২. অনুসযৰগ্গো

৪.পুগ্গলসুত্তৰণ্ণনা

১৪. দুতিযস্স চতুত্থে উভতো উভযথা, উভতো উভোহি ভাগেহি ৰিমুত্তোতি উভতোভাগৰিমুত্তো একদেসসরূপেকসেসনযেন. দ্ৰীহি ভাগেহীতি করণে নিস্সক্কে চেতং বহুৰচনং. আৰুত্তিআদিৰসেন অযং নিযমো ৰেদিতব্বোতি আহ ‘‘অরূপসমাপত্তিযা’’তিআদি. এতেন ‘‘সমাপত্তিযা ৰিক্খম্ভনৰিমোক্খেন, মগ্গেন সমুচ্ছেদৰিমোক্খেন ৰিমুত্তত্তা উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি এৰং পৰত্তো তিপিটকচূল়নাগত্থেরৰাদো, ‘‘নামকাযতো রূপকাযতো চ ৰিমুত্তত্তা উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি এৰং পৰত্তো তিপিটকমহারক্খিতত্থেরৰাদো, ‘‘সমাপত্তিযা ৰিক্খম্ভনৰিমোক্খেন একৰারং, মগ্গেন সমুচ্ছেদৰিমোক্খেন একৰারং ৰিমুত্তত্তা উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি এৰং পৰত্তো তিপিটকচূল়াভযত্থেরৰাদো চাতি ইমেসং তিণ্ণম্পি থেরৰাদানং একজ্ঝং সঙ্গহো কতোতি দট্ঠব্বং. এত্থ চ পঠমৰাদে দ্ৰীহি ভাগেহি ৰিমুত্তো উভতোভাগৰিমুত্তো ৰুত্তো, দুতিযৰাদে উভতো ভাগতো ৰিমুত্তোতি উভতোভাগৰিমুত্তো, ততিযৰাদে দ্ৰীহি ভাগেহি দ্ৰে ৰারে ৰিমুত্তোতি অযমেতেসং ৰিসেসোতি. ৰিমুত্তোতি কিলেসেহি ৰিমুত্তো, কিলেসৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদনেহি ৰা কাযতো ৰিমুত্তোহি অত্থো.

সোতি উভতোভাগৰিমুত্তো. কামঞ্চেত্থ রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানম্পি অরূপাৰচরজ্ঝানং ৰিয দুৰঙ্গিকং আনেঞ্জপ্পত্তন্তি ৰুচ্চতি. তং পন পদট্ঠানং কত্ৰা অরহত্তং পত্তো উভতোভাগৰিমুত্তো নাম ন হোতি রূপকাযতো অৰিমুত্তত্তা. তঞ্হি কিলেসকাযতোৰ ৰিমুত্তং, ন রূপকাযতো, তস্মা ততো ৰুট্ঠায অরহত্তং পত্তো উভতোভাগৰিমুত্তো ন হোতীতি আহ ‘‘চতুন্নং অরূপ…পে… পঞ্চৰিধো হোতী’’তি. অরূপসমাপত্তীনন্তি নিদ্ধারণে সামিৰচনং. অরহত্তং পত্তঅনাগামিনোতি ভূতপুব্বগতিযা ৰুত্তং. ন হি অরহত্তং পত্তো অনাগামী নাম হোতি. ‘‘রূপী রূপানি পস্সতী’’তিআদিকে নিরোধসমাপত্তিঅন্তে অট্ঠ ৰিমোক্খে ৰত্ৰা –

‘‘যতো চ খো, আনন্দ, ভিক্খু ইমে অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি, আনন্দ, ভিক্খু উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি –

যদিপি মহানিদানে (দী. নি. ২.১৩০) ৰুত্তং, তং পন উভতোভাগৰিমুত্তসেট্ঠৰসেন ৰুত্তন্তি, ইধ পন সব্বউভতোভাগৰিমুত্তে সঙ্গহণত্থং ‘‘পঞ্চৰিধো হোতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘পাল়ি পনেত্থ…পে… অট্ঠৰিমোক্খলাভিনো ৰসেন আগতা’’তি আহ. মজ্ঝিমনিকাযে পন কীটাগিরিসুত্তে (ম. নি. ২.১৮২) –

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো উভতোভাগৰিমুত্তো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা, তে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পুগ্গলো উভতোভাগৰিমুত্তো’’তি –

অরূপসমাপত্তিৰসেন চত্তারো উভতোভাগৰিমুত্তা, সেট্ঠো চ ৰুত্তো ৰুত্তলক্খণূপপত্তিতো. যথাৰুত্তেসু হি পঞ্চসু পুরিমা চত্তারো সমাপত্তিসীসং নিরোধং ন সমাপজ্জন্তীতি পরিযাযেন উভতোভাগৰিমুত্তা নাম. অট্ঠসমাপত্তিলাভী অনাগামী তং সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠায ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্তোতি নিপ্পরিযাযেন উভতোভাগৰিমুত্তসেট্ঠো নাম.

কতমো চ পুগ্গলোতিআদি পুগ্গলপঞ্ঞত্তিপাল়ি. তত্থ কতমোতি পুচ্ছাৰচনং. পুগ্গলোতি অসাধারণতো পুচ্ছিতব্বৰচনং. ইধাতি ইধস্মিং সাসনে. একচ্চোতি একো. অট্ঠ ৰিমোক্খে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতীতি অট্ঠ সমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৰা নামকাযতো পটিলভিত্ৰা ৰিহরতি. পঞ্ঞায চস্স দিস্ৰা আসৰা পরিক্খীণা হোন্তীতি ৰিপস্সনাপঞ্ঞায সঙ্খারগতং, মগ্গপঞ্ঞায চত্তারি সচ্চানি পস্সিত্ৰা চত্তারোপি আসৰা পরিক্খীণা হোন্তি. দিস্ৰাতি দস্সনহেতু. ন হি আসৰে পঞ্ঞায পস্সন্তি, দস্সনকারণা পন পরিক্খীণা দিস্ৰা পরিক্খীণাতি ৰুত্তা দস্সনাযত্তপরিক্খযত্তা. এৰঞ্হি দস্সনং আসৰানং খযস্স পুরিমকিরিযাভাৰেন ৰুত্তং.

পঞ্ঞাৰিমুত্তোতি ৰিসেসতো পঞ্ঞায এৰ ৰিমুত্তো, ন তস্স অধিট্ঠানভূতেন অট্ঠৰিমোক্খসঙ্খাতেন সাতিসযেন সমাধিনাতি পঞ্ঞাৰিমুত্তো. যো অরিযো অনধিগতঅট্ঠৰিমোক্খো সব্বসো আসৰেহি ৰিমুত্তো, তস্সেতং অধিৰচনং. অধিগতেপি হি রূপজ্ঝানৰিমোক্খে ন সো সাতিসযসমাধিনিস্সিতোতি ন তস্স ৰসেন উভতোভাগৰিমুত্ততা হোতীতি ৰুত্তোৰাযমত্থো. অরূপজ্ঝানেসু পন একস্মিম্পি সতি উভতোভাগৰিমুত্তোযেৰ নাম হোতি. তেন হি অট্ঠৰিমোক্খেকদেসেন তংনামদানসমত্থেন অট্ঠৰিমোক্খলাভীত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. সমুদাযে হি পৰত্তো ৰোহারো অৰযৰেপি দিস্সতি যথা তং ‘‘সত্তিসযো’’তি অনৰসেসতো আসৰানং পরিক্খীণত্তা. অট্ঠৰিমোক্খপটিক্খেপৰসেনেৰ ন একদেসভূতরূপজ্ঝানপ্পটিক্খেপৰসেন. এৰঞ্হি অরূপজ্ঝানেকদেসাভাৰেপি অট্ঠৰিমোক্খপটিক্খেপো ন হোতীতি সিদ্ধং হোতি. অরূপাৰচরজ্ঝানেসু হি একস্মিম্পি সতি উভতোভাগৰিমুত্তোযেৰ নাম হোতি.

ফুট্ঠন্তং সচ্ছিকতোতি ফুট্ঠানং অন্তো ফুট্ঠন্তো, ফুট্ঠানং অরূপজ্ঝানানং অনন্তরো কালোতি অধিপ্পাযো. অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৰচনং. তং ফুট্ঠানন্তরকালমেৰ সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতো সচ্ছিকরণূপাযেনাতি ৰুত্তং হোতি, ভাৰনপুংসকং ৰা এতং ‘‘একমন্তং নিসীদী’’তিআদীসু ৰিয. যো হি অরূপজ্ঝানেন রূপকাযতো নামকাযেকদেসতো চ ৰিক্খম্ভনৰিমোক্খেন ৰিমুত্তো, তেন নিরোধসঙ্খাতো ৰিমোক্খো আলোচিতো পকাসিতো ৰিয হোতি, ন পন কাযেন সচ্ছিকতো. নিরোধং পন আরম্মণং কত্ৰা একচ্চেসু আসৰেসু খেপিতেসু তেন সো সচ্ছিকতো হোতি, তস্মা সো সচ্ছিকাতব্বং নিরোধং যথাআলোচিতং নামকাযেন সচ্ছি করোতীতি ‘‘কাযসক্খী’’তি ৰুচ্চতি, ন তু ‘‘ৰিমুত্তো’’তি একচ্চানং আসৰানং অপরিক্খীণত্তা. তেনাহ ‘‘ঝানফস্সং পঠমং ফুসতি, পচ্ছা নিরোধং নিব্বানং সচ্ছিকরোতী’’তি. অযং চতুন্নং অরূপসমাপত্তীনং একেকতো ৰুট্ঠায সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা কাযসক্খিভাৰং পত্তানং চতুন্নং, নিরোধা ৰুট্ঠায অগ্গমগ্গপ্পত্তঅনাগামিনো চ ৰসেন উভতোভাগৰিমুত্তো ৰিয পঞ্চৰিধো নাম হোতীতি ৰুত্তং অভিধম্মটীকাযং (পু. প. মূলটী. ২৪) ‘‘কাযসক্খিম্হিপি এসেৰ নযো’’তি. একচ্চে আসৰাতি হেট্ঠিমমগ্গৰজ্ঝা আসৰা.

দিট্ঠন্তং পত্তোতি দস্সনসঙ্খাতস্স সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স অনন্তরং পত্তোতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘দিট্ঠত্তা পত্তো’’তিপি পাঠো. এতেন চতুসচ্চদস্সনসঙ্খাতায দিট্ঠিযা নিরোধস্স পত্ততং দীপেতি. তেনাহ ‘‘দুক্খা সঙ্খারা’’তিআদি. তত্থ পঞ্ঞাযাতি মগ্গপঞ্ঞায. পঠমফলট্ঠতো পট্ঠায যাৰ অগ্গমগ্গট্ঠা দিট্ঠিপ্পত্তো. তেনাহ ‘‘সোপি কাযসক্খী ৰিয ছব্বিধো হোতী’’তি. যথা পন পঞ্ঞাৰিমুত্তো, এৰং অযম্পি সুক্খৰিপস্সকো চতূহি অরূপজ্ঝানেহি ৰুট্ঠায দিট্ঠিপ্পত্তভাৰপ্পত্তা চত্তারো চাতি পঞ্চৰিধো হোতীতি ৰেদিতব্বো. সদ্ধাৰিমুত্তেপি এসেৰ নযো. ইদং দুক্খন্তি এত্তকং দুক্খং, ন ইতো উদ্ধং দুক্খন্তি. যথাভূতং পজানাতীতি ঠপেত্ৰা তণ্হং উপাদানক্খন্ধপঞ্চকং দুক্খসচ্চন্তি যাথাৰতো পজানাতি. যস্মা পন তণ্হা দুক্খং জনেতি নিব্বত্তেতি, ততো তং দুক্খং সমুদেতি, তস্মা নং ‘‘অযং দুক্খসমুদযো’’তি যথাভূতং পজানাতি. যস্মা পন ইদং দুক্খঞ্চ সমুদযো চ নিব্বানং পত্ৰা নিরুজ্ঝতি, অপ্পৰত্তিং গচ্ছতি, তস্মা ন ‘‘অযং দুক্খনিরোধো’’তি যথাভূতং পজানাতি. অরিযো পন অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো তং দুক্খনিরোধং গচ্ছতি, তেন তং ‘‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’’তি যথাভূতং পজানাতি. এত্তাৰতা নানাক্খণে সচ্চৰৰত্থানং দস্সিতং. ইদানি তং একক্খণে দস্সেতুং ‘‘তথাগতপ্পৰেদিতা’’তিআদি ৰুত্তং. তথাগতপ্পৰেদিতাতি তথাগতেন বোধিমণ্ডে পটিৰিদ্ধা ৰিদিতা পাকটা কতা. ধম্মাতি চতুসচ্চধম্মা. ৰোদিট্ঠা হোন্তীতি সুদিট্ঠা. ৰোচরিতাতি সুচরিতা, পঞ্ঞায সুট্ঠু চরাপিতাতি অত্থো. অযন্তি অযং এৰরূপো পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তোতি.

সদ্ধায ৰিমুত্তোতি সদ্দহনৰসেন ৰিমুত্তো. এতেন সব্বথা অৰিমুত্তস্সপি সদ্ধামত্তেন ৰিমুত্তভাৰং দস্সেতি. সদ্ধাৰিমুত্তোতি ৰা সদ্ধায অধিমুত্তোতি অত্থো. কিং পন নেসং কিলেসপ্পহানে নানত্তং অত্থীতি? নত্থি. অথ কস্মা সদ্ধাৰিমুত্তো দিট্ঠিপ্পত্তং ন পাপুণাতীতি? আগমনীযনানত্তেন. দিট্ঠিপ্পত্তো হি আগমনম্হি কিলেসে ৰিক্খম্ভেন্তো অপ্পদুক্খেন অকসিরেন অকিলমন্তোৰ সক্কোতি ৰিক্খম্ভিতুং, সদ্ধাৰিমুত্তো পন দুক্খেন কসিরেন কিলমন্তো সক্কোতি ৰিক্খম্ভিতুং, তস্মা সদ্ধাৰিমুত্তো দিট্ঠিপ্পত্তং ন পাপুণাতি. তেনাহ ‘‘এতস্স হী’’তিআদি. সদ্দহন্তস্সাতি ‘‘একংসতো অযং পটিপদা কিলেসক্খযং আৰহতি সম্মাসম্বুদ্ধেন ভাসিতত্তা’’তি এৰং সদ্দহন্তস্স. যস্মা পনস্স অনিচ্চানুপস্সনাদীহি নিচ্চসঞ্ঞাপহানৰসেন ভাৰনায পুব্বেনাপরং ৰিসেসং পস্সতো তত্থ তত্থ পচ্চক্খতাপি অত্থি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সদ্দহন্তস্স ৰিযা’’তি. সেসপদদ্ৰযং তস্সেৰ ৰেৰচনং. এত্থ চ পুব্বভাগমগ্গভাৰনাতি ৰচনেন আগমনীযনানত্তেন দিট্ঠিপ্পত্তসদ্ধাৰিমুত্তানং পঞ্ঞানানত্তং হোতীতি দস্সিতং. অভিধম্মট্ঠকথাযম্পি (পু. প. অট্ঠ. ২৮) ‘‘নেসং কিলেসপ্পহানে নানত্তং নত্থি, পঞ্ঞায নানত্তং অত্থিযেৰা’’তি ৰত্ৰা ‘‘আগমনীযনানত্তেনেৰ সদ্ধাৰিমুত্তো দিট্ঠিপ্পত্তং ন পাপুণাতীতি সন্নিট্ঠানং কত’’ন্তি ৰুত্তং.

আরম্মণং যাথাৰতো ধারেতি অৰধারেতীতি ধম্মো, পঞ্ঞা. তং পঞ্ঞাসঙ্খাতং ধম্মং অধিমত্ততায পুব্বঙ্গমং হুত্ৰা পৰত্তং অনুস্সরতীতি ধম্মানুসারী. তেনাহ ‘‘ধম্মো’’তিআদি. পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমন্তি পঞ্ঞাপধানং. ‘‘সদ্ধং অনুস্সরতি, সদ্ধাপুব্বঙ্গমং মগ্গং ভাৰেতী’’তি ইমমত্থং এসেৰ নযোতি অতিদিসতি. পঞ্ঞং ৰাহেতীতি পঞ্ঞাৰাহী, পঞ্ঞং সাতিসযং পৰত্তেতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পঞ্ঞাপুব্বঙ্গমং অরিযমগ্গং ভাৰেতী’’তি. পঞ্ঞা ৰা পুগ্গলং ৰাহেতি নিব্বানাভিমুখং গমেতীতি পঞ্ঞাৰাহী. সদ্ধাৰাহীতি এত্থাপি ইমিনা নযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. উভতোভাগৰিমুত্তাদিকথাতি উভতোভাগৰিমুত্তাদীসু আগমনতো পট্ঠায ৰত্তব্বকথা. তস্মাতি ৰিসুদ্ধিমগ্গে (ৰিসুদ্ধি. ২.৭৭৩, ৮৮৯) ৰুত্তত্তা. ততো এৰ ৰিসুদ্ধিমগ্গসংৰণ্ণনাযং (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৭৭৩) ৰুত্তনযেনেৰ চেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

পুগ্গলসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. উদকূপমাসুত্তৰণ্ণনা

১৫. পঞ্চমে একন্তকাল়কেহীতি নত্থিকৰাদঅহেতুকৰাদঅকিরিযৰাদসঙ্খাতেহি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিধম্মেহি. তেনাহ ‘‘নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিং সন্ধায ৰুত্ত’’ন্তি. এৰং পুগ্গলোতি ইমিনা কারণেন একৰারং নিমুগ্গো নিমুগ্গোযেৰ সো হোতি. এতস্স হি পুন ভৰতো ৰুট্ঠানং নাম নত্থীতি ৰদন্তি মক্খলিগোসালাদযো ৰিয. হেট্ঠা হেট্ঠা নরকগ্গীনংযেৰ আহারো. সাধু সদ্ধা কুসলেসূতি কুসলধম্মেসু সদ্ধা নাম সাহু লদ্ধকাতি উম্মুজ্জতি, সো তাৰত্তকেনেৰ কুসলেন উম্মুজ্জতি নাম. সাধু হিরীতিআদীসুপি এসেৰ নযো. চঙ্কৰারেতি রজকানং খারপরিস্সাৰনে, সুরাপরিস্সাৰনে ৰা. এৰং পুগ্গলোতি ‘‘এৰং সাধু সদ্ধা’’তি ইমেসং সদ্ধাদীনং ৰসেন একৰারং উম্মুজ্জিত্ৰা তেসং পরিহানিযা পুন নিমুজ্জতিযেৰ দেৰদত্তাদযো ৰিয. দেৰদত্তো হি অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৰাপি পুন বুদ্ধানং পটিপক্খতায তেহি গুণেহি পরিহীনো রুহিরুপ্পাদকম্মং সঙ্ঘভেদকম্মঞ্চ কত্ৰা কাযস্স ভেদা দুতিযচিত্তৰারেন চুতিচিত্তমনন্তরা নিরযে নিব্বত্তো. কোকালিকো দ্ৰে অগ্গসাৰকে উপৰদিত্ৰা পদুমনিরযে নিব্বত্তো.

নেৰ হাযতি নো ৰড্ঢতীতি অপ্পহোনককালেপি ন হাযতি, পহোনককালেপি ন ৰড্ঢতি. উভযম্পি পনেতং অগারিকেনপি অনগারিকেনপি দীপেতব্বং. একচ্চো হি অগারিকো অপ্পহোনককালে পক্খিকভত্তং ৰস্সিকং ৰা উপনিবন্ধাপেসি, সো পচ্ছা পহোনককালেপি পক্খিকভত্তাদিমত্তমেৰ পৰত্তেতি. অনগারিকোপি আদিম্হি অপ্পহোনককালে উদ্দেসং ধুতঙ্গং ৰা গণ্হাতি, মেধাৰী বলৰীরিযসম্পত্তিযা পহোনককালে ততো উত্তরিং ন করোতি. এৰং পুগ্গলোতি এৰং ইমায সদ্ধাদীনং ঠিতিযা পুগ্গলো উম্মুজ্জিত্ৰা ঠিতো নাম হোতি. উম্মুজ্জিত্ৰা পতরতীতি সকদাগামিপুগ্গলো কিলেসতনুতায উট্ঠহিত্ৰা গন্তব্বদিসাভিমুখো তরতি নাম.

পটিগাধপ্পত্তো হোতীতি অনাগামিপুগ্গলং সন্ধায ৰদতি. ইমে পন সত্ত পুগ্গলা উদকোপমেন দীপিতা. সত্ত কির জঙ্ঘৰাণিজা অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্না অন্তরামগ্গে একং পুণ্ণনদিং পাপুণিংসু. তেসু পঠমং ওতিণ্ণো উদকভীরুকো পুরিসো ওতিণ্ণট্ঠানেযেৰ নিমুজ্জিত্ৰা পুন সণ্ঠাতুং নাসক্খি, অৰস্সংৰ মচ্ছকচ্ছপভত্তং জাতো. দুতিযো ওতিণ্ণট্ঠানে নিমুজ্জিত্ৰা সকিং উট্ঠহিত্ৰা পুন নিমুগ্গো উট্ঠাতুং নাসক্খি, অন্তোযেৰ মচ্ছকচ্ছপভত্তং জাতো. ততিযো নিমুজ্জিত্ৰা উট্ঠিতো মজ্ঝে নদিযা ঠত্ৰা নেৰ ওরতো আগন্তুং, ন পারং গন্তুং অসক্খি. চতুত্থো উট্ঠায ঠিতো উত্তরণতিত্থং ওলোকেসি. পঞ্চমো উত্তরণতিত্থং ওলোকেত্ৰা পতরতি. ছট্ঠো তং দিস্ৰা পারিমতীরং গন্ত্ৰা কটিপ্পমাণে উদকে ঠিতো. সত্তমো পারিমতীরং গন্ত্ৰা গন্ধচুণ্ণাদীহি ন্হত্ৰা ৰরৰত্থাদীনি নিৰাসেত্ৰা সুরভিৰিলেপনং ৰিলিম্পিত্ৰা নীলুপ্পলমালাদীনি পিলন্ধিত্ৰা নানালঙ্কারপ্পটিমণ্ডিতো মহানগরং পৰিসিত্ৰা পাসাদমারুহিত্ৰা উত্তমভোজনং ভুঞ্জতি.

তত্থ জঙ্ঘৰাণিজা ৰিয ইমে সত্ত পুগ্গলা, নদী ৰিয ৰট্টং, পঠমস্স উদকভীরুকস্স পুরিসস্স ওতিণ্ণট্ঠানেযেৰ নিমুজ্জনং ৰিয মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স ৰট্টে নিমুজ্জনং, উম্মুজ্জিত্ৰা নিমুজ্জনপুরিসো ৰিয সদ্ধাদীনং উপ্পত্তিমত্থকেন উম্মুজ্জিত্ৰা তাসং হানিযা নিমুগ্গপুগ্গলো, মজ্ঝে নদিযা ঠত্ৰা ৰিয সদ্ধাদীনং ঠিতিযা ঠিতিপুগ্গলো, উত্তরণতিত্থং ওলোকেন্তো ৰিয সোতাপন্নো, পতরন্তপুরিসো ৰিয কিলেসকামাৰট্টতায পতরন্তো সকদাগামী, তরিত্ৰা কটিমত্তে উদকে ঠিতপুরিসো ৰিয অনাৰট্টধম্মত্তা অনাগামী, ন্হত্ৰা পারিমতীরং উত্তরিত্ৰা থলে ঠিতপুরিসো ৰিয চত্তারো ওঘে অতিক্কমিত্ৰা নিব্বানথলে ঠিতো খীণাসৰব্রাহ্মণো, থলে ঠিতপুরিসস্স নগরং পৰিসিত্ৰা পাসাদং আরুয্হ উত্তমভোজনভুঞ্জনং ৰিয খীণাসৰস্স নিব্বানারম্মণসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা ৰীতিনামনং ৰেদিতব্বং.

উদকূপমাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬-৯. অনিচ্চানুপস্সীসুত্তাদিৰণ্ণনা

১৬-১৯. ছট্ঠে ‘‘ইধ সমসীসী কথিতো’’তি ৰত্ৰা এৰং সমসীসিতং ৰিভজিত্ৰা ইধাধিপ্পেতং দস্সেতুং ‘‘সো চতুব্বিধো হোতী’’তিআদিমাহ. রোগৰসেন সমসীসী রোগসমসীসী. এস নযো সেসেসুপি. একপ্পহারেনেৰাতি একৰেলাযমেৰ. যো চক্খুরোগাদীসু অঞ্ঞতরস্মিং সতি ‘‘ইতো অনুট্ঠিতো অরহত্তং পাপুণিস্সামী’’তি ৰিপস্সনং পট্ঠপেসি, অথস্স অরহত্তঞ্চ রোগতো ৰুট্ঠানঞ্চ এককালমেৰ হোতি, অযং রোগসমসীসী নাম. ইরিযাপথস্স পরিযোসানন্তি ইরিযাপথন্তরসমাযোগো. যো ঠানাদীসু ইরিযাপথেসু অঞ্ঞতরং অধিট্ঠায ‘‘অৰিকোপেত্ৰাৰ অরহত্তং পাপুণিস্সামী’’তি ৰিপস্সনং পট্ঠপেসি. অথস্স অরহত্তপ্পত্তি চ ইরিযাপথৰিকোপনঞ্চ একপ্পহারেনেৰ হোতি, অযং ইরিযাপথসমসীসী নাম. জীৰিতসমসীসী নামাতি এত্থ ‘‘পলিবোধসীসং মানো, পরামাসসীসং দিট্ঠি, ৰিক্খেপসীসং উদ্ধচ্চং, কিলেসসীসং অৰিজ্জা, অধিমোক্খসীসং সদ্ধা, পগ্গহসীসং ৰীরিযং, উপট্ঠানসীসং সতি, অৰিক্খেপসীসং সমাধি, দস্সনসীসং পঞ্ঞা, পৰত্তসীসং জীৰিতিন্দ্রিযং, চুতিসীসং ৰিমোক্খো, সঙ্খারসীসং নিরোধো’’তি পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ৩.৩৩) ৰুত্তেসু সত্তরসসু সীসেসু পৰত্তসীসং কিলেসসীসন্তি দ্ৰে সীসানি ইধাধিপ্পেতানি – ‘‘অপুব্বং অচরিমং আসৰপরিযাদানঞ্চ হোতি জীৰিতপরিযাদানঞ্চা’’তি ৰচনতো. তেসু কিলেসসীসং অরহত্তমগ্গো পরিযাদিযতি, পৰত্তসীসং জীৰিতিন্দ্রিযং চুতিচিত্তং পরিযাদিযতি. তত্থ অৰিজ্জাপরিযাদাযকং চিত্তং জীৰিতিন্দ্রিযং পরিযাদাতুং ন সক্কোতি, জীৰিতিন্দ্রিযপরিযাদাযকং অৰিজ্জং পরিযাদাতুং ন সক্কোতি. অঞ্ঞং অৰিজ্জাপরিযাদাযকং চিত্তং, অঞ্ঞং জীৰিতন্দ্রিযপরিযাদাযকং. যস্স চেতং সীসদ্ৰযং সমং পরিযাদানং গচ্ছতি, সো জীৰিতসমসীসী নাম.

কথং পনিদং সমং হোতীতি? ৰারসমতায. যস্মিঞ্হি ৰারে মগ্গৰুট্ঠানং হোতি, সোতাপত্তিমগ্গে পঞ্চ পচ্চৰেক্খণানি, সকদাগামিমগ্গে পঞ্চ, অনাগামিমগ্গে পঞ্চ, অরহত্তমগ্গে চত্তারীতি একূনৰীসতিমে পচ্চৰেক্খণঞাণে পতিট্ঠায ভৰঙ্গং ওতরিত্ৰা পরিনিব্বাযতো ইমায ৰারসমতায ইদং উভযসীসপরিযাদানম্পি সমং হোতীতি ইমায ৰারসমতায. ৰারসমৰুত্তিদাযকেন হি মগ্গচিত্তেন অত্তনো অনন্তরং ৰিয নিপ্ফাদেতব্বা পচ্চৰেক্খণৰারা চ কিলেসপরিযাদানস্সেৰ ৰারাতি ৰত্তব্বতং অরহতি. ‘‘ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণং হোতী’’তি (ম. নি. ১.৭৮; সং. নি. ৩.১২, ১৪) ৰচনতো পচ্চৰেক্খণপরিসমাপনেন কিলেসপরিযাদানং সম্পাপিতং নাম হোতীতি ইমায ৰারৰুত্তিযা সমতায কিলেসপরিযাদানজীৰিতপরিযাদানানং সমতা ৰেদিতব্বা. তেনেৰাহ ‘‘যস্মা পনস্স…পে... তস্মা এৰং ৰুত্ত’’ন্তি.

আযুনো ৰেমজ্ঝং অনতিক্কমিত্ৰা অন্তরাৰ কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বাযতীতি অন্তরাপরিনিব্বাযী. তেনাহ ‘‘যো পঞ্চসু সুদ্ধাৰাসেসূ’’তিআদি. ৰেমজ্ঝেতি অৰিহাদীসু যত্থ উপ্পন্নো, তত্থ আযুনো ৰেমজ্ঝে. আযুৰেমজ্ঝং উপহচ্চ অতিক্কমিত্ৰা তত্থ পরিনিব্বাযতীতি উপহচ্চপরিনিব্বাযী. তেনাহ ‘‘যো তত্থেৰা’’তিআদি. অসঙ্খারেন অপ্পযোগেন অনুস্সাহেন অকিলমন্তো তিক্খিন্দ্রিযতায সুখেনেৰ পরিনিব্বাযতীতি অসঙ্খারপরিনিব্বাযী. তেনাহ ‘‘যো তেসংযেৰা’’তিআদি. তেসংযেৰ পুগ্গলানন্তি নিদ্ধারণে সামিৰচনং. অপ্পযোগেনাতি অধিমত্তপ্পযোগেন ৰিনা অপ্পকসিরেন. সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন কিলমন্তো দুক্খেন পরিনিব্বাযতীতি সসঙ্খারপরিনিব্বাযী. উদ্ধংৰাহিভাৰেন উদ্ধমস্স তণ্হাসোতং ৰট্টসোতঞ্চাতি, উদ্ধং ৰা গন্ত্ৰা পটিলভিতব্বতো উদ্ধমস্স মগ্গসোতন্তি উদ্ধংভোতো. পটিসন্ধিৰসেন অকনিট্ঠং গচ্ছতীতি অকনিট্ঠগামী.

এত্থ পন চতুক্কং ৰেদিতব্বং. যো হি অৰিহতো পট্ঠায চত্তারো দেৰলোকে সোধেত্ৰা অকনিট্ঠং গন্ত্ৰা পরিনিব্বাযতি, অযং উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী নাম. অযঞ্হি অৰিহেসু কপ্পসহস্সং ৰসন্তো অরহত্তং পত্তুং অসক্কুণিত্ৰা অতপ্পং গচ্ছতি, তত্রাপি দ্ৰে কপ্পসহস্সানি ৰসন্তো অরহত্তং পত্তুং অসক্কুণিত্ৰা সুদস্সং গচ্ছতি, তত্রাপি চত্তারি কপ্পসহস্সানি ৰসন্তো অরহত্তং পত্তুং অসক্কুণিত্ৰা সুদস্সিং গচ্ছতি, তত্রাপি অট্ঠ কপ্পসহস্সানি ৰসন্তো অরহত্তং পত্তুং অসক্কুণিত্ৰা অকনিট্ঠং গচ্ছতি, তত্থ ৰসন্তো অগ্গমগ্গং অধিগচ্ছতি. তত্থ যো অৰিহতো পট্ঠায দুতিযং ৰা চতুত্থং ৰা দেৰলোকং গন্ত্ৰা পরিনিব্বাযতি, অযং উদ্ধংসোতো ন অকনিট্ঠগামী নাম. যো কামভৰতো চৰিত্ৰা অকনিট্ঠেসু পরিনিব্বাযতি, অযং ন উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী নাম. যো হেট্ঠা চতূসু দেৰলোকেসু তত্থ তত্থেৰ নিব্বত্তিত্ৰা পরিনিব্বাযতি, অযং ন উদ্ধংসোতো ন অকনিট্ঠগামীতি.

এতে পন অৰিহেসু উপ্পন্নসমনন্তরআযুৰেমজ্ঝং অপ্পত্ৰাৰ পরিনিব্বাযনৰসেন তযো অন্তরাপরিনিব্বাযিনো, একো উপহচ্চপরিনিব্বাযী, একো উদ্ধংসোতোতি পঞ্চৰিধো, অসঙ্খারসসঙ্খারপরিনিব্বাযিৰিভাগেন দস হোন্তি, তথা অতপ্পসুদস্সসুদস্সীসূতি চত্তারো দসকাতি চত্তারীসং. অকনিট্ঠে পন উদ্ধংসোতো নত্থি, তযো অন্তরাপরিনিব্বাযিনো, একো উপহচ্চপরিনিব্বাযীতি চত্তারো, অসঙ্খারসসঙ্খারপরিনিব্বাযিৰিভাগেন অট্ঠাতি অট্ঠচত্তারীসং অনাগামিনো. সত্তমাদীসু নত্থি ৰত্তব্বং.

অনিচ্চানুপস্সীসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. নিদ্দসৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা

২০. দসমে নিদ্দসৰত্থূনীতি আদিসদ্দলোপেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘নিদ্দসাদিৰত্থূনী’’তি. নত্থি ইদানি ইমস্স দসাতি নিদ্দসো. পঞ্হোতি ঞাতুং ইচ্ছিতো অত্থো. পুন দসৰস্সো ন হোতীতি তেসং মতিমত্তমেতন্তি দস্সেতুং ‘‘সো কিরা’’তি কিরসদ্দগ্গহণং. নিদ্দসোতি চেতং ৰচনমত্তং. তস্স নিব্বীসাদিভাৰস্স ৰিয নিন্নৰাদিভাৰস্স চ ইচ্ছিতত্তাতি দস্সেতুং ‘‘ন কেৰলঞ্চা’’তিআদি ৰুত্তং. গামে ৰিচরন্তোতি গামে পিণ্ডায চরন্তো. ন ইদং তিত্থিযানং অধিৰচনং তেসু তন্নিমিত্তস্স অভাৰা, সাসনেপি সেখস্সপি ন ইদং অধিৰচনং, কিমঙ্গং পন পুথুজ্জনস্স. যস্স পনেতং অধিৰচনং যেন চ কারণেন, তং দস্সেতুং ‘‘খীণাসৰস্সেত’’ন্তিআদি ৰুত্তং. অপ্পটিসন্ধিকভাৰো হিস্স পচ্চক্খতো কারণং. পরম্পরায ইতরানি যানি পাল়িযং আগতানিং.

সিক্খায সম্মদেৰ আদানং সিক্খাসমাদানং. তং পনস্সা পারিপূরিযা ৰেদিতব্বন্তি আহ ‘‘সিক্খাত্তযপূরণে’’তি. সিক্খায ৰা সম্মদেৰ আদিতো পট্ঠায রক্খণং সিক্খাসমাদানং. তঞ্চ অত্থতো পূরণেন পরিচ্ছিন্নং অরক্খণে সব্বেন সব্বং অভাৰতো, রক্খণে চ পরিপূরণতো. বলৰচ্ছন্দোতি দল়্হচ্ছন্দো. আযতিন্তি অনন্তরানাগতদিৰসাদিকালো অধিপ্পেতো, ন অনাগতভৰোতি আহ ‘‘অনাগতে পুনদিৰসাদীসুপী’’তি. সিক্খং পরিপূরেন্তস্স তত্থ নিবদ্ধভত্তিতা অৰিগতপেমতা. তেভূমকধম্মানং অনিচ্চাদিৰসেন সম্মদেৰ নিজ্ঝানং ধম্মনিসামনাতি আহ ‘‘ৰিপস্সনাযেতং অধিৰচন’’ন্তি. তণ্হাৰিনযেতি ভঙ্গানুপস্সনাঞাণানুভাৰসিদ্ধে তণ্হাৰিক্খম্ভনে. একীভাৰেতি গণসঙ্গণিকাকিলেসসঙ্গণিকাৰিগমসিদ্ধে ৰিৰেকৰাসে. ৰীরিযারম্ভেতি সম্মপ্পধানস্স পগ্গণ্হনে. তং পন সব্বসো ৰীরিযস্স পরিব্রূহনং হোতীতি আহ ‘‘কাযিকচেতসিকস্স ৰীরিযস্স পূরণে’’তি. সতিযঞ্চেৰ নিপকভাৰে চাতি সতোকারিতায চেৰ সম্পজানকারিতায চ. সতিসম্পজঞ্ঞবলেনেৰ হি ৰীরিযারম্ভো ইজ্ঝতি. দিট্ঠিপটিৰেধেতি মগ্গসম্মাদিট্ঠিযা পটিৰিজ্ঝনে. তেনাহ ‘‘মগ্গদস্সনে’’তি.

নিদ্দসৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অনুসযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.