১. নাগসুত্তৰণ্ণনা

৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে পরিসিঞ্চিতুন্তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.২৭২) যো চুণ্ণমত্তিকাদীহি গত্তানি উব্বট্টেন্তো মল্লকমুট্ঠাদীহি ৰা ঘংসন্তো নহাযতি, সো ‘‘নহাযতী’’তি ৰুচ্চতি. যো তথা অকত্ৰা পকতিযাৰ নহাযতি, সো ‘‘পরিসিঞ্চতী’’তি ৰুচ্চতি. ভগৰতো চ সরীরে তথা হরিতব্বং রজোজল্লং নাম নুপলিম্পতি অচ্ছছৰিভাৰতো, উতুগ্গহণত্থং পন ভগৰা কেৰলং উদকে ওতরতি. তেনাহ ‘‘গত্তানি পরিসিঞ্চিতু’’ন্তি.

পুব্বকোট্ঠকোতি পাচীনকোট্ঠকো. সাৰত্থিযং কির জেতৰনৰিহারো কদাচি মহা, কদাচি খুদ্দকো. তথা হি সো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে যোজনিকো অহোসি, সিখিস্স তিগাৰুতো, ৰেস্সভুস্স অড্ঢযোজনিকো, ককুসন্ধস্স গাৰুতপ্পমাণো, কোণাগমনস্স অড্ঢগাৰুতপ্পমাণো, কস্সপস্স ৰীসতিউসভপ্পমাণো, অম্হাকং ভগৰতো কালে অট্ঠকরীসপ্পমাণো জাতো. তম্পি নগরং তস্স ৰিহারস্স কদাচি পাচীনতো হোতি, কদাচি দক্খিণতো, কদাচি পচ্ছিমতো, কদাচি উত্তরতো. জেতৰনগন্ধকুটিযং পন চতুন্নং মঞ্চপাদানং পতিট্ঠিতট্ঠানং অচলমেৰ. চত্তারি হি অচলচেতিযট্ঠানানি নাম মহাবোধিপল্লঙ্কট্ঠানং, ইসিপতনে ধম্মচক্কপ্পৰত্তনট্ঠানং, সঙ্কস্সনগরে দেৰোরোহনকালে সোপানস্স পতিট্ঠানট্ঠানং, মঞ্চপাদট্ঠানন্তি. অযং পন পুব্বকোট্ঠকো কস্সপদসবলস্স ৰীসতিউসভৰিহারকালে পাচীনদ্ৰারকোট্ঠকো অহোসি. সো ইদানি ‘‘পুব্বকোট্ঠকো’’ত্ৰেৰ পঞ্ঞাযতি.

কস্সপদসবলস্স কালে অচিরৰতী নগরং পরিক্খিপিত্ৰা সন্দমানা পুব্বকোট্ঠকং পত্ৰা উদকেন ভিন্দিত্ৰা মহন্তং উদকরহদং মাপেসি সমতিত্তিকং অনুপুব্বগম্ভীরং. তত্থ একং রঞ্ঞো ন্হানতিত্থং, একং নাগরানং, একং ভিক্খুসঙ্ঘস্স, একং বুদ্ধানন্তি এৰং পাটিএক্কানি ন্হানতিত্থানি হোন্তি রমণীযানিৰিপ্পকিণ্ণরজতপট্টসদিসৰালুকানি. ইতি ভগৰতা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং যেন অযং এৰরূপো পুব্বকোট্ঠকো, তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পরিসিঞ্চিতুং. অথাযস্মা আনন্দো উদকসাটিকং উপনামেসি. ভগৰা সুরত্তদুপট্টং অপনেত্ৰা উদকসাটিকং নিৰাসেসি. থেরো দুপট্টেন সদ্ধিং মহাচীৰরং অত্তনো হত্থগতং অকাসি. ভগৰা উদকং ওতরি, সহোতরণেনেৰস্স উদকে মচ্ছকচ্ছপা সব্বে সুৰণ্ণৰণ্ণা অহেসুং, যন্তনাল়িকাহি সুৰণ্ণরসধারানি সিঞ্চনকালো ৰিয সুৰণ্ণপটপ্পসারণকালো ৰিয চ অহোসি. অথ ভগৰতো নহানৰত্তং দস্সেত্ৰা পচ্চুত্তিণ্ণস্স থেরো সুরত্তদুপট্টং উপনামেসি. ভগৰা তং নিৰাসেত্ৰা ৰিজ্জুল্লতাসদিসং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা মহাচীৰরং অন্তন্তেন সংহরিত্ৰা পদুমগব্ভসদিসং কত্ৰা উপনীতং দ্ৰীসু কণ্ণেসু গহেত্ৰা অট্ঠাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘পুব্বকোট্ঠকে গত্তানি পরিসিঞ্চিত্ৰা একচীৰরো অট্ঠাসী’’তি.

এৰং ঠিতস্স পন ভগৰতো সরীরং ৰিকসিতপদুমপুপ্ফসদিসং সব্বপালিফুল্লং পারিচ্ছত্তকং, তারামরীচিৰিকসিতঞ্চ গগনতলং সিরিযা অৰহসমানং ৰিয ৰিরোচিত্থ, ব্যামপ্পভাপরিক্খেপৰিলাসিনী চস্স দ্ৰত্তিংসৰরলক্খণমালা গন্থিত্ৰা ঠপিতা দ্ৰত্তিংস চন্দিমা ৰিয, দ্ৰত্তিংস সূরিযা ৰিয, পটিপাটিযা ঠপিতদ্ৰত্তিংসচক্কৰত্তিদ্ৰত্তিংসদেৰরাজদ্ৰত্তিংসমহাব্রহ্মানো ৰিয চ অতিৰিয ৰিরোচিত্থ. যস্মা চ ভগৰতো সরীরং সুধন্তচামীকরসমানৰণ্ণং, সুপরিসোধিতপৰাল়রুচিরতোরণং, সুৰিসুদ্ধনীলরতনাৰলিসদিসকেসতনুরুহং, তস্মা তহং তহং ৰিনিগ্গতসুজাতজাতিহিঙ্গুলকরসূপসোভিতং উপরি সতমেঘরতনাৰলিসুচ্ছাদিতং জঙ্গমমিৰ কনকগিরিসিখরং ৰিরোচিত্থ. তস্মিঞ্চ সমযে দসবলস্স সরীরতো নিক্খমিত্ৰা ছব্বণ্ণরস্মিযো সমন্ততো অসীতিহত্থপ্পমাণে পদেসে আধাৰন্তী ৰিধাৰন্তী রতনাৰলিরতনদামরতনচুণ্ণৰিপ্পকিণ্ণং ৰিয পসারিতরতনচিত্তকঞ্চনপট্টমিৰ আসিঞ্চমানলাখারসধারাচিত্তমিৰ উক্কাসতনিপাতসমাকুলমিৰ নিরন্তরৰিপ্পকিণ্ণকণিকারকিঙ্কিণিকপুপ্ফমিৰ ৰাযুৰেগসমুদ্ধতচিনপিট্ঠচুণ্ণরঞ্জিতমিৰ ইন্দধনুৰিজ্জুল্লতাৰিতানসন্থতমিৰ চ গগনতলং, তং ঠানং পৰনঞ্চ সম্মা ফরন্তি. ৰণ্ণভূমি নামেসা. এৰরূপেসু ঠানেসু বুদ্ধানং সরীরৰণ্ণং ৰা গুণৰণ্ণং ৰা চুণ্ণিযপদেহি ৰা গাথাহি ৰা অত্থঞ্চ উপমাযো চ কারণানি চ আহরিত্ৰা পটিবলেন ধম্মকথিকেন পূরেত্ৰা কথেতুং ৰট্টতি. এৰরূপেসু হি ঠানেসু ধম্মকথিকস্স থামো ৰেদিতব্বো. পুব্বসদিসানি কুরুমানোতি নিরুদকানি কুরুমানো, সুক্খাপযমানোতি অত্থো. সোদকে গত্তে চীৰরং পারুপন্তস্স হি চীৰরে কণ্ণিকানি উট্ঠহন্তি, পরিক্খারভণ্ডং দুস্সতি, বুদ্ধানং পন সরীরে রজোজল্লং ন উপলিম্পতি, পদুমপত্তে উক্খিত্তউদকবিন্দু ৰিয উদকং ৰিনিৰট্টেত্ৰা গচ্ছতি. এৰং সন্তেপি সিক্খাগারৰতায ভগৰা ‘‘পব্বজিতৰত্তং নামেত’’ন্তি মহাচীৰরং উভোসু কণ্ণেসু গহেত্ৰা পুরতো কাযং পটিচ্ছাদেত্ৰা অট্ঠাসি.

তাল়িতঞ্চ ৰাদিতঞ্চ তাল়িতৰাদিতং, তূরিযানং তাল়িতৰাদিতং তূরিযতাল়িতৰাদিতং. মহন্তঞ্চ তং তূরিযতাল়িতৰাদিতঞ্চাতি মহাতূরিযতাল়িতৰাদিতং. তেনাহ ‘‘মহন্তেনা’’তিআদি. অথ ৰা ভেরিমুদিঙ্গপণৰাদিতূরিযানং তাল়িতং ৰীণাৰেল়ুগোমুখিআদীনং ৰাদিতঞ্চ তূরিযতাল়িতৰাদিতন্তি ৰা এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

অভিঞ্ঞাপারং গতোতি অভিঞ্ঞাপারগূ. এৰং সেসেসুপি. সো হি ভগৰা সব্বধম্মে অভিজানন্তো গতোতি অভিঞ্ঞাপারগূ. তেসু পঞ্চুপাদানক্খন্ধে পরিজানন্তো গতোতি পরিঞ্ঞাপারগূ. সব্বকিলেসে পজহন্তো গতোতি পহানপারগূ. চত্তারো মগ্গে ভাৰেন্তো গতোতি ভাৰনাপারগূ. নিরোধং সচ্ছিকরোন্তো গতোতি সচ্ছিকিরিযাপারগূ. সব্বসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তো গতোতি সমাপত্তিপারগূ. সুব্রহ্মদেৰপুত্তাদযোতি এত্থ সো কির দেৰপুত্তো অচ্ছরাসঙ্ঘপরিৰুতো নন্দনকীল়িতং কত্ৰা পারিচ্ছত্তকমূলে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. তং পঞ্চসতা পরিৰারেত্ৰা নিসিন্না, পঞ্চসতা রুক্খং অভিরুহিত্ৰা মধুরস্সরেন গাযিত্ৰা পুপ্ফানি পাতেন্তি. তানি গহেত্ৰা ইতরা একতোৰণ্টিকমালাৰ গন্থেন্তি. অথ রুক্খং অভিরুল়্হা উপচ্ছেদকৰসেন একপ্পহারেনেৰ কালং কত্ৰা অৰীচিম্হি নিব্বত্তা মহাদুক্খং অনুভৰন্তি. অথ কালে গচ্ছন্তে দেৰপুত্তো ‘‘ইমাসং নেৰ সদ্দো সুয্যতি, ন পুপ্ফানি পাতেন্তি, কহং নু খো গতা’’তি আৰজ্জেন্তো নিরযে নিব্বত্তভাৰং দিস্ৰা পিযৰত্থুকসোকেন রুপ্পমানো চিন্তেসি – ‘‘এতা তাৰ যথাকম্মেন গতা, ময্হং আযুসঙ্খারো কিত্তকো’’তি. সো ‘‘সত্তমে দিৰসে মযাপি অৰসেসাহি পঞ্চসতাহি সদ্ধিং কালং কত্ৰা তত্থেৰ নিব্বত্তিতব্ব’’ন্তি দিস্ৰা বলৰতরেন সোকেন সমপ্পিতো. ‘‘ইমং ময্হং সোকং সদেৰকে লোকে অঞ্ঞত্র তথাগতা নিব্বাপেতুং সমত্থো নত্থী’’তি চিন্তেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং ঠিতো –

‘‘নিচ্চং উত্রস্তমিদং চিত্তং, নিচ্চং উব্বিগ্গমিদং মনো;

অনুপ্পন্নেসু কিচ্ছেসু, অথো উপ্পতিতেসু চ;

সচে অত্থি অনুত্রস্তং, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি. (সং. নি. ১.৯৮) –

ইমং গাথমভাসি. ভগৰাপিস্স –

‘‘নাঞ্ঞত্র বোজ্ঝা তপসা, নাঞ্ঞত্রিন্দ্রিযসংৰরা;

নাঞ্ঞত্র সব্বনিস্সগ্গা, সোত্থিং পস্সামি পাণিন’’ন্তি. (সং. নি. ১.৯৮) –

ধম্মং দেসেসি. সো দেসনাপরিযোসানে ৰিগতসোকো পঞ্চহি অচ্ছরাসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায ভগৰন্তং নমস্সমানো অট্ঠাসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং ‘‘দুক্খপ্পত্তা সুব্রহ্মদেৰপুত্তাদযো’’তি. আদি-সদ্দেন চন্দসূরিযদেৰপুত্তাদযো সঙ্গণ্হাতি. চতূহি কারণেহীতি আরকত্তা, অরীনং অরানঞ্চ হতত্তা, পচ্চযাদীনং অরহত্তা, পাপকরণে রহাভাৰাতি ইমেহি চতূহি কারণেহি.

দসৰিধসংযোজনানীতি ওরম্ভাগিযুদ্ধম্ভাগিযভেদতো দসৰিধসংযোজনানি. সব্বে অচ্চরুচীতি সব্বসত্তে অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচি. অট্ঠমকন্তি সোতাপত্তিমগ্গট্ঠং সন্ধায ৰদতি. সোতাপন্নোতি ফলট্ঠো গহিতো.

সোরচ্চন্তি ‘‘তত্থ কতমং সোরচ্চং? যো কাযিকো অৰীতিক্কমো, ৰাচসিকো অৰীতিক্কমো, কাযিকৰাচসিকো অৰীতিক্কমো, ইদং ৰুচ্চতি সোরচ্চং, সব্বাপি সীলসংৰরো সোরচ্চ’’ন্তি (ধ. স. ১৩৪৯) ৰচনতো সুচিসীলং ‘‘সোরচ্চ’’ন্তি ৰুত্তং. করূণাতি করুণাব্রহ্মৰিহারমাহ. করুণাপুব্বভাগোতি তস্স পুব্বভাগং উপচারজ্ঝানং ৰদতি.

দুৰিধেন ঝানেনাতি আরম্মণূপনিজ্ঝানলক্খণূপনিজ্ঝানভেদতো দুৰিধেন ঝানমনেন. পঞ্চৰিধমিচ্ছাজীৰৰসেনাতি কুহনালপনানেমিত্তিকতানিপ্পেসিকতালাভেনলাভংনিজিগীসনতাসঙ্খাত- পঞ্চৰিধমিচ্ছাজীৰৰসেন. ন লিপ্পতীতি ন অল্লীযতি অনুসযতো আরম্মণকরণতো ৰা তণ্হাদিট্ঠিঅভিনিৰেসাভাৰতো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

নাগসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.