোজেতব্বা. আপোধাতুৰণ্ণাযতনানমেৰ ৰা সম্ভৰসণ্ঠানাভাৰা ৰিসুং ৰুত্তাতি চতুধাতুনিস্সিততা চ ন ৰিরুজ্ঝতি. যং মংসপিণ্ডং সেতাদিনা সঞ্জানন্তো ন পসাদচক্খুং সঞ্জানাতি, পত্থিণ্ণতাদিৰিসেসং ৰত্তুকামো ‘‘পথৰীপি অত্থী’’তিআদি ৰুত্তম্পি ৰদতি.

সরীরসণ্ঠানুপ্পত্তিদেসভূতেতি এতেন অৰসেসং কণ্হমণ্ডলং পটিক্খিপতি. স্নেহমিৰ সত্তক্খিপটলানি ব্যাপেত্ৰা ঠিতাহেৰ অত্তনো নিস্সযভূতাহি চতূহি ধাতূহি কতূপকারং তংনিস্সিতেহি এৰ আযুৰণ্ণাদীহি অনুপালিতপরিৰারিতং তিসন্ততিরূপসমুট্ঠাপকেহি উতুচিত্তাহারেহি উপত্থম্ভিযমানং তিট্ঠতি. সত্তক্খিপটলানং ব্যাপনৰচনেন চ অনেককলাপগতভাৰং চক্খুস্স দস্সেতি. পমাণতো ঊকাসিরমত্তন্তি ঊকাসিরমত্তে পদেসে পৰত্তনতো ৰুত্তং. রূপানি মনুপস্সতীতি ম-কারো পদসন্ধিকরো. অথ ৰা মনূতি মচ্চো. উপকারভূতেহি সঙ্গহিতো. পরিযাযেনাতি চতুন্নং পসাদো তেসু একস্স দ্ৰিন্নঞ্চাতিপি ৰত্তুং যুত্তো সমানধনানং ধনং ৰিযাতি এতেন পরিযাযেন. সরীরং রূপক্খন্ধো এৰ. পটিঘট্টনমেৰ নিঘংসো পটিঘট্টনানিঘংসো. রূপাভিমুখভাৰেন চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স নিস্সযভাৰাপত্তিসঙ্খাতো পটিঘট্টনতো জাতো ৰা নিঘংসো পটিঘট্টনানিঘংসো.

পরিকপ্পৰচনং ‘‘সচে আপাথং আগচ্ছেয্যা’’তি হেতুকিরিযং, ‘‘পস্সেয্যা’’তি ফলকিরিযঞ্চ পরিকপ্পেত্ৰা তেন পরিকপ্পেন ৰচনং. এত্থ চ হেতুকিরিযা অনেকত্তা অৰুত্তাপি ৰিঞ্ঞাযতীতি দট্ঠব্বা. ‘‘পস্সে ৰা’’তি ইমিনা ৰচনেন তীসুপি কালেসু চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স নিস্সযভাৰং অনুপগচ্ছন্তং চক্খুং সঙ্গণ্হাতি. দস্সনে পরিণাযকভাৰো দস্সনপরিণাযকট্ঠো. যথা হি ইস্সরো ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ করোথা’’তি ৰদন্তো তস্মিং তস্মিং কিচ্চে সপুরিসে পরিণাযতি পৰত্তযতি, এৰমিদম্পি চক্খুসম্ফস্সাদীনং নিস্সযভাৰেন তে ধম্মে দস্সনকিচ্চে আণাপেন্তং ৰিয পরিণাযতীতি চক্খূতি ৰুচ্চতি. চক্খতীতি হি চক্খু, যথাৰুত্তেন নযেন আচিক্খতি পরিণাযতীতি অত্থো. অথ ৰা সমৰিসমানি রূপানি চক্খতি আচিক্খতি, পকাসেতীতি ৰা চক্খু. সঞ্জাযন্তি এত্থাতি সঞ্জাতি. কে সঞ্জাযন্তি? ফস্সাদীনি. তথা সমোসরণং. চক্খুসম্ফস্সাদীনং অত্তনো তিক্খমন্দভাৰানুপৰত্তনেন ইন্দট্ঠং কারেতীতি. নিচ্চং ধুৰং অত্তাতি গহিতস্সপি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন. ৰল়ঞ্জন্তি পৰিসন্তি এতেনাতি ৰল়ঞ্জনং, তংদ্ৰারিকানং ফস্সাদীনং ৰল়ঞ্জনট্ঠেন.

৫৯৭. পুব্বে ৰুত্তো পরিকপ্পো এৰ ৰিকপ্পনত্থো. ঘট্টযমানমেৰাতি পসাদস্স অভিমুখভাৰৰিসেসং গচ্ছন্তমেৰ.

৫৯৯. রূপং আরব্ভ চক্খুসম্ফস্সাদীনং উপ্পত্তিৰচনেনেৰ তেসং তংদ্ৰারিকানং অঞ্ঞেসঞ্চ রূপং আরব্ভ উপ্পত্তি ৰুত্তা হোতি. যথা চ তেসং রূপং পচ্চযো হোতি, তেন পচ্চযেন উপ্পত্তি ৰুত্তা হোতীতি অধিপ্পাযেন ‘‘ইমিনা’’তিআদিমাহ. তত্থ চক্খুপসাদৰত্থুকানং ফস্সাদীনন্তি ইমিনা ৰচনেন তদালম্বনরূপারম্মণতায তংসদিসানং মনোধাতুআদীনঞ্চ পুরেজাতপচ্চযেন উপ্পত্তি দস্সিতাতি দট্ঠব্বা. যত্থ পন ৰিসেসো অত্থি, তং দস্সেতুং ‘‘চক্খুদ্ৰারজৰনৰীথিপরিযাপন্নান’’ন্তিআদিমাহ. তানি হি রূপং গরুং কত্ৰা পৰত্তমানস্সাদনাভিনন্দনভূতানি তংসম্পযুত্তানি চ আরম্মণাধিপতিআরম্মণূপনিস্সযেহি উপ্পজ্জন্তি, অঞ্ঞানি আরম্মণপুরেজাতেনেৰাতি এৰং ‘‘আরব্ভা’’তি ৰচনং আরম্মণপচ্চযতো অঞ্ঞপচ্চযভাৰস্সপি দীপকং, আরম্মণৰচনং আরম্মণপচ্চযভাৰস্সেৰাতি অযমেতেসং ৰিসেসো.

৬০০. সুণাতীতি সোতৰিঞ্ঞাণস্স নিস্সযভাৰেন সুণাতি. জিৰ্হাসদ্দেন ৰিঞ্ঞাযমানা কিরিযা সাযনন্তি কত্ৰা ‘‘সাযনট্ঠেনা’’তি আহ. কুচ্ছিতানং দুক্খসম্পযুত্তফস্সাদীনং আযোতি কাযো, দুক্খদুক্খৰিপরিণামদুক্খানং ৰা. কাযাযতনস্স ব্যাপিতায চক্খুপসাদে কাযপসাদভাৰোপি অত্থি, তেন চক্খুপসাদস্স অনুৰিদ্ধত্তা নো ব্যাপিতা চ ন সিযা, ৰুত্তা চ সা. তস্মা চক্খুপসাদস্স ফোট্ঠব্বাৰভাসনং কাযপসাদস্স চ রূপাৰভাসনং আপন্নন্তি লক্খণসম্মিস্সতং চোদেতি. চক্খুকাযানং অঞ্ঞনিস্সযত্তা কলাপন্তরগততায ‘‘অঞ্ঞস্স অঞ্ঞত্থ অভাৰতো’’তি আহ. রূপরসাদিনিদস্সনং সমাননিস্সযানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞসভাৰানুপগমেন অঞ্ঞমঞ্ঞস্মিং অভাৰো, কো পন ৰাদো অসমাননিস্সযানন্তি দস্সেতুং ৰুত্তং.

রূপাভিঘাতারহো চ সো ভূতপ্পসাদো চাতি রূপাভিঘাতারহভূতপ্পসাদো. এৰংলক্খণং চক্খু. রূপাভিঘাতোতি চ রূপে, রূপস্স ৰা অভিঘাতোতি অত্থো. পরিপুণ্ণাপরিপুণ্ণাযতনত্তভাৰনিব্বত্তকস্স কম্মস্স নিদানভূতা কামতণ্হা রূপতণ্হা চ তদাযতনিকভৰপত্থনাভাৰতো দট্ঠুকামতাদিৰোহারং অরহতীতি দুতিযো নযো সব্বত্থ ৰুত্তো. তত্থ দট্ঠুকামতানিদানং কম্মং সমুট্ঠানমেতেসন্তি দট্ঠুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানানি, এৰংৰিধানং ভূতানং পসাদলক্খণং চক্খু, এৰংৰিধো ৰা ভূতপ্পসাদো দট্ঠুকামতানি…পে… পসাদো. এৰংলক্খণং চক্খু. রূপেসু পুগ্গলস্স ৰা ৰিঞ্ঞাণস্স ৰা আৰিঞ্ছনরসং.

কাযো সব্বেসন্তি কো এত্থ ৰিসেসো, ননু তেজাদিঅধিকানঞ্চ ভূতানং পসাদা সব্বেসংযেৰাতি? সচ্চমেতং, ইদং পন ‘‘সব্বেস’’ন্তি ৰচনং ‘‘সমানান’’ন্তি ইমমত্থং দীপেতি অনুৰত্তমানস্স একদেসাধিকভাৰস্স নিৰারণৰসেন ৰুত্তত্তা. তেজাদীনন্তি পদীপসঙ্খাতস্স তেজস্স ওভাসেন ৰাযুস্স সদ্দেন পথৰিযা গন্ধেন খেল়সঙ্খাতস্স উদকস্স রসেনাতি পুরিমৰাদে পচ্ছিমৰাদে চ যথাযোগং তংতংভূতগুণেহি অনুগ্গয্হভাৰতো রূপাদিগ্গহণে উপকরিতব্বতোতি অত্থো. রূপাদীনং অধিকভাৰদস্সনতোতি অগ্গিম্হি রূপস্স পভস্সরস্স ৰাযুম্হি সদ্দস্স সভাৰেন সুয্যমানস্স পথৰিযা সুরভিআদিনো গন্ধস্স আপে চ রসস্স মধুরস্স ৰিসেসযুত্তানং দস্সনতো ‘‘রূপাদযো তেসং গুণা’’তি পঠমৰাদী আহ. তস্সেৰ চ ‘‘ইচ্ছেয্যামা’’তিআদিনা উত্তরমাহ. ইমিনাৰুপাযেন দুতিযৰাদিস্সপি নিগ্গহো হোতীতি.

অথ ৰা রূপাদিৰিসেসগুণেহি তেজআকাসপথৰীআপৰাযূহি চক্খাদীনি কতানীতি ৰদন্তস্স কণাদস্স ৰাদং ততিযং উদ্ধরিত্ৰা তং নিগ্গহেতুং ‘‘অথাপি ৰদেয্যু’’ন্তিআদি ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. আসৰে উপলব্ভমানোপি গন্ধো পথৰিযা আপোসংযুত্তায কপ্পাসতো ৰিসদিসাযাতি ন কপ্পাসগন্ধস্স অধিকভাৰাপত্তীতি চে? ন, অনভিভূতত্তা. আসৰেহি উদকসংযুত্তা পথৰী উদকেন অভিভূতা, ন কপ্পাসপথৰীতি তস্সাযেৰ অধিকেন গন্ধেন ভৰিতব্বন্তি. উণ্হোদকসঞ্ঞুত্তো চ অগ্গি উপলব্ভনীযো মহন্তোতি কত্ৰা তস্স ফস্সো ৰিয ৰণ্ণোপি পভস্সরো উপলব্ভিতব্বোতি উণ্হোদকৰণ্ণতো অগ্গিনা অনভিসম্বন্ধস্স সীতুদকস্স ৰণ্ণো পরিহাযেথ. তস্মাতি এতস্সুভযস্স অভাৰা. তদভাৰেন হি রূপাদীনং তেজাদিৰিসেসগুণতা নিৰত্তিতা, তংনিৰত্তনেন ‘‘তেজাদীনং গুণেহি রূপাদীহি অনুগ্গয্হভাৰতো’’তি ইদং কারণং নিৰত্তিতন্তি. এৰং পরম্পরায উভযাভাৰো ৰিসেসকপ্পনপ্পহানস্স কারণং হোতীতি আহ ‘‘তস্মা পহাযেথেত’’ন্তিআদি. এককলাপেপি রূপরসাদযো ৰিসদিসা, কো পন ৰাদো নানাকলাপে চক্খাদযো ভূতৰিসেসাভাৰেপীতি দস্সেতুং রূপরসাদিনিদস্সনং ৰুত্তং.

যদি ভূতৰিসেসো নত্থি, কিং পন চক্খাদিৰিসেসস্স কারণন্তি তং দস্সেতুং ‘‘যং অঞ্ঞমঞ্ঞস্সা’’তিআদিমাহ. একম্পি কম্মং পঞ্চাযতনিকত্তভাৰপত্থনানিপ্ফন্নং চক্খাদীনং ৰিসেসহেতুত্তা ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অসাধারণ’’ন্তি চ ‘‘কম্মৰিসেসো’’তি চ ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ন হি তং যেন ৰিসেসেন চক্খুস্স পচ্চযো, তেনেৰ সোতস্স হোতি ইন্দ্রিযন্তরাভাৰপ্পত্তিতো. ‘‘পটিসন্ধিক্খণে মহগ্গতা একা চেতনা কটত্তারূপানং কম্মপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ২.১২.৭৮) ৰচনেন পটিসন্ধিক্খণে ৰিজ্জমানানং সব্বেসং কটত্তারূপানং একা চেতনা কম্মপচ্চযো হোতীতি ৰিঞ্ঞাযতি. নানাচেতনায হি তদা ইন্দ্রিযুপ্পত্তিযং সতি পরিত্তেন চ মহগ্গতেন চ কম্মুনা নিব্বত্তিতং কটত্তারূপং আপজ্জেয্যাতি ন চেকা পটিসন্ধি অনেককম্মনিব্বত্তা হোতীতি সিদ্ধমেকেন কম্মেন অনেকিন্দ্রিযুপ্পত্তি হোতীতি. অনল্লীনো নিস্সযো এতস্সাতি অনল্লীননিস্সযো, রূপসদ্দসঙ্খাতো ৰিসযো. গন্ধরসানং নিস্সযা ঘানজিৰ্হানিস্সযে অল্লীযন্তীতি তে নিস্সযৰসেন অল্লীনা, ফোট্ঠব্বং সযং কাযনিস্সযঅল্লীনং ভূতত্তযত্তা. দূরে…পে… সম্পত্তো এৰ নাম পটিঘট্টননিঘংসজনকতোতি অধিপ্পাযো. সদ্দো পন ধাতুপরম্পরায ৰাযু ৰিয আগন্ত্ৰা নিস্সযৰসেন সোতনিস্সযে অল্লীযিত্ৰা সোতং ঘট্টেত্ৰা ৰৰত্থানং গচ্ছন্তো সণিকং ৰৰত্থানং গচ্ছতীতি ৰুত্তো. এৰং পন সতিচিত্তসমুট্ঠানং সদ্দাযতনং সোতৰিঞ্ঞাণস্স কদাচিপি আরম্মণপচ্চযো ন সিযা. ন হি বহিদ্ধা চিত্তসমুট্ঠানুপ্পত্তি উপপজ্জতীতি.

চিরেন সুয্যেয্যাতি কস্মা এতং ৰুত্তং, ননু দূরে ঠিতেহি রজকাদিসদ্দা চিরেন সুয্যন্তীতি? ন, দূরাসন্নানং যথাপাকটে সদ্দে গহণৰিসেসতো. যথা হি দূরাসন্নানং ৰচনসদ্দে যথা পাকটীভূতে গহণৰিসেসতো আকারৰিসেসানং অগ্গহণং গহণঞ্চ হোতি, এৰং রজকাদিসদ্দেপি আসন্নস্স আদিতো পভুতি যাৰাৰসানা কমেন পাকটীভূতে দূরস্স চাৰসানে মজ্ঝে ৰা পিণ্ডৰসেন পৰত্তিপাকটীভূতে নিচ্ছযগহণানং সোতৰিঞ্ঞাণৰীথিযা পরতো পৰত্তানং ৰিসেসতো লহুকং সুতো চিরেন সুতোতি অভিমানো হোতি. সো পন সদ্দো যত্থ উপ্পন্নো, তং নিস্সিতোৰ অত্তনো ৰিজ্জমানক্খণে সোতস্স আপাথমাগচ্ছতি. দূরে ঠিতো পন সদ্দো অঞ্ঞত্থ পটিঘোসুপ্পত্তিযা ভাজনাদিচলনস্স চ অযোকন্তো ৰিয অযোচলনস্স পচ্চযো হোতীতি দট্ঠব্বো. যথা ৰা ঘণ্টাভিঘাতানুজানি ভূতানি অনুরৰস্স নিস্সযভূতানি ঘট্টনসভাৰানি, এৰং ঘট্টনানুজানি যাৰ সোতপ্পসাদা উপ্পত্তিৰসেন আগতানি ভূতানি ঘট্টনসভাৰানেৰাতি তংনিস্সিতো সদ্দো নিস্সযৰসেন ধাতুপরম্পরায ঘট্টেত্ৰা সণিকং ৰৰত্থানং গচ্ছতীতি ৰুত্তো. অসুকদিসায নামাতি ন পঞ্ঞাযেয্য. কস্মা? সোতপ্পদেসস্সেৰ সদ্দস্স গহণতো.

ৰিসমে অজ্ঝাসযো এতস্সাতি ৰিসমজ্ঝাসযো, অজ্ঝাসযরহিতম্পি চক্খু ৰিসমনিন্নত্তা ৰিসমজ্ঝাসযং ৰিয হোতীতি ‘‘ৰিসমজ্ঝাসয’’ন্তি ৰুত্তং. চক্খুমতো ৰা পুগ্গলস্স অজ্ঝাসযৰসেন চক্খু ‘‘ৰিসমজ্ঝাসয’’ন্তি ৰুত্তং.

কণ্ণকূপছিদ্দেযেৰ পৰত্তনতো আরম্মণগ্গহণহেতুতো চ তত্থেৰ ‘‘অজ্ঝাসযং করোতী’’তি ৰুত্তং. তস্স সোতস্স সোতৰিঞ্ঞাণনিস্সযভাৰেন সদ্দসৰনে. অজটাকাসোপি ৰট্টতীতি এতস্স অট্ঠকথাধিপ্পাযেন অত্থং ৰদন্তো ‘‘অন্তোলেণস্মি’’ন্তিআদিমাহ. অত্তনো অধিপ্পাযেন ৰদন্তো ‘‘কিং এতায ধম্মতাযা’’তিআদিমৰোচ.

ৰাতূপনিস্সযো গন্ধো গোচরো এতস্সাতি ৰাতূপনিস্সযগন্ধগোচরং. এত্থ চ গন্ধগ্গহণস্স ৰাতো উপনিস্সযো, তব্বোহারেন পন গন্ধো ‘‘ৰাতূপনিস্সযো’’তি ৰুত্তো. অথ ৰা ৰাতো এৰ উপনিস্সযো ৰাতূপনিস্সযো. কস্সাতি? ঘানৰিঞ্ঞাণস্স. সো সহকারীপচ্চযন্তরভূতো এতস্স অত্থীতি ৰাতূপনিস্সযো, গন্ধো পচ্চযো.

আপো চ সহকারীপচ্চযন্তরভূতো খেল়াদিকো. তথা পথৰী. গহেতব্বস্স হি ফোট্ঠব্বস্স উপ্পীল়িযমানস্স আধারভূতা পথৰী কাযস্স চ ফোট্ঠব্বেন উপ্পীল়িযমানস্স নিস্সযভূতানং আধারভূতা সব্বদা ফোট্ঠব্বগহণস্স উপনিস্সযোতি. উপ্পীল়নেন পন ৰিনা ফোট্ঠব্বগহণে কাযাযতনস্স নিস্সযভূতা পথৰী উপনিস্সযোতি দট্ঠব্বা. সব্বদাপি চ তস্সা উপনিস্সযভাৰো যুত্তো এৰ.

পঞ্চৰণ্ণানন্তি ৰচনং তদাধারানং সুত্তানং নানত্তদস্সনত্থং. পঞ্চপ্পকারা পঞ্চৰণ্ণা. একন্ততোতি ইদং সব্বদা উপ্পীল়নেন ৰিনিব্ভুজ্জিতুং অসক্কুণেয্যানং কলাপন্তররূপানং সব্ভাৰা তেসং নিৰত্তনত্থং ৰুত্তং. ন হি তানি একন্তেন অৰিনিভুত্তানি কলাপন্তরগতত্তাতি.

৬১৬. ৰণ্ণনিভাতি রূপাযতনমেৰ নিদ্দিট্ঠন্তি তদেৰ অপেক্খিত্ৰা ‘‘সনিদস্সন’’ন্তি নপুংসকনিদ্দেসো কতো. তস্মাতি নিপ্পরিযাযরূপানং নীলাদীনং ফুসিত্ৰা অজানিতব্বতো দীঘাদীনঞ্চ ফুসিত্ৰা জানিতব্বতো ন নিপ্পরিযাযেন দীঘং রূপাযতনং. তং তং নিস্সাযাতি দীঘাদিসন্নিৰেসং ভূতসমুদাযং নিস্সায. তথা তথা ঠিতন্তি দীঘাদিসন্নিৰেসেন ঠিতং ৰণ্ণসমুদাযভূতং রূপাযতনমেৰ দীঘাদিৰোহারেন ভাসিতং. অঞ্ঞমঞ্ঞপরিচ্ছিন্নং একস্মিং ইতরস্স অভাৰা. ৰিসযগোচরানং ৰিসেসো অনঞ্ঞত্থভাৰো তব্বহুলচারিতা চ চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স.

৬২০. ভেরিসদ্দাদীনঞ্চ ৰাদিতসদ্দত্তা ‘‘ৰুত্তাৰসেসান’’ন্তি আহ. অমনুস্সৰচনেন ন মনুস্সেহি অঞ্ঞে পাণিনো এৰ গহিতা, অথ খো কট্ঠাদযোপীতি অধিপ্পাযেন ‘‘সেসো সব্বোপী’’তি আহ. এৰং সন্তেপি ৰত্থুৰিসেসকিত্তনৰসেন পাল়িযং অনাগতো তথা কিত্তেতব্বো যে ৰা পনাতি ৰুত্তোতি অধিপ্পাযো.

৬২৪. ৰিস্সগন্ধোতি ৰিরূপো মংসাদিগন্ধো. লম্বিলন্তি মধুরম্বিলং.

৬৩২. সঞ্জানন্তি এতেনাতি সঞ্জাননং, উপলক্খণং. সকেন সকেন কম্মচিত্তাদিনা পচ্চযেন সমুট্ঠিতানিপি ইত্থিলিঙ্গাদীনি ইন্দ্রিযসহিতে সরীরে উপ্পজ্জমানানি তংতদাকারানি হুত্ৰা উপ্পজ্জন্তীতি ‘‘ইত্থিন্দ্রিযং পটিচ্চ সমুট্ঠহন্তী’’তি ৰুত্তানি. ইত্থিলিঙ্গাদীসু এৰ চ অধিপতিভাৰা এতস্স ইন্দ্রিযতা ৰুত্তা, ইন্দ্রিযসহিতে সন্তানে ইত্থিলিঙ্গাদিআকাররূপপচ্চযানং অঞ্ঞথা অনুপ্পাদনতো ইত্থিগ্গহণস্স চ তেসং রূপানং পচ্চযভাৰতো. যস্মা পন ভাৰদসকেপি রূপানং ইত্থিন্দ্রিযং ন জনকং, নাপি অনুপালকং উপত্থম্ভকং ৰা, ন চ অঞ্ঞকলাপরূপানং, তস্মা তং জীৰিতিন্দ্রিযং ৰিয সকলাপরূপানং আহারো ৰিয ৰা কলাপন্তররূপানঞ্চ ইন্দ্রিযঅত্থিঅৰিগতপচ্চযোতি ন ৰুত্তং. এস নযো পুরিসিন্দ্রিযেপি. লিঙ্গাদিআকারেসু রূপেসু রূপাযতনস্স চক্খুৰিঞ্ঞেয্যত্তা লিঙ্গাদীনং চক্খুৰিঞ্ঞেয্যতা ৰুত্তা.

৬৩৩. উভযম্পি…পে… কুসলেন পতিট্ঠাতীতি সুগতিং সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. দুগ্গতিযঞ্হি পটিসন্ধি অকুসলেনেৰাতি তদা উপ্পজ্জমানো ভাৰোপি অকুসলেনেৰ ভৰেয্য, পটিসন্ধিযং ৰিয পৰত্তেপীতি. তযিদং দ্ৰযং যস্মা সন্তানে সহ ন পৰত্ততি ‘‘যস্স ইত্থিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতি, তস্স পুরিসিন্দ্রিযং উপ্পজ্জতীতি? নো’’তিআদিৰচনতো (যম. ৩.ইন্দ্রিযযমক.১৮৮), তস্মা উভতোব্যঞ্জনকস্সপি একমেৰিন্দ্রিযং হোতীতি ৰুত্তং.

৬৩৫. একন্তং কাযৰিঞ্ঞত্তিযং কাযৰোহারস্স পৰত্তিদস্সনত্থং ‘‘কাযেন সংৰরো সাধূ’’তি (ধ. প. ৩৬১; সং. নি. ১.১১৬) সাধকসুত্তং আহটং. ভাৰস্স গমনং পকাসনং চোপনং. থম্ভনাতি ৰাযোধাতুঅধিকানং ভূতানং থম্ভনাকারো ৰিঞ্ঞত্তীতি অত্থো. উদ্ধঙ্গমৰাতাদযো ৰিয হি যো ৰাতাধিকো কলাপো, তত্থ ভূতানং ৰিঞ্ঞত্তিআকারতা হোতীতি. তেনেৰ ‘‘কাযং থম্ভেত্ৰা থদ্ধং করোতীতি থম্ভনা’’তি ৰাযোধাতুকিচ্চৰসেন ৰিঞ্ঞত্তি ৰুত্তা. ততো এৰ চ ‘‘ৰাযোধাতুযা আকারো কাযৰিঞ্ঞত্তী’’তি চ ৰত্তুং ৰট্টতি, তথা ‘‘পথৰীধাতুযা ৰচীৰিঞ্ঞত্তী’’তি পথৰীধাতুঅধিকভূতৰিকারতো.

৬৩৬. পভেদগতা ৰাচা এৰাতি তিস্স ফুস্সাতি পভেদগতা. অথ ৰা ৰচীসঙ্খারেহি ৰিতক্কৰিচারেহি পরিগ্গহিতা সৰনৰিসযভাৰং অনুপনীততায অভিন্না তব্ভাৰং নীযমানা ৰাচা ‘‘ৰচীভেদো’’তি ৰুচ্চতি. ইরিযাপথম্পি উপত্থম্ভেন্তীতি যথাপৰত্তং ইরিযাপথং উপত্থম্ভেন্তি. যথা হি অব্বোকিণ্ণে ভৰঙ্গে ৰত্তমানে অঙ্গানি ওসীদন্তি পৰিট্ঠানি ৰিয হোন্তি, ন এৰং ‘‘দ্ৰত্তিংস ছব্বীসা’’তি ৰুত্তেসু জাগরণচিত্তেসু ৰত্তমানেসু. তেসু পন ৰত্তমানেসু অঙ্গানি উপত্থদ্ধানি যথাপৰত্তিরিযাপথভাৰেনেৰ পৰত্তন্তীতি. খীণাসৰানং চুতিচিত্তন্তি ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং, ‘‘কামাৰচরানং পচ্ছিমচিত্তস্স উপ্পাদক্খণে যস্স চিত্তস্স অনন্তরা কামাৰচরানং পচ্ছিমচিত্তং উপ্পজ্জিস্সতি, রূপাৰচরে অরূপাৰচরে পচ্ছিমভৰিকানং, যে চ রূপাৰচরং অরূপাৰচরং উপপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সন্তি, তেসং চৰন্তানং তেসং ৰচীসঙ্খারো নিরুজ্ঝিস্সতি, নো চ তেসং কাযসঙ্খারো নিরুজ্ঝিস্সতী’’তি (যম. ২.সঙ্খারযমক.৮৮) পন ৰচনতো অঞ্ঞেসম্পি চুতিচিত্তং রূপং ন সমুট্ঠাপেতীতি ৰিঞ্ঞাযতি. ন হি রূপসমুট্ঠাপকচিত্তস্স গব্ভগমনাদিৰিনিবদ্ধাভাৰেন কাযসঙ্খারাসমুট্ঠাপনং অত্থি, ন চ যুত্তং ‘‘চুতো চ চিত্তসমুট্ঠানঞ্চস্স পৰত্ততী’’তি, নাপি ‘‘চুতিচিত্তং রূপং সমুট্ঠাপেতী’’তি পাল়ি অত্থীতি.

৬৩৭. ন কস্সতীতি ন ৰিলেখিযতি. গতন্তি ৰিঞ্ঞাতং. অসম্ফুট্ঠং চতূহি মহাভূতেহীতি যস্মিং কলাপে ভূতানং পরিচ্ছেদো, তেহেৰ অসম্ফুট্ঠং. ৰিজ্জমানেপি হি কলাপন্তরভূতানং কলাপন্তরভূতসম্ফুট্ঠভাৰে তংতংভূতৰিৰিত্ততা রূপপরিযন্তো আকাসোতি যেসং যো পরিচ্ছেদো, তেহি সো অসম্ফুট্ঠোৰ, অঞ্ঞথা পরিচ্ছিন্নভাৰো ন সিযা তেসং ভূতানং ব্যাপিতভাৰাপত্তিতো. অব্যাপিতা হি অসম্ফুট্ঠতাতি.

৬৩৮. লহুতাদীনং অঞ্ঞমঞ্ঞাৰিজহনেন দুব্বিঞ্ঞেয্যনানত্ততা ৰুত্তাতি তংতংৰিকারাধিকরূপেহি তংতংনানত্তপ্পকাসনত্থং ‘‘এৰং সন্তেপী’’তিআদিমাহ. যথাৰুত্তা চ পচ্চযা তংতংৰিকারস্স ৰিসেসপচ্চযভাৰতো ৰুত্তা, অৰিসেসেন পন সব্বে সব্বেসং পচ্চযাতি.

৬৪১. আদিতো চযো আচযো, পঠমুপ্পত্তি. উপরি চযো উপচযো. পবন্ধো সন্ততি. তত্থ উদ্দেসে অৰুত্তোপি আচযো উপচযসদ্দেনেৰ ৰিঞ্ঞাযতীতি ‘‘যো আযতনানং আচযো পুনপ্পুনং নিব্বত্তমানানং, সোৰ রূপস্স উপচযো’’তি আহ. পাল়িযং পন উপ-সদ্দো পঠমত্থো উপরিঅত্থো চ হোতীতি ‘‘আদিচযো উপচযো, উপরিচযো সন্ততী’’তি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতীতি. অঞ্ঞথা হি আচযসঙ্খাতস্স পঠমুপ্পাদস্স অৰুত্ততা আপজ্জেয্য.

এৰন্তি ‘‘যো আযতনানং আচযো’’তিআদিনিদ্দেসেন কিং কথিতং হোতি? আযতনেন আচযো কথিতো. আচযূপচযসন্ততিযো হি নিব্বত্তিভাৰেন আচযো এৰাতি আযতনেহি আচযাদীনং পকাসিতত্তা তেহি আচযো কথিতো. আযতনানং আচযাদিৰচনেনেৰ আচযসভাৰানি উপ্পাদধম্মানি আযতনানীতি আচযেন তংপকতিকানি আযতনানি কথিতানি. লক্খণঞ্হি উপ্পাদো, ন রূপরূপন্তি. তেনেৰাধিপ্পাযেনাহ ‘‘আযতনমেৰ কথিত’’ন্তি. আচযঞ্হি লক্খণং কথযন্তেন তংলক্খণানি আযতনানেৰ কথিতানি হোন্তীতি. এৰম্পি কিং কথিতং হোতীতি আযতনাচযেহি আচযাযতনেহি আচযমেৰ আযতনমেৰ কথেন্তেন উদ্দেসে নিদ্দেসে চ আচযোতি ইদমেৰ অৰত্ৰা উপচযসন্ততিযো উদ্দিসিত্ৰা তেসং ৰিভজনৰসেন আযতনেন আচযকথনাদিনা কিং কথিতং হোতীতি অধিপ্পাযো. আচযোতি উপচযমাহ, উপচযোতি চ সন্ততিং. তদেৰুভযং যথাক্কমং ৰিৰরন্তো ‘‘নিব্বত্তি ৰড্ঢি কথিতা’’তি আহ. উপচযসন্ততিযো হি অত্থতো একত্তা আচযোৰাতি তদুদ্দেসৰিভজনৰসেন আযতনেন আচযকথনাদিনা নিব্বত্তিৰড্ঢিআকারনানত্তং আচযস্স কথিতন্তি অত্থো. ইমমেৰত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘অত্থতো হী’’তিআদিমাহ. যস্মা চ উভযম্পি এতং জাতিরূপস্সেৰাধিৰচনং, তস্মা জাতিরূপস্স লক্খণাদিৰিসেসেসু আচযাদীসু পৰত্তিআদীসু চ আচযাদিলক্খণাদিকো উপচযো, পৰত্তিআদিলক্খণাদিকা সন্ততীতি ৰেদিতব্বাতি অত্থো.

৬৪৩. পকতিনিদ্দেসাতি ফলৰিপচ্চনপকতিযা নিদ্দেসা, জরায পাপুণিতব্বং ফলমেৰ ৰা পকতি. ন চ খণ্ডিচ্চাদীনেৰ জরাতি কললকালতো পভুতি পুরিমরূপানং জরাপত্তক্খণে উপ্পজ্জমানানি পচ্ছিমরূপানি পরিপক্করূপানুরূপানি পরিণতপরিণতানি উপ্পজ্জন্তীতি অনুক্কমেন সুপরিণতরূপপরিপাককালে উপ্পজ্জমানানি খণ্ডিচ্চাদিসভাৰানি উপ্পজ্জন্তি. তানি উদকাদিমগ্গেসু তিণরুক্খসংভগ্গতাদযো ৰিয পরিপাকগতমগ্গসঙ্খাতেসু পরিপক্করূপেসু উপ্পন্নানি জরায গতমগ্গোইচ্চেৰ ৰুত্তানি, ন জরাতি. অৰিঞ্ঞাযমানন্তরজরা অৰীচিজরা. মরণে উপনযনরসা.

৬৪৪. তং পত্ৰাতি তং অত্তনো এৰ খযৰযসঙ্খাতং সভাৰং পত্ৰা রূপং খীযতি ৰেতি ভিজ্জতি. পোথেত্ৰা পাতিতস্স দুব্বলতা পরাধীনতা সযনপরাযণতা চ হোতি, তথা জরাভিভূতস্সাতি পোথকসদিসী জরা.

৬৪৫. কত্তব্বতোতি কত্তব্বসভাৰতো. ৰিসাণাদীনং তরচ্ছখেল়তেমিতানং পাসাণানং ৰিয থদ্ধভাৰাভাৰতো অহিৰিচ্ছিকানং ৰিয সৰিসত্তাভাৰতো চ সুখুমতা ৰুত্তা. ওজালক্খণোতি এত্থ অঙ্গমঙ্গানুসারিনো রসস্স সারো উপত্থম্ভবলকারো ভূতনিস্সিতো একো ৰিসেসো ওজাতি.

উপাদাভাজনীযকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নোউপাদাভাজনীযকথাৰণ্ণনা

৬৪৬. ন উপাদিযতেৰাতি ন নিস্সযতি এৰ, কিন্তু নিস্সযতি চ নিস্সীযতি চাতি অত্থো.

৬৪৭. পুরিমা পনাতি পঞ্চৰিধসঙ্গহে পথৰীধাতুআপোধাতুতেজোধাতুৰাযোধাতূনং পুরিমুদ্দেসৰসেন ৰুত্তং. ফোট্ঠব্বাযতননিদ্দেসে ৰা ৰুত্তানং পথৰীধাতুআদীনং পুরিমা উদ্দেসে ৰুত্তা আপোধাতূতি অধিপ্পাযো, ৰুত্তস্স ৰা ফোট্ঠব্বাযতনস্স অতীততায পচ্ছিমতা, অনাগততায চ আপোধাতুযা পুরিমতা ৰুত্তাতি দট্ঠব্বা. আযূতি জীৰিতিন্দ্রিযং. কম্মজতেজং উস্মা. যং কিঞ্চি ধাতুং…পে… একপ্পহারেন নুপ্পজ্জতীতি একস্মিং খণে অনেকাসু পথৰীসু আপাথগতাসু তাসু তাসু সহ নুপ্পজ্জতি, তথা তেজৰাযূসু চাতি অত্থো. অনেকেসু আরম্মণেসু সন্নিপতিতেসু আভুজিতৰসেন আরম্মণপসাদাধিমত্ততাৰসেন চ পঠমং কত্থচি উপ্পত্তি দস্সিতা, অঞ্ঞত্থ চ পন উপ্পত্তি অত্থি এৰ. সাযং আরম্মণতো আরম্মণন্তরসঙ্কন্তি যেন উপাযেন হোতি, তস্স ৰিজাননত্থং পুচ্ছতি ‘‘কথং পন চিত্তস্স আরম্মণতো সঙ্কন্তি হোতী’’তি.

৬৫১. অযপিণ্ডিআদীসু পথৰীধাতু তাদিসায আপোধাতুযা অনাবদ্ধা সন্তী ৰিসরেয্য, তস্মা ‘‘তানি আপোধাতু আবন্ধিত্ৰা বদ্ধানি করোতী’’তি ৰুত্তং. যথা হি যুত্তপ্পমাণং উদকং পংসুচুণ্ণানি আবন্ধিত্ৰা মত্তিকাপিণ্ডং কত্ৰা ঠপেতি, এৰং অযোপিণ্ডিআদীসুপি তদনুরূপপচ্চযেহি তত্থেৰ উপ্পন্না আপোধাতু তথা আবন্ধিত্ৰা ঠপেতীতি দট্ঠব্বা.

অফুসিত্ৰা পতিট্ঠা হোতীতি আপোধাতুযা অফোট্ঠব্বভাৰতো ৰুত্তং, তথা ‘‘অফুসিত্ৰাৰ আবন্ধতী’’তি. ন হি যথা ফোট্ঠব্বধাতূনং ফোট্ঠব্বভাৰেন অঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযতা, এৰং ফোট্ঠব্বাফোট্ঠব্বধাতূনং হোতীতি অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. অৰিনিব্ভোগৰুত্তীসু হি ভূতেসু অঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযতা অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযভূতেসু ন সক্কা নিৰারেতুং, নাপি সহজাতেসু অৰিনিব্ভোগতায একীভূতেসু ফুসনাফুসনানি ৰিচারেতুং যুত্তানীতি. ন উণ্হা হুত্ৰা ঝাযতীতি তেজোসভাৰতংযেৰ পটিক্খিপতি, ন সীতত্তং অনুজানাতি, তেজোসভাৰপটিক্খেপেনেৰ চ সীতত্তঞ্চ পটিক্খিত্তং হোতি. তেজো এৰ হি সীতং হিমপাতসমযাদীসু সীতস্স পরিপাচকতাদস্সনতো, সীতুণ্হানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞপটিপক্খভাৰতো উণ্হেন সহ ন সীতং ভূতন্তরং পৰত্ততীতি যুজ্জতি. উণ্হকলাপে পন সীতস্স অপ্পৰত্তি সীতকলাপে চ উণ্হস্স দ্ৰিন্নং অঞ্ঞমঞ্ঞপটিপক্খত্তা তেজোৰিসেসভাৰে যুজ্জতীতি. ভাৰঞ্ঞথত্তন্তি খরানং গুল়াদীনং দৰতা মুদুতা রসাদীনঞ্চ দৰানং খরতা পচ্চযৰিসেসেহি ওমত্তাধিমত্তপথৰীধাতুআদিকানং উপ্পত্তি. লক্খণঞ্ঞথত্তং কক্খল়াদিলক্খণৰিজহনং, তং এতেসং ন হোতি, ওমত্তাধিমত্ততাসঙ্খাতং ভাৰঞ্ঞথত্তংযেৰ হোতীতি অত্থো.

৬৫২. অনুপাদিন্নাদীনংযেৰাতি একন্তঅনুপাদিন্নএকন্তনচিত্তসমুট্ঠানাদীনং নিদ্দেসেসু গহণেসু গহিতাতি অত্থো. যং ৰা পনঞ্ঞম্পীতি পন ৰচনেন পুরিমানম্পি নকম্মস্সকতত্তাভাৰাদিকং দীপেতি. তা হি অনুপাদিন্নাদিনকম্মস্সকতত্তাদিৰচনানং সমানত্থত্তা একেন অৰত্তব্বত্তে ইতরেনপি অৰত্তব্বা সিযুং, ৰত্তব্বত্তে ৰা ৰত্তব্বা. তস্মা একন্তাকম্মজাদীস্ৰেৰ গহেতব্বত্তা তা অনেকন্তেসু ন গহিতাতি দট্ঠব্বা.

৬৬৬. একন্ত …পে… পঞ্ঞাযতি তেসং ৰিকারত্তা, অনিপ্ফন্নত্তা পন তস্স উপ্পাদো ন কেনচি সক্কা ৰত্তুন্তি অধিপ্পাযো.

দুকনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুক্কনিদ্দেসৰণ্ণনা

৯৬৬. পচ্ছিমপদস্সাতি ৰিঞ্ঞাতপদস্স. সব্বমেৰ হি রূপং ৰিঞ্ঞাতন্তি তস্স অভিন্দিতব্বত্তা ৰিঞ্ঞাততো অঞ্ঞং দিট্ঠং সুতং মুতঞ্চ ন হোতীতি পুচ্ছং অকত্ৰাৰ ৰিস্সজ্জিতং. ন হি সক্কা ৰিঞ্ঞাততো অঞ্ঞং ‘‘কতমং রূপং দিট্ঠ’’ন্তি পুচ্ছিতুন্তি অধিপ্পাযো. যথা হি দ্ৰীসু উদ্দিট্ঠেসু নোপাদতো অঞ্ঞত্তং সন্ধায ‘‘কতমং তং রূপং উপাদা’’তি পুচ্ছিতং, এৰং দিট্ঠাদীসু চতূসু উদ্দিট্ঠেসু সুতাদীহি তীহিপি অঞ্ঞত্তং সন্ধায ‘‘কতমং তং রূপং দিট্ঠ’’ন্তি পুচ্ছিতব্বং সিযা, তদভাৰো ন পুচ্ছিতং, এৰং সুতাদীসুপীতি. দস্সনাদিগ্গহণৰিসেসতো পন দিট্ঠাদীহি অঞ্ঞস্স ৰিঞ্ঞাতস্স সব্ভাৰতো চ চতুক্কো ৰুত্তো.

পঞ্চকনিদ্দেসৰণ্ণনা

৯৬৯. তেজোভাৰং গতন্তি সভাৰেনেৰ তেজোভাৰং পত্তন্তি অত্থো. ৰুত্তস্সপি অঞ্ঞেন পকারেন সঙ্গহারহস্স সঙ্গণ্হনং নযকরণং ইধ দট্ঠব্বং, তযিদং ‘‘ৰিঞ্ঞাত’’ন্তি চতুক্কপদেপি যোজেতব্বং. ফোট্ঠব্বস্স ভেদসব্ভাৰো অট্ঠকে নযো.

পকিণ্ণককথাৰণ্ণনা

৯৭৫. নত্থি নীৰরণাতি ৰচনেন মিদ্ধস্সপি নীৰরণস্স পহানং ৰুত্তং, ন চ রূপং পহাতব্বং, ন চ রূপকাযগেলঞ্ঞং মুনিনো নত্থীতি সক্কা ৰত্তুং ‘‘পিট্ঠি মে আগিলাযতি, তমহং আযমিস্সামী’’তি (ম. নি. ২.২২) ৰচনতো. সৰিঞ্ঞাণকসদ্দোতি ৰিঞ্ঞাণেন পৰত্তিতো ৰচীঘোসাদিসদ্দো. ন হি এতানি জাযন্তীতি পরিপচ্চমানস্স রূপস্স পরিপচ্চনং জরা, খীযমানস্স খযো অনিচ্চতাতি রূপভাৰমত্তানি এতানি, ন সযং সভাৰৰন্তানীতি সন্ধায ৰুত্তং. তথা জাযমানস্স জননং জাতি, সা চ রূপভাৰোৰ, ন সযং সভাৰৰতীতি ‘‘ন পন পরমত্থতো জাতি জাযতী’’তি ৰুত্তং.

তেসং পচ্চযো এতিস্সাতি তপ্পচ্চযা, তপ্পচ্চযায ভাৰো তপ্পচ্চযভাৰো, তপ্পচ্চযভাৰেন পৰত্তো ৰোহারো তপ্পচ্চযভাৰৰোহারো, তং লভতি. অভিনিব্বত্তিতধম্মক্খণস্মিন্তি অভিনিব্বত্তিযমানধম্মক্খণস্মিন্তি অধিপ্পাযো. ন হি তদা তে ধম্মা ন জাযন্তীতি জাযমানভাৰোৰ জাতীতি যুত্তা তস্সা কম্মাদিসমুট্ঠানতা তংনিব্বত্ততা চ, ন পন তদা তে ধম্মা জীযন্তি খীযন্তি চ, তস্মা ন তেসং তে জীরণভিজ্জনভাৰা চিত্তাদিসমুট্ঠানা তংনিব্বত্তা চাতি ৰচনং অরহন্তি. এৰমপি উপাদিন্ন-সদ্দো উপেতেন কম্মুনা আদিন্নতং ৰদতি, ন নিব্বত্তিন্তি উপাদিন্নপাকভেদানং উপাদিন্নতা তেসং ৰত্তব্বাতি চে? ন, আদিন্ন-সদ্দস্স নিব্বত্তিৰাচকত্তা. উপেতেন নিব্বত্তঞ্হি উপাদিন্নন্তি পচ্চযানুভাৰক্খণঞ্চ নিব্বত্তিঞ্চ গহেত্ৰাৰ পৰত্তো অযং ৰোহারো তদা অভাৰা জরামরণে ন পৰত্ততীতি. পটিচ্চসমুপ্পন্নানং ধম্মানং জরামরণত্তা তেসং উপ্পাদে সতি জরামরণং হোতি, অসতি ন হোতি. ন হি অজাতং পরিপচ্চতি ভিজ্জতি ৰা, তস্মা জাতিপচ্চযতং সন্ধায ‘‘জরামরণং পটিচ্চসমুপ্পন্ন’’ন্তি ৰুত্তং.

নিস্সযপটিবদ্ধৰুত্তিতোতি জাযমানপরিপচ্চমানভিজ্জমানানং জাযমানাদিভাৰমত্তত্তা জাযমানাদিনিস্সযপটিবদ্ধৰুত্তিকা জাতিআদযোতি ৰুত্তং হোতি. যদি এৰং উপাদাযরূপানঞ্চ চক্খাযতনাদীনং উপ্পাদাদিসভাৰভূতা জাতিআদযো তংনিস্সিতা হোন্তীতি ভূতনিস্সিতানং তেসং লক্খণানং উপাদাযভাৰো ৰিয উপাদাযরূপনিস্সিতানং উপাদাযুপাদাযভাৰো আপজ্জতীতি চে? ন, ভূতপটিবদ্ধউপাদাযরূপলক্খণানঞ্চ ভূতপটিবদ্ধভাৰস্স অৰিনিৰত্তনতো. অপিচ এককলাপপরিযাপন্নানং রূপানং সহেৰ উপ্পাদাদিপ্পৰত্তিতো একস্স কলাপস্স উপ্পাদাদযো একেকাৰ হোন্তীতি যথা একেকস্স কলাপস্স জীৰিতিন্দ্রিযং কলাপানুপালকং ‘‘উপাদাযরূপ’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰং কলাপুপ্পাদাদিসভাৰা জাতিআদযো ‘‘উপাদাযরূপানি’’চ্চেৰ ৰুচ্চন্তি. এৰং ৰিকারপরিচ্ছেদরূপানি চ যোজেতব্বানি.

কম্মসমুট্ঠানসম্বন্ধং উতুসমুট্ঠানং কম্মৰিসেসেন সুৰণ্ণদুব্বণ্ণসুসণ্ঠিতদুস্সণ্ঠিতাদিৰিসেসং হোতীতি ‘‘কম্মপচ্চয’’ন্তি ৰুত্তং. কম্মৰিপাকানুভৰনস্স কারণভূতং বাহিরউতুসমুট্ঠানং কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানং. কম্মসহাযো পচ্চযো, কম্মস্স ৰা সহাযভূতো পচ্চযো কম্মপচ্চযো, সোৰ উতু কম্মপচ্চযউতু, সো সমুট্ঠানং এতস্সাতি কম্মপচ্চযউতুসমুট্ঠানন্তি ৰচনত্থো. সীতে উণ্হে ৰা কিস্মিঞ্চি উতুম্হি সমাগতে ততো সুদ্ধট্ঠকং উপ্পজ্জতি, তস্স সো উতু সমুট্ঠানং. দুতিযস্স সুদ্ধট্ঠকস্স উতুসমুট্ঠানিকপটিবন্ধকস্স সো এৰ পুরিমো উতু পচ্চযো. ততিযং পন সুদ্ধট্ঠকং পুরিমউতুসহাযেন উতুনা নিব্বত্তত্তা পুব্বে ৰুত্তনযেনেৰ ‘‘উতুপচ্চযউতুসমুট্ঠান’’ন্তি ৰুত্তং. এৰমযং পুরিমো উতু তিস্সো সন্ততিযো ঘট্টেতি, ততো পরং অঞ্ঞউতুসমাগমে অঞ্ঞসন্ততিত্তযং, ততো চ অঞ্ঞেন অঞ্ঞন্তি এৰং পৰত্তি দট্ঠব্বা. তদেতং সীতুণ্হানং অপ্পবহুভাৰে তংসম্ফস্সস্স অচিরপ্পৰত্তিযা চিরপ্পৰত্তিযা চ ৰেদিতব্বং, অনুপাদিন্নেন দীপনা ন সন্ততিত্তযৰসেন, অথ খো মেঘসমুট্ঠাপকমূলউতুৰসেন পকারন্তরেন দট্ঠব্বা, তং দস্সেতুং ‘‘উতুসমুট্ঠানো নাম ৰলাহকো’’তিআদিমাহ. রূপরূপানং ৰিকারাদিমত্তভাৰতো অপরিনিপ্ফন্নতা ৰুত্তা. তেসঞ্হি রূপৰিকারাদিভাৰতো রূপতাতি অধিপ্পাযো. রূপৰিকারাদিভাৰতো এৰ পন রূপে সতি সন্তি, অসতি ন সন্তীতি অসঙ্খতভাৰনিৰারণত্থং পরিনিপ্ফন্নতা ৰুত্তাতি.

রূপকণ্ডৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.