(৬) ১. গোতমীৰগ্গো
১-৩. গোতমীসুত্তাদিৰণ্ণনা
৫১-৫৩. ছট্ঠস্স পঠমে (সারত্থ. টী. চূল়ৰগ্গ ৩.৪০২) গোতমীতি গোত্তং. নামকরণদিৰসে পনস্সা লদ্ধসক্কারা ব্রাহ্মণা লক্খণসম্পত্তিং দিস্ৰা ‘‘সচে অযং ধীতরং লভিস্সতি, চক্কৰত্তিরঞ্ঞো মহেসী ভৰিস্সতি. সচে পুত্তং লভিস্সতি, চক্কৰত্তিরাজা ভৰিস্সতীতি উভযথাপি মহতীযেৰস্সা পজা ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকরিংসু. অথস্সা ‘‘মহাপজাপতী’’তি নামং অকংসু. তেনাহ ‘‘পুত্তপজায চেৰ ধীতুপজায চ মহন্তত্তা এৰংলদ্ধনামা’’তি.
‘‘অত্তদণ্ডা ভযং জাতং, জনং পস্সথ মেধগং;
সংৰেগং কিত্তযিস্সামি, যথা সংৰিজিতং মযা’’তি. (সু. নি. ৯৪১; মহানি. ১৭০) –
আদিনা অত্তদণ্ডসুত্তং কথেসি. তংতংপলোভনকিরিযা কাযৰাচাহি পরক্কমন্তিযো উক্কণ্ঠন্তূতি সাসনং পেসেন্তি নামাতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘সাসনং পেসেত্ৰা’’তি. কুণালদহন্তি কুণালদহতীরং. অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰাতি ইত্থীনং দোসদস্সনমুখেন কামানং ৰোকারসংকিলেসৰিভাৰনেন অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰা.
আপাদিকাতি সংৰদ্ধকা, তুম্হাকং হত্থপাদেসু কিচ্চং অসাধেন্তেসু হত্থে চ পাদে চ ৰড্ঢেত্ৰা পটিজগ্গিতাতি অত্থো. পোসিকাতি দিৰসস্স দ্ৰে তযো ৰারে নহাপেত্ৰা ভোজেত্ৰা পাযেত্ৰা তুম্হে পোসেসি. থঞ্ঞং পাযেসীতি নন্দকুমারো কির বোধিসত্ততো কতিপাহেনেৰ দহরো, তস্মিং জাতে মহাপজাপতী অত্তনো পুত্তং ধাতীনং দত্ৰা সযং বোধিসত্তস্স ধাতিকিচ্চং সাধযমানা অত্তনো থঞ্ঞং পাযেসি. তং সন্ধায থেরো এৰমাহ. দহরোতি তরুণো. যুৰাতি যোব্বঞ্ঞে ঠিতো. মণ্ডনকজাতিকোতি অলঙ্কারসভাৰো. তত্থ কোচি তরুণোপি যুৰা ন হোতি যথা অতিতরুণো. কোচি যুৰাপি মণ্ডনকজাতিকো ন হোতি যথা উপসন্তসভাৰো, আলসিযব্যসনাদীহি ৰা অভিভূতো. ইধ পন দহরো চেৰ যুৰা চ মণ্ডনকজাতিকো চ অধিপ্পেতো, তস্মা এৰমাহ. উপ্পলাদীনি মণ্ডনকজাতিকো চ লোকসম্মতত্তা ৰুত্তানি.
মাতুগামস্স পব্বজিতত্তাতি ইদং পঞ্চৰস্সসততো উদ্ধং অট্ঠত্ৰা পঞ্চসুযেৰ ৰস্সসতেসু সদ্ধম্মট্ঠিতিযা কারণনিদস্সনং. পটিসম্ভিদাপভেদপ্পত্তখীণাসৰৰসেনেৰ ৰুত্তন্তি এত্থ পটিসম্ভিদাপ্পত্তখীণাসৰগ্গহণেন ঝানানিপি গহিতানেৰ হোন্তি. ন হি নিজ্ঝানকানং সব্বপ্পকারসম্পত্তি ইজ্ঝতীতি ৰদন্তি. সুক্খৰিপস্সকখীণাসৰৰসেন ৰস্সসহস্সন্তিআদিনা চ যং ৰুত্তং, তং খন্ধকভাণকানং মতেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ৰিনযট্ঠকথাযম্পি (চূল়ৰ. অট্ঠ. ৪০৩) ইমিনাৰ নযেন ৰুত্তং.
দীঘনিকাযট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ৩.১৬১) পন ‘‘পটিসম্ভিদাপ্পত্তেহি ৰস্সসহস্সং অট্ঠাসি, ছল়ভিঞ্ঞেহি ৰস্সসহস্সং, তেৰিজ্জেহি ৰস্সসহস্সং, সুক্খৰিপস্সকেহি ৰস্সসহস্সং, পাতিমোক্খেন ৰস্সসহস্সং অট্ঠাসী’’তি ৰুত্তং. ইধাপি সাসনন্তরধানকথাযং (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.১৩০) ‘‘বুদ্ধানঞ্হি পরিনিব্বানতো ৰস্সসহস্সমেৰ পটিসম্ভিদা নিব্বত্তেতুং সক্কোন্তি, ততো পরং ছ অভিঞ্ঞা, ততো তাপি নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তা তিস্সো ৰিজ্জা নিব্বত্তেন্তি, গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে তাপি নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তা সুক্খৰিপস্সকা হোন্তি. এতেনেৰ উপাযেন অনাগামিনো, সকদাগামিনো, সোতাপন্না’’তি ৰুত্তং.
সংযুত্তনিকাযট্ঠকথাযং (সং. নি. অট্ঠ. ২.২.১৫৬) পন ‘‘পঠমবোধিযঞ্হি ভিক্খূ পটিসম্ভিদাপ্পত্তা অহেসুং. অথ কালে গচ্ছন্তে পটিসম্ভিদা পাপুণিতুং ন সক্খিংসু, ছল়ভিঞ্ঞা অহেসুং. ততো ছ অভিঞ্ঞা পত্তুং অসক্কোন্তা তিস্সো ৰিজ্জা পাপুণিংসু. ইদানি কালে গচ্ছন্তে তিস্সো ৰিজ্জা পাপুণিতুং অসক্কোন্তা আসৰক্খযমত্তং পাপুণিস্সন্তি, তম্পি অসক্কোন্তা অনাগামিফলং, তম্পি অসক্কোন্তা সকদাগামিফলং, তম্পি অসক্কোন্তা সোতাপত্তিফলং, গচ্ছন্তে কালে সোতাপত্তিফলম্পি পত্তুং ন সক্খিস্সন্তী’’তি ৰুত্তং. যস্মা চেতং সব্বং অঞ্ঞমঞ্ঞপ্পটিৰিরুদ্ধং, তস্মা তেসং তেসং ভাণকানং মতমেৰ আচরিযেন তত্থ তত্থ দস্সিতন্তি গহেতব্বং. অঞ্ঞথা হি আচরিযস্সেৰ পুব্বাপরৰিরোধপ্পসঙ্গো সিযাতি.
তানিযেৰাতি তানিযেৰ পঞ্চৰস্সসহস্সানি. পরিযত্তিমূলকং সাসনন্তি আহ ‘‘ন হি পরিযত্তিযা অসতি পটিৰেধো অত্থী’’তিআদি. পরিযত্তিযা হি অন্তরহিতায পটিপত্তিঅন্তরধাযতি, পটিপত্তিযা অন্তরহিতায অধিগমো অন্তরধাযতি. কিংকারণা? অযঞ্হি পরিযত্তি পটিপত্তিযা পচ্চযো হোতি, পটিপত্তি অধিগমস্স. ইতি পটিপত্তিতোপি পরিযত্তিযেৰ পমাণং. দুতিযততিযেসু নত্থি ৰত্তব্বং.
গোতমীসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪-৫. দীঘজাণুসুত্তাদিৰণ্ণনা
৫৪-৫৫. চতুত্থে (দী. নি. অট্ঠ. ৩.২৬৫) একেন ভোগে ভুঞ্জেয্যাতি একেন কোট্ঠাসেন ভোগে ভুঞ্জেয্য, ৰিনিভুঞ্জেয্য ৰাতি অত্থো. দ্ৰীহি কম্মন্তি দ্ৰীহি কোট্ঠাসেহি কসিৰণিজ্জাদিকম্মং পযোজেয্য. নিধাপেয্যাতি চতুত্থকোট্ঠাসং নিধেত্ৰা ঠপেয্য, নিদহিত্ৰা ভূমিগতং কত্ৰা ঠপেয্যাতি অত্থো. আপদাসু ভৰিস্সতীতি কুলানঞ্হি ন সব্বকালং একসদিসং ৰত্ততি, কদাচি রাজঅগ্গিচোরদুব্ভিক্খাদিৰসেন আপদা উপ্পজ্জন্তি, তস্মা এৰং আপদাসু উপ্পন্নাসু ভৰিস্সতীতি একং কোট্ঠাসং নিধাপেয্যাতি ৰুত্তং. ইমেসু পন চতূসু কোট্ঠাসেসু কতরং কোট্ঠাসং গহেত্ৰা কুসলং কাতব্বন্তি? ‘‘ভোগে ভুঞ্জেয্যা’’তি ৰুত্তকোট্ঠাসং. ততো গণ্হিত্ৰা হি ভিক্খূনম্পি কপণদ্ধিকানম্পি দানং দাতব্বং, পেসকারন্হাপিতাদীনম্পি ৰেতনং দাতব্বং. সমণব্রাহ্মণকপণদ্ধিকাদীনং দানৰসেন চেৰ, অধিৰত্থদেৰতাদীনং পেতবলিৰসেন, ন্হাপিতাদীনং ৰেতনৰসেন চ ৰিনিযোগোপি উপযোগো এৰ.
অপেন্তি গচ্ছন্তি, অপেন্তা ৰা এতেহীতি অপাযা, অপাযা এৰ মুখানি দ্ৰারানীতি অপাযমুখানি. ৰিনাসদ্ৰারানীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. পঞ্চমে নত্থি ৰত্তব্বং.
দীঘজাণুসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬-৮. ভযসুত্তাদিৰণ্ণনা
৫৬-৫৮. ছট্ঠে গব্ভৰাসো ইধ উত্তরপদলোপেন গব্ভো ৰুত্তোতি আহ ‘‘গব্ভোতি গব্ভৰাসো’’তি. সত্তমট্ঠমানি উত্তানত্থানি.
ভযসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬-১০. পুগ্গলসুত্তাদিৰণ্ণনা
৫৯-৬০. নৰমে দানং দদন্তানন্তি দক্খিণেয্যং উদ্দিস্স দানং দেন্তানং. উপধী ৰিপচ্চন্তি এতেন, উপধীসু ৰা ৰিপচ্চতি, উপধযো ৰা ৰিপাকা এতস্সাতি উপধিৰিপাকং. সঙ্ঘে দিন্নং মহপ্ফলন্তি অরিযসঙ্ঘে দিন্নং ৰিপ্ফারট্ঠানং হোতি, ৰিপুলফলন্তি অত্থো. দসমে নত্থি ৰত্তব্বং.
পুগ্গলসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
গোতমীৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.