৫. ব্রহ্মচরিযসুত্তৰণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে নযিদন্তি এত্থ ন-ইতি পটিসেধে নিপাতো, তস্স ‘‘ৰুস্সতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ‘‘ন ৰুস্সতী’’তি, য-কারো পদসন্ধিকরো. ইদং-সদ্দো ‘‘একমিদাহং, ভিক্খৰে, সমযং উক্কট্ঠাযং ৰিহরামি সুভগৰনে সালরাজমূলে’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৯১; ম. নি. ১.৫০১) নিপাতমত্তং, ‘‘ইদং খো তং, ভিক্খৰে, অপ্পমত্তকং সীলমত্তক’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.২৭) যথাৰুত্তে আসন্নপচ্চক্খে আগতো.
‘‘ইদঞ্হি তং জেতৰনং, ইসিসঙ্ঘনিসেৰিতং;
আৰুত্থং ধম্মরাজেন, পীতিসঞ্জননং মমা’’তি. (ম. নি. ৩.৩৮৭-৩৮৮; সং. নি. ১.৪৮, ১০১) –
আদীসু ৰক্খমানে আসন্নপচ্চক্খে. ইধাপি ৰক্খমানেযেৰ আসন্নপচ্চক্খে দট্ঠব্বো.
ব্রহ্মচরিয-সদ্দো –
‘‘কিং তে ৰতং কিং পন ব্রহ্মচরিযং,
কিস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৰিপাকো;
ইদ্ধী জুতী বলৰীরিযূপপত্তি,
ইদঞ্চ তে নাগ মহাৰিমানং.
‘‘অহঞ্চ ভরিযা চ মনুস্সলোকে,
সদ্ধা উভো দানপতী অহুম্হা;
ওপানভূতং মে ঘরং তদাসি,
সন্তপ্পিতা সমণব্রাহ্মণা চ.
‘‘তং মে ৰতং তং পন ব্রহ্মচরিযং,
তস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৰিপাকো;
ইদ্ধী জুতী বলৰীরিযূপপত্তি,
ইদঞ্চ মে ৰীর মহাৰিমান’’ন্তি. –
ইমস্মিং পুণ্ণকজাতকে (জা. ২.২২.১৫৯৫) দানে আগতো.
‘‘কেন পাণি কামদদো, কেন পাণি মধুস্সৰো;
কেন তে ব্রহ্মচরিযেন, পুঞ্ঞং পাণিম্হি ইজ্ঝতী’’তি. –
ইমস্মিং অঙ্কুরপেতৰত্থুস্মিং (পে. ৰ. ২৭৫, ২৭৭) ৰেয্যাৰচ্চে.
‘‘এৰং খো তং, ভিক্খৰে, তিত্তিরিযং নাম ব্রহ্মচরিযং অহোসী’’তি ইমস্মিং তিত্তিরজাতকে (চূল়ৰ. ৩১১) পঞ্চসিক্খাপদসীলে.
‘‘তং খো পন মে, পঞ্চসিখ, ব্রহ্মচরিযং নেৰ নিব্বিদায ন ৰিরাগায…পে… যাৰদেৰ ব্রহ্মলোকূপপত্তিযা’’তি ইমস্মিং মহাগোৰিন্দসুত্তে (দী. নি. ২.৩২৯) ব্রহ্মৰিহারে.
‘‘পরে অব্রহ্মচারী ভৰিস্সন্তি, মযমেত্থ ব্রহ্মচারী ভৰিস্সামা’’তি ইমস্মিং সল্লেখসুত্তে (ম. নি. ১.৮৩) মেথুনৰিরতিযং.
‘‘মযঞ্চ ভরিযা নাতিক্কমাম,
অম্হে চ ভরিযা নাতিক্কমন্তি;
অঞ্ঞত্র তাহি ব্রহ্মচরিযং চরাম,
তস্মা হি অম্হং দহরা ন মীযরে’’তি. –
ইমস্মিং মহাধম্মপালজাতকে (জা. ১.১০.৯৭) সদারসন্তোসে.
‘‘অভিজানামি খো পনাহং, সারিপুত্ত, চতুরঙ্গসমন্নাগতং ব্রহ্মচরিযং চরিতা, তপস্সী সুদং হোমী’’তি লোমহংসসুত্তে (ম. নি. ১.১৫৫) ৰীরিযে.
‘‘হীনেন ব্রহ্মচরিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;
মজ্ঝিমেন চ দেৰত্তং, উত্তমেন ৰিসুজ্ঝতী’’তি. –
নিমিজাতকে (জা. ২.২২.৪২৯) অত্তদমনৰসেন কতে অট্ঠঙ্গিকে উপোসথে.
‘‘ইদং খো পন মে, পঞ্চসিখ, ব্রহ্মচরিযং একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায…পে… অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি মহাগোৰিন্দসুত্তেযেৰ (দী. নি. ২.৩২৯) অরিযমগ্গে.
‘‘তযিদং ব্রহ্মচরিযং ইদ্ধঞ্চেৰ ফীতঞ্চ ৰিত্থারিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’’ন্তি পাসাদিকসুত্তে (দী. নি. ৩.১৭৪) সিক্খত্তযসঙ্গহিতে সকলস্মিং সাসনে. ইধাপি অরিযমগ্গে সাসনে চ ৰত্ততি.
ৰুস্সতীতি ৰুসীযতি, চরীযতীতি অত্থো. জনকুহনত্থন্তি ‘‘অহো অয্যো সীলৰা ৰত্তসম্পন্নো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’’তিআদিনা জনস্স সত্তলোকস্স ৰিম্হাপনত্থং. কেচি পন ‘‘কুহনত্থন্তি পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স সতো সামন্তজপ্পনইরিযাপথনিস্সিতপচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতেন তিৰিধেন কুহনৰত্থুনা কুহকভাৰেন জনস্স ৰিম্হাপনত্থ’’ন্তি ৰদন্তি. ইধাপি অযমেৰত্থো দস্সিতো. তেনেৰাহ ‘‘তীহি কুহনৰত্থূহি জনস্স কুহনত্থাযা’’তি, জনস্স ৰিম্হাপনত্থাযাতি অত্থো. জনলাপনত্থন্তি ‘‘এৰরূপস্স নাম অয্যস্স দিন্নং মহপ্ফলং ভৰিস্সতী’’তি পসন্নচিত্তেহি ‘‘কেনত্থো, কিং আহরীযতূ’’তি ৰদাপনত্থং. ‘‘জনলপনত্থ’’ন্তিপি পঠন্তি, তস্স পাপিচ্ছস্স সতো পচ্চযত্থং পরিকথোভাসাদিৰসেন লপনভাৰেন উপলাপকভাৰেন জনস্স লপনত্থন্তি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘ন জনলপনত্থন্তি ন জনস্স উপলাপনত্থ’’ন্তি.
ন ইতিৰাদপ্পমোক্খানিসংসত্থন্তি এত্থ ‘‘ন লাভসক্কারসিলোকানিসংসত্থ’’ন্তিপি পঠন্তি. তত্থ য্ৰাযং ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘লাভী অস্সং চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’ন্তি, সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী’’তি (ম. নি. ১.৬৫) সীলানিসংসভাৰেন ৰুত্তো চতুপচ্চযলাভো চ. চতুন্নং পচ্চযানং সক্কচ্চদানসঙ্খাতো আদরবহুমানগরুকরণসঙ্খাতো চ সক্কারো, যো চ ‘‘সীলসম্পন্নো বহুস্সুতো সুতধরো আরদ্ধৰীরিযো’’তিআদিনা নযেন উগ্গচ্ছনকথুতিঘোসসঙ্খাতো সিলোকো ব্রহ্মচরিযং ৰসন্তানং দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো, তদত্থন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘লাভসক্কারসিলোকানিসংসত্থন্তি পাপিচ্ছস্সেৰ সতো লাভাদিগরুতায লাভসক্কারসিলোকসঙ্খাতস্স আনিসংসস্স উদযস্স নিপ্ফাদনত্থ’’ন্তি এৰমত্থং ৰদন্তি.
ন ইতি মং জনো জানাতূতি এৰং ব্রহ্মচরিযৰাসে সতি ‘‘সীলৰা কল্যাণধম্মো’’তিআদিনা মং লোকো জানাতু সম্ভাৰেতূতি অত্তনো সন্তগুণৰসেন সম্ভাৰনত্থম্পি ন ইদং ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতীতি সম্বন্ধো. কেচি পন ‘‘পাপিচ্ছস্স সতো অসন্তগুণসম্ভাৰনাধিপ্পাযেন ‘ইতি এৰংগুণোতি মং লোকো জানাতূ’তি ন ইদং ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি এৰমেত্থ অত্থং ৰদন্তি. সব্বত্থাপি পনেত্থ পুরিমো পুরিমোযেৰ অত্থৰিকপ্পো সুন্দরতরো.
অথ খোতি এত্থ অথাতি অঞ্ঞত্থে নিপাতো, খোতি অৰধারণে. তেন কুহনাদিতো অঞ্ঞদত্থংযেৰ ইদং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতীতি দস্সেতি. ইদানি তং পযোজনং দস্সেন্তো ‘‘সংৰরত্থং পহানত্থ’’ন্তি আহ. তত্থ পঞ্চৰিধো সংৰরো – পাতিমোক্খসংৰরো, সতিসংৰরো, ঞাণসংৰরো, খন্তিসংৰরো, ৰীরিযসংৰরোতি. ‘‘ইতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরেন উপেতো হোতি সমুপেতো’’তিআদিনা (ৰিভ. ৫১১) নযেন আগতো অযং পাতিমোক্খসংৰরো, সীলসংৰরোতিপি ৰুচ্চতি. ‘‘রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতী’’তি (ম. নি. ১.২৯৫; সং. নি. ৪.২৩৯; অ. নি. ৩.১৬) আগতো অযং সতিসংৰরো.
‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, সতি তেসং নিৰারণং;
সোতানং সংৰরং ব্রূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধীযরে’’তি. (সু. নি. ১০৪১; চূল়নি. অজিতমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো ৪; নেত্তি. ৪.১১, ৪৫) –
আগতো অযং ঞাণসংৰরো. ‘‘খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্সা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪; অ. নি. ৪.১১৪; ৬.৫৮) নযেন আগতো অযং খন্তিসংৰরো.
‘‘উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৬; অ. নি. ৪.১১৪; ৬.৫৮) নযেন আগতো অযং ৰীরিযসংৰরো.
অত্থতো পন পাণাতিপাতাদীনং পজহনৰসেন ৰত্তপ্পটিৰত্তানং পূরণৰসেন চ পৰত্তা চেতনা চেৰ ৰিরতি চ. সঙ্খেপতো সব্বো কাযৰচীসংযমো, ৰিত্থারতো সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং অৰীতিক্কমো সীলসংৰরো. সতি এৰ সতিসংৰরো, সতিপ্পধানা ৰা কুসলা খন্ধা. ঞাণমেৰ ঞাণসংৰরো. অধিৰাসনৰসেন অদোসো, অদোসপ্পধানা ৰা তথাপৰত্তা কুসলা খন্ধা খন্তিসংৰরো, পঞ্ঞাতি একে. কামৰিতক্কাদীনং অভিভৰনৰসেন পৰত্তং ৰীরিযমেৰ ৰীরিযসংৰরো. তেসু পঠমো কাযদুচ্চরিতাদীসু দুস্সীলস্স সংৰরণতো সংৰরো, দুতিযো মুট্ঠস্সচ্চস্স, ততিযো অঞ্ঞাণস্স, চতুত্থো অক্খন্তিযা, পঞ্চমো কোসজ্জস্স সংৰরণতো পিদহনতো সংৰরোতি ৰেদিতব্বো. এৰমেতস্স সংৰরস্স অত্থায সংৰরত্থং সংৰরনিপ্ফাদনত্থন্তি অত্থো.
তীহি পহানেহীতি তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদসঙ্খাতেহি তীহি পহানেহি. পঞ্চৰিধপ্পহানম্পি ইধ ৰত্তুং ৰট্টতিযেৰ. পঞ্চৰিধঞ্হি পহানং তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপ্পটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সরণৰসেন. তত্থ যং দীপালোকেনেৰ তমস্স পটিপক্খভাৰতো অলোভাদীহি লোভাদিকস্স নামরূপপরিচ্ছেদাদিৰিপস্সনাঞাণেহি তস্স তস্স অনত্থস্স পহানং, সেয্যথিদং – পরিচ্চাগেন লোভাদিমলস্স, সীলেন পাণাতিপাতাদিদুস্সীল্যস্স, সদ্ধাদীহি অস্সদ্ধিযাদিকস্স, নামরূপৰৰত্থানেন সক্কাযদিট্ঠিযা, পচ্চযপরিগ্গহেন অহেতুৰিসমহেতুদিট্ঠীনং, তস্সেৰ অপরভাগেন কঙ্খাৰিতরণেন কথংকথীভাৰস্স, কলাপসম্মসনেন অহংমমাতি গাহস্স, মগ্গামগ্গৰৰত্থানেন অমগ্গে মগ্গসঞ্ঞায, উদযদস্সনেন উচ্ছেদদিট্ঠিযা, ৰযদস্সনেন সস্সতদিট্ঠিযা, ভযদস্সনেন সভযে অভযসঞ্ঞায, আদীনৰদস্সনেন অস্সাদসঞ্ঞায, নিব্বিদানুপস্সনেন অভিরতিসঞ্ঞায, মুচ্চিতুকম্যতাঞাণেন অমুচ্চিতুকম্যতায, উপেক্খাঞাণেন অনুপেক্খায, অনুলোমেন ধম্মট্ঠিতিযং নিব্বানে চ পটিলোমভাৰস্স, গোত্রভুনা সঙ্খারনিমিত্তগ্গাহস্স পহানং, এতং তদঙ্গপ্পহানং নাম.
যং পন উপচারপ্পনাভেদেন সমাধিনা পৰত্তিভাৰনিৰারণতো ঘটপ্পহারেনেৰ উদকপিট্ঠে সেৰালস্স, তেসং তেসং নীৰরণাদিধম্মানং পহানং, এতং ৰিক্খম্ভনপ্পহানং নাম. যং চতুন্নং অরিযমগ্গানং ভাৰিতত্তা তংতংমগ্গৰতো অত্তনো সন্তানে ‘‘দিট্ঠিগতানং পহানাযা’’তিআদিনা (ধ. স. ২৭৭; ৰিভ. ৬২৮) নযেন ৰুত্তস্স সমুদযপক্খিযস্স কিলেসগহণস্স অচ্চন্তং অপ্পৰত্তিভাৰেন সমুচ্ছিন্দনং, এতং সমুচ্ছেদপ্পহানং নাম. যং পন ফলক্খণে পটিপ্পস্সদ্ধত্থং কিলেসানং, এতং পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং নাম. যং সব্বসঙ্খতনিস্সটত্তা পহীনসব্বসঙ্খতং নিব্বানং, এতং নিস্সরণপ্পহানং নাম. তস্স পঞ্চৰিধস্সপি তথা তথা রাগাদিকিলেসানং পটিনিস্সজ্জনট্ঠেন সমতিক্কমনট্ঠেন ৰা পহানস্স অত্থায, পহানসাধনত্থন্তি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
তত্থ সংৰরেন কিলেসানং চিত্তসন্তানে পৰেসনিৰারণং পহানেন চ পৰেসনিৰারণমেৰ সমুগ্ঘাতো চাতি ৰদন্তি. উভযেনপি পন যথারহং উভযং সম্পজ্জতীতি দট্ঠব্বং. সীলাদিধম্মা এৰ হি সংৰরণতো সংৰরং, পজহনতো পহানন্তি.
অনীতিহন্তি ঈতিযো ৰুচ্চন্তি উপদ্দৰা দিট্ঠধম্মিকা সম্পরাযিকা চ. ঈতিযো হন্তীতি ঈতিহং, অনু ঈতিহন্তি অনীতিহং, সাসনব্রহ্মচরিযং মগ্গব্রহ্মচরিযঞ্চ. অথ ৰা ঈতীহি অনত্থেহি সদ্ধিং হনন্তি গচ্ছন্তি পৰত্তন্তীতি ঈতিহা, তণ্হাদিউপক্কিলেসা. নত্থি এত্থ ঈতিহাতি অনীতিহং. ঈতিহা ৰা যথাৰুত্তেনত্থেন তিত্থিযসমযা, তপ্পটিপক্খতো ইদং অনীতিহং. ‘‘অনিতিহ’’ন্তিপি পাঠো. তস্সত্থো – ‘‘ইতিহায’’ন্তি ধম্মেসু অনেকংসগ্গাহভাৰতো ৰিচিকিচ্ছা ইতিহং নাম, সম্মাসম্বুদ্ধপ্পৰেদিতত্তা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তানং নিক্কঙ্খভাৰসাধনতো চ নত্থি এত্থ ইতিহন্তি অনিতিহং, অপরপত্তিযন্তি অত্থো. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহী’’তি, ‘‘অতক্কাৰচরো’’তি (দী. নি. ২.৬৭; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; সং. নি. ১.১৭২; মহাৰ. ৭-৮) চ. গাথাবন্ধসুখত্থং পন ‘‘অনীতিহ’’ন্তি দীঘং কত্ৰা পঠন্তি. পচ্ছিমং পনেত্থ অত্থৰিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘ইতিহপরিৰজ্জিত’’ন্তিআদি ৰুত্তং.
নিব্বানসঙ্খাতং ওগধং পতিট্ঠং পারং গচ্ছতীতি নিব্বানোগধগামী, ৰিমুত্তিরসত্তা একন্তেনেৰ নিব্বানসম্পাপকোতি অত্থো, তং নিব্বানোগধগামিনং ব্রহ্মচরিযং. নিব্বানোগধোতি ৰা অরিযমগ্গো ৰুচ্চতি তেন ৰিনা নিব্বানাৰগাহণস্স অসম্ভৰতো তস্স চ নিব্বানং অনালম্বিত্ৰা অপ্পৰত্তনতো, তঞ্চেতং একন্তসম্পাদনেন গচ্ছতীতি নিব্বানোগধগামী. অথ ৰা নিব্বানোগধগামিনন্তি নিব্বানস্স অন্তোগামিনং. মগ্গব্রহ্মচরিযঞ্হি নিব্বানং আরম্মণং করিত্ৰা তস্স অন্তো এৰ পৰত্ততীতি. ইমমেৰ চ অত্থৰিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘নিব্বানস্স অন্তোগামিন’’ন্তিআদি ৰুত্তং. সোতি যো সো সমতিংস পারমিযো পূরেত্ৰা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, সো ভগৰা অদেসযি দেসেসি. মহন্তেহীতি মহাআতুমেহি উল়ারজ্ঝাসযেহি. মহন্তং নিব্বানং, মহন্তে ৰা সীলক্খন্ধাদিকে এসন্তি গৰেসন্তীতি মহেসিনো, বুদ্ধাদযো অরিযা. তেহি অনুযাতো পটিপন্নো.
যথা বুদ্ধেন দেসিতন্তি যথা অভিঞ্ঞেয্যাদিভাৰেন সম্মাসম্বুদ্ধেন মযা দেসিতং, এৰং যে এতং মগ্গব্রহ্মচরিযং তদত্থং সাসনব্রহ্মচরিযঞ্চ পটিপজ্জন্তি. তে দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থেহি যথারহং অনুসাসন্তস্স সত্থু ময্হং সাসনকারিনো ওৰাদপ্পটিকরা সকলস্স ৰট্টদুক্খস্স অন্তং পরিযন্তং অপ্পৰত্তিং করিস্সন্তি, দুক্খস্স ৰা অন্তং নিব্বানং সচ্ছিকরিস্সন্তীতি.
ব্রহ্মচরিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.