১-৫. ইচ্ছাসুত্তাদিৰণ্ণনা

৬১-৬৫. সত্তমস্স পঠমাদীনি সুৰিঞ্ঞেয্যানি. পঞ্চমে (দী.নি.টী. ২.১৭৩) অভিভৰতীতি অভিভু, পরিকম্মং, ঞাণং ৰা. অভিভু আযতনং এতস্সাতি অভিভাযতনং, ঝানং. অভিভৰিতব্বং ৰা আরম্মণসঙ্খাতং আযতনং এতস্সাতি অভিভাযতনং. অথ ৰা আরম্মণাভিভৰনতো অভিতু চ তং আযতনঞ্চ যোগিনো সুখৰিসেসানং অধিট্ঠানভাৰতো মনাযতনধম্মাযতনভাৰতো চাতিপি সসম্পযুত্তজ্ঝানং অভিভাযতনং. তেনাহ ‘‘অভিভৰনকারণানী’’তিআদি. তানি হীতি অভিভাযতনসঞ্ঞিতানি ঝানানি. ‘‘পুগ্গলস্স ঞাণুত্তরিযতাযা’’তি ইদং উভযত্থাপি যোজেতব্বং. কথং? পটিপক্খভাৰেন পচ্চনীকধম্মে অভিভৰন্তি পুগ্গলস্স ঞাণুত্তরিযতায আরম্মণানি অভিভৰন্তি. ঞাণবলেনেৰ হি আরম্মণাভিভৰনং ৰিয পটিপক্খাভিভৰোপীতি.

পরিকম্মৰসেন অজ্ঝত্তং রূপসঞ্ঞী, ন অপ্পনাৰসেন. ন হি পটিভাগনিমিত্তারম্মণা অপ্পনা অজ্ঝত্তৰিসযা সম্ভৰতি. তং পন অজ্ঝত্তপরিকম্মৰসেন লদ্ধং কসিণনিমিত্তং অৰিসুদ্ধমেৰ হোতি, ন বহিদ্ধাপরিকম্মৰসেন লদ্ধং ৰিয ৰিসুদ্ধং.

পরিত্তানীতি যথালদ্ধানি সুপ্পসরাৰমত্তানি. তেনাহ ‘‘অৰড্ঢিতানী’’তি. পরিত্তৰসেনেৰাতি ৰণ্ণৰসেন আভোগে ৰিজ্জমানেপি পরিত্তৰসেনেৰ ইদং অভিভাযতনং ৰুত্তং. পরিত্ততা হেত্থ অভিভৰনস্স কারণং. ৰণ্ণাভোগে সতিপি অসতিপি অভিভাযতনভাৰনা নাম তিক্খপঞ্ঞস্সেৰ সম্ভৰতি, ন ইতরস্সাতি আহ ‘‘ঞাণুত্তরিকো পুগ্গলো’’তি. অভিভৰিত্ৰা সমাপজ্জতীতি এত্থ অভিভৰনং সমাপজ্জনঞ্চ উপচারজ্ঝানাধিগমসমনন্তরমেৰ অপ্পনাঝানুপ্পাদনন্তি আহ ‘‘সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৰেত্থ অপ্পনং পাপেতী’’তি. সহ নিমিত্তুপ্পাদেনাতি চ অপ্পনাপরিৰাসাভাৰস্স লক্খণৰচনমেতং. যো ‘‘খিপ্পাভিঞ্ঞো’’তি ৰুচ্চতি, ততোপি ঞাণুত্তরস্সেৰ অভিভাযতনভাৰনা. এত্থাতি এতস্মিং নিমিত্তে. অপ্পনং পাপেতীতি ভাৰনং অপ্পনং নেতি.

এত্থ চ কেচি ‘‘উপ্পন্নে উপচারজ্ঝানে তং আরব্ভ যে হেট্ঠিমন্তেন দ্ৰে তযো জৰনৰারা পৰত্তন্তি, তে উপচারজ্ঝানপক্খিকা এৰ, তদনন্তরঞ্চ ভৰঙ্গপরিৰাসেন উপচারাসেৰনায চ ৰিনা অপ্পনা হোতি, সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৰ অপ্পনং পাপেতী’’তি ৰদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. ন হি পারিৰাসিককম্মেন অপ্পনাৰারো ইচ্ছিতো, নাপি মহগ্গতপ্পমাণজ্ঝানেসু ৰিয উপচারজ্ঝানে একন্ততো পচ্চৰেক্খণা ইচ্ছিতব্বা, তস্মা উপচারজ্ঝানাধিগমতো পরং কতিপযভৰঙ্গচিত্তাৰসানে অপ্পনং পাপুণন্তো ‘‘সহ নিমিত্তুপ্পাদেনেৰেত্থ অপ্পনং পাপেতী’’তি ৰুত্তো. ‘‘সহ নিমিত্তুপ্পাদেনা’’তি চ অধিপ্পাযিকমিদং ৰচনং, ন নীতত্থং. অধিপ্পাযো ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.

ন অন্তোসমাপত্তিযং তদা তথারূপস্স আভোগস্স অসম্ভৰতো, সমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতস্স আভোগো পুব্বভাগভাৰনায ৰসেন ঝানক্খণে পৰত্তং অভিভৰনাকারং গহেত্ৰা পৰত্তোতি দট্ঠব্বং. অভিধম্মট্ঠকথাযং (ধ. স. অট্ঠ. ২০৪) পন ‘‘ইমিনা পনস্স পুব্বভোগো কথিতো’’তি ৰুত্তং. অন্তোসমাপত্তিযং তথা আভোগাভাৰে কস্মা ‘‘ঝানসঞ্ঞাযপী’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অভিভৰন…পে… অত্থী’’তি.

ৰড্ঢিতপ্পমাণানীতি ৰিপুলপ্পমাণানীতি অত্থো, ন একঙ্গুলদ্ৰঙ্গুলাদিৰসেন ৰড্ঢিং পাপিতানীতি তথাৰড্ঢনস্সেৰেত্থ অসম্ভৰতো. তেনাহ ‘‘মহন্তানী’’তি. ভত্তৰড্ঢিতকন্তি ভুঞ্জনভাজনে ৰড্ঢিত্ৰা দিন্নং ভত্তং, একাসনে পুরিসেন ভুঞ্জিতব্বভত্ততো উপড্ঢভত্তন্তি অত্থো.

রূপে সঞ্ঞা রূপসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি রূপসঞ্ঞী, ন রূপসঞ্ঞী অরূপসঞ্ঞী. সঞ্ঞাসীসেন ঝানং ৰদতি. রূপসঞ্ঞায অনুপ্পাদনমেৰেত্থ অলাভিতা. বহিদ্ধাৰ উপ্পন্নন্তি বহিদ্ধাৰত্থুস্মিংযেৰ উপ্পন্নং. অভিধম্মে (ধ. স. ২০৪-২০৯) পন ‘‘অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞী বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি পরিত্তানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানি, অপ্পমাণানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি এৰং চতুন্নং অভিভাযতনানং আগতত্তা অভিধম্মট্ঠকথাযং ‘‘কস্মা পন যথা সুত্তন্তে অজ্ঝত্তং রূপসঞ্ঞী একো বহিদ্ধা রূপানি পস্সতি পরিত্তানীতিআদি ৰুত্তং, এৰং অৰত্ৰা ইধ চতূসুপি অভিভাযতনেসু অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞিতাৰ ৰুত্তা’’তি চোদনং কত্ৰা ‘‘অজ্ঝত্তরূপানং অনভিভৰনীযতো’’তি কারণং ৰত্ৰা ‘‘তত্থ ৰা ইধ ৰা বহিদ্ধা রূপানেৰ অভিভৰিতব্বানি, তস্মা তানি নিযমতোৰ ৰত্তব্বানীতি তত্রাপি ইধাপি ৰুত্তানি, ‘অজ্ঝত্তং রূপসঞ্ঞী’তি ইদং পন সত্থু দেসনাৰিলাসমত্তমেৰা’’তি ৰুত্তং.

এত্থ চ ৰণ্ণাভোগরহিতানি সহিতানি চ সব্বানি ‘‘পরিত্তানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি ৰুত্তানি, তথা ‘‘অপ্পমাণানি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি. অত্থি হি সো পরিযাযো ‘‘পরিত্তানি অভিভুয্য, তানি চে কদাচি ৰণ্ণৰসেন আভুজিতানি হোন্তি সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানি অভিভুয্যা’’তি. পরিযাযকথা হি সুত্তন্তদেসনাতি. অভিধম্মে পন নিপ্পরিযাযদেসনত্তা ৰণ্ণাভোগরহিতানি ৰিসুং ৰুত্তানি, তথা সহিতানি. অত্থি হি উভযত্থ অভিভৰনৰিসেসোতি, তথা ইধ পরিযাযদেসনত্তা ৰিমোক্খানম্পি অভিভৰনপরিযাযো অত্থীতি ‘‘অজ্ঝত্তং রূপসঞ্ঞী’’তিআদিনা পঠমদুতিযঅভিভাযতনেসু পঠমৰিমোক্খো, ততিযচতুত্থঅভিভাযতনেসু দুতিযৰিমোক্খো, ৰণ্ণাভিভাযতনেসু ততিযৰিমোক্খো চ অভিভৰনপ্পৰত্তিতো সঙ্গহিতো. অভিধম্মে (ধ. স. ২০৪-২০৯, ২৪৭-২৪৯) পন নিপ্পরিযাযদেসনত্তা ৰিমোক্খাভিভাযতনানি অসঙ্করতো দস্সেতুং ৰিমোক্খে ৰজ্জেত্ৰা অভিভাযতনানি কথিতানি. সব্বানি চ ৰিমোক্খকিচ্চানি ঝানানি ৰিমোক্খদেসনাযং ৰুত্তানি. তদেতং ‘‘অজ্ঝত্তং রূপসঞ্ঞী’’তি আগতস্স অভিভাযতনদ্ৰযস্স অভিধম্মে অভিভাযতনেসু অৰচনতো ‘‘রূপী রূপানি পস্সতী’’তিআদীনঞ্চ সব্বৰিমোক্খকিচ্চসাধারণৰচনভাৰতো ৰৰত্থানং কতন্তি ৰিঞ্ঞাযতি. ‘‘অজ্ঝত্তরূপানং অনভিভৰনীযতো’’তি ইদং অভিধম্মে কত্থচিপি ‘‘অজ্ঝত্তং রূপানি পস্সতী’’তি অৰত্ৰা সব্বত্থ যং ৰুত্তং ‘‘বহিদ্ধা রূপানি পস্সতী’’তি, তস্স কারণৰচনং. তেন যং অঞ্ঞহেতুকং, তং তেন হেতুনা ৰুত্তং. যং পন দেসনাৰিলাসহেতুকং অজ্ঝত্তং অরূপসঞ্ঞিতায এৰ অভিধম্মে ৰচনং, ন তস্স অঞ্ঞং কারণং মগ্গিতব্বন্তি দস্সেতি.

অজ্ঝত্তরূপানং অনভিভৰনীযতা চ তেসং বহিদ্ধারূপানং ৰিয অৰিভূতত্তা দেসনাৰিলাসো চ যথাৰুত্তৰৰত্থানৰসেন ৰেদিতব্বো ৰেনেয্যজ্ঝাসযৰসেন ৰিজ্জমানপরিযাযকথাভাৰতো. ‘‘সুৰণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তি এতেনেৰ সিদ্ধত্তা ন নীলাদিঅভিভাযতনানি ৰত্তব্বানীতি চে? তং ন. নীলাদীসু কতাধিকারানং নীলাদিভাৰস্সেৰ অভিভৰনকারণত্তা. ন হি তেসং পরিসুদ্ধাপরিসুদ্ধৰণ্ণানং পরিত্ততা ৰা অপ্পমাণতা ৰা অভিভৰনকারণং, অথ খো নীলাদিভাৰো এৰাতি. এতেসু চ পরিত্তাদিকসিণরূপেসু যং যং চরিতস্স ইমানি অভিভাযতনানি ইজ্ঝন্তি, তং দস্সেতুং ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদি ৰুত্তং. সব্বসঙ্গাহিকৰসেনাতি নীলৰণ্ণনীলনিদস্সননীলনিভাসানং সাধারণৰসেন. ৰণ্ণৰসেনাতি সভাৰৰণ্ণৰসেন. নিদস্সনৰসেনাতি পস্সিতব্বতাৰসেন চক্খুৰিঞ্ঞাণাদিৰিঞ্ঞাণৰীথিযা গহেতব্বতাৰসেন. ওভাসৰসেনাতি সপ্পভাসতায অৰভাসনৰসেন.

ইচ্ছাসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.