৩. উরুৰেলৰগ্গো
১. পঠমউরুৰেলসুত্তৰণ্ণনা
২১. ততিযস্স পঠমে মহাৰেলা ৰিয মহাৰেলা, ৰিপুলৰালিকপুঞ্জতায মহন্তো ৰেলাতটো ৰিযাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মহাৰালিকরাসীতি অত্থো’’তি. উরু, মরু, সিকতা, ৰালুকা, ৰণ্ণু, ৰালিকাতি ইমে সদ্দা সমানত্থা, ব্যঞ্জনমেৰ নানং. তেনাহ ‘‘উরূতি ৰালিকা ৰুচ্চতী’’তি.
নজ্জাতি নদতি সদ্দাযতীতি নদী, তস্সা নজ্জা, নদিযা নিন্নগাযাতি অত্থো. নেরঞ্জরাযাতি ‘‘নেলঞ্জলাযা’’তি ৰত্তব্বে ল-কারস্স র-কারং কত্ৰা ‘‘নেরঞ্জরাযা’’তি ৰুত্তং, কদ্দমসেৰালপণকাদিদোসরহিতসলিলাযাতি অত্থো. কেচি ‘‘নীলং-জলাযাতি ৰত্তব্বে নেরঞ্জরাযা’’তি ৰদন্তি. নামমেৰ ৰা এতং তস্সা নদিযাতি ৰেদিতব্বং. তস্সা নদিযা তীরে যত্থ ভগৰা ৰিহাসি, তং দস্সেতুং ‘‘অজপালনিগ্রোধে’’তি ৰুত্তং. কস্মা পনাযং অজপালনিগ্রোধো নাম জাতোতি আহ ‘‘তস্সা’’তিআদি. কেচি পন ‘‘যস্মা তত্থ ৰেদে সজ্ঝাযিতুং অসমত্থা মহল্লকব্রাহ্মণা পাকারপরিক্খেপযুত্তানি নিৰেসনানি কত্ৰা সব্বে ৰসিংসু, তস্মাস্স অজপালনিগ্রোধোতি নামং জাত’’ন্তি ৰদন্তি. তত্রাযং ৰচনত্থো – ন জপন্তীতি অজপা, মন্তানং অনজ্ঝাযকাতি অত্থো. অজপালন্তি আদিযন্তি নিৰাসং এত্থাতি অজপালোতি. অপরে পন ৰদন্তি ‘‘যস্মা মজ্ঝন্হিকসমযে অন্তোপৰিট্ঠে অজে অত্তনো ছাযায পালেতি রক্খতি, তস্মা ‘অজপালো’তিস্স নামং রুল়্হ’’ন্তি. সব্বত্থাপি নামমেতং তস্স রুক্খস্স.
পঠমাভিসম্বুদ্ধোতি পঠমং অভিসম্বুদ্ধো, অনুনাসিকলোপেনাযং নিদ্দেসো. তেনেৰাহ ‘‘সম্বুদ্ধো হুত্ৰা পঠমমেৰা’’তি. পঠমন্তি চ ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, তস্মা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৰা পঠমং অজপালনিগ্রোধে ৰিহরামীতি এৰমেত্থ সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. অযং ৰিতক্কোতি অযং ‘‘কিন্নু খ্ৰাহং…পে… ৰিহরেয্য’’ন্তি এৰং পৰত্তৰিতক্কো. হত্থী চ ৰানরো চ তিত্তিরো চ হত্থিৰানরতিত্তিরা.
যে ৰুদ্ধমপচাযন্তীতি জাতিৰুদ্ধো, ৰযোৰুদ্ধো, গুণৰুদ্ধোতি তযো ৰুদ্ধা. তেসু জাতিসম্পন্নো জাতিৰুদ্ধো নাম, ৰযে ঠিতো ৰযোৰুদ্ধো নাম, গুণসম্পন্নো গুণৰুদ্ধো নাম. তেসু গুণসম্পন্নো ৰযোৰুদ্ধো ইমস্মিং ঠানে ৰুদ্ধোতি অধিপ্পেতো. অপচাযন্তীতি জেট্ঠাপচাযিকাকম্মেন পূজেন্তি. ধম্মস্স কোৰিদাতি জেট্ঠাপচাযনধম্মস্স কোৰিদা কুসলা. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. পাসংসাতি পসংসারহা. সম্পরাযে চ সুগ্গতীতি সম্পরেতব্বে ইমং লোকং হিত্ৰা গন্তব্বে পরলোকেপি তেসং সুগতিযেৰ. অযং পনেত্থ পিণ্ডত্থো – খত্তিযা ৰা হোন্তু ব্রাহ্মণা ৰা ৰেস্সা ৰা সুদ্দা ৰা গহট্ঠা ৰা পব্বজিতা ৰা তিরচ্ছানগতা ৰা, যে কেচি সত্তা জেট্ঠাপচিতিকম্মেন সীলাদিগুণসম্পন্নানং ৰযোৰুদ্ধানং অপচিতিং করোন্তি, তে ইমস্মিঞ্চ অত্তভাৰে জেট্ঠাপচিতিকারকাতি পসংসং ৰণ্ণনং থোমনং লভন্তি, কাযস্স চ ভেদা সগ্গে নিব্বত্তন্তীতি.
অঞ্ঞস্মিন্তি পরস্মিং. অত্তা ন হোতীতি অঞ্ঞো, পরো. সো পনেত্থ ন যো কোচি অধিপ্পেতো, অথ খো গরুট্ঠানিযো. তেনাহ ‘‘কঞ্চি গরুট্ঠানে অট্ঠপেত্ৰা’’তি. পতিস্সতি গরুনো আণং সম্পটিচ্ছতীতি পতিস্সো, ন পতিস্সো অপ্পতিস্সো, পতিস্সযরহিতো, গরুপস্সযরহিতোতি অত্থো.
সদেৰকেতি অৰযৰেন ৰিগ্গহো সমুদাযো সমাসত্থো. সদেৰকগ্গহণেন পঞ্চকামাৰচরদেৰগ্গহণং পারিসেসঞাযেন ইতরেসং পদন্তরেহি সঙ্গহিতত্তা. সমারকগ্গহণেন ছট্ঠকামাৰচরদেৰগ্গহণং পচ্চাসত্তিঞাযেন. তত্থ হি মারো জাতো তন্নিৰাসী চ হোতি. সব্রহ্মকৰচনেন ব্রহ্মকাযিকাদিব্রহ্মগ্গহণং পচ্চাসত্তিঞাযেনেৰ. সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজাযাতি সাসনস্স পচ্চত্থিকসমণব্রাহ্মণগ্গহণং. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং অপচ্চত্থিকানং অসমিতাবাহিতপাপানঞ্চ সমণব্রাহ্মণানং তেনেৰ ৰচনেন গহিতত্তা. কামং ‘‘সদেৰকে’’তিআদিৰিসেসনানং ৰসেন সত্তৰিসযো লোকসদ্দোতি ৰিঞ্ঞাযতি তুল্যযোগৰিসযত্তা তেসং, ‘‘সলোমকো সপক্খকো’’তিআদীসু পন অতুল্যযোগে অযং সমাসো লব্ভতীতি ব্যভিচারদস্সনতো পজাগহণন্তি পজাৰচনেন সত্তলোকগ্গহণং.
দেৰভাৰসামঞ্ঞেন মারব্রহ্মেসু গহিতেসুপি ইতরেহি তেসং লব্ভমানৰিসেসদস্সনত্থং ৰিসুং গহণন্তি দস্সেন্তো ‘‘মারো নামা’’তিআদিমাহ. মারো ব্রহ্মানম্পি ৰিচক্খুকম্মায পহোতীতি আহ ‘‘সব্বেস’’ন্তি. উপরীতি উপরিভাগে. ব্রহ্মাতি দসসহস্সিব্রহ্মানং সন্ধাযাহ. তথা চাহ ‘‘দসহি অঙ্গুলীহী’’তিআদি. ইধ দীঘনিকাযাদযো ৰিয বাহিরকানম্পি গন্থনিকাযো লব্ভতীতি আহ ‘‘একনিকাযাদিৰসেনা’’তি. ৰত্থুৰিজ্জাদীতি আদি-সদ্দেন ৰিজ্জাট্ঠানানি সঙ্গয্হন্তি. যথাসকং কম্মকিলেসেহি পজাতত্তা নিব্বত্তত্তা পজা, সত্তনিকাযো, তস্সা পজায. সদেৰমনুস্সাযাতি ৰা ইমিনা সম্মুতিদেৰগ্গহণং তদৰসিট্ঠমনুস্সলোকগ্গহণঞ্চ দট্ঠব্বং.
এৰং ভাগসো লোকং গহেত্ৰা যোজনং দস্সেত্ৰা ইদানি অভাগসো লোকং গহেত্ৰা যোজনং দস্সেতুং ‘‘অপিচেত্থা’’তিআদি ৰুত্তং. লোকৰসেন ৰুত্তানি ‘‘লোকীযন্তি এত্থ কম্মং কম্মফলানী’’তি কত্ৰা. পজাৰসেন ‘‘হেতুপচ্চযেহি পজাতা’’তি কত্ৰা. সীলসম্পন্নতরন্তি এত্থ পরিপুণ্ণসম্পন্নতা অধিপ্পেতা ‘‘সম্পন্নং সালিকেদার’’ন্তিআদীসু (জা. ১.১৪.১) ৰিয. তেনাহ ‘‘অধিকতরন্তি অত্থো’’তি. পরিপুণ্ণঞ্হি অধিকতরন্তি ৰত্তুং অরহতি. কারণন্তি যুত্তিং. অত্থন্তি অৰিপরীতত্থং. ৰড্ঢিন্তি অতিৰড্ঢিনিমিত্তং.
ইমিনা ৰচনেনাতি ইমস্মিং সুত্তে অনন্তরং ৰুত্তৰচনেন. ন কেৰলং ইমিনাৰ, সুত্তন্তরম্পি আনেত্ৰা পটিবাহিতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘ন মে আচরিযো অত্থী’’তিআদিমাহ. তত্থ ন মে আচরিযো অত্থীতি লোকুত্তরধম্মে ময্হং আচরিযো নাম নত্থি. কিঞ্চাপি লোকিযধম্মানম্পি যাদিসো লোকনাথস্স অধিগমো, ন তাদিসো অধিগমো পরূপদেসো অত্থি. লোকুত্তরধম্মে পনস্স লেসোপি নত্থি. নত্থি মে পটিপুগ্গলোতি ময্হং সীলাদীহি গুণেহি পটিনিধিভূতো পুগ্গলো নাম নত্থি. সরন্তি করণে এতং পচ্চত্তৰচনন্তি আহ ‘‘সরন্তেনা’’তি, সরন্তি ৰা সরণহেতু চাতি অত্থো.
যতোতি ভুম্মত্থে তোসদ্দোতি আহ ‘‘যস্মিং কালে’’তি. রত্তিযো জানন্তীতি রত্তঞ্ঞূ, অত্তনো পব্বজিতদিৰসতো পট্ঠায বহূ রত্তিযো জানন্তি, চিরপব্বজিতাতি ৰুত্তং হোতি. রত্তঞ্ঞূনং মহন্তভাৰো রত্তঞ্ঞুমহন্তং. ভাৰপ্পধানো এস নিদ্দেসো. ‘‘রত্তঞ্ঞুমহত্ত’’ন্তি ৰা পাঠো. এস নযো সেসেসুপি. থেরনৰমজ্ঝিমানং ৰসেন ৰিপুলভাৰো ৰেপুল্লমহন্তং. সিক্খত্তযসঙ্গহিতস্স সাসনব্রহ্মচরিযস্স ঝানাভিঞ্ঞাদিৰসেন ৰিপুলভাৰো ব্রহ্মচরিযমহন্তং. ৰিসিট্ঠস্স পচ্চযলাভস্স ৰিপুলভাৰো লাভগ্গমহন্তং. চতুব্বিধেন মহন্তেনাতি চতুব্বিধেন মহন্তভাৰেন. মহাপজাপতিযা দুস্সযুগদানকালেতি ভগৰতো সঙ্ঘে গারৰস্স পাকটকালদস্সনমত্তং. ন হি ভগৰা ততো পুব্বে সঙ্ঘে গারৰরহিতো ৰিহাসি.
পঠমউরুৰেলসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২.দুতিযউরুৰেলসুত্তৰণ্ণনা
২২. দুতিযে হুহুঙ্কজাতিকেনাতি সো কির দিট্ঠমঙ্গলিকো মানৰসেন কোধৰসেন চ ‘‘হুহু’’ন্তি করোন্তো ৰিচরতি, তস্মা হুহুঙ্কজাতিকোতি ৰুচ্চতি. ‘‘হুহুক্কজাতিকো’’তিপি পঠন্তি, তেন সদ্ধিং আগতাতি অত্থো. জরাজিণ্ণাতি জরায খণ্ডদন্তপলিতকেসাদিভাৰং আপাদিতা. ৰযোৰুদ্ধাতি অঙ্গপচ্চঙ্গানং ৰুদ্ধিমরিযাদপ্পত্তা. জাতিমহল্লকাতি উপপত্তিযা মহল্লকভাৰেন সমন্নাগতা. মহত্তং লন্তি গণ্হন্তীতি মহল্লকা, জাতিযা মহল্লকা, ন ৰিভৰাদিনাতি জাতিমহল্লকা. ৰযোঅনুপ্পত্তাতি পচ্ছিমৰযং সম্পত্তা, পচ্ছিমৰযো নাম ৰস্সসতস্স পচ্ছিমো ততিযো ভাগো. জিণ্ণাতি ৰা পোরাণা, চিরকালপ্পৰত্তকুলন্ৰযাতি ৰুত্তং হোতি. ৰুদ্ধাতি সীলাচারাদিগুণৰুদ্ধিযুত্তা. মহল্লকাতি ৰিভৰমহন্ততায সমন্নাগতা. মহদ্ধনাতি মহাভোগা. অদ্ধগতাতি মগ্গপ্পটিপন্না ব্রাহ্মণানং ৰতচরিযাদিমরিযাদং অৰীতিক্কম্ম চরমানা. ৰযোঅনুপ্পত্তাতি জাতিৰুদ্ধভাৰং অন্তিমৰযং অনুপ্পত্তা. সুতং নেতন্তি এত্থ সুতং নো এতন্তি পদচ্ছেদো. নোতি চ করণত্থে সামিৰচনং. তেনাহ ‘‘অম্হেহি সুত’’ন্তি.
অকালেতি অযুত্তকালে. অসভাৰং ৰদতীতি যং নত্থি, তং ৰদতি. অনত্থং ৰদতীতি অকারণনিস্সিতং ৰদতি. অকারণনিস্সিতন্তি চ নিপ্ফলন্তি অত্থো. ফলঞ্হি কারণনিস্সিতং. অকারণনিস্সিততা চ তদৰিনাভাৰতো অকারণে নিস্সিতং, নিপ্ফলং সম্ফন্তি ৰুত্তং হোতি. অৰিনযং ৰদতীতি ন সংৰরৰিনযপ্পটিসংযুত্তং ৰদতি, অত্তনো সুণন্তস্স চ ন সংৰরৰিনযাৰহং ৰদতীতি ৰুত্তং হোতি. ন হদযে নিধেতব্বযুত্তকন্তি অহিতসংহিতত্তা চিত্তং অনুপ্পৰেসেত্ৰা নিধেতুং অযুত্তং. কথেতুং অযুত্তকালেনাতি ধম্মং কথেন্তেন যো অত্থো যস্মিং কালে ৰত্তব্বো, ততো পুব্বে পচ্ছা চ তস্স অকালো, তস্মিং অযুত্তকালে ৰত্তা. অপদেসরহিতন্তি সুত্তাপদেসরহিতং. সাপদেসং সকারণং কত্ৰা ন কথেতীতি ‘‘ভগৰতা অসুকে সুত্তে এৰং ৰুত্ত’’ন্তি এৰং সাপদেসং কারণসহিতং কত্ৰা ন কথেতি.
পরিযন্তরহিতন্তি পরিচ্ছেদরহিতং, সুত্তং ৰা জাতকং ৰা নিক্খিপিত্ৰা তস্স অনুযোগং উপমং ৰা ৰত্থুং ৰা আহরিত্ৰা যং সুত্তং জাতকং ৰা নিক্খিপিতং, তস্স সরীরভূতং কথং অনামসিত্ৰা বাহিরকথংযেৰ কথেতি, নিক্খিত্তং নিক্খিত্তমত্তমেৰ হোতি, ‘‘সুত্তং নু খো কথেতি জাতকং নু খো, নাস্স অন্তং ৰা কোটিং ৰা পস্সামা’’তি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি. যথা ৰটরুক্খসাখানং গতগতট্ঠানে পারোহা ওতরন্তি, ওতিণ্ণো-তিণ্ণট্ঠানে ৰিরুল়্হিং আপজ্জিত্ৰা পুন ৰড্ঢন্তিযেৰ, এৰং অড্ঢযোজনম্পি যোজনম্পি গচ্ছতিযেৰ. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে পন মূলরুক্খো ৰিনস্সতি, অনুজাতপারোহমূলানিযেৰ তিট্ঠন্তি, এৰং অযম্পি নিগ্রোধধম্মকথিকো নাম হোতি. নিক্খিত্তং নিক্খিত্তমেৰ কত্ৰা পস্সেনেৰ পরিহরন্তো গচ্ছতি. যো পন বহুম্পি ভণন্তো ‘‘এতদত্থমিদং ৰুত্ত’’ন্তি নিক্খিত্তসুত্ততো অঞ্ঞম্পি অনুযোগূপমাৰত্থুৰসেন তদুপযোগীনং আহরিত্ৰা আহরিত্ৰা জানাপেতুং সক্কোতি, তথারূপস্স ধম্মকথিকস্স বহুম্পি কথেতুং ৰট্টতি. ন লোকিযলোকুত্তরঅত্থনিস্সিতন্তি অত্তনো পরেসঞ্চ ন লোকিযলোকুত্তরহিতাৰহং.
পকট্ঠানং উক্কট্ঠানং সীলাদিঅত্থানং বোধনতো সভাৰনিরুত্তিৰসেন চ বুদ্ধাদীহি ভাসিতত্তা পকট্ঠানং ৰচনপ্পবন্ধানং আল়ীতি পাল়ি, পরিযত্তিধম্মো. পুরিমস্স অত্থস্স পচ্ছিমেন অত্থেন অনুসন্ধানং অনুসন্ধি, অত্থমুখেন পন পাল়িপ্পদেসানম্পি অনুসন্ধি হোতিযেৰ. স্ৰাযং অনুসন্ধি পুচ্ছানুসন্ধিঅজ্ঝাসযানুসন্ধিযথানুসন্ধিআদিৰসেন চতুব্বিধো, তংতংদেসনানং পন পুব্বাপরপাল়িৰসেন অনুসন্ধিৰসেন পুব্বাপরৰসেনাতি পচ্চেকং যোজেতব্বং. উগ্গহিতন্তি ব্যঞ্জনসো অত্থসো চ উদ্ধং উদ্ধং গহিতং, পরিযাপুণনৰসেন চেৰ পরিপুচ্ছাৰসেন চ হদযেন গহিতন্তি অত্থো. ৰট্টদুক্খনিস্সরণত্থিকেহি সোতব্বতো সুতং, পরিযত্তিধম্মো. তং ধারেতীতি সুতধরো. যো হি সুতধরো, সুতং তস্মিং পতিট্ঠিতং হোতি সুপ্পতিট্ঠিতং অরোগিকং, তস্মা ৰুত্তং ‘‘সুতস্স আধারভূতো’’তি. তেনাহ ‘‘যস্স হী’’তিআদি. একং পদং একক্খরম্পি অৰিনট্ঠং হুত্ৰা সন্নিচীযতীতি সন্নিচযো, সুতং সন্নিচযো এতস্মিন্তি সুতসন্নিচযো. অজ্ঝোসাযাতি অনুপ্পৰিসিত্ৰা. তিট্ঠতীতি ন সম্মুস্সতি.
পগুণাতি ৰাচুগ্গতা. নিচ্চলিকন্তি অৰিপরিৰত্তং. সংসন্দিত্ৰাতি অঞ্ঞেহি সংসন্দিত্ৰা. সমনুগ্গাহিত্ৰাতি পরিপুচ্ছাৰসেন অত্থং ওগাহিত্ৰা. পবন্ধস্স ৰিচ্ছেদাভাৰতো গঙ্গাসোতসদিসং. ‘‘ভৰঙ্গসোতসদিস’’ন্তি ৰা পাঠো, অকিত্তিমং সুখপ্পৰত্তীতি অত্থো. সুত্তেকদেসস্স সুত্তমত্তস্স চ ৰচসা পরিচযো ইধ নাধিপ্পেতো, ৰগ্গাদিৰসেন পন অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘সুত্তদসক…পে… সজ্ঝাযিতা’’তি, ‘‘দসসুত্তানি গতানি, দসৰগ্গানি গতানী’’তিআদিনা সল্লক্খেত্ৰা ৰাচায সজ্ঝাযিতাতি অত্থো. মনসা অনু অনু পেক্খিতা ভাগসো নিজ্ঝাযিতা চিন্তিতা মনসানুপেক্খিতা. রূপগতং ৰিয পঞ্ঞাযতীতি রূপগতং ৰিয চক্খুস্স ৰিভূতং হুত্ৰা পঞ্ঞাযতি. সুপ্পটিৰিদ্ধাতি নিজ্জটং নিগ্গুম্বং কত্ৰা সুট্ঠু যাথাৰতো পটিৰিদ্ধা.
অধিকং চেতোতি অভিচেতো, উপচারজ্ঝানচিত্তং. তস্স পন অধিকতা পাকতিককামাৰচরচিত্তেহি সুন্দরতায, সা পটিপক্খতো সুদ্ধিযাতি আহ ‘‘অভিক্কন্তং ৰিসুদ্ধং চিত্ত’’ন্তি. অধিচিত্তন্তি সমাধিমাহ. সোপি উপচারসমাধি দট্ঠব্বো. ৰিৰেকজং পীতিসুখং, সমাধিজং পীতিসুখং, অপীতিজং কাযসুখং, সতিপারিসুদ্ধিজং ঞাণসুখন্তি চতুব্বিধম্পি ঝানসুখং পটিপক্খতো নিক্খন্ততং উপাদায নেক্খম্মসুখন্তি ৰুচ্চতীতি আহ ‘‘নেক্খম্মসুখং ৰিন্দতী’’তি. ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ইমিনা তেসু ঝানেসু সমাপজ্জনৰসীভাৰমাহ. নিকামলাভীতি পন ৰচনতো আৰজ্জনাধিট্ঠানপচ্চৰেক্খণৰসিযোপি ৰুত্তা এৰাতি ৰেদিতব্বা. সুখেনেৰ পচ্চনীকধম্মে ৰিক্খম্ভেত্ৰাতি এতেন তেসং ঝানানং সুখপ্পটিপদতং খিপ্পাভিঞ্ঞতঞ্চ দস্সেতি.
ৰিপুলানন্তি ৰেপুল্লং পাপিতানং ঝানানং. ৰিপুলতা নাম সুভাৰিতভাৰেন চিরতরপ্পৰত্তিযা, সা চ পরিচ্ছেদানুরূপাৰ ইচ্ছিতব্বাতি ‘‘ৰিপুলান’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘যথাপরিচ্ছেদেন ৰুট্ঠাতুং সমত্থোতি ৰুত্তং হোতী’’তি আহ. পরিচ্ছেদকালঞ্হি অপ্পত্ৰাৰ ৰুট্ঠহন্তো অকসিরলাভী ন হোতি যাৰদিচ্ছিতং পৰত্তেতুং অসমত্থত্তা. ইদানি যথাৰুত্তে সমাপজ্জনাদিৰসীভাৰে ব্যতিরেকৰসেন ৰিভাৰেতুং ‘‘একচ্চো হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ লাভীযেৰ হোতীতি ইদং পটিলদ্ধমত্তস্স ঝানস্স ৰসেন ৰুত্তং. তথাতি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে. পারিপন্থিকেতি ৰসীভাৰস্স পচ্চনীকধম্মে. ঝানাধিগমস্স পন পচ্চনীকধম্মা পগেৰ ৰিক্খম্ভিতা, অঞ্ঞথা ঝানাধিগমো এৰ ন সিযা. কিচ্ছেন ৰিক্খম্ভেতীতি কিচ্ছেন ৰিসোধেতি. কামাদীনৰপচ্চৰেক্খণাদীহি কামচ্ছন্দাদীনং ৰিয অঞ্ঞেসম্পি সমাধিপারিপন্থিকানং দূরসমুস্সারণং ইধ ৰিক্খম্ভনং ৰিসোধনঞ্চাতি ৰেদিতব্বং. নাল়িকযন্তন্তি কালমাননাল়িকযন্তমাহ.
অট্ঠপিতসঙ্কপ্পোতি ন সম্মাপণিহিতসঙ্কপ্পো. অভিঞ্ঞাপারগূতি সব্বেসং লোকিযলোকুত্তরধম্মানং অভিঞ্ঞায পারং গতো, সব্বধম্মে অভিৰিসিট্ঠায অগ্গমগ্গপঞ্ঞায জানিত্ৰা ঠিতোতি অত্থো. পরিঞ্ঞাপারগূতি পঞ্চন্নং খন্ধানং পরিঞ্ঞায পারং গতো, পঞ্চক্খন্ধে পরিজানিত্ৰা ঠিতোতি অত্থো. ভাৰনাপারগূতি চতুন্নং মগ্গানং ভাৰনায পারং গতো, চত্তারো মগ্গে ভাৰেত্ৰা ঠিতোতি অত্থো. পহানপারগূতি সব্বকিলেসানং পহানেন পারং গতো, সব্বকিলেসে পজহিত্ৰা ঠিতোতি অত্থো. সচ্ছিকিরিযাপারগূতি নিরোধসচ্ছিকিরিযায পারং গতো, নিরোধং সচ্ছিকত্ৰা ঠিতোতি অত্থো. সমাপত্তিপারগূতি সব্বসমাপত্তীনং সমাপজ্জনেন পারং গতো, সব্বা সমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৰা ঠিতোতি অত্থো. ব্রহ্মচরিযস্স কেৰলীতি যং ব্রহ্মচরিযস্স কেৰলং সকলভাৰো, তেন সমন্নাগতো, সকলচতুমগ্গব্রহ্মচরিযৰাসোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সকলব্রহ্মচরিযো’’তি, পরিপুণ্ণমগ্গব্রহ্মচরিযোতি অত্থো. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
দুতিযউরুৰেলসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. লোকসুত্তৰণ্ণনা
২৩. ততিযে লোকোতি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকো. অত্থতো পুরিমস্মিং অরিযসচ্চদ্ৰযং, ইধ পন দুক্খং অরিযসচ্চং ৰেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘লোকোতি দুক্খসচ্চ’’ন্তি. ৰিসংযুত্তোতি ৰিসংসট্ঠো ন পটিবদ্ধো, সব্বেসং সংযোজনানং সম্মদেৰ সমুচ্ছিন্নত্তা ততো ৰিপ্পমুত্তোতি অত্থো. লোকসমুদযোতি সুত্তন্তনযেন তণ্হা, অভিধম্মনযেন পন অভিসঙ্খারেহি সদ্ধিং দিযড্ঢকিলেসসহস্সং. লোকনিরোধোতি নিব্বানং. সচ্ছিকতোতি অত্তপচ্চক্খো কতো. লোকনিরোধগামিনী পটিপদাতি সীলাদিক্খন্ধত্তযসঙ্গহো অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো. সো হি লোকনিরোধং নিব্বানং গচ্ছতি অধিগচ্ছতি, তদত্থং অরিযেহি পটিপজ্জীযতি চাতি লোকনিরোধগামিনী পটিপদাতি ৰুচ্চতি.
এত্তাৰতা তথানি অভিসম্বুদ্ধো যাথাৰতো গতোতি তথাগতোতি অযমত্থো দস্সিতো হোতি. চত্তারি হি অরিযসচ্চানি তথানি নাম. যথাহ –
‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, তথানি অৰিতথানি অনঞ্ঞথানি. কতমানি চত্তারি? ইদং দুক্খন্তি, ভিক্খৰে, তথমেতং অৰিতথমেতং অনঞ্ঞথমেত’’ন্তি (সং. নি. ৫.১০৯০; পটি. ম. ২.৮) ৰিত্থারো.
অপিচ তথায গতোতি তথাগতো, গতোতি চ অৰগতো অতীতো পত্তো পটিপন্নোতি অত্থো. ইদং ৰুত্তং হোতি – যস্মা ভগৰা সকললোকং তীরণপরিঞ্ঞায তথায অৰিপরীতায গতো অৰগতো, তস্মা লোকো তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো. লোকসমুদযং পহানপরিঞ্ঞায তথায গতো অতীতোতি তথাগতো. লোকনিরোধং সচ্ছিকিরিযায তথায গতো পত্তোতি তথাগতো. লোকনিরোধগামিনিং পটিপদং তথং অৰিপরীতং গতো পটিপন্নোতি তথাগতোতি. এৰং ইমিস্সা পাল়িযা তথাগতভাৰদীপনৰসেন অত্থো ৰেদিতব্বো.
ইতি ভগৰা চতুসচ্চাভিসম্বোধৰসেন অত্তনো তথাগতভাৰং পকাসেত্ৰা ইদানি তত্থ দিট্ঠাদিঅভিসম্বোধৰসেনপি তং দস্সেতুং ‘‘যং, ভিক্খৰে’’তিআদিমাহ. অট্ঠকথাযং পন ‘‘চতূহি সচ্চেহি অত্তনো বুদ্ধভাৰং কথেত্ৰা’’তি ৰুত্তং, তং তথাগতসদ্দবুদ্ধসদ্দানং অত্থতো নিন্নানাকরণতং দস্সেতুং ৰুত্তং. তথা চেৰ হি পাল়ি পৰত্তাতি. দিট্ঠন্তি রূপাযতনং দট্ঠব্বতো. তেন যং দিট্ঠং যং দিস্সতি, যং দক্খতি, যং সমৰাযে পস্সেয্য, তং সব্বং দিট্ঠন্তেৰ গহিতং কালৰিসেসস্স অনামট্ঠভাৰতো যথা ‘‘দুদ্ধ’’ন্তি দস্সেতি. সুতন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. সুতন্তি সদ্দাযতনং সোতব্বতো. মুতন্তি সনিস্সযে ইন্দ্রিযে নিস্সযং মুঞ্চিত্ৰা পাপুণিত্ৰা গহেতব্বং. তেনাহ ‘‘পত্ৰা গহেতব্বতো’’তি. ৰিঞ্ঞাতন্তি ৰিজানিতব্বং. তং পন দিট্ঠাদিৰিনিমুত্তং ৰিঞ্ঞেয্যন্তি আহ ‘‘সুখদুক্খাদি ধম্মারম্মণ’’ন্তি. পত্তন্তি যথা তথা পত্ৰা হত্থগতং, অধিগতন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘পরিযেসিত্ৰা ৰা অপরিযেসিত্ৰা ৰা’’তি. পরিযেসিতন্তি পত্তিযা অত্থং পরিযিট্ঠং. তং পন পত্তং ৰা সিযা অপ্পত্তং ৰা, উভযথাপি পরিযেসিতমেৰাতি আহ ‘‘পত্তং ৰা অপ্পত্তং ৰা’’তি. দ্ৰযেনপি দ্ৰিপ্পকারম্পি পত্তং দ্ৰিপ্পকারম্পি পরিযেসিতং তেন তেন পকারেন তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধন্তি দস্সেতি. চিত্তেন অনুসঞ্চরিতন্তি তে পন অপাপেত্ৰা চিত্তেনেৰ অনু অনু সঞ্চরিতং, ৰিপরিতক্কিতন্তি অত্থো.
পীতকন্তিআদীতি আদিসদ্দেন লোহিতওদাতাদিসব্বং রূপারম্মণভাগং সঙ্গণ্হাতি. সুমনোতি রাগৰসেন লোভৰসেন সদ্ধাদিৰসেন ৰা সুমনো. দুম্মনোতি ব্যাপাদৰিতক্কৰসেন ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কৰসেন ৰা দুম্মনো. মজ্ঝত্তোতি অঞ্ঞাণৰসেন, ঞাণৰসেন ৰা মজ্ঝত্তো. এস নযো সব্বত্থ. তত্থ আদিসদ্দেন সঙ্খসদ্দো, পণৰসদ্দো, পত্তগন্ধো, পুপ্ফগন্ধো, পুপ্ফরসো, ফলরসো, উপাদিন্নং, অনুপাদিন্নং, মজ্ঝত্তৰেদনা কুসলকম্মং অকুসলকম্মন্তি এৰমাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. অপ্পত্তন্তি ঞাণেন অসম্পত্তং, অৰিদিতন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ঞাণেন অসচ্ছিকত’’ন্তি. লোকেন গতন্তি লোকেন ঞাতং. তথেৰ গতত্তাতি তথেৰ ঞাতত্তা অভিসম্বুদ্ধত্তা, গতসদ্দেন একত্তং বুদ্ধিঅত্থন্তি অত্থো. গতিঅত্থো হি ধাতৰো বুদ্ধিঅত্থা ভৰন্তীতি অক্খরচিন্তকা.
যঞ্চ, ভিক্খৰে, রতিং তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতীতি যস্সঞ্চ ৰিসাখপুণ্ণমায রত্তিযং তথাআগতত্তাদিঅত্থেন তথাগতো ভগৰা বোধিমণ্ডে অপরাজিতপল্লঙ্কে নিসিন্নো তিণ্ণং মারানং মত্থকং মদ্দিত্ৰা উত্তরিতরাভাৰতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং আসৰক্খযঞাণেন সদ্ধিং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং অধিগচ্ছতি. যঞ্চ রত্তিং অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতীতি যস্সঞ্চ ৰিসাখপুণ্ণমায রত্তিযংযেৰ কুসিনারাযং উপৰত্তনে মল্লানং সালৰনে যমকসালানমন্তরে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযতি. যং এতস্মিং অন্তরেতি ইমাসং দ্ৰিন্নং সউপাদিসেসঅনুপাদিসেসনিব্বানধাতূনং মজ্ঝে পঞ্চচত্তালীসৰস্সপরিমাণকালে পঠমবোধিযম্পি মজ্ঝিমবোধিযম্পি পচ্ছিমবোধিযম্পি যং সুত্তগেয্যাদিপ্পভেদং ধম্মং ভাসতি নিদস্সনৰসেন, লপতি উদ্দিসনৰসেন, নিদ্দিসতি পরিনিদ্দিসনৰসেন. সব্বং তং তথেৰ হোতীতি তং এত্থন্তরে দেসিতং সব্বং সুত্তগেয্যাদিনৰঙ্গং বুদ্ধৰচনং অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ অনূনং অনধিকং সব্বাকারপরিপুণ্ণং রাগমদনিম্মদনং দোসমদনিম্মদনং মোহমদনিম্মদনং, নত্থি তত্থ ৰালগ্গমত্তম্পি অৰক্খলিতং, একমুদ্দিকায লঞ্ছিতং ৰিয একায নাল়িযা মিতং ৰিয একতুলায তুলিতং ৰিয চ তং তথেৰ হোতি যস্সত্থায ভাসিতং, একন্তেনেৰ তস্স সাধনতো, নো অঞ্ঞথা, তস্মা তথং অৰিতথং অনঞ্ঞথং. এতেন তথাৰাদিতায তথাগতোতি দস্সেতি. গদঅত্থো অযং গতসদ্দো দ-কারস্স ত-কারং কত্ৰা, তস্মা তথং গদতীতি তথাগতোতি অত্থো. অথ ৰা আগদনং আগদো, ৰচনন্তি অত্থো. ততো অৰিপরীতো আগদো অস্সাতি দ-কারস্স ত-কারং কত্ৰা তথাগতোতি এৰমেত্থ পদসিদ্ধি ৰেদিতব্বা.
যথাৰাদীতি যে ধম্মে ভগৰা ‘‘ইমে ধম্মা অকুসলা সাৰজ্জা ৰিঞ্ঞুগরহিতা সমত্তা সমাদিন্না অহিতায দুক্খায সংৰত্তন্তী’’তি পরেসং ধম্মং দেসেন্তো ৰদতি, তে ধম্মে একন্তেনেৰ সযং পহাসি. যে পন ধম্মে ভগৰা – ‘‘ইমে ধম্মা কুসলা অনৰজ্জা ৰিঞ্ঞুপ্পসত্থা সমত্তা সমাদিন্না হিতায সুখায সংৰত্তন্তী’’তি ৰদতি, তে ধম্মে একন্তেনেৰ সযং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, তস্মা যথাৰাদী ভগৰা তথাকারীতি ৰেদিতব্বো. তথা সম্মদেৰ সীলাদিপরিপূরণৰসেন সম্মাপটিপদাযং যথাকারী ভগৰা, তথেৰ ধম্মদেসনায পরেসং তত্থ পতিট্ঠাপনৰসেন তথাৰাদী. ভগৰতো হি ৰাচায কাযো অনুলোমেতি, কাযস্সপি ৰাচা, তস্মা যথাৰাদী তথাকারী, যথাকারী তথাৰাদী চ হোতি. এৰংভূতস্স চ যথা ৰাচা, কাযোপি তথা গতো পৰত্তো. যথা চ কাযো, ৰাচাপি তথা গতা পৰত্তাতি অত্থো.
অভিভূ অনভিভূতোতি উপরি ভৰগ্গং, হেট্ঠা অৰীচিনিরযং পরিযন্তং কত্ৰা তিরিযং অপরিমাণাসু লোকধাতূসু ভগৰা সব্বসত্তে অভিভৰতি সীলেনপি সমাধিনাপি পঞ্ঞাযপি ৰিমুত্তিযাপি, ন তস্স তুলা ৰা পমাণং ৰা অত্থি. অসমো অসমসমো অপ্পটিমো অপ্পটিভাগো অপ্পটিপুগ্গলো অতুলো অপ্পমেয্যো অনুত্তরো ধম্মরাজা দেৰদেৰো সক্কানং অতিসক্কো ব্রহ্মানং অতিব্রহ্মা, ততো এৰ অযং ন কেনচি অভিভূতো. দক্খতীতি সব্বং পস্সতি. ৰিসেসৰচনিচ্ছাযপি অভাৰতো অনৰসেসৰিসযো দসসদ্দো. তেন যং কিঞ্চি নেয্যং নাম, সব্বং তং হত্থতলে আমলকং ৰিয পস্সতীতি দীপেতি. অৰিপরীতং আসযাদিঅৰবোধেন হিতূপসংহারাদিনা চ সত্তে, ভাৰঞ্ঞত্থত্তূপনযৰসেন সঙ্খারে, সব্বাকারেন সুচিণ্ণৰসিতায সমাপত্তিযো, চিত্তঞ্চ ৰসে ৰত্তেতীতি ৰসৰত্তীতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
ৰিসংযুত্তোতি চতূহি যোগেহি ৰিসংযুত্তো. তেনাহ ‘‘চতুন্নং যোগানং পহানেন ৰিসংযুত্তো’’তি. তণ্হাদিট্ঠিউপযেহি ৰিরহিতোতি সব্বস্মিম্পি লোকে তণ্হাদিট্ঠিসঙ্খাতেহি উপযেহি ৰিরহিতো.
অভিভৰিত্ৰা ঠিতোতি তব্বিসযকিলেসপ্পহানেন অভিভুয্য অতিক্কমিত্ৰা ঠিতো. চত্তারোপি গন্থে মোচেত্ৰা ঠিতোতি সব্বে অভিজ্ঝাকাযগন্থাদিকে সকসন্তানতো মোচেত্ৰা ঠিতো. ৰেনেয্যসন্তানে ৰা অত্তনো দেসনাৰিলাসেন তেসং পমোচনোতি সব্বগন্থপ্পমোচনো. ফুট্ঠস্স পরমা সন্তীতি অস্স অনেন খীণাসৰেন বুদ্ধেন পরমা সন্তি ঞাণফুসনেন ফুট্ঠাতি এৰমেত্থ সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. তেনাহ ‘‘ফুট্ঠস্সা’’তিআদি. নিব্বানে কুতোচি ভযং নত্থীতি কুতোচি ভযকারণতো নিব্বানে ভযং নত্থি অসঙ্খতভাৰেন সব্বসো খেমত্তা. তেনাহ ভগৰা – ‘‘খেমঞ্চ ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেস্সামি খেমগামিনিঞ্চ পটিপদ’’ন্তিআদি (সং. নি. ৪.৩৭৯-৪০৮). নিব্বানপ্পত্তস্স ৰা কুতোচি ভযং নত্থীতি নিব্বানং অকুতোভযন্তি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো, ন কুতোচি ভযং এত্থ এতস্মিং অধিগতেতি অকুতোভযং, নিব্বানন্তি এৰমেত্থ নিব্বচনঞ্চ দট্ঠব্বং.
অনীঘো নিদ্দুক্খো. সব্বকম্মক্খযং পত্তোতি সব্বেসং কম্মানং খযং পরিযোসানং অচ্চন্তভাৰং পত্তো. উপধী সম্মদেৰ খীযন্তি এত্থাতি উপধিসঙ্খযো, নিব্বানন্তি আহ ‘‘উপধিসঙ্খযসঙ্খাতে নিব্বানে’’তি. চক্কন্তি ধম্মচক্কং. পৰত্তযীতি তেপরিৰট্টং দ্ৰাদসাকারং পৰত্তেসি. মহন্তেহি সীলাদিগুণেহি সমন্নাগতত্তা মহন্তং. ৰীতসারদন্তি চতুৰেসারজ্জযোগেন ৰীতসারদং. সেসং উত্তানমেৰ.
লোকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কাল়কারামসুত্তৰণ্ণনা
২৪. চতুত্থে বাল়্হং খো নে পসংসসীতি নে সমণে বাল়্হং কত্ৰা পসংসসি ৰণ্ণযসি. কীদিসং সীলং এতেসন্তি কিংসীলা. কো সমাচারো এতেসন্তি কিংসমাচারা. গুণমগ্গসণ্ঠিতাতি গুণগ্গসণ্ঠিতা. ম-কারো পদসন্ধিকরো, অগ্গগুণে পতিট্ঠিতাতি ৰুত্তং হোতি. সন্তিন্দ্রিযা সন্তমানসা, ‘‘সন্তং তেসং গতং ঠিত’’ন্তিপি পঠন্তি. এককিযাতি এককা, চতূসু ইরিযাপথেসু এককা হুত্ৰা ৰিহরন্তীতি অধিপ্পাযো. তেনেৰাহ ‘‘অদুতিযা’’তি. তাদিসা সমণা মমাতীতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেন –
‘‘কাযকম্মং সুচি নেসং, ৰাচাকম্মং অনাৰিলং;
মনোকম্মং সুৰিসুদ্ধং, তাদিসা সমণা মম.
‘‘ৰিমলা সঙ্খমুত্তাভা, সুদ্ধা অন্তরবাহিরা;
পুণ্ণা সুদ্ধেহি ধম্মেহি, তাদিসা সমণা মম.
‘‘লাভেন উন্নতো লোকো, অলাভেন চ ওনতো;
লাভালাভেন একট্ঠা, তাদিসা সমণা মম.
‘‘যসেন উন্নতো লোকো, অযসেন চ ওনতো;
যসাযসেন একট্ঠা, তাদিসা সমণা মম.
‘‘পসংসাযুন্নতো লোকো, নিন্দাযপি চ ওনতো;
সমা নিন্দাপসংসাসু, তাদিসা সমণা মম.
‘‘সুখেন উন্নতো লোকো, দুক্খেনপি চ ওনতো;
অকম্পা সুখদুক্খেসু, তাদিসা সমণা মমা’’তি. (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩০৩ চূল়সুভদ্দাৰত্থু) –
এৰমাদিং সঙ্গণ্হাতি.
‘‘দূরে সন্তো’’তিআদিগাথায অযমত্থো. সন্তোতি রাগাদীনং সন্ততায বুদ্ধাদযো সন্তো নাম, ইধ পন পুব্ববুদ্ধেসু কতাধিকারা উস্সন্নকুসলমূলা ভাৰিতভাৰনা সত্তা সন্তোতি অধিপ্পেতা. পকাসন্তীতি দূরে ঠিতাপি বুদ্ধানং ঞাণপথং আগচ্ছন্তা পাকটা হোন্তি. হিমৰন্তোৰাতি যথা তিযোজনসহস্সৰিত্থতো পঞ্চযোজনসতুব্বেধো চতুরাসীতিযা কূটসহস্সেহি পটিমণ্ডিতো হিমৰন্তপব্বতো দূরে ঠিতানম্পি অভিমুখে ঠিতো ৰিয পকাসতি, এৰং পকাসন্তীতি অত্থো. অসন্তেত্থ ন দিস্সন্তীতি লাভগরুকা, ৰিত্থিণ্ণপরলোকা, আমিসচক্খুকা, জীৰিকত্থায পব্বজিতা, বালপুগ্গলা অসন্তো নাম. তে এত্থ বুদ্ধানং দক্খিণস্স জাণুমণ্ডলস্স সন্তিকে নিসিন্নাপি ন দিস্সন্তি ন পঞ্ঞাযন্তি. রত্তিং খিত্তা যথা সরাতি রত্তিং চতুরঙ্গসমন্নাগতে অন্ধকারে খিত্তা সরা ৰিয তথারূপস্স উপনিস্সযভূতস্স পুব্বহেতুনো অভাৰেন ন পঞ্ঞাযন্তীতি অত্থো.
ব্রহ্মদেয্যন্তি সেট্ঠদেয্যং, যথা দিন্নং ন পুন গহেতব্বং হোতি নিস্সট্ঠং পরিচ্চত্তং, এৰং দিন্নন্তি অত্থো.
দিট্ঠং ন মঞ্ঞতীতি এত্থ দিট্ঠন্তি মংসচক্খুনাপি দিট্ঠং, দিব্বচক্খুনাপি দিট্ঠং, রূপাযতনস্সেতং অধিৰচনং. যঞ্হি চক্খুদ্ৰযেন কতদস্সনকিরিযাসমাপনং, যং চক্খুদ্ৰযং পস্সতি অপস্সি পস্সিস্সতি, সমৰাযে পস্সেয্য, তং সব্বং কালৰিসেসৰচনিচ্ছায অভাৰতো ‘‘দিট্ঠ’’ন্তেৰ ৰুত্তং যথা ‘‘দুদ্ধ’’ন্তি. তেনেৰাহ ‘‘দিট্ঠং রূপাযতন’’ন্তি. এৰরূপানি হি ৰচনানীতি ‘‘দট্ঠব্বং সোতব্ব’’ন্তিআদীনি.
লাভেপি তাদী, অলাভেপি তাদীতি যথা অলাভকালে লাভস্স লদ্ধকালেপি তথেৰাতি তাদিসো. যসেপীতি যসে সতিপি মহাপরিৰারকালেপি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
কাল়কারামসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. ব্রহ্মচরিযসুত্তৰণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে নযিদন্তি এত্থ ন-ইতি পটিসেধে নিপাতো, তস্স ‘‘ৰুস্সতী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো ‘‘ন ৰুস্সতী’’তি, য-কারো পদসন্ধিকরো. ইদং-সদ্দো ‘‘একমিদাহং, ভিক্খৰে, সমযং উক্কট্ঠাযং ৰিহরামি সুভগৰনে সালরাজমূলে’’তিআদীসু (দী. নি. ২.৯১; ম. নি. ১.৫০১) নিপাতমত্তং, ‘‘ইদং খো তং, ভিক্খৰে, অপ্পমত্তকং সীলমত্তক’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.২৭) যথাৰুত্তে আসন্নপচ্চক্খে আগতো.
‘‘ইদঞ্হি তং জেতৰনং, ইসিসঙ্ঘনিসেৰিতং;
আৰুত্থং ধম্মরাজেন, পীতিসঞ্জননং মমা’’তি. (ম. নি. ৩.৩৮৭-৩৮৮; সং. নি. ১.৪৮, ১০১) –
আদীসু ৰক্খমানে আসন্নপচ্চক্খে. ইধাপি ৰক্খমানেযেৰ আসন্নপচ্চক্খে দট্ঠব্বো.
ব্রহ্মচরিয-সদ্দো –
‘‘কিং তে ৰতং কিং পন ব্রহ্মচরিযং,
কিস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৰিপাকো;
ইদ্ধী জুতী বলৰীরিযূপপত্তি,
ইদঞ্চ তে নাগ মহাৰিমানং.
‘‘অহঞ্চ ভরিযা চ মনুস্সলোকে,
সদ্ধা উভো দানপতী অহুম্হা;
ওপানভূতং মে ঘরং তদাসি,
সন্তপ্পিতা সমণব্রাহ্মণা চ.
‘‘তং মে ৰতং তং পন ব্রহ্মচরিযং,
তস্স সুচিণ্ণস্স অযং ৰিপাকো;
ইদ্ধী জুতী বলৰীরিযূপপত্তি,
ইদঞ্চ মে ৰীর মহাৰিমান’’ন্তি. –
ইমস্মিং পুণ্ণকজাতকে (জা. ২.২২.১৫৯৫) দানে আগতো.
‘‘কেন পাণি কামদদো, কেন পাণি মধুস্সৰো;
কেন তে ব্রহ্মচরিযেন, পুঞ্ঞং পাণিম্হি ইজ্ঝতী’’তি. –
ইমস্মিং অঙ্কুরপেতৰত্থুস্মিং (পে. ৰ. ২৭৫, ২৭৭) ৰেয্যাৰচ্চে.
‘‘এৰং খো তং, ভিক্খৰে, তিত্তিরিযং নাম ব্রহ্মচরিযং অহোসী’’তি ইমস্মিং তিত্তিরজাতকে (চূল়ৰ. ৩১১) পঞ্চসিক্খাপদসীলে.
‘‘তং খো পন মে, পঞ্চসিখ, ব্রহ্মচরিযং নেৰ নিব্বিদায ন ৰিরাগায…পে… যাৰদেৰ ব্রহ্মলোকূপপত্তিযা’’তি ইমস্মিং মহাগোৰিন্দসুত্তে (দী. নি. ২.৩২৯) ব্রহ্মৰিহারে.
‘‘পরে অব্রহ্মচারী ভৰিস্সন্তি, মযমেত্থ ব্রহ্মচারী ভৰিস্সামা’’তি ইমস্মিং সল্লেখসুত্তে (ম. নি. ১.৮৩) মেথুনৰিরতিযং.
‘‘মযঞ্চ ভরিযা নাতিক্কমাম,
অম্হে চ ভরিযা নাতিক্কমন্তি;
অঞ্ঞত্র তাহি ব্রহ্মচরিযং চরাম,
তস্মা হি অম্হং দহরা ন মীযরে’’তি. –
ইমস্মিং মহাধম্মপালজাতকে (জা. ১.১০.৯৭) সদারসন্তোসে.
‘‘অভিজানামি খো পনাহং, সারিপুত্ত, চতুরঙ্গসমন্নাগতং ব্রহ্মচরিযং চরিতা, তপস্সী সুদং হোমী’’তি লোমহংসসুত্তে (ম. নি. ১.১৫৫) ৰীরিযে.
‘‘হীনেন ব্রহ্মচরিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;
মজ্ঝিমেন চ দেৰত্তং, উত্তমেন ৰিসুজ্ঝতী’’তি. –
নিমিজাতকে (জা. ২.২২.৪২৯) অত্তদমনৰসেন কতে অট্ঠঙ্গিকে উপোসথে.
‘‘ইদং খো পন মে, পঞ্চসিখ, ব্রহ্মচরিযং একন্তনিব্বিদায ৰিরাগায…পে… অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি মহাগোৰিন্দসুত্তেযেৰ (দী. নি. ২.৩২৯) অরিযমগ্গে.
‘‘তযিদং ব্রহ্মচরিযং ইদ্ধঞ্চেৰ ফীতঞ্চ ৰিত্থারিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৰ দেৰমনুস্সেহি সুপ্পকাসিত’’ন্তি পাসাদিকসুত্তে (দী. নি. ৩.১৭৪) সিক্খত্তযসঙ্গহিতে সকলস্মিং সাসনে. ইধাপি অরিযমগ্গে সাসনে চ ৰত্ততি.
ৰুস্সতীতি ৰুসীযতি, চরীযতীতি অত্থো. জনকুহনত্থন্তি ‘‘অহো অয্যো সীলৰা ৰত্তসম্পন্নো অপ্পিচ্ছো সন্তুট্ঠো মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো’’তিআদিনা জনস্স সত্তলোকস্স ৰিম্হাপনত্থং. কেচি পন ‘‘কুহনত্থন্তি পাপিচ্ছস্স ইচ্ছাপকতস্স সতো সামন্তজপ্পনইরিযাপথনিস্সিতপচ্চযপটিসেৰনসঙ্খাতেন তিৰিধেন কুহনৰত্থুনা কুহকভাৰেন জনস্স ৰিম্হাপনত্থ’’ন্তি ৰদন্তি. ইধাপি অযমেৰত্থো দস্সিতো. তেনেৰাহ ‘‘তীহি কুহনৰত্থূহি জনস্স কুহনত্থাযা’’তি, জনস্স ৰিম্হাপনত্থাযাতি অত্থো. জনলাপনত্থন্তি ‘‘এৰরূপস্স নাম অয্যস্স দিন্নং মহপ্ফলং ভৰিস্সতী’’তি পসন্নচিত্তেহি ‘‘কেনত্থো, কিং আহরীযতূ’’তি ৰদাপনত্থং. ‘‘জনলপনত্থ’’ন্তিপি পঠন্তি, তস্স পাপিচ্ছস্স সতো পচ্চযত্থং পরিকথোভাসাদিৰসেন লপনভাৰেন উপলাপকভাৰেন জনস্স লপনত্থন্তি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘ন জনলপনত্থন্তি ন জনস্স উপলাপনত্থ’’ন্তি.
ন ইতিৰাদপ্পমোক্খানিসংসত্থন্তি এত্থ ‘‘ন লাভসক্কারসিলোকানিসংসত্থ’’ন্তিপি পঠন্তি. তত্থ য্ৰাযং ‘‘আকঙ্খেয্য চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘লাভী অস্সং চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’ন্তি, সীলেস্ৰেৰস্স পরিপূরকারী’’তি (ম. নি. ১.৬৫) সীলানিসংসভাৰেন ৰুত্তো চতুপচ্চযলাভো চ. চতুন্নং পচ্চযানং সক্কচ্চদানসঙ্খাতো আদরবহুমানগরুকরণসঙ্খাতো চ সক্কারো, যো চ ‘‘সীলসম্পন্নো বহুস্সুতো সুতধরো আরদ্ধৰীরিযো’’তিআদিনা নযেন উগ্গচ্ছনকথুতিঘোসসঙ্খাতো সিলোকো ব্রহ্মচরিযং ৰসন্তানং দিট্ঠধম্মিকো আনিসংসো, তদত্থন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘লাভসক্কারসিলোকানিসংসত্থন্তি পাপিচ্ছস্সেৰ সতো লাভাদিগরুতায লাভসক্কারসিলোকসঙ্খাতস্স আনিসংসস্স উদযস্স নিপ্ফাদনত্থ’’ন্তি এৰমত্থং ৰদন্তি.
ন ইতি মং জনো জানাতূতি এৰং ব্রহ্মচরিযৰাসে সতি ‘‘সীলৰা কল্যাণধম্মো’’তিআদিনা মং লোকো জানাতু সম্ভাৰেতূতি অত্তনো সন্তগুণৰসেন সম্ভাৰনত্থম্পি ন ইদং ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতীতি সম্বন্ধো. কেচি পন ‘‘পাপিচ্ছস্স সতো অসন্তগুণসম্ভাৰনাধিপ্পাযেন ‘ইতি এৰংগুণোতি মং লোকো জানাতূ’তি ন ইদং ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতী’’তি এৰমেত্থ অত্থং ৰদন্তি. সব্বত্থাপি পনেত্থ পুরিমো পুরিমোযেৰ অত্থৰিকপ্পো সুন্দরতরো.
অথ খোতি এত্থ অথাতি অঞ্ঞত্থে নিপাতো, খোতি অৰধারণে. তেন কুহনাদিতো অঞ্ঞদত্থংযেৰ ইদং, ভিক্খৰে, ব্রহ্মচরিযং ৰুস্সতীতি দস্সেতি. ইদানি তং পযোজনং দস্সেন্তো ‘‘সংৰরত্থং পহানত্থ’’ন্তি আহ. তত্থ পঞ্চৰিধো সংৰরো – পাতিমোক্খসংৰরো, সতিসংৰরো, ঞাণসংৰরো, খন্তিসংৰরো, ৰীরিযসংৰরোতি. ‘‘ইতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরেন উপেতো হোতি সমুপেতো’’তিআদিনা (ৰিভ. ৫১১) নযেন আগতো অযং পাতিমোক্খসংৰরো, সীলসংৰরোতিপি ৰুচ্চতি. ‘‘রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতী’’তি (ম. নি. ১.২৯৫; সং. নি. ৪.২৩৯; অ. নি. ৩.১৬) আগতো অযং সতিসংৰরো.
‘‘যানি সোতানি লোকস্মিং, সতি তেসং নিৰারণং;
সোতানং সংৰরং ব্রূমি, পঞ্ঞাযেতে পিধীযরে’’তি. (সু. নি. ১০৪১; চূল়নি. অজিতমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো ৪; নেত্তি. ৪.১১, ৪৫) –
আগতো অযং ঞাণসংৰরো. ‘‘খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্সা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪; অ. নি. ৪.১১৪; ৬.৫৮) নযেন আগতো অযং খন্তিসংৰরো.
‘‘উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৬; অ. নি. ৪.১১৪; ৬.৫৮) নযেন আগতো অযং ৰীরিযসংৰরো.
অত্থতো পন পাণাতিপাতাদীনং পজহনৰসেন ৰত্তপ্পটিৰত্তানং পূরণৰসেন চ পৰত্তা চেতনা চেৰ ৰিরতি চ. সঙ্খেপতো সব্বো কাযৰচীসংযমো, ৰিত্থারতো সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং অৰীতিক্কমো সীলসংৰরো. সতি এৰ সতিসংৰরো, সতিপ্পধানা ৰা কুসলা খন্ধা. ঞাণমেৰ ঞাণসংৰরো. অধিৰাসনৰসেন অদোসো, অদোসপ্পধানা ৰা তথাপৰত্তা কুসলা খন্ধা খন্তিসংৰরো, পঞ্ঞাতি একে. কামৰিতক্কাদীনং অভিভৰনৰসেন পৰত্তং ৰীরিযমেৰ ৰীরিযসংৰরো. তেসু পঠমো কাযদুচ্চরিতাদীসু দুস্সীলস্স সংৰরণতো সংৰরো, দুতিযো মুট্ঠস্সচ্চস্স, ততিযো অঞ্ঞাণস্স, চতুত্থো অক্খন্তিযা, পঞ্চমো কোসজ্জস্স সংৰরণতো পিদহনতো সংৰরোতি ৰেদিতব্বো. এৰমেতস্স সংৰরস্স অত্থায সংৰরত্থং সংৰরনিপ্ফাদনত্থন্তি অত্থো.
তীহি পহানেহীতি তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদসঙ্খাতেহি তীহি পহানেহি. পঞ্চৰিধপ্পহানম্পি ইধ ৰত্তুং ৰট্টতিযেৰ. পঞ্চৰিধঞ্হি পহানং তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপ্পটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সরণৰসেন. তত্থ যং দীপালোকেনেৰ তমস্স পটিপক্খভাৰতো অলোভাদীহি লোভাদিকস্স নামরূপপরিচ্ছেদাদিৰিপস্সনাঞাণেহি তস্স তস্স অনত্থস্স পহানং, সেয্যথিদং – পরিচ্চাগেন লোভাদিমলস্স, সীলেন পাণাতিপাতাদিদুস্সীল্যস্স, সদ্ধাদীহি অস্সদ্ধিযাদিকস্স, নামরূপৰৰত্থানেন সক্কাযদিট্ঠিযা, পচ্চযপরিগ্গহেন অহেতুৰিসমহেতুদিট্ঠীনং, তস্সেৰ অপরভাগেন কঙ্খাৰিতরণেন কথংকথীভাৰস্স, কলাপসম্মসনেন অহংমমাতি গাহস্স, মগ্গামগ্গৰৰত্থানেন অমগ্গে মগ্গসঞ্ঞায, উদযদস্সনেন উচ্ছেদদিট্ঠিযা, ৰযদস্সনেন সস্সতদিট্ঠিযা, ভযদস্সনেন সভযে অভযসঞ্ঞায, আদীনৰদস্সনেন অস্সাদসঞ্ঞায, নিব্বিদানুপস্সনেন অভিরতিসঞ্ঞায, মুচ্চিতুকম্যতাঞাণেন অমুচ্চিতুকম্যতায, উপেক্খাঞাণেন অনুপেক্খায, অনুলোমেন ধম্মট্ঠিতিযং নিব্বানে চ পটিলোমভাৰস্স, গোত্রভুনা সঙ্খারনিমিত্তগ্গাহস্স পহানং, এতং তদঙ্গপ্পহানং নাম.
যং পন উপচারপ্পনাভেদেন সমাধিনা পৰত্তিভাৰনিৰারণতো ঘটপ্পহারেনেৰ উদকপিট্ঠে সেৰালস্স, তেসং তেসং নীৰরণাদিধম্মানং পহানং, এতং ৰিক্খম্ভনপ্পহানং নাম. যং চতুন্নং অরিযমগ্গানং ভাৰিতত্তা তংতংমগ্গৰতো অত্তনো সন্তানে ‘‘দিট্ঠিগতানং পহানাযা’’তিআদিনা (ধ. স. ২৭৭; ৰিভ. ৬২৮) নযেন ৰুত্তস্স সমুদযপক্খিযস্স কিলেসগহণস্স অচ্চন্তং অপ্পৰত্তিভাৰেন সমুচ্ছিন্দনং, এতং সমুচ্ছেদপ্পহানং নাম. যং পন ফলক্খণে পটিপ্পস্সদ্ধত্থং কিলেসানং, এতং পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং নাম. যং সব্বসঙ্খতনিস্সটত্তা পহীনসব্বসঙ্খতং নিব্বানং, এতং নিস্সরণপ্পহানং নাম. তস্স পঞ্চৰিধস্সপি তথা তথা রাগাদিকিলেসানং পটিনিস্সজ্জনট্ঠেন সমতিক্কমনট্ঠেন ৰা পহানস্স অত্থায, পহানসাধনত্থন্তি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
তত্থ সংৰরেন কিলেসানং চিত্তসন্তানে পৰেসনিৰারণং পহানেন চ পৰেসনিৰারণমেৰ সমুগ্ঘাতো চাতি ৰদন্তি. উভযেনপি পন যথারহং উভযং সম্পজ্জতীতি দট্ঠব্বং. সীলাদিধম্মা এৰ হি সংৰরণতো সংৰরং, পজহনতো পহানন্তি.
অনীতিহন্তি ঈতিযো ৰুচ্চন্তি উপদ্দৰা দিট্ঠধম্মিকা সম্পরাযিকা চ. ঈতিযো হন্তীতি ঈতিহং, অনু ঈতিহন্তি অনীতিহং, সাসনব্রহ্মচরিযং মগ্গব্রহ্মচরিযঞ্চ. অথ ৰা ঈতীহি অনত্থেহি সদ্ধিং হনন্তি গচ্ছন্তি পৰত্তন্তীতি ঈতিহা, তণ্হাদিউপক্কিলেসা. নত্থি এত্থ ঈতিহাতি অনীতিহং. ঈতিহা ৰা যথাৰুত্তেনত্থেন তিত্থিযসমযা, তপ্পটিপক্খতো ইদং অনীতিহং. ‘‘অনিতিহ’’ন্তিপি পাঠো. তস্সত্থো – ‘‘ইতিহায’’ন্তি ধম্মেসু অনেকংসগ্গাহভাৰতো ৰিচিকিচ্ছা ইতিহং নাম, সম্মাসম্বুদ্ধপ্পৰেদিতত্তা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তানং নিক্কঙ্খভাৰসাধনতো চ নত্থি এত্থ ইতিহন্তি অনিতিহং, অপরপত্তিযন্তি অত্থো. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘পচ্চত্তং ৰেদিতব্বো ৰিঞ্ঞূহী’’তি, ‘‘অতক্কাৰচরো’’তি (দী. নি. ২.৬৭; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; সং. নি. ১.১৭২; মহাৰ. ৭-৮) চ. গাথাবন্ধসুখত্থং পন ‘‘অনীতিহ’’ন্তি দীঘং কত্ৰা পঠন্তি. পচ্ছিমং পনেত্থ অত্থৰিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘ইতিহপরিৰজ্জিত’’ন্তিআদি ৰুত্তং.
নিব্বানসঙ্খাতং ওগধং পতিট্ঠং পারং গচ্ছতীতি নিব্বানোগধগামী, ৰিমুত্তিরসত্তা একন্তেনেৰ নিব্বানসম্পাপকোতি অত্থো, তং নিব্বানোগধগামিনং ব্রহ্মচরিযং. নিব্বানোগধোতি ৰা অরিযমগ্গো ৰুচ্চতি তেন ৰিনা নিব্বানাৰগাহণস্স অসম্ভৰতো তস্স চ নিব্বানং অনালম্বিত্ৰা অপ্পৰত্তনতো, তঞ্চেতং একন্তসম্পাদনেন গচ্ছতীতি নিব্বানোগধগামী. অথ ৰা নিব্বানোগধগামিনন্তি নিব্বানস্স অন্তোগামিনং. মগ্গব্রহ্মচরিযঞ্হি নিব্বানং আরম্মণং করিত্ৰা তস্স অন্তো এৰ পৰত্ততীতি. ইমমেৰ চ অত্থৰিকপ্পং দস্সেতুং ‘‘নিব্বানস্স অন্তোগামিন’’ন্তিআদি ৰুত্তং. সোতি যো সো সমতিংস পারমিযো পূরেত্ৰা সব্বকিলেসে ভঞ্জিত্ৰা অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো, সো ভগৰা অদেসযি দেসেসি. মহন্তেহীতি মহাআতুমেহি উল়ারজ্ঝাসযেহি. মহন্তং নিব্বানং, মহন্তে ৰা সীলক্খন্ধাদিকে এসন্তি গৰেসন্তীতি মহেসিনো, বুদ্ধাদযো অরিযা. তেহি অনুযাতো পটিপন্নো.
যথা বুদ্ধেন দেসিতন্তি যথা অভিঞ্ঞেয্যাদিভাৰেন সম্মাসম্বুদ্ধেন মযা দেসিতং, এৰং যে এতং মগ্গব্রহ্মচরিযং তদত্থং সাসনব্রহ্মচরিযঞ্চ পটিপজ্জন্তি. তে দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকপরমত্থেহি যথারহং অনুসাসন্তস্স সত্থু ময্হং সাসনকারিনো ওৰাদপ্পটিকরা সকলস্স ৰট্টদুক্খস্স অন্তং পরিযন্তং অপ্পৰত্তিং করিস্সন্তি, দুক্খস্স ৰা অন্তং নিব্বানং সচ্ছিকরিস্সন্তীতি.
ব্রহ্মচরিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. কুহসুত্তৰণ্ণনা
২৬. ছট্ঠে কুহকাতি সামন্তজপ্পনাদিনা কুহনৰত্থুনা কুহকা, অসন্তগুণসম্ভাৰনিচ্ছায কোহঞ্ঞং কত্ৰা পরেসং ৰিদ্ধংসকাতি অত্থো. থদ্ধাতি ‘‘কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৰুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতী’’তি (অ. নি. ৩.২৫, ২৭) এৰং ৰুত্তেন কোধেন চ, ‘‘দুব্বচো হোতি দোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অক্খমো অপ্পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনি’’ন্তি (ম. নি. ১.১৮১; পারা. ৪২৬). এৰং ৰুত্তেন দোৰচস্সেন চ, ‘‘জাতিমদো, গোত্তমদো, লাভমদো, আরোগ্যমদো, যোব্বনমদো, জীৰিতমদো’’তি (ৰিভ. ৮৩২) এৰং ৰুত্তজাতিমদাদিভেদেন মানেন চ গরুকাতব্বেসু গরূসুপি নিপচ্চকারং অকত্ৰা অযোসলাকং গিলিত্ৰা ঠিতা ৰিয অনোনতা হুত্ৰা ৰিচরণকা. তেনাহ ‘‘কোধেন চা’’তিআদি.
উপলাপকাতি মিচ্ছাজীৰৰসেন কুলসঙ্গণ্হকা. লপাতি পচ্চযত্থং পযুত্তৰাচাৰসেন নিপ্পেসিকতাৰসেন লপকাতি অত্থো. সিঙ্গন্তি সিঙ্গারং. তঞ্হি কুসলস্স ৰিজ্ঝনতো সুট্ঠু আসেৰিততায সীসে পরিক্খিত্তং সুনিব্বত্তং ৰিসাণং ৰিয থিরত্তা চ সিঙ্গং ৰিযাতি সিঙ্গং, নাগরিকভাৰসঙ্খাতস্স কিলেসসিঙ্গস্সেতং নামং. সিঙ্গারভাৰো সিঙ্গারতা, সিঙ্গারকরণকআকারো ৰা. চাতুরভাৰো চাতুরতা. তথা চাতুরিযং. পরিক্খতভাৰো পরিক্খততা, পরিখণিত্ৰা ঠপিতস্সেৰ দল়্হসিঙ্গারস্সেতং নামং. ইতরং তস্সেৰ ৰেৰচনং. এৰং সব্বেহি ৰারেহি কিলেসসিঙ্গারতাৰ কথিতা.
উগ্গতনল়াতি নল়সদিসং তুচ্ছমানং উক্খিপিত্ৰা ৰিচরণকা. তেনাহ ‘‘তুচ্ছমানং উক্খিপিত্ৰা ঠিতা’’তি. যস্মা তে কুহনাদিযোগতো ন সম্মাপটিপন্না, তস্মা ‘‘মম সন্তকা ন হোন্তী’’তি ৰুত্তং. অপগতাতি যদিপি তে মম সাসনে পব্বজিতা, যথানুসিট্ঠং পন অপ্পটিপজ্জনতো অপগতা এৰ ইমস্মা ধম্মৰিনযা, ইতো তে সুৰিদূরে ঠিতাতি দস্সেতি. ৰুত্তঞ্হেতং –
‘‘নভঞ্চ দূরে পথৰী চ দূরে,
পারং সমুদ্দস্স তদাহু দূরে;
ততো হৰে দূরতরং ৰদন্তি,
সতঞ্চ ধম্মো অসতঞ্চ রাজা’’তি. (জা. ২.২১.৪১৪);
সব্বত্থ পত্থটতায ৰেপুল্লং পাপুণন্তীতি সব্বত্থ পত্থটভাৰেন সীলাদিধম্মক্খন্ধপারিপূরিযা ৰেপুল্লং পাপুণন্তি.
কুহসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সন্তুট্ঠিসুত্তৰণ্ণনা
২৭. সত্তমে নিদ্দোসানীতি অৰজ্জরহিতানি আগমনসুদ্ধিতো কাযমণ্ডনাদিকিলেসৰত্থুভাৰাভাৰতো চ. তত্থ সুলভতায পরিযেসনদুক্খস্স অভাৰো দস্সিতো, অপ্পতায পরিহরণদুক্খস্সপি অভাৰো দস্সিতো, অনৰজ্জতায অগরহিতব্বতায ভিক্খুসারুপ্পভাৰো দস্সিতো হোতি. অপ্পতায ৰা পরিত্তাসস্স অৰত্থুতা, সুলভতায গেধাদীনং অৰত্থুতা, অনৰজ্জতায আদীনৰদস্সননিস্সরণপঞ্ঞানং অত্থিতা দস্সিতা হোতি. অপ্পতায ৰা লাভেন ন সোমনস্সং জনযন্তি, অলাভেন ন দোমনস্সং জনযন্তি, অনৰজ্জতায ৰিপ্পটিসারনিমিত্তং অঞ্ঞাণুপেক্খং ন জনযন্তি অৰিপ্পটিসারৰত্থুভাৰতো.
পংসুকূলন্তি সঙ্কারকূটাদীসু যত্থ কত্থচি পংসূনং উপরি ঠিতত্তা অব্ভুগ্গতট্ঠেন পংসুকূলং ৰিযাতি পংসুকূলং, পংসু ৰিয কুচ্ছিতভাৰং উলতি গচ্ছতীতি পংসুকূলন্তি এৰং লদ্ধনামং রথিকাদীসু পতিতনন্তকানি উচ্চিনিত্ৰা কতচীৰরং. রুক্খমূলন্তি ৰিৰেকানুরূপং যং কিঞ্চি রুক্খসমীপং. যং কিঞ্চি মুত্তন্তি যং কিঞ্চি গোমুত্তং. কেচি পনেত্থ ‘‘গোমুত্তপরিভাৰিতহরীতকখণ্ডং পূতিমুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. ‘‘পূতিভাৰেন আপণাদিতো ৰিস্সট্ঠং ছড্ডিতং অপরিগ্গহিতং যং কিঞ্চি ভেসজ্জং পূতিমুত্তন্তি অধিপ্পেত’’ন্তি অপরে.
যতো খোতি পচ্চত্তে নিস্সক্কৰচনং, যং খোতি ৰুত্তং হোতি. তেন তুট্ঠো হোতীতি ৰুত্তকিরিযং পরামসতি. তুট্ঠোতি সন্তুট্ঠো. ইদমস্সাহন্তি য্ৰাযং চতুব্বিধেন যথাৰুত্তেন পচ্চযেন অপ্পেন সুলভেন সন্তোসো, ইদং ইমস্স ভিক্খুনো সীলসংৰরাদীসু অঞ্ঞতরং একং সামঞ্ঞঙ্গং সমণভাৰকারণন্তি অহং ৰদামি. সন্তুট্ঠস্স হি চতুপারিসুদ্ধিসীলং পরিপুণ্ণং হোতি, সমথৰিপস্সনা চ ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি. অথ ৰা সামঞ্ঞং নাম অরিযমগ্গো, তস্স সঙ্খেপতো দ্ৰে অঙ্গা বাহিরং অজ্ঝত্তিকন্তি. তত্থ বাহিরং সপ্পুরিসূপনিস্সযো সদ্ধম্মস্সৰনঞ্চ. অজ্ঝত্তিকং পন যোনিসোমনসিকারো ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি চ. তেসু যস্মা যথারহং ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তিভূতা তস্স মূলভূতা চেতে ধম্মা, যদিদং অপ্পিচ্ছতা সন্তুট্ঠিতা পৰিৰিত্ততা অসংসট্ঠতা আরদ্ধৰীরিযতাতি এৰমাদযো, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ইদমস্সাহং অঞ্ঞতরং সামঞ্ঞঙ্গন্তি ৰদামী’’তি.
সেনাসনমারব্ভাতি ৰিহারাদিং মঞ্চপীঠাদিঞ্চ সেনাসনং নিস্সায. চীৰরং পানভোজনন্তি নিৰাসনাদিচীৰরং অম্বপানকাদিপানং খাদনীযভোজনীযাদিভুঞ্জিতব্বৰত্থুঞ্চ আরব্ভাতি সম্বন্ধো. ৰিঘাতোতি ৰিঘাতভাৰো, চিত্তস্স দুক্খং ন হোতীতি যোজনা. অযঞ্হেত্থ সঙ্খেপত্থো – ‘‘অমুকস্মিং নাম আৰাসে পচ্চযা সুলভা’’তি লভিতব্বট্ঠানগমনেন ৰা ‘‘ময্হং পাপুণাতি, ন তুয্হ’’ন্তি ৰিৰাদাপজ্জনেন ৰা নৰকম্মকরণাদিৰসেন ৰা সেনাসনাদীনি পরিযেসন্তানং অসন্তুট্ঠানং ইচ্ছিতালাভাদিনা যো ৰিঘাতো চিত্তস্স হোতি, সো তত্থ সন্তুট্ঠস্স ন হোতি. দিসা নপ্পটিহঞ্ঞতীতি সন্তুট্ঠিযা চাতুদ্দিসভাৰেন দিসা ন পটিহনতি. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি, সন্তুস্সমানো ইতরীতরেনা’’তি (সু. নি. ৪২).
সমণধম্মস্স অনুলোমাতি সমণধম্মস্স সমথৰিপস্সনাভাৰনায, অরিযমগ্গস্সেৰ ৰা অনুচ্ছৰিকা অপ্পিচ্ছতাদযো. তুট্ঠচিত্তস্স ভিক্খুনোতি তুট্ঠচিত্তেন ভিক্খুনা. অধিগ্গহিতা হোন্তীতি পটিপক্খধম্মে অভিভৰিত্ৰা গহিতা হোন্তি. অন্তোগতাতি অব্ভন্তরগতা. ন পরিবাহিরাতি ন বাহিরা কতা.
সন্তুট্ঠিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অরিযৰংসসুত্তৰণ্ণনা
২৮. অট্ঠমে ৰংস-সদ্দো ‘‘পিট্ঠিৰংসং অতিক্কমিত্ৰা নিসীদতী’’তিআদীসু দ্ৰিন্নং গোপানসীনং সন্ধানট্ঠানে ঠপেতব্বদণ্ডকে আগতো.
‘‘ৰংসো ৰিসালো চ যথা ৰিসত্তো,
পুত্তেসু দারেসু চ যা অপেক্খা;
ৰংসক্কল়ীরোৰ অসজ্জমানো,
একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি. –
আদীসু কট্ঠকে. ‘‘ভেরিসদ্দো মুদিঙ্গসদ্দো ৰংসতালসদ্দো’’তিআদীসু তূরিযৰিসেসে, ৰেণূতিপি ৰুচ্চতি. ‘‘ভিন্নেন পিট্ঠিৰংসেন মতো হত্থী’’তিআদীসু হত্থিআদীনং পিট্ঠিৰেমজ্ঝে পদেসে. ‘‘কুলৰংসং ঠপেস্সামী’’তিআদীসু কুলন্ৰযে. ‘‘ৰংসানুরক্খকো পৰেণীপালকো’’তিআদীসু গুণানুপুব্বিযং গুণানং পবন্ধপ্পৰত্তিযং. ইধ পন চতুপচ্চযসন্তোসভাৰনারামতাসঙ্খাতগুণানং পবন্ধে দট্ঠব্বো. তস্স পন ৰংসস্স কুলন্ৰযং গুণন্ৰযঞ্চ নিদস্সনৰসেন দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ খত্তিযৰংসোতি খত্তিযকুলৰংসো. এস নযো সেসপদেসুপি. সমণৰংসো পন সমণতন্তি সমণপৰেণী. মূলগন্ধাদীনন্তি আদি-সদ্দেন যথা সারগন্ধাদীনং সঙ্গহো, এৰমেত্থ গোরসাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো, দুতিযেন পন আদি-সদেন কাসিকৰত্থসপ্পিমণ্ডাদীনং.
অরিয-সদ্দো অমিলক্খেসুপি মনুস্সেসু পৰত্ততি, যেসং নিৰসনট্ঠানং অরিযং আযতনন্তি ৰুচ্চতি. যথাহ ‘‘যাৰতা, আনন্দ, অরিযং আযতন’’ন্তি (দী. নি. ২.১৫২; উদা. ৭৬). লোকিযসাধুজনেসুপি ‘‘যে হি ৰো অরিযা পরিসুদ্ধকাযসমাচারা, তেসং অহং অঞ্ঞতরো’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৫). ইধ পন যে ‘‘আরকা কিলেসেহী’’তিআদিনা লদ্ধনিব্বচনা পটিৰিদ্ধঅরিযসচ্চা, তে এৰ অধিপ্পেতাতি দস্সেতুং ‘‘কে পন তে অরিযা’’তি পুচ্ছং কত্ৰা ‘‘অরিযা ৰুচ্চন্তী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যে মহাপণিধানকপ্পতো পট্ঠায যাৰাযং কপ্পো, এত্থন্তরে উপ্পন্না সম্মাসম্বুদ্ধা. তে তাৰ সরূপতো দস্সেত্ৰা তদঞ্ঞেপি সম্মাসম্বুদ্ধে পচ্চেকবুদ্ধে বুদ্ধসাৰকে চ সঙ্গহেত্ৰা অনৰসেসতো অরিযে দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যাৰ সাসনং অন্তরধাযতি, তাৰ সত্থা ধরতি এৰ নামাতি ইমমেৰ ভগৰন্তং. যে চেতরহি বুদ্ধসাৰকা, তে চ সন্ধায পচ্চুপ্পন্নগ্গহণং. তস্মিং তস্মিং কালে তে তে পচ্চুপ্পন্নাতি চে, অতীতানাগতগ্গহণং ন কত্তব্বং সিযা.
ইদানি যথা ভগৰা ‘‘ধম্মং ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেস্সামি, যদিদং ছ ছক্কানী’’তি ছছক্কদেসনায (ম. নি. ৩.৪২০) অট্ঠহি পদেহি ৰণ্ণং অভাসি. এৰং মহাঅরিযৰংসদেসনায অরিযানং ৰংসং ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, অরিযৰংসা অগ্গঞ্ঞা রত্তঞ্ঞা ৰংসঞ্ঞা পোরাণা, অসংকিণ্ণা অসংকিণ্ণপুব্বা ন সংকীযন্তি ন সংকীযিস্সন্তি, অপ্পটিকুট্ঠা সমণেহি ব্রাহ্মণেহি ৰিঞ্ঞূহী’’তি যেহি নৰহি পদেহি ৰণ্ণং অভাসি, তানি তাৰ আনেত্ৰা থোমনাৰসেনেৰ ৰণ্ণেন্তো ‘‘তে খো পনেতে’’তিআদিমাহ. অগ্গাতি জানিতব্বা সব্বৰংসেহি সেট্ঠভাৰতো সেট্ঠভাৰসাধনতো চ.
রত্তঞ্ঞা চিররত্তাতি জানিতব্বা রত্তঞ্ঞূহি বুদ্ধাদীহি তেহি চ তথা অনুট্ঠিতত্তা. ৰংসাতি জানিতব্বাতি বুদ্ধাদীনং অরিযানং ৰংসাতি জানিতব্বা. পোরাণাতি পুরাতনা. ন অধুনপ্পত্তিকাতি ন অধুনাতনা. অৰিকিণ্ণাতি ন খিত্তা ন ছড্ডিতা. তেনাহ ‘‘অনপনীতা’’তি. ন অপনীতপুব্বাতি ন ছড্ডিতপুব্বা, তিস্সন্নম্পি সিক্খানং পরিপূরণূপাযভাৰতো ন পরিচ্চত্তপুব্বা. ততো এৰ ইদানিপি ন অপনীযন্তি, অনাগতেপি ন অপনীযিস্সন্তিযেৰ. ধম্মসভাৰস্স ৰিজাননেন ৰিঞ্ঞূ. সমিতপাপা সমণা চেৰ বাহিতপাপা ব্রাহ্মণা চ. তেহি অপ্পটিকুট্ঠা অপ্পটিক্খিত্তা. যে হি ন পটিক্কোসিতব্বা, তে অনিন্দিতব্বা. অগরহিতব্বা অপরিচ্চজিতব্বতায অপ্পটিক্খিপিতব্বা হোন্তীতি.
সন্তুট্ঠোতি এত্থ যথাধিপ্পেতসন্তোসমেৰ দস্সেন্তেন পচ্চযসন্তোসৰসেন সন্তুট্ঠোতি ৰুত্তং, ঝানৰিপস্সনাদিৰসেনপি ইধ ভিক্খুনো সন্তুট্ঠতা হোতীতি. ইতরীতরেনাতি ইতরেন ইতরেন. ইতরসদ্দো অনিযমৰচনো দ্ৰিক্খত্তুং ৰুচ্চমানো যং-কিঞ্চিসদ্দেহি সমানত্থো হোতীতি ৰুত্তং ‘‘যেন কেনচী’’তি. স্ৰাযং অনিযমৰাচিতায এৰ যথা থূলাদীনং অঞ্ঞতরৰচনো, এৰং যথালদ্ধাদীনম্পি অঞ্ঞতরৰচনোতি. তত্থ দুতিযপক্খস্সেৰ ইধ ইচ্ছিতভাৰং দস্সেন্তো ‘‘অথ খো’’তিআদিমাহ. ননু চ যথালদ্ধাদযোপি থূলাদযো এৰ? সচ্চমেতং, তথাপি অত্থি ৰিসেসো. যো হি যথালদ্ধেসু থূলাদীসু সন্তোসো, সো যথালাভসন্তোসোৰ, ন ইতরো. ন হি সো পচ্চযমত্তসন্নিস্সযো ইচ্ছিতো, অথ খো অত্তনো কাযবলসারুপ্পভাৰসন্নিস্সযোপি. থূলদুকাদযো তযোপি চীৰরে লব্ভন্তি, মজ্ঝিমো চতুপচ্চযসাধারণো, পচ্ছিমো পন চীৰরে সেনাসনে চ লব্ভতীতি দট্ঠব্বং. ইমে তযো সন্তোসেতি ইদং সব্বসঙ্গাহিকনযেন ৰুত্তং. যে হি পরতো গিলানপচ্চযং পিণ্ডপাতে এৰ পক্খিপিত্ৰা চীৰরে ৰীসতি, পিণ্ডপাতে পন্নরস, সেনাসনে পন্নরসাতি সমপঞ্ঞাস সন্তোসা ৰুচ্চন্তি, তে সব্বেপি যথারহং ইমেসু এৰ তীসু সন্তোসেসু সঙ্গহং সমোসরণং গচ্ছন্তীতি.
চীৰরং জানিতব্বন্তি ‘‘ইদং নাম চীৰরং কপ্পিয’’ন্তি জাতিতো চীৰরং জানিতব্বং. চীৰরখেত্তন্তি চীৰরস্স উপ্পত্তিক্খেত্তং. পংসুকূলন্তি পংসুকূলচীৰরং, পংসুকূললক্খণপ্পত্তং চীৰরং জানিতব্বন্তি অত্থো. চীৰরসন্তোসোতি চীৰরে লব্ভমানো সব্বো সন্তোসো জানিতব্বো. চীৰরপ্পটিসংযুত্তানি ধুতঙ্গানি জানিতব্বানি, যানি গোপেন্তো চীৰরসন্তোসেন সম্মদেৰ সন্তুট্ঠো হোতীতি. খোমকপ্পাসিককোসেয্যকম্বলসাণভঙ্গানি খোমাদীনি. তত্থ খোমং নাম খোমসুত্তেহি ৰাযিতং খোমপট্টচীৰরং. তথা সেসানিপি. সাণন্তি সাণৰাকসুত্তেহি কতচীৰরং. ভঙ্গন্তি পন খোমসুত্তাদীনি সব্বানি, একচ্চানি ৰা মিস্সেত্ৰা কতচীৰরং. ভঙ্গম্পি ৰাকমযমেৰাতি কেচি. ছাতি গণনপরিচ্ছেদো. যদি এৰং ইতো অঞ্ঞা ৰত্থজাতি নত্থীতি? নো নত্থি. সা পন এতেসং অনুলোমাতি দস্সেতুং ‘‘দুকূলাদীনী’’তিআদি ৰুত্তং. আদি-সদ্দেন পত্তুণ্ণং, সোমারপট্টং, চীনপট্টং, ইদ্ধিজং, দেৰদিন্নন্তি তেসং সঙ্গহো. তত্থ দুকূলং সাণস্স অনুলোমং ৰাকমযত্তা. পত্তুণ্ণদেসে সঞ্জাতৰত্থং পত্তুণ্ণং. ‘‘কোসেয্যৰিসেসো’’তি হি অভিধানকোসে ৰুত্তং. সোমারদেসে চীনদেসে চ জাতৰত্থানি সোমারচীনপট্টানি. পত্তুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৰরং, তং খোমাদীনং অঞ্ঞতরং হোতীতি তেসং এৰ অনুলোমং. দেৰতাহি দিন্নচীৰরং দেৰদিন্নং, তং কপ্পরুক্খে নিব্বত্তং জালিনিযা দেৰকঞ্ঞায অনুরুদ্ধত্থেরস্স দিন্নৰত্থসদিসং, তম্পি খোমাদীনংযেৰ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতরভাৰতো.
ইমানীতি অন্তোগধাৰধারণৰচনং, ইমানি এৰাতি অত্থো. বুদ্ধাদীনং পরিভোগযোগ্গতায কপ্পিযচীৰরানি. ইদানি অৰধারণেন নিৰত্তিতানি একদেসেন দস্সেতুং ‘‘কুসচীর’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ কুসতিণেহি অঞ্ঞেহি ৰা তাদিসেহি তিণেহি কতচীৰরং কুসচীরং. অক্কৰাকাদীহি ৰাকেহি কতচীৰরং ৰাকচীরং. চতুক্কোণেহি তিকোণেহি ৰা ফলকেহি কতচীৰরং ফলকচীরং. মনুস্সানং কেসেহি কতকম্বলং কেসকম্বলং. চামরিৰালঅস্সৰালাদীহি কতং ৰালকম্বলং. মকচিতন্তূহি ৰাযিতো পোত্থকো. চম্মন্তি মিগচম্মাদি যং কিঞ্চি চম্মং. উলূকপক্খেহি গন্থিত্ৰা কতচীৰরং উলূকপক্খং. ভুজপত্ততচাদিমযং রুক্খদুস্সং. তিরীটকন্তি অত্থো. সুখুমতরাহি লতাহি লতাৰাকেহি ৰা ৰাযিতং লতাদুস্সং. এরকৰাকেহি কতং এরকদুস্সং. তথা কদলিদুস্সং. সুখুমেহি ৰেল়ুৰিলীৰেহি কতং ৰেল়ুদুস্সং. আদি-সদ্দেন ৰক্কলাদীনং সঙ্গহো. অকপ্পিযচীৰরানি তিত্থিযদ্ধজভাৰতো.
অট্ঠন্নং মাতিকানং ৰসেনাতি ‘‘সীমায দেতি, কতিকায দেতী’’তিআদিনা (মহাৰ. ৩৭৯) আগতানং অট্ঠন্নং চীৰরুপ্পত্তিমাতিকানং ৰসেন. চীৰরানং পটিলাভক্খেত্তদস্সনত্থঞ্হি ভগৰতা ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৰে, মাতিকা’’তিআদিনা মাতিকা ঠপিতা. মাতিকাতি হি মাতরো চীৰরুপ্পত্তিজনিকাতি.
সোসানিকন্তি সুসানে পতিতং. পাপণিকন্তি আপণদ্ৰারে পতিতং. রথিযন্তি পুঞ্ঞত্থিকেহি ৰাতপানন্তরেন রথিকায ছড্ডিতচোল়কং. সঙ্কারকূটকন্তি সঙ্কারট্ঠানে ছড্ডিতচোল়কং. সিনানন্তি নহানচোল়কং, যং ভূতৰেজ্জেহি সসীসং নহাযিত্ৰা কালকণ্ণিচোল়ন্তি ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি. তিত্থন্তি তিত্থচোল়ং, সিনানতিত্থে ছড্ডিতপিলোতিকা. অগ্গিদড্ঢন্তি অগ্গিনা দড্ঢপ্পদেসং. তঞ্হি মনুস্সা ছড্ডেন্তি. গোখাযিতাদীনি পাকটানেৰ. তানিপি হি মনুস্সা ছড্ডেন্তি. ধজং উস্সাপেত্ৰাতি নাৰং আরোহন্তেহি ৰা যুদ্ধং পৰিসন্তেহি ৰা ধজযট্ঠিং উস্সাপেত্ৰা, তত্থ বদ্ধং ৰাতেন আনীতং তেহি ছড্ডিতন্তি অধিপ্পাযো.
সাদকভিক্খুনাতি গহপতিচীৰরস্স সাদিযনভিক্খুনা. একমাসমত্তন্তি চীৰরমাসসঞ্ঞিতং একমাসমত্তং ৰিতক্কেতুং ৰট্টতি, ন ততো পরন্তি অধিপ্পাযো. সব্বস্সপি হি তণ্হানিগ্গহত্থা সাসনে পটিপত্তীতি. পংসুকূলিকো অদ্ধমাসেনেৰ করোতি অপরপ্পটিবদ্ধত্তা পটিলাভস্স, ইতরস্স পন পরপ্পটিবদ্ধত্তা মাসমত্তং অনুঞ্ঞাতং. ইদং মাসড্ঢমাসমত্তং…পে… ৰিতক্কসন্তোসো ৰিতক্কেন্তস্স পরিমিতকালিকত্তা. মহাথেরং তত্থ অত্তনো সহাযং ইচ্ছন্তোপি গরুগারৰেন ‘‘গামদ্ৰারং, ভন্তে, গমিস্সামি’’ইচ্চেৰাহ. থেরোপি তস্স অজ্ঝাসযং ঞত্ৰা ‘‘অহম্পাৰুসো, গমিস্সামী’’তি আহ. ‘‘ইমস্স ভিক্খুনো ৰিতক্কস্স অৰসরো মা হোতূ’’তি পঞ্হং পুচ্ছমানো গামং পাৰিসি. উচ্চারপলিবুদ্ধোতি উচ্চারেন পীল়িতো. তদা ভগৰতো দুক্করকিরিযানুস্সরণমুখেন তথাগতে উপ্পন্নস্স পীতিসোমনস্সৰেগস্স বলৰভাৰেন কিলেসানং ৰিক্খম্ভিতত্তা তস্মিংযেৰ…পে… তীণি ফলানি পত্তো.
কত্থ লভিস্সামীতি চিন্তনাপি লাভাসাপুব্বিকাতি তথা ‘‘অচিন্তেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. ‘‘সুন্দরং লভিস্সামি, মনাপং লভিস্সামী’’তিএৰমাদিচিন্তনায কা নাম কথা, কথং পন গন্তব্বন্তি আহ ‘‘কম্মট্ঠানসীসেনেৰ গমন’’ন্তি. তেন চীৰরং পটিচ্চ কিঞ্চিপি ন চিন্তেতব্বমেৰাতি দস্সেতি. অপেসলো অপ্পতিরূপাযপি পরিযেসনায পচ্চযো ভৰেয্যাতি ‘‘পেসলং ভিক্খুং গহেত্ৰা’’তি ৰুত্তং. আহরিযমানন্তি সুসানাদীসু পতিতং ৰত্থং ‘‘ইমে ভিক্খূ পংসুকূলপরিযেসনং চরন্তী’’তি ঞত্ৰা কেনচি পুরিসেন ততো আনীযমানং. এৰং লদ্ধং গণ্হন্তস্সপীতি এৰং পটিলাভসন্তোসং অকোপেত্ৰা লদ্ধং গণ্হন্তস্সপি. অত্তনোপহোনকমত্তেনেৰাতি যথালদ্ধানং পংসুকূলানং একপট্টদুপট্টানং অত্থায অত্তনো পহোনকপ্পমাণেনেৰ. অৰধারণেন উপরি পচ্চাসং নিৰত্তেতি. গামে ভিক্খায আহিণ্ডন্তেন সপদানচারিনা ৰিয দ্ৰারপ্পটিপাটিযা চরণং লোলুপ্পৰিৰজ্জনং নাম লোলুপ্পস্স দূরসমুস্সারিতত্তা.
যাপেতুন্তি অত্তভাৰং পৰত্তেতুং. ধোৰনুপগেনাতি ধোৰনযোগ্গেন. পণ্ণানীতি অম্বজম্বাদিপণ্ণানি. অকোপেত্ৰাতি সন্তোসং অকোপেত্ৰা. পহোনকনীহারেনেৰাতি অন্তরৰাসকাদীসু যং কাতুকামো, তস্স পহোনকনিযামেনেৰ যথালদ্ধং থূলসুখুমাদিং গহেত্ৰা করণং. তিমণ্ডলপ্পটিচ্ছাদনমত্তস্সেৰাতি নিৰাসনং চে নাভিমণ্ডলং, জাণুমণ্ডলং, ইতরঞ্চে গলৰাটমণ্ডলং, জাণুমণ্ডলন্তি তিমণ্ডলপ্পটিচ্ছাদনমত্তস্সেৰ করণং. তং পন অত্থতো তিণ্ণং চীৰরানং হেট্ঠিমন্তেন ৰুত্তপরিমাণংযেৰ হোতি. অৰিচারেত্ৰা ন ৰিচারেত্ৰা.
কুসিবন্ধনকালেতি মণ্ডলানি যোজেত্ৰা সিব্বনকালে. সত্ত ৰারেতি সত্ত সিব্বনৰারে. কপ্পবিন্দুঅপদেসেন কস্সচি ৰিকারস্স অকরণং কপ্পসন্তোসো.
সীতপ্পটিঘাতনাদি অত্থাপত্তিতো সিজ্ঝতীতি মুখ্যমেৰ চীৰরপরিভোগে পযোজনং দস্সেতুং ‘‘হিরিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনমত্তৰসেনা’’তি ৰুত্তং. তেনাহ ভগৰা ‘‘যাৰদেৰ হিরিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনত্থ’’ন্তি (ম. নি. ১.২৩; অ. নি. ৬.৫৮; মহানি. ২০৬). ৰট্টতি, ন তাৰতা সন্তোসো কুপ্পতি সম্ভারানং দক্খিণেয্যানং অলাভতো. সারণীযধম্মে ঠত্ৰাতি সীলৰন্তেহি ভিক্খূহি সাধারণভোগিভাৰে ঠত্ৰা. ইতীতিআদিনা পঠমস্সেৰ অরিযৰংসস্স পংসুকূলিকঙ্গতেচীৰরিকঙ্গানং তেসঞ্চস্স পচ্চযতং দস্সেন্তো ‘‘ইতি ইমে ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমুট্ঠাপকা উপত্থম্ভকা চা’’তি দীপেতি. এস নযো ইতো পরেসু.
সন্তুট্ঠো হোতি ৰণ্ণৰাদীতি এত্থ চতুক্কোটিকং সম্ভৰতি. তত্থ চতুত্থোযেৰ পক্খো ৰণ্ণিতথোমিতোতি তথা দেসনা কতা. একো সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৰণ্ণং ন কথেতি সেয্যথাপি থেরো নাল়কো. একো ন সন্তুট্ঠো হোতি, সন্তোসস্স ৰণ্ণং কথেতি সেয্যথাপি উপনন্দো সক্যপুত্তো. একো নেৰ সন্তুট্ঠো হোতি, ন সন্তোসস্স ৰণ্ণং কথেতি সেয্যথাপি থেরো লাল়ুদাযি. একো সন্তুট্ঠো চেৰ হোতি, সন্তোসস্স চ ৰণ্ণং কথেতি সেয্যথাপি থেরো মহাকস্সপো.
অনেসনন্তি অযুত্তং এসনং. তেনাহ ‘‘অপ্পতিরূপ’’ন্তি, সাসনে ঠিতানং অপ্পতিরূপং অযোগ্গং. কোহঞ্ঞং করোন্তোতি চীৰরুপ্পাদননিমিত্তং পরেসং কুহনং ৰিম্হাপনং করোন্তো. উত্তসতীতি তণ্হাসন্তাসেন উপরূপরি তসতি. পরিতস্সতীতি পরিতো তস্সতি. যথা সব্বে কাযৰচিপ্পযোগা তদত্থা এৰ জাযন্তি, এৰং সব্বভাগেহি তসতি. গধিতং ৰুচ্চতি গিদ্ধো, সো চেত্থ অভিজ্ঝালক্খণো অধিপ্পেতো. গধিতং এতস্স নত্থীতি অগধিতোতি আহ ‘‘ৰিগতলোভগিদ্ধো’’তি. মুচ্ছন্তি তণ্হাৰসেন মুয্হনং. তস্স সমুস্সযস্স অধিগতং অনাপন্নো অনুপগতো. অনোত্থতো অনজ্ঝোত্থতো. অপরিযোনদ্ধোতি তণ্হচ্ছদনেন অচ্ছাদিতো. আদীনৰং পস্সমানোতি দিট্ঠধম্মিকং সম্পরাযিকঞ্চ দোসং পস্সন্তো. গধিতপরিভোগতো নিস্সরতি এতেনাতি নিস্সরণং, ইদমট্ঠিকতা. তং পজানাতীতি নিস্সরণপঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘যাৰদেৰ…পে… জানন্তো’’তি.
নেৰত্তানুক্কংসেতীতি অত্তানং নেৰ উক্কংসেতি ন উক্খিপতি ন উক্কট্ঠতো দহতি. অহন্তিআদি উক্কংসনাকারদস্সনং. ন ৰম্ভেতি ন হীল়েতি ন নিহীনতো দহতি. তস্মিং চীৰরসন্তোসেতি তস্মিং যথাৰুত্তে ৰীসতিৰিধে চীৰরসন্তোসে. কামঞ্চেত্থ ৰুত্তপ্পকারসন্তোসগ্গহণেনেৰ চীৰরহেতু অনেসনাপজ্জনাদিপি গহিতমেৰ তস্মিং সতি তস্স ভাৰতো, অসতি চ অভাৰতো. ৰণ্ণৰাদিতাঅত্তুক্কংসনপরৰম্ভনানি পন গহিতানি ন হোন্তীতি ‘‘ৰণ্ণৰাদাদীসু ৰা’’তি ৰিকপ্পো ৰুত্তো. এত্থ চ দক্খোতিআদি যেসং ধম্মানং ৰসেনস্স যথাৰুত্তসন্তোসাদী ইজ্ঝন্তি, তংদস্সনং. তত্থ দক্খোতি ইমিনা তেসং সমুট্ঠাপনপঞ্ঞং দস্সেতি. অনলসোতি ইমিনা পগ্গণ্হনৰীরিযং, সম্পজানোতি ইমিনা পারিহারিযপঞ্ঞং, পটিস্সতোতি ইমিনা তত্থ অসম্মোসৰুত্তিং দস্সেতি.
পিণ্ডপাতো জানিতব্বোতি পভেদতো পিণ্ডপাতো জানিতব্বো. পিণ্ডপাতক্খেত্তন্তি পিণ্ডপাতস্স উপ্পত্তিট্ঠানং. পিণ্ডপাতসন্তোসো জানিতব্বোতি পিণ্ডপাতসন্তোসপ্পভেদো জানিতব্বো. ইধ ভেসজ্জম্পি পিণ্ডপাতগতিকমেৰ. আহরিতব্বতো হি সপ্পিআদীনম্পি গহণং কতং.