৬. অব্যাকতৰগ্গো

১-২. অব্যাকতসুত্তাদিৰণ্ণনা

৫৪-৫৫. ছট্ঠৰগ্গস্স পঠমং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. দুতিযে অতীতে অত্তভাৰে নিব্বত্তকং কম্মন্তি ‘‘পুরিমকম্মভৰস্মিং মোহো অৰিজ্জা, আযূহনা সঙ্খারা, নিকন্তি তণ্হা, উপগমনং উপাদানং, চেতনা ভৰো’’তি এৰমাগতং সপরিক্খারং পঞ্চৰিধং কম্মৰট্টমাহ. এতরহি মে অত্তভাৰো ন সিযাতি ৰিঞ্ঞাণনামরূপসল়াযতনফস্সৰেদনাসহিতং পচ্চুপ্পন্নং পঞ্চৰিধং ৰিপাকৰট্টমাহ. যং অত্থিকন্তি যং পরমত্থতো ৰিজ্জমানকং. তেনাহ ‘‘ভূত’’ন্তি. তঞ্হি পচ্চযনিব্বত্ততায ‘‘ভূত’’ন্তি ৰুচ্চতি. তং পজহামীতি তপ্পটিবদ্ধচ্ছন্দরাগপ্পহানেন ততো এৰ আযতিং অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনৰসেন পজহামি পরিচ্চজামি. হরিতন্তন্তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.৩০৩) হরিতমেৰ. অন্ত-সদ্দেন পদৰড্ঢনং কতং যথা ‘‘ৰনন্তং সুত্তন্ত’’ন্তি, অল্লতিণাদীনি আগম্ম নিব্বাযতীতি অত্থো. পথন্তন্তি মহামগ্গং. সেলন্তন্তি পব্বতং. উদকন্তন্তি উদকং. রমণীযং ৰা ভূমিভাগন্তি তিণগুম্বাদিরহিতং ৰিৰিত্তং অব্ভোকাসভূমিভাগং. অনাহারাতি অপচ্চযা নিরুপাদানা. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

অব্যাকতসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. তিস্সব্রহ্মাসুত্তৰণ্ণনা

৫৬. ততিযে ৰিৰিত্তানি তাদিসানি পন পরিযন্তানি অতিদূরানি হোন্তীতি আহ ‘‘অন্তিমপরিযন্তিমানী’’তি. অন্তে ভৰানি অন্তিমানি, অন্তিমানিযেৰ পরিযন্তিমানি. উভযেনপি অতিদূরতং দস্সেতি. সমন্নাহারে ঠপযমানোতি ইন্দ্রিযং সমাকারেন ৰত্তেন্তো ইন্দ্রিযসমতং পটিপাদেন্তো নাম হোতি. ৰিপস্সনাচিত্তসম্পযুত্তো সমাধি, সতিপি সঙ্খারনিমিত্তাৰিরহে নিচ্চনিমিত্তাদিৰিরহতো ‘‘অনিমিত্তো’’তি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘অনিমিত্তন্তি বলৰৰিপস্সনাসমাধি’’ন্তি.

তিস্সব্রহ্মাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪-৭. সীহসেনাপতিসুত্তাদিৰণ্ণনা

৫৭-৬০. চতুত্থে কুচ্ছিতো অরিযো কদরিযো. থদ্ধমচ্ছরিযসদিসং হি কুচ্ছিতং সব্বনিহীনং নত্থি সব্বকুসলানং আদিভূতস্স নিসেধনতো. সেসমেত্থ পঞ্চমাদীনি চ উত্তানত্থানেৰ.

সীহসেনাপতিসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পচলাযমানসুত্তৰণ্ণনা

৬১. অট্ঠমে আলোকসঞ্ঞং মনসি করেয্যাসীতি দিৰা ৰা রত্তিং ৰা সূরিযপজ্জোতচন্দমণিআদীনং আলোকং ‘‘আলোকো’’তি মনসি করেয্যাসি. ইদং ৰুত্তং হোতি – সূরিযচন্দালোকাদিং দিৰা রত্তিঞ্চ উপলদ্ধং যথালদ্ধৰসেনেৰ মনসি করেয্যাসি, চিত্তে ঠপেয্যাসি. যথা তে সুভাৰিতালোককসিণস্স ৰিয কসিণালোকো যদিচ্ছকং যাৰদিচ্ছকঞ্চ সো আলোকো রত্তিযং উপতিট্ঠতি, যেন তত্থ দিৰাসঞ্ঞং ঠপেয্যাসি, দিৰা ৰিয ৰিগতথিনমিদ্ধোৰ ভৰেয্যাসীতি. তেনাহ ‘‘যথা দিৰা তথা রত্তি’’ন্তি. ইতি ৰিৰটেন চেতসাতি এৰং অপিহিতেন চিত্তেন থিনমিদ্ধপিধানেন অপিহিতত্তা. অপরিযোনদ্ধেনাতি সমন্ততো অনোনদ্ধেন অসঞ্ছাদিতেন. সহোভাসন্তি সঞাণোভাসং. থিনমিদ্ধৰিনোদনআলোকোপি ৰা হোতু কসিণালোকোপি ৰা পরিকম্মালোকোপি ৰা, উপক্কিলেসালোকো ৰিয সব্বোযং আলোকো ঞাণসমুট্ঠানোৰাতি. যেসং অকরণে পুগ্গলো মহাজানিযো হোতি, তানি অৰস্সং কাতব্বানি. যানি অকাতুম্পি ৰট্টন্তি, সতি সমৰাযে কাতব্বতো তানি করণীযানীতি আহ ‘‘ইতরানি করণীযানী’’তি. অথ ৰা কত্তব্বানি কম্মানি করণং অরহন্তীতি করণীযানি. ইতরানি কিচ্চানীতিপি ৰদন্তি.

আদিনযপ্পৰত্তা ৰিগ্গাহিককথাতি ‘‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৰিনযং আজানামি, কিং ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানিস্সসি, মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৰমসি, অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো, সহিতং মে, অসহিতং তে, পুরেৰচনীযং পচ্ছা অৰচ, পচ্ছাৰচনীযং পুরে অৰচ, অধিচিণ্ণং তে ৰিপরাৰত্তং, আরোপিতো তে ৰাদো, নিগ্গহিতো ত্ৰমসি. চর ৰাদপ্পমোক্খায, নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসী’’তি (দী. নি. ১.১৮; ম. নি. ৩.৪১) এৰংপৰত্তা কথা. তত্থ সহিতং মেতি (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৮) ময্হং ৰচনং সহিতং সিলিট্ঠং, অত্থযুত্তং কারণযুত্তন্তি অত্থো. সহিতন্তি ৰা পুব্বাপরাৰিরুদ্ধং. অসহিতং তেতি তুয্হং ৰচনং অসহিতং অসিলিট্ঠং. অধিচিণ্ণং তে ৰিপরাৰত্তন্তি যং তুয্হং দীঘরত্তাচিণ্ণৰসেন সুপ্পগুণং, তং ময্হং একৰচনেনেৰ ৰিপরাৰত্তং পরিৰত্তিত্ৰা ঠিতং, ন কিঞ্চি জানাসীতি অত্থো. আরোপিতো তে ৰাদোতি মযা তৰ ৰাদে দোসো আরোপিতো. চর ৰাদপ্পমোক্খাযাতি দোসমোচনত্থং চর ৰিচর, তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা সিক্খাতি অত্থো. নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসীতি অথ সযং পহোসি, ইদানি এৰ নিব্বেঠেহীতি অত্থো.

তণ্হা সব্বসো খীযন্তি এত্থাতি তণ্হাসঙ্খযো, তস্মিং. তণ্হাসঙ্খযেতি চ ইদং ৰিসযে ভুম্মন্তি আহ ‘‘তং আরম্মণং কত্ৰা’’তি. ৰিমুত্তচিত্ততাযাতি সব্বসংকিলেসেহি ৰিপ্পযুত্তচিত্ততায. অপরভাগে পটিপদা নাম অরিযসচ্চাভিসমযো. সা সাসনচারিগোচরা পচ্চত্তং ৰেদিতব্বতোতি আহ ‘‘পুব্বভাগপ্পটিপদং সংখিত্তেন দেসেথাতি পুচ্ছতী’’তি. অকুপ্পধম্মতায খযৰযসঙ্খাতং অন্তং অতীতাতি অচ্চন্তা, সো এৰ অপরিহাযনসভাৰত্তা অচ্চন্তা নিট্ঠা অস্সাতি অচ্চন্তনিট্ঠা. তেনাহ ‘‘একন্তনিট্ঠো সততনিট্ঠোতি অত্থো’’তি. ন হি পটিৰিদ্ধস্স লোকুত্তরধম্মস্স দস্সন্নং কুপ্পন্নং নাম অত্থি. অচ্চন্তমেৰ চতূহি যোগেহি খেমো এতস্স অত্থীতি অচ্চন্তযোগক্খেমী. মগ্গব্রহ্মচরিযস্স ৰুসিতত্তা তস্স চ অপরিহাযনসভাৰত্তা অচ্চন্তং ব্রহ্মচারীতি অচ্চন্তব্রহ্মচারী. তেনাহ ‘‘নিচ্চব্রহ্মচারীতি অত্থো’’তি. পরিযোসানন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযপরিযপরিযোসানং ৰট্টদুক্খপরিযোসানঞ্চ.

পঞ্চক্খন্ধাতি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা. সক্কাযসব্বঞ্হি সন্ধায ইধ ‘‘সব্বে ধম্মা’’তি ৰুত্তং ৰিপস্সনাৰিসযস্স অধিপ্পেতত্তা. তস্মা আযতনধাতুযোপি তগ্গতিকা এৰ দট্ঠব্বা. তেনাহ ভগৰা ‘‘নালং অভিনিৰেসাযা’’তি. ন যুত্তা অভিনিৰেসায ‘‘এতং মম, এসো মে অত্তা’’তি অজ্ঝোসানায. ‘‘অলমেৰ নিব্বিন্দিতুং অলং ৰিরজ্জিতু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.২৭২; সং. নি. ২.১২৪, ১২৮, ১৩৪, ১৪৩) ৰিয অলং-সদ্দো যুত্তত্থোপি হোতীতি আহ ‘‘ন যুত্তা’’তি. সম্পজ্জন্তীতি ভৰন্তি. যদিপি ‘‘ততিযা চতুত্থী’’তি ইদং ৰিসুদ্ধিদ্ৰযং অভিঞ্ঞাপঞ্ঞা, তস্স পন সপচ্চযনামরূপদস্সনভাৰতো সতি চ পচ্চযপরিগ্গহে সপচ্চযত্তা অনিচ্চন্তি, নামরূপস্স অনিচ্চতায দুক্খং, দুক্খঞ্চ অনত্তাতি অত্থতো লক্খণত্তযং সুপাকটমেৰ হোতীতি আহ ‘‘অনিচ্চং দুক্খং অনত্তাতি ঞাতপরিঞ্ঞায অভিজানাতী’’তি. তথেৰ তীরণপরিঞ্ঞাযাতি ইমিনা অনিচ্চাদিভাৰেন নালং অভিনিৰেসাযাতি নামরূপস্স উপসংহরতি, ন অভিঞ্ঞাপঞ্ঞানং সম্ভারধম্মানং. পুরিমায হি অত্থতো আপন্নং লক্খণত্তযং গণ্হাতি সলক্খণসল্লক্খণপরত্তা তস্সা. দুতিযায সরূপতো তস্সা লক্খণত্তযারোপনৰসেন সম্মসনভাৰতো. একচিত্তক্খণিকতায অভিনিপাতমত্ততায চ অপ্পমত্তকম্পি. রূপপরিগ্গহস্স ওল়ারিকভাৰতো অরূপপরিগ্গহং দস্সেতি. দস্সেন্তো চ ৰেদনায আসন্নভাৰতো, ৰিসেসতো সুখসারাগিতায, ভৰস্সাদগধিতমানসতায চ থেরস্স ৰেদনাৰসেন নিব্বত্তেত্ৰা দস্সেতি.

খযৰিরাগোতি খযসঙ্খাতো ৰিরাগো সঙ্খারানং পলুজ্জনা. যং আগম্ম সব্বসো সঙ্খারেহি ৰিরজ্জনা হোতি, তং নিব্বানং অচ্চন্তৰিরাগো. নিরোধানুপস্সিম্হিপীতি নিরোধানুপস্সিপদেপি. এসেৰ নযোতি অতিদিসিত্ৰা তং একদেসেন ৰিৰরন্তো ‘‘নিরোধোপি হি…পে… দুৰিধোযেৰা’’তি আহ. খন্ধানং পরিচ্চজনং তপ্পটিবদ্ধকিলেসপ্পহানৰসেনাতি যেনাকারেন ৰিপস্সনা কিলেসে পজহতি, তেনাকারেন তংনিমিত্তক্খন্ধে চ পজহতীতি ৰত্তব্বতং অরহতীতি আহ ‘‘সা হি…পে… ৰোস্সজ্জতী’’তি. আরম্মণতোতি কিচ্চসাধনৰসেন আরম্মণকরণতো. এৰঞ্হি মগ্গতো অঞ্ঞেসং নিব্বানারম্মণানং পক্খন্দনৰোস্সগ্গাভাৰো সিদ্ধোৰ হোতি. পরিচ্চজনেন পক্খন্দনেন চাতি দ্ৰীহিপি ৰা কারণেহি. সোতি মগ্গো. সব্বেসং খন্ধানং ৰোস্সজ্জনং তপ্পটিবদ্ধসংকিলেসপ্পহানেন দট্ঠব্বং. যস্মা ৰা ৰিপস্সনাচিত্তং পক্খন্দতীতি মগ্গসম্পযুত্তচিত্তং সন্ধাযাহ. মগ্গো চ সমুচ্ছেদৰসেন কিলেসে খন্ধে চ পরিচ্চজতি, তস্মা যথাক্কমং ৰিপস্সনামগ্গানঞ্চ ৰসেন পক্খন্দনপরিচ্চাগৰোস্সগ্গাপি ৰেদিতব্বা. তদুভযসমঙ্গীতি ৰিপস্সনাসমঙ্গী মগ্গসমঙ্গী চ. ‘‘অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চসঞ্ঞং পজহতী’’তিআদিৰচনতো (পটি. ম. ১.৫২) হি যথা ৰিপস্সনায কিলেসানং পরিচ্চাগপ্পটিনিস্সগ্গো লব্ভতি, এৰং আযতিং তেহি কিলেসেহি উপ্পাদেতব্বক্খন্ধানম্পি পরিচ্চাগপটিনিস্সগ্গো ৰত্তব্বো. পক্খন্দনপটিনিস্সগ্গো পন মগ্গে লব্ভমানায একন্তকারণভূতায ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনায ৰসেন ৰেদিতব্বো. মগ্গে পন তদুভযম্পি ঞাযাগতমেৰ নিপ্পরিযাযতোৰ লব্ভমানত্তা. তেনাহ ‘‘তদুভযসমঙ্গীপুগ্গলো’’তিআদি. পুচ্ছন্তস্স অজ্ঝাসযৰসেন ‘‘ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতী’’তি এত্থ কামুপাদানৰসেন উপাদিযনং পটিক্খিপতীতি আহ ‘‘তণ্হাৰসেন ন উপাদিযতী’’তি. তণ্হাৰসেন ৰা অসতি উপাদিযনে দিট্ঠিৰসেন উপাদিযনং অনৰকাসমেৰাতি ‘‘তণ্হাৰসেন’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. ন পরামসতীতি নাদিযতি. দিট্ঠিপরামাসৰসেন ৰা ‘‘নিচ্চ’’ন্তিআদিনা ন পরামসতি. সংখিত্তেনেৰ কথেসীতি তস্স অজ্ঝাসযৰসেন পপঞ্চং অকত্ৰা কথেসি.

পচলাযমানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. মেত্তসুত্তৰণ্ণনা

৬২. নৰমে মা, ভিক্খৰে, পুঞ্ঞানন্তি (ইতিৰু. অট্ঠ. ৬২) এত্থ মাতি পটিসেধে নিপাতো. পুঞ্ঞ-সদ্দো ‘‘কুসলানং, ভিক্খৰে, ধম্মানং সমাদানহেতু এৰমিদং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতী’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৮০) পুঞ্ঞফলে আগতো. ‘‘অৰিজ্জাগতোযং, ভিক্খৰে, পুরিসপুগ্গলো পুঞ্ঞঞ্চে সঙ্খারং অভিসঙ্খরোতী’’তিআদীসু (সং. নি. ২.৫১) কামরূপাৰচরসুচরিতেসু. ‘‘পুঞ্ঞূপগং হোতি ৰিঞ্ঞাণ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ২.৫১) সুগতিৰিসেসভূতে উপপত্তিভৰে. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূনি দানমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু, সীলমযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থু, ভাৰনামযং পুঞ্ঞকিরিযৰত্থূ’’তিআদীসু (ইতিৰু. ৬০; দী. নি. ৩.৩০৫; অ. নি. ৮.৩৬) কুসলচেতনাযং. ইধ পন তেভূমককুসলধম্মে ৰেদিতব্বো. ভাযিত্থাতি এত্থ দুৰিধং ভযং ঞাণভযং, সারজ্জভযন্তি. তত্থ ‘‘যেপি তে, ভিক্খৰে, দেৰা দীঘাযুকা ৰণ্ণৰন্তো সুখবহুলা উচ্চেসু ৰিমানেসু চিরট্ঠিতিকা, তেপি তথাগতস্স ধম্মদেসনং সুত্ৰা যেভুয্যেন ভযং সংৰেগং সন্তাসং আপজ্জন্তী’’তি (অ. নি. ৪.৩৩) আগতং ঞাণভযং. ‘‘অহুদেৰ ভযং, অহু ছম্ভিতত্তং, অহু লোমহংসো’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৩১৮) আগতং সারজ্জভযং. ইধাপি সারজ্জভযমেৰ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – ভিক্খৰে, দীঘরত্তং কাযৰচীসংযমো ৰত্তপ্পটিৰত্তপূরণং একাসনং একসেয্যং ইন্দ্রিযদমো ধুতধম্মেহি চিত্তস্স নিগ্গহো সতিসম্পজঞ্ঞং কম্মট্ঠানানুযোগৰসেন ৰীরিযারম্ভোতি এৰমাদীনি যানি ভিক্খুনা নিরন্তরং পৰত্তেতব্বানি পুঞ্ঞানি, তেহি মা ভাযিত্থ, মা ভযং সন্তাসং আপজ্জিত্থ. একচ্চস্স দিট্ঠধম্মসুখস্স উপরোধভযেন সম্পরাযিকনিব্বানসুখদাযকেহি পুঞ্ঞেহি মা ভাযিত্থাতি. নিস্সক্কে ইদং সামিৰচনং.

ইদানি ততো অভাযিতব্বভাৰে কারণং দস্সেন্তো ‘‘সুখস্সেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সুখ-সদ্দো ‘‘সুখো বুদ্ধানমুপ্পাদো, সুখা ৰিরাগতা লোকে’’তিআদীসু (ধ. প. ১৯৪) সুখমূলে আগতো. ‘‘যস্মা চ খো, মহালি, রূপং সুখং সুখানুপতিতং সুখাৰক্কন্ত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৩.৬০) সুখারম্মণে. ‘‘যাৰঞ্চিদং, ভিক্খৰে, ন সুকরং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৰ সুখা সগ্গা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.২৫৫) সুখপচ্চযট্ঠানে. ‘‘সুখো পুঞ্ঞস্স উচ্চযো’’তিআদীসু (ধ. প. ১১৮) সুখহেতুম্হি. ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৰিহারা এতে ধম্মা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৮২) অব্যাপজ্জে. ‘‘নিব্বানং পরমং সুখ’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ২.২১৫; ধ. প. ২০৩, ২০৪) নিব্বানে. ‘‘সুখস্স চ পহানা’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৩২; ম. নি. ১.২৭১; সং. নি. ২.১৫২) সুখৰেদনাযং. ‘‘অদুক্খমসুখং সন্তং, সুখমিচ্চেৰ ভাসিত’’ন্তিআদীসু (সং. নি. ৪.২৫৩; ইতিৰু. ৫৩) উপেক্খাৰেদনাযং. ‘‘দ্ৰেপি মযা, আনন্দ, ৰেদনা ৰুত্তা পরিযাযেন সুখা ৰেদনা দুক্খা ৰেদনা’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৮৯) ইট্ঠসুখেসু. ‘‘সুখো ৰিপাকো পুঞ্ঞান’’ন্তিআদীসু (পেটকো. ২৩) ইট্ঠৰিপাকে. ইধাপি ইট্ঠৰিপাকে এৰ দট্ঠব্বো. ইট্ঠস্সাতিআদীসু ইচ্ছিতব্বতো চেৰ অনিট্ঠপ্পটিপক্খতো চ ইট্ঠস্স. কমনীযতো মনস্মিঞ্চ কমনতো পৰিসনতো কন্তস্স. পিযাযিতব্বতো সন্তপ্পনতো চ পিযস্স. মননীযতো মনস্স ৰড্ঢনতো চ মনাপস্সাতি অত্থো ৰেদিতব্বো. যদিদং পুঞ্ঞানীতি পুঞ্ঞানীতি যদিদং ৰচনং, এতং সুখস্স ইট্ঠস্স ৰিপাকস্স অধিৰচনং নামং. সুখস্সেতং যদিদং পুঞ্ঞানীতি ফলেন কারণস্স অভেদোপচারং ৰদতি. তেন কতূপচিতানং পুঞ্ঞানং অৰস্সংভাৰিফলং সুত্ৰা অপ্পমত্তেন সক্কচ্চং পুঞ্ঞানি কত্তব্বানীতি পুঞ্ঞকিরিযাযং নিযোজেতি, আদরঞ্চ নেসং তত্থ উপ্পাদেতি.

ইদানি অত্তনা সুনেত্তকালে কতেন পুঞ্ঞকম্মেন দীঘরত্তং পচ্চনুভূতং ভৰন্তরপ্পটিচ্ছন্নং উল়ারতরং পুঞ্ঞৰিপাকং উদাহরিত্ৰা তমত্থং পাকটতরং করোন্তো ‘‘অভিজানামি খো পনাহ’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অভিজানামীতি অভিৰিসিট্ঠেন ঞাণেন জানামি, পচ্চক্খতো বুজ্ঝামি. দীঘরত্তন্তি চিরকালং. পুঞ্ঞানন্তি দানাদীনং কুসলধম্মানং. সত্ত ৰস্সানীতি সত্ত সংৰচ্ছরানি. মেত্তচিত্তন্তি মিজ্জতীতি মেত্তা, সিনিয্হতীতি অত্থো. মিত্তে ভৰা, মিত্তস্স ৰা এসা পৰত্তীতিপি মেত্তা. লক্খণাদিতো পন হিতাকারপ্পৰত্তিলক্খণা, হিতূপসংহাররসা, আঘাতৰিনযপচ্চুপট্ঠানা, সত্তানং মনাপভাৰদস্সনপদট্ঠানা. ব্যাপাদূপসমো এতিস্সা সম্পত্তি, সিনেহসম্ভৰো ৰিপত্তি. মেত্তচিত্তং ভাৰেত্ৰাতি মেত্তাসহগতং চিত্তং, চিত্তসীসেন সমাধি ৰুত্তোতি মেত্তাসমাধিং মেতাব্রহ্মৰিহারং উপ্পাদেত্ৰা চেৰ ৰড্ঢেত্ৰা চ.

সত্ত সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পেতি সত্ত মহাকপ্পে. সংৰট্টৰিৰট্টগ্গহণেনেৰ হি সংৰট্টট্ঠাযিৰিৰট্টট্ঠাযিনোপি গহিতা. ইমং লোকন্তি কামলোকং. সংৰট্টমানে সুদন্তি সংৰট্টমানে, সুদন্তি নিপাতমত্তং, ৰিপজ্জমানেতি অত্থো. ‘‘ৰরসংৰত্তট্ঠানে সুদ’’ন্তিপি পঠন্তি. কপ্পেতি কালে. কপ্পসীসেন হি কালো ৰুত্তো, কালে খীযমানে সব্বোপি খীযতেৰ. যথাহ – ‘‘কালো ঘসতি ভূতানি, সব্বানেৰ সহত্তনা’’তি (জা. ১.২.১৯০). ‘‘আভস্সরূপগো হোমী’’তি ৰুত্তত্তা তেজোসংৰট্টৰসেনেত্থ কপ্পৰুট্ঠানং ৰেদিতব্বং. আভস্সরূপগোতি তত্থ পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন আভস্সরব্রহ্মলোকং উপগচ্ছামীতি আভস্সরূপগো হোমি. ৰিৰট্টমানেতি সণ্ঠহমানেতি অত্থো. সুঞ্ঞং ব্রহ্মৰিমানং উপপজ্জামীতি কস্সচি সত্তস্স তত্থ নিব্বত্তস্স অভাৰতো সুঞ্ঞং যং পঠমজ্ঝানভূমিসঙ্খাতং ব্রহ্মৰিমানং আদিতো নিব্বত্ততি, তং পটিসন্ধিগ্গহণৰসেন উপপজ্জামি উপেমি.

ব্রহ্মাতি কামাৰচরসত্তেহি ৰিসিট্ঠট্ঠেন তথা তথা ব্রূহিতগুণতায ব্রহ্মৰিহারতো নিব্বত্তনট্ঠেন চ ব্রহ্মা. ব্রহ্মপারিসজ্জব্রহ্মপুরোহিতেহি মহন্তো ব্রহ্মাতি মহাব্রহ্মা, ততো এৰ তে অভিভৰিত্ৰা ঠিতত্তা অভিভূ. তেহি ন কেনচিপি গুণেন অভিভূতোতি অনভিভূতো. অঞ্ঞদত্থূতি একংসৰচনে নিপাতো. দস্সনতো দসো, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং দস্সনসমত্থো অভিঞ্ঞাঞাণেন পস্সিতব্বং পস্সামীতি অত্থো. সেসব্রহ্মানং ইদ্ধিপাদভাৰনাবলেন অত্তনো চিত্তঞ্চ মম ৰসে ৰত্তেমীতি ৰসৰত্তী হোমীতি যোজেতব্বং. তদা কির বোধিসত্তো অট্ঠসমাপত্তিলাভীপি সমানো তথা সত্তহিতং অত্তনো পারমিপূরণঞ্চ ওলোকেন্তো তাসু এৰ দ্ৰীসু ঝানভূমীসু নিকন্তি উপ্পাদেত্ৰা মেত্তাব্রহ্মৰিহারৰসেন অপরাপরং সংসরি. তেন ৰুত্তং ‘‘সত্ত ৰস্সানি…পে… ৰসৰত্তী’’তি.

এৰং ভগৰা রূপাৰচরপুঞ্ঞস্স ৰিপাকমহন্ততং পকাসেত্ৰা ইদানি কামাৰচরপুঞ্ঞস্সপি ৰিপাকং দস্সেন্তো ‘‘ছত্তিংসক্খত্তু’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সক্কো অহোসিন্তি ছত্তিংসক্খত্তুং ছত্তিংসৰারে অঞ্ঞত্থ অনুপপজ্জিত্ৰা নিরন্তরং সক্কো দেৰানমিন্দো তাৰতিংসদেৰরাজা অহোসিং. রাজা অহোসিন্তিআদীসু চতূহি অচ্ছরিযধম্মেহি চতূহি সঙ্গহৰত্থূহি চ লোকং রঞ্জেতীতি রাজা. চক্করতনং ৰত্তেতি, চতূহি সম্পত্তিচক্কেহি ৰত্ততি, তেহি চ পরং ৰত্তেতি, পরহিতায চ ইরিযাপথচক্কানং ৰত্তো এতস্মিং অত্থীতি চক্কৰত্তী. ‘‘রাজা’’তি চেত্থ সামঞ্ঞং, ‘‘চক্কৰত্তী’’তি ৰিসেসং. ধম্মেন চরতীতি ধম্মিকো, ঞাযেন সমেন ৰত্ততীতি অত্থো. ধম্মেনেৰ রজ্জং লভিত্ৰা রাজা জাতোতি ধম্মরাজা, দসৰিধে কুসলধম্মে অগরহিতে চ রাজধম্মে নিযুত্তোতি ধম্মিকো. তেন চ ধম্মেন সকলং লোকং রঞ্জেতীতি ধম্মরাজা. পরহিতধম্মকরণেন ৰা ধম্মিকো, অত্তহিতধম্মকরণেন ধম্মরাজা. যস্মা চক্কৰত্তী ধম্মেন ঞাযেন রজ্জং অধিগচ্ছতি, ন অধম্মেন, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ধম্মেন লদ্ধরজ্জত্তা ধম্মরাজা’’তি.

চতূসু দিসাসু সমুদ্দপরিযোসানতায চাতুরন্তা নাম তত্থ তত্থ দীপে মহাপথৰীতি আহ ‘‘পুরত্থিম…পে… ইস্সরো’’তি. ৰিজিতাৰীতি ৰিজেতব্বস্স ৰিজিতৰা, কামকোধাদিকস্স অব্ভন্তরস্স পটিরাজভূতস্স বাহিরস্স চ অরিগণস্স ৰিজযী ৰিজিনিত্ৰা ঠিতোতি অত্থো. কামং চক্কৰত্তিনো কেনচি যুদ্ধং নাম নত্থি, যুদ্ধেন পন সাধেতব্বস্স ৰিজযস্স সিদ্ধিযা ‘‘ৰিজিতসঙ্গামো’’তি ৰুত্তং. জনপদো ৰা চতুব্বিধঅচ্ছরিযধম্মেন সমন্নাগতো অস্মিং রাজিনি থাৰরিযং কেনচি অসংহারিযং দল়্হভত্তিভাৰং পত্তো, জনপদে ৰা অত্তনো ধম্মিকায পটিপত্তিযা থাৰরিযং থিরভাৰং পত্তোতি জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো. চণ্ডস্স হি রঞ্ঞো বলিদণ্ডাদীহি লোকং পীল়যতো মনুস্সা মজ্ঝিমজনপদং ছড্ডেত্ৰা পব্বতসমুদ্দতীরকন্দরাদীনি নিস্সায পচ্চন্তে ৰাসং কপ্পেন্তি. অতিমুদুকস্স রঞ্ঞো চোরেহি সাহসিকধনৰিলোপপীল়িতা মনুস্সা পচ্চন্তং পহায জনপদমজ্ঝে ৰাসং কপ্পেন্তি. ইতি এৰরূপে রাজিনি জনপদো থিরভাৰং ন পাপুণাতি.

সত্তরতনসমন্নাগতোতি চক্করতনাদীহি সত্তহি রতনেহি সমুপেতো. তেসু হি রাজা চক্কৰত্তী চক্করতনেন অজিতং জিনাতি, হত্থিঅস্সরতনেহি ৰিজিতে সুখেনেৰ অনুৰিচরতি, পরিণাযকরতনেন ৰিজিতমনুরক্খতি, অৰসেসেহি উপভোগসুখমনুভৰতি. পঠমেন চস্স উস্সাহসত্তিযোগো, পচ্ছিমেন মন্তসত্তিযোগো, হত্থিঅস্সগহপতিরতনেহি পভুসত্তিযোগো সুপরিপুণ্ণো হোতি. ইত্থিমণিরতনেহি উপভোগসুখমনুভৰতি, সেসেহি ইস্সরিযসুখং. ৰিসেসতো চস্স পুরিমানি তীণি অদোসকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেন সম্পজ্জন্তি, মজ্ঝিমানি অলোভকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেন, পচ্ছিমমেকং অমোহকুসলমূলজনিতকম্মানুভাৰেনাতি.

সূরাতি সত্তিৰন্তো, নিব্ভযাতি অত্থোতি আহ ‘‘অভীরুনো’’তি. অঙ্গন্তি কারণং. যেন কারণেন ‘‘ৰীরা’’তি ৰুচ্চেয্যুং, তং ৰীরঙ্গং. তেনাহ ‘‘ৰীরিযস্সেতং নাম’’ন্তি. যাৰ চক্কৰাল়পব্বতা চক্কস্স ৰত্তনতো ‘‘চক্কৰাল়পব্বতং সীমং কত্ৰা ঠিতসমুদ্দপরিযন্ত’’ন্তি ৰুত্তং. অদণ্ডেনাতি ইমিনা ধনদণ্ডস্স সরীরদণ্ডস্স চ অকরণং ৰুত্তং. অসত্থেনাতি ইমিনা পন সেনায যুজ্ঝনস্সাতি তদুভযং দস্সেতুং ‘‘ন দণ্ডেনা’’তিআদি ৰুত্তং. ইদং ৰুত্তং হোতি – যে কতাপরাধে সত্তে সতম্পি সহস্সম্পি গণ্হন্তি, তে ধনদণ্ডেন রজ্জং কারেন্তি. যে ছেজ্জভেজ্জং অনুসাসন্তি, তে সত্থদণ্ডেন. অহং পন দুৰিধম্পি দণ্ডং পহায অদণ্ডেন অজ্ঝাৰসিং. যে একতোধারাদিনা সত্থেন পরং ৰিহেঠেন্তি, তে সত্থেন রজ্জং কারেন্তি নাম. অহং পন সত্থেন খুদ্দকমক্খিকায পিৰনমত্তম্পি লোহিতং কস্সচি অনুপ্পাদেত্ৰা ধম্মেনেৰ ‘‘এহি খো, মহারাজা’’তি এৰং পটিরাজূহি সম্পটিচ্ছিতাগমনো ৰুত্তপ্পকারং পথৰিং অভিজিনিত্ৰা অজ্ঝাৰসিং, অভিৰিজিনিত্ৰা সামী হুত্ৰা ৰসিন্তি.

ইতি ভগৰা অত্তানং কাযসক্খিং কত্ৰা পুঞ্ঞানং ৰিপাকমহন্ততং পকাসেত্ৰা ইদানি তমেৰত্থং গাথাবন্ধনেন দস্সেন্তো ‘‘পস্স, পুঞ্ঞানং ৰিপাক’’ন্তিআদিমাহ. সুখেসিনোতি আলপনৰচনমেতং, তেন সুখপরিযেসকে সত্তে আমন্তেতি. পাল়িযং পন ‘‘পস্সথা’’তি ৰত্তব্বে ‘‘পস্সা’’তি ৰচনব্যত্তযো কতোতি দট্ঠব্বো. মনুস্সানং উরে সত্থং ঠপেত্ৰা ইচ্ছিতধনহরণাদিনা ৰা সাহসকারিতায সাহসিকা, তেসং কম্মং সাহসিককম্মং. পথৰিযা ইস্সরো পথব্যোতি আহ ‘‘পুথৰিসামিকো’’তি.

মেত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. ভরিযাসুত্তৰণ্ণনা

৬৩. দসমে উচ্চাসদ্দা মহাসদ্দা উদ্ধং উগ্গতত্তা উচ্চং পত্থটত্তা মহন্তং অৰিনিব্ভোগং ৰিনিভুঞ্জিত্ৰা গহেতুং অসক্কুণেয্যং সদ্দং করোন্তা ৰদন্তি. ৰচীঘোসোপি হি বহূহি একজ্ঝং পৰত্তিতো অত্থতো চ সদ্দতো চ দুরৰবোধো কেৰলং মহানিগ্ঘোসো এৰ হুত্ৰা সোতপথমাগচ্ছতি. মচ্ছৰিলোপেতি মচ্ছে ৰিলুম্পিত্ৰা ৰিয গহণে, মচ্ছানং ৰা ৰিলুম্পনে. কেৰট্টানঞ্হি মচ্ছপচ্ছিট্ঠপিতট্ঠানে মহাজনো সন্নিপতিত্ৰা ‘‘ইধ অঞ্ঞং একং মচ্ছং দেহি, একং মচ্ছফালং দেহি, এতস্স তে মহা দিন্নো, ময্হং খুদ্দকো’’তি এৰং উচ্চাসদ্দমহাসদ্দং করোন্তি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং ‘‘কেৰট্টানং মচ্ছপচ্ছিং ওতারেত্ৰা ঠিতট্ঠানে’’তি. মচ্ছগ্গহণত্থং জালে পক্খিত্তেপি তস্মিং ঠানে কেৰট্টা চেৰ অঞ্ঞে চ ‘‘পৰিট্ঠো ন পৰিট্ঠো, গহিতো ন গহিতো’’তি মহাসদ্দং করোন্তি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং ‘‘জালে ৰা…পে… মহাসদ্দো হোতী’’তি. কত্তব্বৰত্তন্তি পাদপরিকম্মাদিকত্তব্বকিচ্চং. খরাতি চিত্তেন ৰাচায চ কক্খল়া. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

ভরিযাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. কোধনসুত্তৰণ্ণনা

৬৪. একাদসমে সপত্তকরণাতি ৰা সপত্তেহি কাতব্বা. কোধনন্তি কুজ্ঝনসীলং. কোধনোযন্তি কুজ্ঝনো অযং. অযন্তি চ নিপাতমত্তং. কোধপরেতোতি কোধেন অনুগতো, পরাভিভূতো ৰা. দুব্বণ্ণোৰ হোতীতি পকতিযা ৰণ্ণৰাপি অলঙ্কতপ্পটিযত্তোপি মুখৰিকারাদিৰসেন ৰিরূপো এৰ হোতি. এতরহি আযতিঞ্চাতি কোধাভিভূতস্স একন্তমিদং ফলন্তি দীপেতুং ‘‘দুব্বণ্ণোৰা’’তি অৰধারণং কত্ৰা পুন ‘‘কোধাভিভূতো’’তি ৰুত্তং.

অযসভাৰন্তি অকিত্তিমভাৰং. অত্তনো পরেসঞ্চ অনত্থং জনেতীতি অনত্থজননো. অন্তরতোতি অব্ভন্তরতো, চিত্ততো ৰা. তং জনো নাৰবুজ্ঝতীতি কোধসঙ্খাতং অন্তরতো অব্ভন্তরে অত্তনো চিত্তেযেৰ জাতং অনত্থজননচিত্তপ্পকোপনাদিভযং ভযহেতুং অযং বালমহাজনো ন জানাতি. যন্তি যত্থ. ভুম্মত্থে হি এতং পচ্চত্তৰচনং. যস্মিং কালে কোধো সহতে নরং, অন্ধতমং তদা হোতীতি সম্বন্ধো. যন্তি ৰা কারণৰচনং, যস্মা কোধো উপ্পজ্জমানো নরং সহতে অভিভৰতি, তস্মা অন্ধতমং তদা হোতি, যদা কুদ্ধোতি অত্থো যং-তং-সদ্দানং একন্তসম্বন্ধভাৰতো. অথ ৰা যন্তি কিরিযাপরামসনং. সহতেতি যদেতং কোধস্স সহনং অভিভৰনং, এতং অন্ধতমং ভৰনন্তি অত্থো. অথ ৰা যং নরং কোধো সহতে অভিভৰতি, তস্স অন্ধতমং তদা হোতি. ততো চ কুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, কুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতীতি.

ভূনং ৰুচ্চতি ৰুদ্ধি, তস্স হননং ঘাতো এতেসন্তি ভূনহচ্চানি. তেনাহ ‘‘হতৰুদ্ধীনী’’তি. দম-সদ্দেন ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতুং পঞ্ঞাৰীরিযেন দিট্ঠিযাতি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘কতরেন দমেনা’’তিআদিমাহ. অনেকত্থো হি দম-সদ্দো. ‘‘সচ্চেন দন্তো দমসা উপেতো, ৰেদন্তগূ ৰুসিতব্রহ্মচরিযো’’তি (সং. নি. ১.১৯৫; সু. নি. ৪৬৭) এত্থ হি ইন্দ্রিযসংৰরো দমোতি ৰুত্তো ‘‘মনচ্ছট্ঠানি ইন্দ্রিযানি দমেতী’’তি কত্ৰা. ‘‘যদি সচ্চা দমা চাগা, খন্ত্যা ভিয্যোধ ৰিজ্জতী’’তি (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৯১) এত্থ পঞ্ঞা দমো ‘‘সংকিলেসং দমেতি পজহতী’’তি কত্ৰা. ‘‘দানেন দমেন সংযমেন সচ্চৰজ্জেন অত্থি পুঞ্ঞং, অত্থি পুঞ্ঞস্স আগমো’’তি (সং. নি. ৪.৩৬৫) এত্থ উপোসথকম্মং দমো ‘‘উপৰসনৰসেন কাযকম্মাদীনি দমেতী’’তি কত্ৰা. ‘‘সক্খিস্সসি খো ত্ৰং, পুণ্ণ, ইমিনা দমূপসমেন সমন্নাগতো সুনাপরন্তস্মিং জনপদন্তরে ৰিহরিতু’’ন্তি (ম. নি. ৩.৩৯৬; সং. নি. ৪.৮৮) এত্থ অধিৰাসনক্খন্তি দমো ‘‘কোধূপনাহমক্খাদিকে দমেতি ৰিনোদেতী’’তি কত্ৰা. ‘‘ন মানকামস্স দমো ইধত্থি, ন মোনমত্থি অসমাহিতস্সা’’তি (সং. নি. ১.৯) এত্থ অভিসম্বোজ্ঝঙ্গাদিকো সমাধিপক্খিকো ধম্মো দমো ‘‘দম্মতি চিত্তং এতেনা’’তি কত্ৰা. ইধাপি ‘‘তং দমেন সমুচ্ছিন্দে, পঞ্ঞাৰীরিযেন দিট্ঠিযা’’তি ৰচনতো দম-সদ্দেন পঞ্ঞাৰীরিযদিট্ঠিযো ৰুত্তা.

কোধনসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অব্যাকতৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.