৮. পুরিসিন্দ্রিযঞাণসুত্তৰণ্ণনা
৬২. অট্ঠমে নিব্বত্তিৰসেন অপাযসংৰত্তনিযেন ৰা কম্মুনা অপাযেসু নিযুত্তোতি আপাযিকো নেরযিকোতি এত্থাপি এসেৰ নযো. অৰীচিম্হি উপ্পজ্জিত্ৰা তত্থ আযুকপ্পসঞ্ঞিতং অন্তরকপ্পং তিট্ঠতীতি কপ্পট্ঠো. নিরযূপপত্তিপরিহরণৰসেন তিকিচ্ছিতুং অসক্কুণেয্যোতি অতেকিচ্ছো. অখণ্ডানীতি একদেসেনপি অখণ্ডিতানি. ভিন্নকালতো পট্ঠায বীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. অপূতীনীতি উদকতেমনেন অপূতিকানি. পূতিকঞ্হি বীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. অৰাতাতপহতানীতি ৰাতেন চ আতপেন চ ন হতানি নিরোজতং ন পাপিতানি. নিরোজঞ্হি কসটং বীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. ‘‘সারাদানী’’তি ৰত্তব্বে আ-কারস্স রস্সত্তং কত্ৰা পাল়িযং ‘‘সারদানী’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সারাদানী’’তি. তণ্ডুলসারস্স আদানতো সারাদানি, গহিতসারানি পতিট্ঠিতসারানি. নিস্সরঞ্হি বীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. সুখসযিতানীতি চত্তারো মাসে কোট্ঠে পক্খিত্তনিযামেনেৰ সুখসযিতানি সুট্ঠু সন্নিচিতানি. মণ্ডখেত্তেতি ঊসখারাদিদোসেহি অৰিদ্ধস্তে সারক্খেত্তে. অভিদোতি অভি-সদ্দেন সমানত্থনিপাতপদন্তি আহ ‘‘অভিঅড্ঢরত্ত’’ন্তি. নত্থি এতস্স ভিদাতি ৰা অভিদো. ‘‘অভিদং অড্ঢরত্ত’’ন্তি ৰত্তব্বে উপযোগত্থে পচ্চত্তৰচনং. অড্ঢরত্তন্তি চ অচ্চন্তসংযোগৰচনং, ভুম্মত্থে ৰা. তস্মা অভিদো অড্ঢরত্তন্তি অভিন্নে অড্ঢরত্তসমযেতি অত্থো. পুণ্ণমাসিযঞ্হি গগনমজ্ঝস্স পুরতো ৰা পচ্ছতো ৰা চন্দে ঠিতে অড্ঢরত্তসমযো ভিন্নো নাম হোতি, মজ্ঝে এৰ পন ঠিতে অভিন্নো নাম.
সুপ্পবুদ্ধসুনক্খত্তাদযোতি এত্থ (ধ. প. অট্ঠ. ২.১২৭ সুপ্পবুদ্ধসক্যৰত্থু) সুপ্পবুদ্ধো কির সাকিযো ‘‘মম ধীতরং ছড্ডেত্ৰা নিক্খন্তো, মম পুত্তং পব্বাজেত্ৰা তস্স ৰেরিট্ঠানে ঠিতো চা’’তি ইমেহি দ্ৰীহি কারণেহি সত্থরি আঘাতং বন্ধিত্ৰা একদিৰসং ‘‘ন দানি নিমন্তিতট্ঠানং গন্ত্ৰা ভুঞ্জিতুং দস্সামী’’তি গমনমগ্গং পিদহিত্ৰা অন্তরৰীথিযং সুরং পিৰন্তো নিসীদি. অথস্স সত্থরি ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতে তং ঠানং আগতে ‘‘সত্থা আগতো’’তি আরোচেসুং. সো আহ – ‘‘পুরতো গচ্ছাতি তস্স ৰদেথ, নাযং মযা মহল্লকতরো, নাস্স মগ্গং দস্সামী’’তি. পুনপ্পুনং ৰুচ্চমানোপি তথেৰ নিসীদি. সত্থা মাতুলস্স সন্তিকা মগ্গং অলভিত্ৰা ততোৰ নিৰত্তি. সোপি চরপুরিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ তস্স কথং সুত্ৰা এহী’’তি. সত্থাপি নিৰত্তন্তো সিতং কত্ৰা আনন্দত্থেরেন – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, সিতপাতুকম্মে পচ্চযো’’তি পুট্ঠো আহ – ‘‘পস্সসি, আনন্দ, সুপ্পবুদ্ধ’’ন্তি. পস্সামি, ভন্তে. ভারিযং তেন কম্মং কতং মাদিসস্স বুদ্ধস্স মগ্গং অদেন্তেন, ইতো সত্তমে দিৰসে হেট্ঠাপাসাদে পাসাদমূলে পথৰিযা পৰিসিস্সতী’’তি আচিক্খি.
সুনক্খত্তোপি (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪৭) পুব্বে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা দিব্বচক্খুপরিকম্মং পুচ্ছি. অথস্স ভগৰা কথেসি. সো দিব্বচক্খুং নিব্বত্তেত্ৰা আলোকং ৰড্ঢেত্ৰা ওলোকেন্তো দেৰলোকে নন্দনৰনচিত্তলতাৰনফারুসকৰনমিস্সকৰনেসু দিব্বসম্পত্তিং অনুভৰমানে দেৰপুত্তে চ দেৰধীতরো চ দিস্ৰা – ‘‘এতেসং এৰরূপায অত্তভাৰসম্পত্তিযা ঠিতানং কির মধুরো নু খো সদ্দো ভৰিস্সতী’’তি সদ্দং সোতুকামো হুত্ৰা দসবলং উপসঙ্কমিত্ৰা দিব্বসোতধাতুপরিকম্মং পুচ্ছি. ভগৰা পনস্স – ‘‘দিব্বসোতধাতুস্স উপনিস্সযো নত্থী’’তি ঞত্ৰা পরিকম্মং ন কথেসি. ন হি বুদ্ধা যং ন ভৰিস্সতি, তস্স পরিকম্মং কথেন্তি. সো ভগৰতি আঘাতং বন্ধিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহং সমণং গোতমং পঠমং দিব্বচক্খুপরিকম্মং পুচ্ছিং, সো ময্হং ‘সম্পজ্জতু ৰা মা ৰা সম্পজ্জতূ’তি কথেসি. অহং পন পচ্চত্তপুরিসকারেন তং নিব্বত্তেত্ৰা দিব্বসোতধাতুপরিকম্মং পুচ্ছিং, তং মে ন কথেসি. অদ্ধা এৰং হোতি ‘অযং রাজপব্বজিতো দিব্বচক্খুঞাণং নিব্বত্তেত্ৰা, দিব্বসোতঞাণং নিব্বত্তেত্ৰা, চেতোপরিযকম্মঞাণং নিব্বত্তেত্ৰা, আসৰানং খযে ঞাণং নিব্বত্তেত্ৰা, মযা সমসমো ভৰিস্সতী’তি ইস্সামচ্ছরিযৰসেন ময্হং ন কথেতী’’তি ভিয্যোসো আঘাতং বন্ধিত্ৰা কাসাযানি ছড্ডেত্ৰা গিহিভাৰং পত্ৰাপি ন তুণ্হীভূতো ৰিহাসি. দসবলং পন অসতা তুচ্ছেন অব্ভাচিক্খিত্ৰা অপাযূপগো অহোসি. তম্পি ভগৰা ব্যাকাসি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘এৰম্পি খো, ভগ্গৰ, সুনক্খত্তো লিচ্ছৰিপুত্তো মযা ৰুচ্চমানো অপক্কমেৰ ইমস্মা ধম্মৰিনযা, যথা তং আপাযিকো’’তি (দী. নি. ৩.৬). তেন ৰুত্তং ‘‘অপরেপি সুপ্পবুদ্ধসুনক্খত্তাদযো ভগৰতা ঞাতাৰা’’তি. আদি-সদ্দেন কোকালিকাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.
সুসীমো পরিব্বাজকোতি (সং. নি. অট্ঠ. ২.২.৭০) এৰংনামকো ৰেদঙ্গেসু কুসলো পণ্ডিতো পরিব্বাজকো. অঞ্ঞতিত্থিযা হি পরিহীনলাভসক্কারসিলোকা ‘‘সমণো গোতমো ন জাতিগোত্তাদীনি আরব্ভ লাভগ্গপ্পত্তো জাতো, কৰিসেট্ঠো পনেস উত্তমকৰিতায সাৰকানং বন্ধং বন্ধিত্ৰা দেতি. তে তং উগ্গণ্হিত্ৰা উপট্ঠাকানং উপনিসিন্নকথম্পি অনুমোদনম্পি সরভঞ্ঞম্পীতি এৰমাদীনি কথেন্তি. তে তেসং পসন্নানং লাভং উপসংহরন্তি. সচে মযং যং সমণো গোতমা জানাতি, ততো থোকং জানেয্যাম, অত্তনো সমযং তত্থ পক্খিপিত্ৰা মযম্পি উপট্ঠাকানং কথেয্যাম. ততো এতেহি লাভিতরা ভৰেয্যাম. কো নু খো সমণস্স গোতমস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা খিপ্পমেৰ উগ্গণ্হিতুং সক্খিস্সতী’’তি এৰং চিন্তেত্ৰা ‘‘সুসিমো পটিবলো’’তি দিস্ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহংসু ‘‘এহি ত্ৰং, আৰুসো সুসীম, সমণে গোতমে ব্রহ্মচরিযং চর, ত্ৰং ধম্মং পরিযাপুণিত্ৰা অম্হে ৰাচেয্যাসি, তং মযং ধম্মং পরিযাপুণিত্ৰা গিহীনং ভাসিস্সাম, এৰং মযম্পি সক্কতা ভৰিস্সাম গরুকতা মানিতা পূজিতা লাভিনো চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’’ন্তি (সং. নি. ২.৭০).
অথ সুসীমো পরিব্বাজকো তেসং ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা যেনানন্দো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৰা পব্বজ্জং যাচি. থেরো চ তং আদায ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং আরোচেসি. ভগৰা পন চিন্তেসি ‘‘অযং পরিব্বাজকো তিত্থিযসমযে ‘অহং পাটিএক্কো সত্থা’তি পটিজানমানো চরতি, ‘ইধেৰ মগ্গব্রহ্মচরিযং চরিতুং ইচ্ছামী’তি কির ৰদতি, কিং নু খো মযি পসন্নো, উদাহু ময্হং ৰা মম সাৰকানং ধম্মকথায পসন্নো’’তি. অথস্স একট্ঠানেপি পসাদাভাৰং ঞত্ৰা ‘‘অযং মম সাসনে ‘ধম্মং থেনেস্সামী’তি পব্বজতি, ইতিস্স আগমনং অপরিসুদ্ধং, নিপ্ফত্তি নু খো কীদিসা’’তি ওলোকেন্তো ‘‘কিঞ্চাপি ‘ধম্মং থেনেস্সামী’তি পব্বজতি, কতিপাহেনেৰ পন ঘটেত্ৰা অরহত্তং গণ্হিস্সতী’’তি ঞত্ৰা ‘‘তেনহানন্দ, সুসীমং পব্বাজেথা’’তি আহ. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং ‘‘এৰং ভগৰতা কো ঞাতো? সুসীমো পরিব্বাজকো’’তি.
সন্ততিমহামত্তোতি (ধ. প. অট্ঠ. ২.১৪১ সন্ততিমহামত্তৰত্থু) সো কির একস্মিং কালে রঞ্ঞো পসেনদিস্স পচ্চন্তং কুপিতং ৰূপসমেত্ৰা আগতো. অথস্স রাজা তুট্ঠো সত্ত দিৰসানি রজ্জং দত্ৰা একং নচ্চগীতকুসলং ইত্থিং অদাসি. সো সত্ত দিৰসানি সুরামদমত্তো হুত্ৰা সত্তমে দিৰসে সব্বালঙ্কারপ্পটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধৰরগতো নহানতিত্থং গচ্ছন্তো সত্থারং পিণ্ডায পৰিসন্তং দ্ৰারন্তরে দিস্ৰা হত্থিক্খন্ধৰরগতোৰ সীসং চালেত্ৰা ৰন্দি. সত্থা সিতং কত্ৰা ‘‘কো নু খো, ভন্তে, সিতপাতুকরণে হেতূ’’তি আনন্দত্থেরেন পুট্ঠো সিতকারণং আচিক্খন্তো আহ – ‘‘পস্সসি, আনন্দ, সন্ততিমহামত্তং, অজ্জেৰ সব্বাভরণপ্পটিমণ্ডিতো মম সন্তিকং আগন্ত্ৰা চাতুপ্পদিকগাথাৰসানে অরহত্তং পত্ৰা পরিনিব্বাযিস্সতী’’তি. তেন ৰুত্তং ‘‘এৰং কো ঞাতো ভগৰতাতি? সন্ততিমহামত্তো’’তি.
পুরিসিন্দ্রিযঞাণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.