১. সত্তৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিসুত্তৰণ্ণনা
৪৪. পঞ্চমস্স পঠমে যস্মা নিদস্সনত্থে নিপাতো (দী. নি. টী. ২.১২৭) তস্মা সেয্যথাপি মনুস্সাতি যথা মনুস্সাতি ৰুত্তং হোতি. ৰিসেসো হোতিযেৰ সতিপি বাহিরস্স কারণস্স অভেদে অজ্ঝত্তিকস্স ভিন্নত্তা. নানত্তং কাযে এতেসং, নানত্তো ৰা কাযো এতেসন্তি নানত্তকাযা. ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো. নেসন্তি মনুস্সানং. নানত্তা সঞ্ঞা এতেসং অত্থীতি নানত্তসঞ্ঞিনো. সুখসমুস্সযতো ৰিনিপাতো এতেসং অত্থীতি ৰিনিপাতিকা সতিপি দেৰভাৰে দিব্বসম্পত্তিযা অভাৰতো. অপাযেসু ৰা গতো নত্থি নিপাতো এতেসন্তি ৰিনিপাতিকা. তেনাহ ‘‘চতুঅপাযৰিনিমুত্তা’’তি. পিযঙ্করমাতাদীনং ৰিযাতি পিযঙ্করমাতা কির যক্খিনী পচ্চূসসমযে অনুরুদ্ধত্থেরস্স ধম্মং সজ্ঝাযতো সুত্ৰা –
‘‘মা সদ্দমকরী পিযঙ্কর, ভিক্খু ধম্মপদানি ভাসতি;
অপি ধম্মপদং ৰিজানিয, পটিপজ্জেম হিতায নো সিযা.
‘‘পাণেসু চ সংযমামসে, সম্পজানমুসা ন ভণামসে;
সিক্খেম সুসীল্যমত্তনো, অপি মুচ্চেম পিসাচযোনিযা’’তি. (সং. নি. ১.২৪০) –
এৰং পুত্তকং সঞ্ঞাপেত্ৰা তং দিৰসং সোতাপত্তিফলং পত্তা. উত্তরমাতা পন ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰাৰ সোতাপন্না জাতা.
ব্রহ্মকাযে পঠমজ্ঝাননিব্বত্তে ব্রহ্মসমূহে, ব্রহ্মনিকাযে ৰা ভৰাতি ব্রহ্মকাযিকা. মহাব্রহ্মুনো পরিসায ভৰাতি ব্রহ্মপারিসজ্জা তস্স পরিচারকট্ঠানে ঠিতত্তা. মহাব্রহ্মুনো পুরোহিতট্ঠানে ঠিতাতি ব্রহ্মপুরোহিতা. আযুৰণ্ণাদীহি মহন্তা ব্রহ্মানোতি মহাব্রহ্মানো. সতিপি তেসং তিৰিধানম্পি পঠমেন ঝানেন গন্ত্ৰা নিব্বত্তভাৰে ঝানস্স পন পৰত্তিভেদেন অযং ৰিসেসোতি দস্সেতুং ‘‘ব্রহ্মপারিসজ্জা পনা’’তিআদি ৰুত্তং. পরিত্তেনাতি হীনেন. সা চস্স হীনতা ছন্দাদীনং হীনতায ৰেদিতব্বা. পটিলদ্ধমত্তং ৰা হীনং. কপ্পস্সাতি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পস্স. হীনপণীতানং মজ্ঝে ভৰত্তা মজ্ঝিমং. সা চস্স মজ্ঝিমতা ছন্দাদীনং মজ্ঝিমতায ৰেদিতব্বা. পটিলভিত্ৰা নাতিসুভাৰিতং ৰা মজ্ঝিমং. উপড্ঢকপ্পোতি অসঙ্খ্যেয্যকপ্পস্স উপড্ঢকপ্পো. ৰিপ্ফারিকতরোতি ব্রহ্মপারিসজ্জেহি পমাণতো ৰিপুলতরো সভাৰতো উল়ারতরো চ হোতি. সভাৰেনপি হি উল়ারতমোৰ. তং পনেত্থ অপ্পমাণং. তস্স হি পরিত্তাভাদীনং পরিত্তসুভাদীনঞ্চ কাযে সতিপি সভাৰৰেমত্তে একত্তৰসেনেৰ ৰৰত্থপীযতীতি ‘‘একত্তকাযা’’ত্ৰেৰ তে ৰুচ্চন্তি. পণীতেনাতি উক্কট্ঠেন. সা চস্স উক্কট্ঠতা ছন্দাদীনং উক্কট্ঠতায ৰেদিতব্বা. সুভাৰিতং ৰা, সম্মদেৰ, ৰসিভাৰং পাপিতং পণীতং ‘‘পধানভাৰং নীত’’ন্তি কত্ৰা. ইধাপি কপ্পো অসঙ্খ্যেয্যকপ্পৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো পরিপুণ্ণমহাকপ্পস্স অসম্ভৰতো. ইতীতি এৰং ৰুত্তপ্পকারেন. তেতি ‘‘ব্রহ্মকাযিকা’’তি ৰুত্তা তিৰিধাপি ব্রহ্মানো. সঞ্ঞায একত্তাতি তিহেতুকভাৰেন একসভাৰত্তা. ন হি তস্সা সম্পযুত্তধম্মৰসেন অঞ্ঞোপি কোচি ভেদো অত্থি. এৰন্তি ইমিনা নানত্তকাযা একত্তসঞ্ঞিনো গহিতাতি দস্সেতি.
দণ্ডউক্কাযাতি দণ্ডদীপিকায. সরতি ধাৰতি, ৰিস্সরতি ৰিপ্পকিণ্ণা ৰিয ধাৰতি. দ্ৰে কপ্পাতি দ্ৰে মহাকপ্পা. ইতো পরেসুপি এসেৰ নযো. ইধাতি ইমস্মিং সুত্তে. উক্কট্ঠপরিচ্ছেদৰসেন আভস্সরগ্গহণেনেৰ সব্বেপি তে পরিত্তাভাঅপ্পমাণাভাপি গহিতা.
সুন্দরা পভা সুভা, তায কিণ্ণা সুভাকিণ্ণাতি ৰত্তব্বে. ভা-সদ্দস্স রস্সত্তং অন্তিম-ণ-কারস্স হ-কারঞ্চ কত্ৰা ‘‘সুভকিণ্হা’’তি ৰুত্তা. অট্ঠকথাযং পন নিচ্চলায একগ্ঘনায পভায সুভোতি পরিযাযৰচনন্তি ‘‘সুভেন ওকিণ্ণা ৰিকিণ্ণা’’তি অত্থো ৰুত্তো. এত্থাপি অন্তিম-ণ-কারস্স হ-কারকরণং ইচ্ছিতব্বমেৰ. ন ছিজ্জিত্ৰা পভা গচ্ছতি একগ্ঘনত্তা. চতুত্থৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিমেৰ ভজন্তি কাযস্স সঞ্ঞায চ একরূপত্তা. ৰিপুলসন্তসুখাযুৰণ্ণাদিফলত্তা ৰেহপ্ফলা. এত্থাতি ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিযং.
ৰিৰট্টপক্খে ঠিতা অপুনরাৰত্তনতো. ‘‘ন সব্বকালিকা’’তি ৰত্ৰা তমেৰ অসব্বকালিকত্তং ৰিভাৰেতুং ‘‘কপ্পসতসহস্সম্পী’’তিআদি ৰুত্তং. সোল়সকপ্পসহস্সচ্চযেন উপ্পন্নানং সুদ্ধাৰাসব্রহ্মানং পরিনিব্বাযনতো অঞ্ঞেসঞ্চ তত্থ অনুপ্পজ্জনতো বুদ্ধসুঞ্ঞে লোকে সুঞ্ঞং তং ঠানং হোতি, তস্মা সুদ্ধাৰাসা ন সব্বকালিকা. খন্ধাৰারট্ঠানসদিসা হোন্তি সুদ্ধাৰাসভূমিযো. ইমিনা সুত্তেন সুদ্ধাৰাসানং সত্তাৰাসভাৰদীপনেনেৰ ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিভাৰোপি দীপিতো হোতি, তস্মা সুদ্ধাৰাসাপি সত্তসু ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু চতুত্থৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিং, নৰসু সত্তাৰাসেসু চতুত্থসত্তাৰাসঞ্চ ভজন্তি.
সুখুমত্তাতি সঙ্খারাৰসেসসুখুমভাৰপ্পত্তত্তা. পরিব্যত্তৰিঞ্ঞাণকিচ্চাভাৰতো নেৰ ৰিঞ্ঞাণং, ন সব্বসো অৰিঞ্ঞাণং হোতীতি নাৰিঞ্ঞাণং, তস্মা পরিপ্ফুতৰিঞ্ঞাণকিচ্চৰন্তীসু ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু ন ৰুত্তং.
সত্তৰিঞ্ঞাণট্ঠিতিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.