১. সোণসুত্তৰণ্ণনা

৫৫. ছট্ঠস্স পঠমে নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনেতি এত্থ কিং তং আসনং পঠমমেৰ পঞ্ঞত্তং, উদাহু ভগৰন্তং দিস্ৰা পঞ্ঞত্তন্তি চে? ভগৰতো ধরমানকালে পধানিকভিক্খূনং ৰত্তমেতং, যদিদং অত্তনো ৰসনট্ঠানে বুদ্ধাসনং পঞ্ঞপেত্ৰাৰ নিসীদনন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘পধানিকভিক্খূ’’তিআদি. বুদ্ধকালে কির যত্থ যত্থ একোপি ভিক্খু ৰিহরতি, সব্বত্থ বুদ্ধাসনং পঞ্ঞত্তমেৰ হোতি. কস্মা? ভগৰা হি অত্তনো সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ফাসুকট্ঠানে ৰিহরন্তে মনসি করোতি – ‘‘অসুকো ময্হং সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা গতো, অসক্খি নু খো ৰিসেসং নিব্বত্তেতুং, নো’’তি. অথ নং পস্সতি কম্মট্ঠানং ৰিস্সজ্জেত্ৰা অকুসলৰিতক্কং ৰিতক্কযমানং, ততো ‘‘কথঞ্হি নাম মাদিসস্স সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিহরন্তং ইমং কুলপুত্তং অকুসলৰিতক্কা অধিভৰিত্ৰা অনমতগ্গে ৰট্টদুক্খে সংসারেস্সন্তী’’তি তস্স অনুগ্গহত্থং তত্থেৰ অত্তানং দস্সেত্ৰা তং কুলপুত্তং ওৰদিত্ৰা আকাসং উপ্পতিত্ৰা পুন অত্তনো ৰসনট্ঠানমেৰ গচ্ছতি. অথেৰং ওৰদিযমানা তে ভিক্খূ চিন্তযিংসু ‘‘সত্থা অম্হাকং মনং জানিত্ৰা আগন্ত্ৰা অম্হাকং সমীপে ঠিতংযেৰ অত্তানং দস্সেতি. তস্মিং খণে, ‘ভন্তে, ইধ নিসীদথ নিসীদথা’তি আসনপরিযেসনং নাম ভারো’’তি. তে আসনং পঞ্ঞপেত্ৰাৰ ৰিহরন্তি. যস্স পীঠং অত্থি, সো তং পঞ্ঞপেতি. যস্স নত্থি, সো মঞ্চং ৰা ফলকং ৰা পাসাণং ৰা ৰালিকাপুঞ্জং ৰা পঞ্ঞপেতি. তং অলভমানা পুরাণপণ্ণানিপি সংকড্ঢিত্ৰা তত্থ পংসুকূলং পত্থরিত্ৰা ঠপেন্তি.

সত্ত সরাতি – ছজ্জো, উসভো, গন্ধারো, মজ্ঝিমো, পঞ্চমো, ধেৰতো, নিসাদোতি এতে সত্ত সরা. তযো গামাতি – ছজ্জগামো, মজ্ঝিমগামো, সাধারণগামোতি তযো গামা, সমূহাতি অত্থো. মনুস্সলোকে ৰীণাৰাদনা একেকস্স সরস্স ৰসেন তযো তযো মুচ্ছনাতি কত্ৰা একৰীসতি মুচ্ছনা. দেৰলোকে ৰীণাৰাদনা পন সমপঞ্ঞাস মুচ্ছনাতি ৰদন্তি. তত্থ হি একেকস্স সরস্স ৰসেন সত্ত সত্ত মুচ্ছনা, অন্তরস্স সরস্স চ একাতি সমপঞ্ঞাস মুচ্ছনা. তেনেৰ সক্কপঞ্হসুত্তসংৰণ্ণনাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩৪৫) ‘‘সমপঞ্ঞাস মুচ্ছনা মুচ্ছেত্ৰা’’তি পঞ্চসিখস্স ৰীণাৰাদনং দস্সেন্তেন ৰুত্তং. ঠানা একূনপঞ্ঞাসাতি একেকস্সেৰ সরস্স সত্ত সত্ত ঠানভেদা, যতো সরস্স মণ্ডলতাৰৰত্থানং হোতি. একূনপঞ্ঞাসট্ঠানৰিসেসো তিস্সো দুৰে চতস্সো চতস্সো তিস্সো দুৰে চতস্সোতি দ্ৰাৰীসতি সুতিভেদা চ ইচ্ছিতা.

অতিগাল়্হং আরদ্ধন্তি থিনমিদ্ধছম্ভিতত্তানং ৰূপসমত্থং অতিৰিয আরদ্ধং. সব্বত্থ নিযুত্তা সব্বত্থিকা. সব্বেন ৰা লীনুদ্ধচ্চপক্খিযেন অত্থেতব্বা সব্বত্থিকা. সমথোযেৰ সমথনিমিত্তং. এৰং সেসেসুপি. খযা রাগস্স ৰীতরাগত্তাতি এত্থ যস্মা বাহিরকো কামেসু ৰীতরাগো ন খযা রাগস্স ৰীতরাগো সব্বসো অৰিপ্পহীনরাগত্তা. ৰিক্খম্ভিতরাগো হি সো. অরহা পন খযা এৰ, তস্মা ৰুত্তং ‘‘খযা রাগস্স ৰীতরাগত্তা’’তি. এস নযো দোসমোহেসুপি.

লাভসক্কারসিলোকং নিকামযমানোতি এত্থ লব্ভতি পাপুণীযতীতি লাভো, চতুন্নং পচ্চযানমেতং অধিৰচনং. সক্কচ্চং কাতব্বোতি সক্কারো. পচ্চযা এৰ হি পণীতপণীতা সুন্দরসুন্দরা অভিসঙ্খরিত্ৰা কতা ‘‘সক্কারো’’তি ৰুচ্চতি, যা চ পরেহি অত্তনো গারৰকিরিযা, পুপ্ফাদীহি ৰা পূজা. সিলোকোতি ৰণ্ণভণনং. তং লাভঞ্চ, সক্কারঞ্চ, সিলোকঞ্চ, নিকামযমানো, পৰত্তযমানোতি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘চতুপচ্চযলাভঞ্চ…পে… পত্থযমানো’’তি.

থূণন্তি পসূনং বন্ধনত্থায নিখাতত্থম্ভসঙ্খাতং থূণং. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

সোণসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.