৫. ধম্মিকৰগ্গো

১. নাগসুত্তৰণ্ণনা

৪৩. পঞ্চমস্স পঠমে পরিসিঞ্চিতুন্তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.২৭২) যো চুণ্ণমত্তিকাদীহি গত্তানি উব্বট্টেন্তো মল্লকমুট্ঠাদীহি ৰা ঘংসন্তো নহাযতি, সো ‘‘নহাযতী’’তি ৰুচ্চতি. যো তথা অকত্ৰা পকতিযাৰ নহাযতি, সো ‘‘পরিসিঞ্চতী’’তি ৰুচ্চতি. ভগৰতো চ সরীরে তথা হরিতব্বং রজোজল্লং নাম নুপলিম্পতি অচ্ছছৰিভাৰতো, উতুগ্গহণত্থং পন ভগৰা কেৰলং উদকে ওতরতি. তেনাহ ‘‘গত্তানি পরিসিঞ্চিতু’’ন্তি.

পুব্বকোট্ঠকোতি পাচীনকোট্ঠকো. সাৰত্থিযং কির জেতৰনৰিহারো কদাচি মহা, কদাচি খুদ্দকো. তথা হি সো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে যোজনিকো অহোসি, সিখিস্স তিগাৰুতো, ৰেস্সভুস্স অড্ঢযোজনিকো, ককুসন্ধস্স গাৰুতপ্পমাণো, কোণাগমনস্স অড্ঢগাৰুতপ্পমাণো, কস্সপস্স ৰীসতিউসভপ্পমাণো, অম্হাকং ভগৰতো কালে অট্ঠকরীসপ্পমাণো জাতো. তম্পি নগরং তস্স ৰিহারস্স কদাচি পাচীনতো হোতি, কদাচি দক্খিণতো, কদাচি পচ্ছিমতো, কদাচি উত্তরতো. জেতৰনগন্ধকুটিযং পন চতুন্নং মঞ্চপাদানং পতিট্ঠিতট্ঠানং অচলমেৰ. চত্তারি হি অচলচেতিযট্ঠানানি নাম মহাবোধিপল্লঙ্কট্ঠানং, ইসিপতনে ধম্মচক্কপ্পৰত্তনট্ঠানং, সঙ্কস্সনগরে দেৰোরোহনকালে সোপানস্স পতিট্ঠানট্ঠানং, মঞ্চপাদট্ঠানন্তি. অযং পন পুব্বকোট্ঠকো কস্সপদসবলস্স ৰীসতিউসভৰিহারকালে পাচীনদ্ৰারকোট্ঠকো অহোসি. সো ইদানি ‘‘পুব্বকোট্ঠকো’’ত্ৰেৰ পঞ্ঞাযতি.

কস্সপদসবলস্স কালে অচিরৰতী নগরং পরিক্খিপিত্ৰা সন্দমানা পুব্বকোট্ঠকং পত্ৰা উদকেন ভিন্দিত্ৰা মহন্তং উদকরহদং মাপেসি সমতিত্তিকং অনুপুব্বগম্ভীরং. তত্থ একং রঞ্ঞো ন্হানতিত্থং, একং নাগরানং, একং ভিক্খুসঙ্ঘস্স, একং বুদ্ধানন্তি এৰং পাটিএক্কানি ন্হানতিত্থানি হোন্তি রমণীযানিৰিপ্পকিণ্ণরজতপট্টসদিসৰালুকানি. ইতি ভগৰতা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং যেন অযং এৰরূপো পুব্বকোট্ঠকো, তেনুপসঙ্কমি গত্তানি পরিসিঞ্চিতুং. অথাযস্মা আনন্দো উদকসাটিকং উপনামেসি. ভগৰা সুরত্তদুপট্টং অপনেত্ৰা উদকসাটিকং নিৰাসেসি. থেরো দুপট্টেন সদ্ধিং মহাচীৰরং অত্তনো হত্থগতং অকাসি. ভগৰা উদকং ওতরি, সহোতরণেনেৰস্স উদকে মচ্ছকচ্ছপা সব্বে সুৰণ্ণৰণ্ণা অহেসুং, যন্তনাল়িকাহি সুৰণ্ণরসধারানি সিঞ্চনকালো ৰিয সুৰণ্ণপটপ্পসারণকালো ৰিয চ অহোসি. অথ ভগৰতো নহানৰত্তং দস্সেত্ৰা পচ্চুত্তিণ্ণস্স থেরো সুরত্তদুপট্টং উপনামেসি. ভগৰা তং নিৰাসেত্ৰা ৰিজ্জুল্লতাসদিসং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা মহাচীৰরং অন্তন্তেন সংহরিত্ৰা পদুমগব্ভসদিসং কত্ৰা উপনীতং দ্ৰীসু কণ্ণেসু গহেত্ৰা অট্ঠাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘পুব্বকোট্ঠকে গত্তানি পরিসিঞ্চিত্ৰা একচীৰরো অট্ঠাসী’’তি.

এৰং ঠিতস্স পন ভগৰতো সরীরং ৰিকসিতপদুমপুপ্ফসদিসং সব্বপালিফুল্লং পারিচ্ছত্তকং, তারামরীচিৰিকসিতঞ্চ গগনতলং সিরিযা অৰহসমানং ৰিয ৰিরোচিত্থ, ব্যামপ্পভাপরিক্খেপৰিলাসিনী চস্স দ্ৰত্তিংসৰরলক্খণমালা গন্থিত্ৰা ঠপিতা দ্ৰত্তিংস চন্দিমা ৰিয, দ্ৰত্তিংস সূরিযা ৰিয, পটিপাটিযা ঠপিতদ্ৰত্তিংসচক্কৰত্তিদ্ৰত্তিংসদেৰরাজদ্ৰত্তিংসমহাব্রহ্মানো ৰিয চ অতিৰিয ৰিরোচিত্থ. যস্মা চ ভগৰতো সরীরং সুধন্তচামীকরসমানৰণ্ণং, সুপরিসোধিতপৰাল়রুচিরতোরণং, সুৰিসুদ্ধনীলরতনাৰলিসদিসকেসতনুরুহং, তস্মা তহং তহং ৰিনিগ্গতসুজাতজাতিহিঙ্গুলকরসূপসোভিতং উপরি সতমেঘরতনাৰলিসুচ্ছাদিতং জঙ্গমমিৰ কনকগিরিসিখরং ৰিরোচিত্থ. তস্মিঞ্চ সমযে দসবলস্স সরীরতো নিক্খমিত্ৰা ছব্বণ্ণরস্মিযো সমন্ততো অসীতিহত্থপ্পমাণে পদেসে আধাৰন্তী ৰিধাৰন্তী রতনাৰলিরতনদামরতনচুণ্ণৰিপ্পকিণ্ণং ৰিয পসারিতরতনচিত্তকঞ্চনপট্টমিৰ আসিঞ্চমানলাখারসধারাচিত্তমিৰ উক্কাসতনিপাতসমাকুলমিৰ নিরন্তরৰিপ্পকিণ্ণকণিকারকিঙ্কিণিকপুপ্ফমিৰ ৰাযুৰেগসমুদ্ধতচিনপিট্ঠচুণ্ণরঞ্জিতমিৰ ইন্দধনুৰিজ্জুল্লতাৰিতানসন্থতমিৰ চ গগনতলং, তং ঠানং পৰনঞ্চ সম্মা ফরন্তি. ৰণ্ণভূমি নামেসা. এৰরূপেসু ঠানেসু বুদ্ধানং সরীরৰণ্ণং ৰা গুণৰণ্ণং ৰা চুণ্ণিযপদেহি ৰা গাথাহি ৰা অত্থঞ্চ উপমাযো চ কারণানি চ আহরিত্ৰা পটিবলেন ধম্মকথিকেন পূরেত্ৰা কথেতুং ৰট্টতি. এৰরূপেসু হি ঠানেসু ধম্মকথিকস্স থামো ৰেদিতব্বো. পুব্বসদিসানি কুরুমানোতি নিরুদকানি কুরুমানো, সুক্খাপযমানোতি অত্থো. সোদকে গত্তে চীৰরং পারুপন্তস্স হি চীৰরে কণ্ণিকানি উট্ঠহন্তি, পরিক্খারভণ্ডং দুস্সতি, বুদ্ধানং পন সরীরে রজোজল্লং ন উপলিম্পতি, পদুমপত্তে উক্খিত্তউদকবিন্দু ৰিয উদকং ৰিনিৰট্টেত্ৰা গচ্ছতি. এৰং সন্তেপি সিক্খাগারৰতায ভগৰা ‘‘পব্বজিতৰত্তং নামেত’’ন্তি মহাচীৰরং উভোসু কণ্ণেসু গহেত্ৰা পুরতো কাযং পটিচ্ছাদেত্ৰা অট্ঠাসি.

তাল়িতঞ্চ ৰাদিতঞ্চ তাল়িতৰাদিতং, তূরিযানং তাল়িতৰাদিতং তূরিযতাল়িতৰাদিতং. মহন্তঞ্চ তং তূরিযতাল়িতৰাদিতঞ্চাতি মহাতূরিযতাল়িতৰাদিতং. তেনাহ ‘‘মহন্তেনা’’তিআদি. অথ ৰা ভেরিমুদিঙ্গপণৰাদিতূরিযানং তাল়িতং ৰীণাৰেল়ুগোমুখিআদীনং ৰাদিতঞ্চ তূরিযতাল়িতৰাদিতন্তি ৰা এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

অভিঞ্ঞাপারং গতোতি অভিঞ্ঞাপারগূ. এৰং সেসেসুপি. সো হি ভগৰা সব্বধম্মে অভিজানন্তো গতোতি অভিঞ্ঞাপারগূ. তেসু পঞ্চুপাদানক্খন্ধে পরিজানন্তো গতোতি পরিঞ্ঞাপারগূ. সব্বকিলেসে পজহন্তো গতোতি পহানপারগূ. চত্তারো মগ্গে ভাৰেন্তো গতোতি ভাৰনাপারগূ. নিরোধং সচ্ছিকরোন্তো গতোতি সচ্ছিকিরিযাপারগূ. সব্বসমাপত্তিং সমাপজ্জন্তো গতোতি সমাপত্তিপারগূ. সুব্রহ্মদেৰপুত্তাদযোতি এত্থ সো কির দেৰপুত্তো অচ্ছরাসঙ্ঘপরিৰুতো নন্দনকীল়িতং কত্ৰা পারিচ্ছত্তকমূলে পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. তং পঞ্চসতা পরিৰারেত্ৰা নিসিন্না, পঞ্চসতা রুক্খং অভিরুহিত্ৰা মধুরস্সরেন গাযিত্ৰা পুপ্ফানি পাতেন্তি. তানি গহেত্ৰা ইতরা একতোৰণ্টিকমালাৰ গন্থেন্তি. অথ রুক্খং অভিরুল়্হা উপচ্ছেদকৰসেন একপ্পহারেনেৰ কালং কত্ৰা অৰীচিম্হি নিব্বত্তা মহাদুক্খং অনুভৰন্তি. অথ কালে গচ্ছন্তে দেৰপুত্তো ‘‘ইমাসং নেৰ সদ্দো সুয্যতি, ন পুপ্ফানি পাতেন্তি, কহং নু খো গতা’’তি আৰজ্জেন্তো নিরযে নিব্বত্তভাৰং দিস্ৰা পিযৰত্থুকসোকেন রুপ্পমানো চিন্তেসি – ‘‘এতা তাৰ যথাকম্মেন গতা, ময্হং আযুসঙ্খারো কিত্তকো’’তি. সো ‘‘সত্তমে দিৰসে মযাপি অৰসেসাহি পঞ্চসতাহি সদ্ধিং কালং কত্ৰা তত্থেৰ নিব্বত্তিতব্ব’’ন্তি দিস্ৰা বলৰতরেন সোকেন সমপ্পিতো. ‘‘ইমং ময্হং সোকং সদেৰকে লোকে অঞ্ঞত্র তথাগতা নিব্বাপেতুং সমত্থো নত্থী’’তি চিন্তেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং ঠিতো –

‘‘নিচ্চং উত্রস্তমিদং চিত্তং, নিচ্চং উব্বিগ্গমিদং মনো;

অনুপ্পন্নেসু কিচ্ছেসু, অথো উপ্পতিতেসু চ;

সচে অত্থি অনুত্রস্তং, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি. (সং. নি. ১.৯৮) –

ইমং গাথমভাসি. ভগৰাপিস্স –

‘‘নাঞ্ঞত্র বোজ্ঝা তপসা, নাঞ্ঞত্রিন্দ্রিযসংৰরা;

নাঞ্ঞত্র সব্বনিস্সগ্গা, সোত্থিং পস্সামি পাণিন’’ন্তি. (সং. নি. ১.৯৮) –

ধম্মং দেসেসি. সো দেসনাপরিযোসানে ৰিগতসোকো পঞ্চহি অচ্ছরাসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায ভগৰন্তং নমস্সমানো অট্ঠাসি. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং ‘‘দুক্খপ্পত্তা সুব্রহ্মদেৰপুত্তাদযো’’তি. আদি-সদ্দেন চন্দসূরিযদেৰপুত্তাদযো সঙ্গণ্হাতি. চতূহি কারণেহীতি আরকত্তা, অরীনং অরানঞ্চ হতত্তা, পচ্চযাদীনং অরহত্তা, পাপকরণে রহাভাৰাতি ইমেহি চতূহি কারণেহি.

দসৰিধসংযোজনানীতি ওরম্ভাগিযুদ্ধম্ভাগিযভেদতো দসৰিধসংযোজনানি. সব্বে অচ্চরুচীতি সব্বসত্তে অতিক্কমিত্ৰা পৰত্তরুচি. অট্ঠমকন্তি সোতাপত্তিমগ্গট্ঠং সন্ধায ৰদতি. সোতাপন্নোতি ফলট্ঠো গহিতো.

সোরচ্চন্তি ‘‘তত্থ কতমং সোরচ্চং? যো কাযিকো অৰীতিক্কমো, ৰাচসিকো অৰীতিক্কমো, কাযিকৰাচসিকো অৰীতিক্কমো, ইদং ৰুচ্চতি সোরচ্চং, সব্বাপি সীলসংৰরো সোরচ্চ’’ন্তি (ধ. স. ১৩৪৯) ৰচনতো সুচিসীলং ‘‘সোরচ্চ’’ন্তি ৰুত্তং. করূণাতি করুণাব্রহ্মৰিহারমাহ. করুণাপুব্বভাগোতি তস্স পুব্বভাগং উপচারজ্ঝানং ৰদতি.

দুৰিধেন ঝানেনাতি আরম্মণূপনিজ্ঝানলক্খণূপনিজ্ঝানভেদতো দুৰিধেন ঝানমনেন. পঞ্চৰিধমিচ্ছাজীৰৰসেনাতি কুহনালপনানেমিত্তিকতানিপ্পেসিকতালাভেনলাভংনিজিগীসনতাসঙ্খাত- পঞ্চৰিধমিচ্ছাজীৰৰসেন. ন লিপ্পতীতি ন অল্লীযতি অনুসযতো আরম্মণকরণতো ৰা তণ্হাদিট্ঠিঅভিনিৰেসাভাৰতো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

নাগসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. মিগসালাসুত্তৰণ্ণনা

৪৪. দুতিযে সমসমগতিযাতি ক-কারস্স য-কারৰসেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘সমভাৰেনেৰ সমগতিকা’’তি. ভৰিস্সন্তীতি অতীতত্থে অনাগতৰচনং কতন্তি আহ ‘‘ভৰিস্সন্তীতি জাতা’’তি. পুরাণস্স হি ইসিদত্তস্স চ সমগতিকং সন্ধায সা এৰমাহ.

অম্মকাতি মাতুগামো. উপচারৰচনঞ্হেতং. ইত্থীসু যদিদং অম্মকা মাতুগামো জননী জনিকাতি. তেনাহ ‘‘ইত্থী হুত্ৰা ইত্থিসঞ্ঞায এৰ সমন্নাগতা’’তি.

দিট্ঠিযা পটিৰিজ্ঝিতব্বং অপ্পটিৰিদ্ধং হোতীতি অত্থতো কারণতো চ পঞ্ঞায পটিৰিজ্ঝিতব্বং অপ্পটিৰিদ্ধং হোতি, নিজ্জটং নিগ্গুম্বং কত্ৰা যাথাৰতো অৰিদিতং হোতি. সমযে সমযে কিলেসেহি ৰিমুচ্চনকং পীতিপামোজ্জং ইধ সামাযিকং ম-কারে অকারস্স দীঘং কত্ৰা. তেনাহ – ‘‘সামাযিকম্পি ৰিমুত্তিং ন লভতীতি কালানুকালং ধম্মস্সৰনং নিস্সায পীতিপামোজ্জং ন লভতী’’তি. পমিণন্তীতি এত্থ আরম্ভত্থো প-সদ্দোতি আহ ‘‘তুলেতুং আরভন্তী’’তি. পণীতোতি ৰিসিট্ঠো.

তদন্তরন্তি ৰচনৰিপল্লাসেন উপযোগত্থে সামিৰচনং কতন্তি আহ ‘‘তং অন্তরং তং কারণ’’ন্তি. লোভস্স অপরাপরুপ্পত্তিযা বহুৰচনৰসেন ‘‘লোভধম্মা’’তি ৰুত্তা. সীলেন ৰিসেসী অহোসি মেথুনধম্মৰিরতিযা সমন্নাগতত্তা.

মিগসালাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩-৬. ইণসুত্তাদিৰণ্ণনা

৪৫-৪৮. ততিযে দলিদ্দো নাম দুগ্গতো, তস্স ভাৰো দালিদ্দিযং. ন এতস্স সকং সাপতেয্যন্তি অস্সকো, অসাপতেয্যো. তেনাহ ‘‘অত্তনো সন্তকেন রহিতো’’তি. ‘‘বুদ্ধো ধম্মো সঙ্ঘো’’তি ৰুত্তে ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা, স্ৰাক্খাতো ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো সঙ্ঘো’’তি কেনচি অকম্পিযভাৰেন ওকপ্পনং রতনত্তযগুণে ওগাহেত্ৰা কপ্পনং ওকপ্পনসদ্ধা নাম. ‘‘ইদং অকুসলং কম্মং নো সকং, ইদং পন কম্মং সক’’ন্তি এৰং ব্যতিরেকতো অন্ৰযতো চ কম্মস্সকতজাননপঞ্ঞা কম্মস্সকতপঞ্ঞা. তিৰিধঞ্হি দুচ্চরিতং অত্তনা কতম্পি সককম্মং নাম ন হোতি অত্থভঞ্জনতো. সুচরিতং সককম্মং নাম অত্থজননতো. ইণাদানস্মিন্তি পচ্চত্তৰচনত্থে এতং ভুম্মন্তি আহ ‘‘ইণগ্গহণং ৰদামী’’তি.

কটগ্গাহোতি কতং সব্বসো সিদ্ধমেৰ কত্ৰা গহণং. সো পন ৰিজযলাভো হোতীতি আহ ‘‘জযগ্গাহো’’তি. হিরিমনো এতস্সাতি হিরিমনোতি আহ ‘‘হিরিসম্পযুত্তচিত্তো’’তি, পাপজিগুচ্ছনলক্খণায হিরিযা সম্পযুত্তচিত্তোতি অত্থো. ওত্তপ্পতি উব্বিজ্জতি ভাযতি সীলেনাতি ওত্তপ্পী, ওত্তপ্পেন সমন্নাগতো. নিরামিসং সুখন্তি ততিযজ্ঝানসুখং দূরসমুস্সারিতকামামিসত্তা. উপেক্খন্তি চতুত্থজ্ঝানুপেক্খং, ন যং কিঞ্চি উপেক্খাৰেদনন্তি আহ ‘‘চতুত্থজ্ঝানুপেক্খ’’ন্তি. আরদ্ধৰীরিযোতি পগ্গহিতপরিপুণ্ণকাযিকচেতসিকৰীরিযোতি অত্থো. যো গণসঙ্গণিকং ৰিনোদেত্ৰা চতূসু ইরিযাপথেসু অট্ঠআরম্ভৰত্থুৰসেন এককো হোতি, তস্স কাযিকং ৰীরিযং আরদ্ধং নাম হোতি. চিত্তসঙ্গণিকং ৰিনোদেত্ৰা অট্ঠসমাপত্তিৰসেন এককো হোতি. গমনে উপ্পন্নকিলেসস্স ঠানং পাপুণিতুং ন দেতি, ঠানে উপ্পন্নকিলেসস্স নিসজ্জং, নিসজ্জায উপ্পন্নকিলেসস্স সযনং পাপুণিতুং ন দেতি, উপ্পন্নট্ঠানেযেৰ কিলেসে নিগ্গণ্হাতি. অযং চেতসিকং ৰীরিযং আরদ্ধং নাম হোতি. পটিপক্খদূরীভাৰেন সেট্ঠট্ঠেন চ একো উদেতীতি একোদি, একগ্গতা. তস্স যোগতো একগ্গচিত্তো ইধ একোদি. পটিপক্খতো অত্তানং নিপাতি, তং ৰা নিপযতি ৰিসোসেতীতি নিপকো. অঞ্ঞতরং কাযাদিভেদং আরম্মণং সাতিসযায সতিযা সরতীতি সতো. তেনাহ ‘‘একগ্গচিত্তো’’তিআদি.

অকুপ্পা মে ৰিমুত্তীতি ময্হং অরহত্তফলৰিমুত্তি অকুপ্পতায অকুপ্পারম্মণতায চ অকুপ্পা. সা হি রাগাদীহি ন কুপ্পতীতি অকুপ্পতাযপি অকুপ্পা. অকুপ্পং নিব্বানমস্সা আরম্মণন্তি অকুপ্পারম্মণতাযপি অকুপ্পা. তেনেৰাহ ‘‘অকুপ্পারম্মণত্তা’’তিআদি. ভৰসংযোজনানন্তি কামরাগপটিঘমানদিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাসীলব্বতপরামাসভৰরাগইস্সামচ্ছরিয- অৰিজ্জাসঙ্খাতানং দসন্নং সংযোজনানং. ইমানি হি সত্তে ভৰেসু সংযোজেন্তি উপনিবন্ধন্তি ভৰাভৰেন সংযোজেন্তি, তস্মা ভৰসংযোজনানীতি ৰুচ্চন্তি. খীণাসৰো উত্তমঅণণো কিলেসইণানং অভাৰতো. অঞ্ঞে হি সত্তা যাৰ ন কিলেসা পহীযন্তি, তাৰ সইণা নাম অসেরিৰিহারভাৰতো. চতুত্থাদীনি উত্তানত্থানি.

ইণসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. খেমসুত্তৰণ্ণনা

৪৯. সত্তমে ৰুত্থব্রহ্মচরিযৰাসোতি নিৰুত্থব্রহ্মচরিযৰাসো. কতকরণীযোতি এত্থ করণীযন্তি পরিঞ্ঞাপহানভাৰনাসচ্ছিকিরিযমাহ. তং পন যস্মা চতূহি মগ্গেহি পচ্চেকং চতূসু সচ্চেসু কত্তব্বত্তা সোল়সৰিধং ৰেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘চতূহি মগ্গেহি কত্তব্ব’’ন্তি. খন্ধকিলেসঅভিসঙ্খারসঙ্খাতা তযো ওসীদাপনট্ঠেন ভারা ৰিযাতি ভারা. তে ওহিতা ওরোপিতা নিক্খিত্তা পাতিতা এতেনাতি ওহিতভারো. তেনাহ ‘‘খন্ধভারং…পে… ওতারেত্ৰা ঠিতো’’তি. অনুপ্পত্তো সদত্থন্তি অনুপ্পত্তসদত্থো. সদত্থোতি চ সকত্থমাহ ক-কারস্স দ-কারং কত্ৰা. এত্থ হি অরহত্তং অত্তনো যোনিসোমনসিকারাযত্তত্তা অত্তূপনিবন্ধট্ঠেন সসন্তানপরিযাপন্নত্তা অত্তানং অৰিজহনট্ঠেন অত্তনো উত্তমত্থেন চ অত্তনো অত্থত্তা ‘‘সকত্থো’’তি ৰুচ্চতি. তেনাহ ‘‘সদত্থো ৰুচ্চতি অরহত্ত’’ন্তি. সম্মদঞ্ঞা ৰিমুত্তোতি সম্মা অঞ্ঞায ৰিমুত্তো, অচ্ছিন্নভূতায মগ্গপঞ্ঞায সম্মা যথাভূতং দুক্খাদীসু যো যথা জানিতব্বো, তথা জানিত্ৰা ৰিমুত্তোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সম্মা হেতুনা’’তিআদি. ৰিমুত্তোতি চ দ্ৰে ৰিমুত্তিযো সব্বস্স চিত্তসংকিলেসস্স মগ্গো নিব্বানাধিমুত্তি চ. নিব্বানে অধিমুচ্চনং তত্থ নিন্নপোণপব্ভারতায. অরহা সব্বকিলেসেহি ৰিমুত্তচিত্তত্তা চিত্তৰিমুত্তিযা ৰিমুত্তো. নিব্বানং অধিমুত্তত্তা নিব্বানে ৰিমুত্তো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

খেমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ইন্দ্রিযসংৰরসুত্তৰণ্ণনা

৫০. অট্ঠমে উপনিসীদতি ফলং এত্থাতি কারণং উপনিসা. যথাভূতঞাণদস্সনন্তি যথাসভাৰজাননসঙ্খাতং দস্সনং. এতেন তরুণৰিপস্সনং দস্সেতি. তরুণৰিপস্সনা হি বলৰৰিপস্সনায পচ্চযো হোতি. তরুণৰিপস্সনাতি নামরূপপরিগ্গহে ঞাণং, পচ্চযপরিগ্গহে ঞাণং, সম্মসনে ঞাণং, মগ্গামগ্গে ৰৰত্থপেত্ৰা ঠিতঞাণন্তি চতুন্নং ঞাণানং অধিৰচনং. নিব্বিন্দতি এতাযাতি নিব্বিদা. বলৰৰিপস্সনাতি ভযতুপট্ঠানে ঞাণং আদীনৰানুপস্সনে ঞাণং মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং সঙ্খারুপেক্খাঞাণন্তি চতুন্নং ঞাণানং অধিৰচনং. পটিসঙ্খানুপস্সনা পন মুচ্চিতুকম্যতাপক্খিকা এৰ. ‘‘যাৰ মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি, তাৰ তরুণৰিপস্সনা’’তি হি ৰচনতো উপক্কিলেসৰিমুত্তউদযব্বযঞাণতো বলৰৰিপস্সনা. ৰিরজ্জতি অরিযো সঙ্খারতো এতেনাতি ৰিরাগো, অরিযমগ্গো. অরহত্তফলন্তি উক্কট্ঠনিদ্দেসতো ৰুত্তং. ইন্দ্রিযসংৰরস্স সীলরক্খণহেতুত্তা ৰুত্তং ‘‘সীলানুরক্খণইন্দ্রিযসংৰরো কথিতো’’তি.

ইন্দ্রিযসংৰরসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. আনন্দসুত্তৰণ্ণনা

৫১. নৰমে থেরা ভিক্খূ ৰিহরন্তি বহুস্সুতা আগতাগমাতিআদিপাল়িপদেসু ইমিনাৰ নযেন অত্থো দট্ঠব্বো – সীলাদিগুণানং থিরভাৰপ্পত্তিযা থেরা. সুত্তগেয্যাদি বহু সুতং এতেসন্তি বহুস্সুতা. ৰাচুগ্গতধারণেন সম্মদেৰ গরূনং সন্তিকে আগমিতভাৰেন আগতো পরিযত্তিধম্মসঙ্খাতো আগমো এতেসন্তি আগতাগমা. সুত্তাতিধম্মসঙ্খাতস্স ধম্মস্স ধারণেন ধম্মধরা. ৰিনযধারণেন ৰিনযধরা. তেসংযেৰ ধম্মৰিনযানং মাতিকায ধারণেন মাতিকাধরা. তত্থ তত্থ ধম্মপরিপুচ্ছায পরিপুচ্ছতি. তং অত্থপরিপুচ্ছায পরিপঞ্হতি ৰীমংসতি ৰিচারেতি. ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স ক্ৰত্থোতি পরিপুচ্ছনপঞ্হনাকারদস্সনং. আৰিৰটঞ্চেৰ পাল়িযা অত্থং পদেসন্তরপাল়িদস্সনেন আগমতো ৰিৰরন্তি. অনুত্তানীকতঞ্চ যুত্তিৰিভাৰনেন উত্তানীকরোন্তি. কঙ্খাট্ঠানিযেসু ধম্মেসু সংসযুপ্পত্তিযা হেতুযা গণ্ঠিট্ঠানভূতেসু পাল়িপদেসু যাথাৰতো ৰিনিচ্ছযদানেন কঙ্খং পটিৰিনোদেন্তি.

আনন্দসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. খত্তিযসুত্তৰণ্ণনা

৫২. দসমে ভোগে অধিপ্পাযো এতেসন্তি ভোগাধিপ্পাযা. পঞ্ঞত্থায এতেসং মনো উপৰিচরতীতি পঞ্ঞূপৰিচারা. পথৰিযা দাযত্থায ৰা চিত্তং অভিনিৰেসো এতেসন্তি পথৰীভিনিৰেসা. মন্তা অধিট্ঠানং পতিট্ঠা এতেসন্তি মন্তাধিট্ঠানা. ইমিনা নযেন সেসপদানিপি ৰেদিতব্বানি. সেসং উত্তানমেৰ.

খত্তিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. অপ্পমাদসুত্তৰণ্ণনা

৫৩. একাদসমে জঙ্গলানন্তি এত্থ যো নিপিচ্ছলো ন অনূপো নিরুদকতায থদ্ধলূখো ভূমিপ্পদেসো, সো ‘‘জঙ্গলো’’তি ৰুচ্চতি. তব্বহুলতায পন ইধ সব্বো ভূমিপ্পদেসো জঙ্গলো. তস্মিং জঙ্গলে জাতা ভৰাতি ৰা জঙ্গলা, তেসং জঙ্গলানং. এৰঞ্হি নদিচরানম্পি হত্থীনং সঙ্গহো কতো হোতি সমোধাতব্বানং ৰিয সমোধাযকানম্পি ইধ জঙ্গলগ্গহণেন গহেতব্বতো. পথৰীতলচারীনন্তি ইমিনা জলচারিনো চ নিৰত্তেতি অদিস্সমানপাদত্তা. ‘‘পাণান’’ন্তি সাধারণৰচনম্পি ‘‘পদজাতানী’’তি সদ্দন্তরসন্নিধানেন ৰিসেসনিৰিট্ঠমেৰ হোতীতি আহ ‘‘সপাদকপাণান’’ন্তি. ‘‘মুত্তগত’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ২.১১৯; অ. নি. ৯.১১) গত-সদ্দো ৰিয ইধ জাত-সদ্দো অনত্থন্তরোতি আহ ‘‘পদজাতানীতি পদানী’’তি. সমোধানন্তি সমৰরোধং, অন্তোগধং ৰা. তেনাহ ‘‘ওধানং উপনিক্খেপং গচ্ছন্তী’’তি. কূটঙ্গমাতি পারিমন্তেন কূটং উপগচ্ছন্তি. কূটনিন্নাতি কূটচ্ছিদ্দমগ্গে পৰিসনৰসেন কূটে নিন্না. কূটসমোসরণাতি ছিদ্দে অনুপৰিসনৰসেন চ আহচ্চ অৰত্থানেন চ কূটে সমোদহিত্ৰা ঠিতা. ৰণ্টে পতমানে সব্বানি ভূমিযং পতন্তীতি আহ ‘‘ৰণ্টানুৰত্তকানি ভৰন্তী’’তি.

অপ্পমাদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১২. ধম্মিকসুত্তৰণ্ণনা

৫৪. দ্ৰাদসমে জাতিভূমিযন্তি এত্থ জননং জাতি, জাতিযা ভূমি জাতিভূমি, জাতট্ঠানং. তং খো পনেতং নেৰ কোসলমহারাজাদীনং, ন চঙ্কিব্রাহ্মণাদীনং, ন সক্কসুযামসন্তুসিতাদীনং, ন অসীতিমহাসাৰকানং, ন অঞ্ঞেসং সত্তানং ‘‘জাতিভূমী’’তি ৰুচ্চতি. যস্স পন জাতদিৰসে দসসহস্সী লোকধাতু একদ্ধজমালাৰিপ্পকিণ্ণকুসুমৰাসচুণ্ণগণসুগন্ধা সব্বপালিফুল্লমিৰ নন্দনৰনং ৰিরোচমানা পদুমিনিপণ্ণে উদকবিন্দু ৰিয অকম্পিত্থ, জচ্চন্ধাদীনঞ্চ রূপদস্সনাদীনি অনেকানি পাটিহারিযানি পৰত্তিংসু. তস্স সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তস্স জাতট্ঠানং, সাতিসযস্স পন জনককপিলৰত্থুসন্নিস্সযো ‘‘জাতিভূমী’’তি ৰুচ্চতি. জাতিভূমকা উপাসকাতি জাতিভূমিৰাসিনো উপাসকা. সন্তনেত্ৰা সব্বসো তনেত্ৰা পত্থরিত্ৰা ঠিতমূলানি মূলসন্তানকানি. তানি পন অত্থতো মূলানিযেৰাতি আহ ‘‘মূলসন্তানকানন্তি মূলান’’ন্তি.

জাতদিৰসে আৰুধানং জোতিতত্তা, রঞ্ঞো অপরিমিতস্স চ সত্তকাযস্স অনত্থতো পরিপালনসমত্থতায চ ‘‘জোতিপালো’’তি লদ্ধনামত্তা ৰুত্তং ‘‘নামেন জোতিপালো’’তি. গোৰিন্দোতি গোৰিন্দিযাভিসেকেন অভিসিত্তো, গোৰিন্দস্স ঠানে ঠপনাভিসেকেন অভিসিত্তোতি অত্থো. তং কির তস্স ব্রাহ্মণস্স কুলপরম্পরাগতং ঠানন্তরং. তেনাহ ‘‘ঠানেন মহাগোৰিন্দো’’তি. গৰং পঞ্ঞঞ্চ ৰিন্দতি পটিলভতীতি গোৰিন্দো, মহন্তো গোৰিন্দোতি মহাগোৰিন্দো. গোতি হি পঞ্ঞাযেতং অধিৰচনং ‘‘গচ্ছতি অত্থে বুজ্ঝতী’’তি কত্ৰা. মহাগোৰিন্দো চ অম্হাকং বোধিসত্তোযেৰ. সো কির দিসম্পতিস্স নাম রঞ্ঞো পুরোহিতস্স গোৰিন্দব্রাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৰা অত্তনো পিতুস্স চ রঞ্ঞো চ অচ্চযেন তস্স পুত্তো রেণু, সহাযা চস্স সত্তভূ, ব্রহ্মদত্তো, ৰেস্সভূ, ভরতো, দ্ৰে ধতরট্ঠাতি ইমে সত্ত রাজানো যথা অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ৰিৰদন্তি. এৰং রজ্জে পতিট্ঠাপেত্ৰা তেসং অত্থধম্মে অনুসাসন্তে জম্বুদীপতলে সব্বেসং রাজাৰ রঞ্ঞং, ব্রহ্মাৰ ব্রাহ্মণানং, দেৰোৰ গহপতিকানং সক্কতো গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো উত্তমগারৰট্ঠানং অহোসি. তেন ৰুত্তং ‘‘রেণুআদীনং সত্তন্নং রাজূনং পুরোহিতো’’তি. ইমেৰ সত্ত ভারধারা মহারাজানো. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘সত্তভূ ব্রহ্মদত্তো চ, ৰেস্সভূ ভরতো সহ;

রেণু দ্ৰে চ ধতরট্ঠা, তদাসুং সত্ত ভারধা’’তি. (দী. নি. অট্ঠ. ২.৩০৮);

রঞ্ঞো দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকত্থানং পুরো ৰিধানতো পুরে সংৰিধানতো পুরোহিতো. কোধামগন্ধেনাতি কোধসঙ্খাতেন পূতিগন্ধেন. করুণা অস্স অত্থীতি করুণন্তি সপুব্বভাগকরুণজ্ঝানং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘করুণায চ করুণাপুব্বভাগে চ ঠিতা’’তি. যকারো সন্ধিৰসেন আগতোতি আহ ‘‘যেতেতি এতে’’তি. অরহত্ততো পট্ঠায সত্তমোতি সকদাগামী. সকদাগামিং উপাদাযাতি সকদাগামিভাৰং পটিচ্চ. সকদাগামিস্স হি পঞ্চিন্দ্রিযানি সকদাগামিভাৰং পটিচ্চ মুদূনি নাম হোন্তি. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

ধম্মিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ধম্মিকৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঠমপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.

২. দুতিযপণ্ণাসকং