৯-১০. তণ্হাসুত্তাদিৰণ্ণনা

১৯৯-২০০. নৰমে তযো ভৰে অজ্ঝোত্থরিত্ৰা ঠিতং ‘‘অজ্ঝত্তিকস্স উপাদায অট্ঠারস তণ্হাৰিচরিতানী’’তিআদিনা ৰুত্তং তং তং অত্তনো কোট্ঠাসভূতং জালমেতিস্সা অত্থীতি জালিনী. তেনাহ ‘‘তযো ৰা ভৰে’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ভৰে, আরম্মণে ৰা. অপিচাতিআদিনা নিদ্দেসনযেন ৰিসত্তিকাপদস্স অত্থং দস্সেন্তো নিদ্দেসপাল়িযা একদেসং দস্সেতি ‘‘ৰিসমূলা’’তিআদিনা. অযঞ্হেত্থ নিদ্দেসপাল়ি (মহানি. ৩; চূল়নি. মেত্তগূমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো ২২, খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেসো ১২৪) –

‘‘ৰিসত্তিকাতি কেনট্ঠেন ৰিসত্তিকা? ৰিসতাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসটাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসালাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসক্কতীতি ৰিসত্তিকা, ৰিসংহরতীতি ৰিসত্তিকা, ৰিসংৰাদিকাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসমূলাতি ৰিসত্তিকা, ৰিসফলাতি ৰিসত্তিকা. ৰিসপরিভোগাতি ৰিসত্তিকা. ৰিসালা ৰা পন সা তণ্হা রূপে সদ্দে গন্ধে রসে ফোট্ঠব্বে কুলে গণে আৰাসে লাভে যসে পসংসায সুখে চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারে কামধাতুযা রূপধাতুযা অরূপধাতুযা কামভৰে রূপভৰে অরূপভৰে সঞ্ঞিভৰে অসঞ্ঞিভৰে নেৰসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিভৰে একৰোকারভৰে চতুৰোকারভৰে পঞ্চৰোকারভৰে অতীতে অনাগতে পচ্চুপ্পন্নে দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতব্বেসু ৰিসটা ৰিত্থতাতি ৰিসত্তিকা’’তি.

তত্থ (মহানি. অট্ঠ. ৩; সং. নি. টী. ১.১.১ ওঘতরণসুত্তৰণ্ণনা) ৰিসতাতি ৰিত্থতা রূপাদীসু তেভূমকধম্মব্যাপনৰসেন. ৰিসটাতি পুরিমৰচনমেৰ ত-কারস্স ট-কারং কত্ৰা ৰুত্তং. ৰিসালাতি ৰিপুলা. ৰিসক্কতীতি পরিসহতি. রত্তো হি রাগৰত্থুনা পরেন তাল়িযমানোপি সহতি, ৰিপ্ফন্দনং ৰা ‘‘ৰিসক্কন’’ন্তি ৰদন্তি. ৰিসংহরতীতি তথা তথা কামেসু আনিসংসং দস্সেন্তী ৰিৰিধেহি আকারেহি নেক্খম্মাভিমুখপ্পৰত্তিতো চিত্তং সংহরতি সংখিপতি. ৰিসং ৰা দুক্খং, তং হরতি উপনেতীতি অত্থো. অনিচ্চাদিং নিচ্চাদিতো গণ্হন্তী ৰিসংৰাদিকা হোতি. দুক্খনিব্বত্তকস্স কম্মস্স হেতুভাৰতো ৰিসমূলা, ৰিসং ৰা দুক্খদুক্খাদিভূতা ৰেদনা মূলং এতিস্সাতি ৰিসমূলা. দুক্খসমুদযত্তা ৰিসং ফলং এতিস্সাতি ৰিসফলা. তণ্হায রূপাদিকস্স দুক্খস্স পরিভোগো হোতি, ন অমতস্সাতি সা ৰিসপরিভোগা ৰুত্তা. সব্বত্থ নিরুত্তিৰসেন পদসিদ্ধি ৰেদিতব্বা. যো পনেত্থ পধানো অত্থো, তং দস্সেতুং পুন ‘‘ৰিসটা ৰা পনা’’তিআদি ৰুত্তং.

তন্তং ৰুচ্চতি (দী. নি. টী. ২.৯৫ অপসাদনাৰণ্ণনা; সং. নি. টী. ২.২.৬০) ৰত্থৰিননত্থং তন্তৰাযেহি দণ্ডকে আসঞ্চিত্ৰা পসারিতসুত্তৰট্টি ‘‘তনীযতী’’তি কত্ৰা, তং পন সুত্তং সন্তানাকুলতায নিদস্সনভাৰেন আকুলমেৰ গহিতন্তি আহ ‘‘তন্তং ৰিয আকুলজাতো’’তি. সঙ্খেপতো ৰুত্তমত্থং ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘যথা নামা’’তিআদি ৰুত্তং. সমানেতুন্তি পুব্বেনাপরং সমং কত্ৰা আনেতুং, অৰিসমং উজুং কাতুন্তি অত্থো. তন্তমেৰ ৰা আকুলং তন্তাকুলং, তন্তাকুলং ৰিয জাতো ভূতোতি তন্তাকুলকজাতো. ৰিননতো গুলাতি ইত্থিলিঙ্গৰসেন লদ্ধনামস্স তন্তৰাযস্স গুণ্ঠিকং নাম আকুলভাৰেন অগ্গতো ৰা মূলতো ৰা দুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ খলিবদ্ধতন্তসুত্তন্তি আহ ‘‘গুলাগুণ্ঠিকং ৰুচ্চতি পেসকারকঞ্জিযসুত্ত’’ন্তি.

সকুণিকাতি পটপদসকুণিকা. সা হি রুক্খসাখাসু ওলম্বনকুটৰা হোতি. তঞ্হি সা কুটৰং ততো ততো তিণহীরাদিকে আনেত্ৰা তথা ৰিনতি, যথা তে পেসকারকঞ্জিযসুত্তং ৰিয অগ্গেন ৰা অগ্গং, মূলেন ৰা মূলং সমানেতুং ৰিৰেচেতুং ৰা ন সক্কা. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. তদুভযম্পি ‘‘গুলাগুণ্ঠিক’’ন্তি ৰুত্তং কঞ্জিযসুত্তং কুলাৰকঞ্চ. পুরিমনযেনেৰাতি ‘‘এৰমেৰ সত্তা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেনেৰ. কামং মুঞ্জপব্বজতিণানি যথাজাতানিপি দীঘভাৰেন পতিত্ৰা অরঞ্ঞট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিনন্ধিত্ৰা আকুলব্যাকুলানি হুত্ৰা তিট্ঠন্তি, তানি পন ন তথা দুব্বিৰেচিযানি যথা রজ্জুভূতানীতি দস্সেতুং ‘‘যথা তানী’’তিআদি ৰুত্তং. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ.

অপাযাতি অৰড্ঢিকা, সুখেন, সুখহেতুনা ৰা ৰিরহিতাতি অত্থো. দুক্খস্স গতিভাৰতোতি আপাযিকস্স দুক্খস্স পৰত্তিট্ঠানভাৰতো. সুখসমুস্সযতোতি অব্ভুদযতো. ৰিনিপতিতত্তাতি ৰিরূপং নিপাতত্তা, যথা তেনত্তভাৰেন সুখসমুস্সযো ন হোতি, এৰং নিপতিতত্তা. ইতরোতি সংসারো. ননু ‘‘অপায’’ন্তিআদিনা ৰুত্তোপি সংসারো এৰাতি? সচ্চমেতং, নিরযাদীনং পন অধিমত্তদুক্খভাৰদস্সনত্থং অপাযাদিগ্গহণং. গোবলীবদ্দঞাযেনাযমত্থো ৰেদিতব্বো.

খন্ধানঞ্চ পটিপাটীতি পঞ্চন্নং খন্ধানং হেতুফলভাৰেন অপরাপরপ্পৰত্তি. অব্বোচ্ছিন্নং ৰত্তমানাতি অৰিচ্ছেদেন ৰত্তমানা. তং সব্বম্পীতি তং ‘‘অপায’’ন্তিআদিনা ৰুত্তং সব্বং অপাযদুক্খঞ্চ ৰট্টদুক্খঞ্চ. মহাসমুদ্দে ৰাতক্খিত্তা নাৰা ৰিযাতি ইদং পরিব্ভমনট্ঠানস্স মহন্তদস্সনত্থঞ্চেৰ পরিব্ভমনস্স অনৰট্ঠিততাদস্সনত্থঞ্চ উপমা. যন্তে যুত্তগোণো ৰিযাতি ইদং পন অৰসীভাৰদস্সনত্থঞ্চেৰ দুপ্পমোক্খভাৰদস্সনত্থঞ্চাতি ৰেদিতব্বং.

‘‘সমূহগ্গাহোতি তণ্হামানদিট্ঠীনং সাধারণগ্গাহো’’তি ৰদন্তি, ‘‘ইত্থং এৰং অঞ্ঞথা’’তি পন ৰিসেসং অকত্ৰা গহণং সমূহগ্গাহোতি দট্ঠব্বো. ৰিসেসং অকত্ৰাতি চ অনুপনিধানং সমতো অসমতো চ উপনিধানন্তি ইমং ৰিভাগং অকত্ৰাতি অত্থো. ইত্থন্তি হি অনুপনিধানং কথিতং. এৰং অঞ্ঞথাতি পন সমতো অসমতো চ উপনিধানং. অঞ্ঞং আকারন্তি পরসন্তানগতং আকারং.

অত্থীতি সদা সংৰিজ্জতীতি অত্থো. সীদতীতি নস্সতি. সংসযপরিৰিতক্কৰসেনাতি ‘‘কিং নু খো অহং সিযং, ন সিয’’ন্তি এৰং পরিৰিতক্কৰসেন. পত্থনাকপ্পনৰসেনাতি ‘‘অপি নাম সাধু পনাহং সিয’’ন্তি এৰং পত্থনায কপ্পনৰসেন. সুদ্ধসীসাতি তণ্হামানদিট্ঠীনং সাধারণা সীসা. ‘‘ইত্থং এৰং অঞ্ঞথা’’তি ৰুত্তস্স ৰিসেসস্স অনিস্সিতত্তা ‘‘সুদ্ধসীসা’’তি ৰুত্তা. তত্থ দিট্ঠিসীসেহি দিট্ঠিযা গহিতায তদৰিনাভাৰিনী তণ্হা দস্সিতা, চতূহি সীসেহি দ্ৰাদসহি চ সীসমূলকেহি মানদিট্ঠীহি অযমেৰ তণ্হা দস্সিতাতি আহ ‘‘এৰমেতে…পে… তণ্হাৰিচরিতধম্মা ৰেদিতব্বা’’তি. ননু চ মানদিট্ঠিগ্গাহোপি ইধাধিপ্পেতো, যতো ‘‘তণ্হামানদিট্ঠিৰসেন সমূহগ্গাহো’’তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং, তস্মা কথং তণ্হাৰিচরিতানীতি ইদং ৰচনং? ৰুচ্চতে – দিট্ঠিমানেসুপি তণ্হাৰিচরিতানীতি ৰচনং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিপ্পযোগীনং দিট্ঠিমানানং তণ্হায অৰিপ্পযোগানং তংমূলকত্তা তপ্পধানতায কতন্তি ৰেদিতব্বং. দসমং উত্তানমেৰ.

তণ্হাসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

মহাৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুত্থপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.