(৭) ২. পত্তকম্মৰগ্গো
১-৪. পত্তকম্মসুত্তাদিৰণ্ণনা
৬১-৬৪. দুতিযস্স পঠমে যে অনিট্ঠা ন হোন্তি, তে ইট্ঠাতি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘অনিট্ঠপটিক্খেপেন ইট্ঠা’’তি. ইট্ঠাতি চ পরিযিট্ঠা ৰা হোতু মা ৰা, ইট্ঠারম্মণভূতাতি অত্থো. গৰেসিতম্পি হি ইট্ঠন্তি ৰুচ্চতি, তং ইধ নাধিপ্পেতং. মনেতি মনস্মিং. কন্তাতি ৰা কমনীযা, কামেতব্বাতি অত্থো. মনং অপ্পাযন্তীতি ইট্ঠভাৰেন মনং ৰড্ঢেন্তি. কম্মসাধনো ইধ ভোগ-সদ্দোতি আহ ‘‘ভোগাতি ভুঞ্জিতব্বা’’তিআদি. ধম্মূপঘাতং কত্ৰা কুসলধম্মং ৰিনোদেত্ৰা. উপনিজ্ঝাযীযন্তীতি উপজ্ঝাযাতি আহ ‘‘সুখদুক্খেসু উপনিজ্ঝাযিতব্বত্তা’’তি, সুখদুক্খেসু উপ্পন্নেসু অনুস্সরিতব্বত্তাতি অত্থো. সন্দিট্ঠসম্ভত্তেহীতি এত্থ তত্থ তত্থ সঙ্গম্ম দিট্ঠমত্তা নাতিদল়্হমিত্তা সন্দিট্ঠা, সুট্ঠু ভত্তা সিনেহৰন্তো দল়্হমিত্তা সম্ভত্তা.
ৰিসমলোভন্তি বলৰলোভং. সুখিতন্তি সঞ্জাতসুখং. পীণিতন্তি ধাতং সুহিতং. তথাভূতো পন যস্মা বলসম্পন্নো হোতি, তস্মা ‘‘বলসম্পন্নং করোতী’’তি ৰুত্তং.
সোভনে কাযিকৰাচসিককম্মে রতোতি সূরতো উকারস্স দীঘং কত্ৰা, তস্স ভাৰো সোরচ্চং, কাযিকৰাচসিকো অৰীতিক্কমো. সো পন অত্থতো সুসীলভাৰোতি আহ ‘‘খন্তিসোরচ্চে নিৰিট্ঠাতি অধিৰাসনক্খন্তিযঞ্চ সুসীলতায চ নিৰিট্ঠা’’তি. একমত্তানন্তি একং চিত্তন্তি অত্থো. রাগাদীনঞ্হি পুব্বভাগিযং দমনাদি পচ্চেকং ইচ্ছিতব্বং, ন মগ্গক্খণে ৰিয একজ্ঝং পটিসঙ্খানমুখেন পজহনতো. একমত্তানন্তি ৰা ৰিৰেকৰসেন একং একাকিনং অত্তানং. তেনেৰাহ ‘‘একং অত্তনোৰ অত্তভাৰ’’ন্তিআদি. উপরূপরিভূমীসূতি ছকামসগ্গসঙ্খাতাসু উপরূপরিকামভূমীসু. কম্মস্স ফলং অগ্গং নাম. তং পনেত্থ উচ্চগামীতি আহ ‘‘উদ্ধমগ্গমস্সা’’তি. সুৰগ্গে নিযুত্তা, সুৰগ্গপ্পযোজনাতি ৰা সোৰগ্গিকা. দসন্নং ৰিসেসানন্তি দিব্বআযুৰণ্ণযসসুখআধিপতেয্যানঞ্চেৰ ইট্ঠরূপাদীনঞ্চ ফলৰিসেসানং. ৰণ্ণগ্গহণেন চেত্থ সকো অত্তভাৰৰণ্ণো গহিতো, রূপগ্গহণেন বহিদ্ধা রূপারম্মণং. দুতিযততিযচতুত্থানি উত্তানত্থানেৰ.
পত্তকম্মসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. রূপসুত্তৰণ্ণনা
৬৫. পঞ্চমে পমিনোতি উল়ারতাদিৰিসেসং এতেনাতি পমাণং, রুপকাযো পমাণং এতস্সাতি রূপপ্পমাণো. ততো এৰ রূপে পসন্নোতি রূপপ্পসন্নো. ঘোসোতি চেত্থ থুতিঘোসো. লূখন্তি পচ্চযলূখতা. ধম্মাতি সীলাদযো গুণধম্মা অধিপ্পেতা. ইমেসং পন চতুন্নং পুগ্গলানং নানাকরণং পাল়িযংযেৰ আগতং. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘কতমো চ পুগ্গলো রূপপ্পমাণো রূপপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো আরোহং ৰা পস্সিত্ৰা পরিণাহং ৰা পস্সিত্ৰা সণ্ঠানং ৰা পস্সিত্ৰা পারিপূরিং ৰা পস্সিত্ৰা তত্থ পমাণং গহেত্ৰা পসাদং জনেতি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো রূপপ্পমাণো রূপপ্পসন্নো.
‘‘কতমো চ পুগ্গলো ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো পরৰণ্ণনায পরথোমনায পরপসংসনায পরৰণ্ণহারিকায তত্থ পমাণং গহেত্ৰা পসাদং জনেতি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ঘোসপ্পমাণো ঘোসপ্পসন্নো.
‘‘কতমো চ পুগ্গলো লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো চীৰরলূখং ৰা পস্সিত্ৰা পত্তলূখং ৰা পস্সিত্ৰা সেনাসনলূখং ৰা পস্সিত্ৰা ৰিৰিধং ৰা দুক্করকারিকং পস্সিত্ৰা তত্থ পমাণং গহেত্ৰা পসাদং জনেতি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো লূখপ্পমাণো লূখপ্পসন্নো.
‘‘কতমো চ পুগ্গলো ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নো? ইধেকচ্চো পুগ্গলো সীলং ৰা পস্সিত্ৰা সমাধিং ৰা পস্সিত্ৰা পঞ্ঞং ৰা পস্সিত্ৰা তত্থ পমাণং গহেত্ৰা পসাদং জনেতি. অযং ৰুচ্চতি পুগ্গলো ধম্মপ্পমাণো ধম্মপ্পসন্নো’’তি (পু. প. ১৭১-১৭২).
তত্থ আরোহন্তি উচ্চতং. সা চ খো তস্মিং তস্মিং কালে পমাণযুত্তা দট্ঠব্বা. পরিণাহন্তি নাতিকিসথূলতাৰসেন পীণতং. সণ্ঠানন্তি তেসং তেসং অঙ্গপচ্চঙ্গানং সুসণ্ঠিততং দীঘরস্সৰট্টাদিযুত্তট্ঠানেসু তথাভাৰং. পারিপূরিন্তি সব্বেসং সরীরাৰযৰানং পরিপুণ্ণতং অৰিকলতং. তত্থ পমাণং গহেত্ৰাতি তস্মিং রূপে রূপসম্পত্তিযং পমাণভাৰং উপাদায. পসাদং জনেতীতি অধিমোক্খং জনেতি উপ্পাদেতি.
পরৰণ্ণনাযাতি ‘‘অসুকো এদিসো চ এদিসো চা’’তি পরস্স গুণৰচনেন. পরথোমনাযাতি পরম্মুখা পরস্স সিলাঘুপ্পাদকেন অভিত্থৰনেন পরেন থুতিৰসেন, গাথাদিউপনিবন্ধনেন ৰুত্তায থোমনাযাতি ৰুত্তং হোতি. পরপসংসনাযাতি পরম্মুখা পরস্স গুণসংকিত্তনেন. পরৰণ্ণহারিকাযাতি পরম্পরৰণ্ণহারিকায পরম্পরায পরস্স কিত্তনসদ্দস্স উপসংহারেন. তত্থাতি তস্মিং থুতিঘোসে.
চীৰরলূখন্তি থূলজিণ্ণবহুতুন্নকতাদিচীৰরস্স লূখভাৰং. পত্তলূখন্তি অনেকগন্থিকাহটতাদিপত্তস্স লূখভাৰং. ৰিৰিধং ৰা দুক্করকারিকন্তি ধুতঙ্গাদিৰসেন পৰত্তনানাৰিধং দুক্করচরিযং. সীলং ৰা পস্সিত্ৰাতি সীলপারিপূরিৰসেন ৰিসুদ্ধং কাযৰচীসুচরিতং ঞাণচক্খুনা পস্সিত্ৰা, ঝানাদিঅধিগমসুদ্ধিসমাধিং ৰা ৰিপস্সনাভিঞ্ঞাসঙ্খাতং পঞ্ঞং ৰা পস্সিত্ৰাতি অত্থো.
এৰমেতস্মিং চতুপ্পমাণে লোকসন্নিৰাসে বুদ্ধেসু অপ্পসন্না মন্দা, পসন্না বহুকা. রূপপ্পমাণস্স হি বুদ্ধরূপতো উত্তরি পসাদাৰহং রূপং নাম নত্থি. ঘোসপ্পমাণস্স বুদ্ধানং কিত্তিঘোসতো উত্তরি পসাদাৰহো ঘোসো নাম নত্থি. লূখপ্পমাণস্স কাসিকানি ৰত্থানি মহারহানি কঞ্চনভাজনানি তিণ্ণং উতূনং অনুচ্ছৰিকে সব্বসম্পত্তিযুত্তে পাসাদৰরে পহায পংসুকূলচীৰরসেলমযপত্তরুক্খমূলাদিসেনাসনসেৰিনো বুদ্ধস্স ভগৰতো লূখতো উত্তরি পসাদাৰহং অঞ্ঞং লূখং নাম নত্থি. ধম্মপ্পমাণস্স সদেৰকে লোকে অসাধারণসীলাদিগুণস্স তথাগতস্স সীলাদিগুণতো উত্তরি পসাদাৰহো অঞ্ঞো সীলাদিগুণো নাম নত্থি. ইতি ভগৰা ইমং চতুপ্পমাণিকং লোকসন্নিৰাসং মুট্ঠিনা গহেত্ৰা ৰিয ঠিতোতি.
পমাণিংসূতি পমাণং অগ্গহেসুং. নিযকজ্ঝত্তে তস্স গুণং ন জানাতীতি তস্স অব্ভন্তরে পৰত্তমানং সীলাদিগুণং ন জানাতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
রূপসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. অহিরাজসুত্তৰণ্ণনা
৬৭. সত্তমে দট্ঠৰিসানেৰাতি অৰধারণেন দিট্ঠৰিসাদযো নিৰত্তেতি. কট্ঠমুখাদযো হি চত্তারো আসীৰিসা দট্ঠৰিসো, দিট্ঠৰিসো, ফুট্ঠৰিসো, ৰাতৰিসোতি পচ্চেকং চতুব্বিধা হোন্তীতি ৰিসৰেগৰিকারৰসেন সোল়স ৰুত্তা. তেসু দট্ঠৰিসানংযেৰ ইধ গহণং, ন ইতরেসন্তি দস্সেতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
অহিরাজসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. দেৰদত্তসুত্তৰণ্ণনা
৬৮. অট্ঠমে কালে সম্পত্তেতি গব্ভস্স পরিপাকগতত্তা ৰিজাযনকালে সম্পত্তে. পোতকন্তি অস্সতরিযা পুত্তং. ‘‘ফলং ৰে কদলিং হন্তী’’তিআদিগাথায কুক্কুজকেনেৰ পত্তৰট্টিপসৰস্স উচ্ছিন্নত্তা ফলুপ্পত্তি কদলিযা পরাভৰায হোতীতি আহ ‘‘ফলং ৰে কদলিং হন্তী’’তি. কুক্কুজকং নাম কদলিযা পুপ্ফনাল়ং. তথা ফলপাকপরিযোসানত্তা ওসধীনং ‘‘ফলং ৰেল়ুং নল়’’ন্তি ৰুত্তং. অযং পনেত্থ পিণ্ডত্থো – যথা অত্তনো ফলং কদলিৰেল়ুনল়ে ৰিনাসেতি, গব্ভো চ অস্সতরিং, এৰং অত্তনো কম্মভূতো সক্কারো অসপ্পুরিসং ৰিনাসেতীতি.
দেৰদত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পধানসুত্তৰণ্ণনা
৬৯. নৰমে পদহতি এতেহীতি পধানানি. উত্তমৰীরিযানি সেট্ঠৰীরিযানি ৰিসিট্ঠস্স অত্থস্স সাধনতো. কিলেসানং সংৰরত্থাযাতি যথা অভিজ্ঝাদযো ন উপ্পজ্জন্তি, এৰং সতিযা উপট্ঠানেন কিলেসানং সংৰরণত্থায. পজহনত্থাযাতি কামৰিতক্কাদীনং ৰিনোদনত্থায. পধানন্তি তস্সেৰ পজহনস্স সাধনৰসেন পৰত্তৰীরিযং. কুসলানং ধম্মানং ব্রূহনত্থাযাতি বোজ্ঝঙ্গসঙ্খাতানং কুসলধম্মানং ৰড্ঢনত্থায. পধানন্তি তস্সেৰ ৰড্ঢনস্স সাধনৰসেন পৰত্তৰীরিযং.
পধানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. অধম্মিকসুত্তৰণ্ণনা
৭০. দসমে ৰিসমন্তি ভাৰনপুংসকমেতং. তেনাহ ‘‘ৰিসমা হুত্ৰা’’তি. অসমযেনাতি অকালে. ভুম্মত্থে হেতং করণৰচনং. পকট্ঠং পধানং অঞ্জসং এতেসন্তি পঞ্জসা, অঞ্জসং পগতা পটিপন্নাতি ৰা পঞ্জসা, পকতিমগ্গগামিনো. ন পঞ্জসা অপঞ্জসা, অমগ্গপ্পটিপন্না. তে পন যস্মা মগ্গতো অপগতা নাম হোন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘মগ্গতো অপগতা’’তিআদি.
গাথাসু পন এৰমেত্থ সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. গুন্নং চে তরমানানন্তি গাৰীসু মহোঘং তরন্তীসু. জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৰোতি যদি যূথপতি উসভো কুটিলং গচ্ছতি. সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তীতি সব্বা তা গাৰিযো কুটিলমেৰ গচ্ছন্তি. কস্মা? নেত্তে জিম্হং গতে সতি তস্স কুটিলগতত্তা. সো হি তাসং পচ্চযিকো উপদ্দৰহরো চ. এৰমেৰন্তি যথা চেতং, এৰমেৰ যো মনুস্সেসু পধানসম্মতো, যদি সো অধম্মচারী সিযা, যে তস্স অনুজীৰিনো, সব্বেপি অধম্মিকা হোন্তি. সামিসম্পদা হি পকতিসম্পদং সম্পাদেতি. যস্মা এতদেৰং, তস্মা সব্বং রট্ঠং দুক্খং সেতি, রাজা চে হোতি অধম্মিকো.
অধম্মিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পত্তকম্মৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.