(১৬) ১. ইন্দ্রিযৰগ্গো
১-৫. ইন্দ্রিযসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৫১-১৫৫. চতুত্থস্স পঠমাদীনি উত্তানানেৰ.
ইন্দ্রিযসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬-৮. কপ্পসুত্তাদিৰণ্ণনা
১৫৬-১৫৮. ছট্ঠে সংৰট্টনং ৰিনস্সনং সংৰট্টো, সংৰট্টতো উদ্ধং তথা ঠাযী সংৰট্টট্ঠাযী. ৰিৰট্টনং নিব্বত্তনং, ৰড্ঢনং ৰা ৰিৰট্টো. ‘‘তেজোসংৰট্টো, আপোসংৰট্টো, ৰাযোসংৰট্টোতি এৰং সংৰট্টসীমানুক্কমেন সংৰট্টেসু ৰত্তব্বেসু তথা অৰত্ৰা আপোসংৰট্টো, তেজোসংৰট্টো, ৰাযোসংৰট্টোতি ৰচনং সংৰট্টমহাভূতদেসনানুপুব্বিযা’’তি কেচি. ‘‘ভাৰীসংৰট্টানুপুব্বিযা’’তি অপরে. আপেন সংৰট্টো আপোসংৰট্টো. সংৰট্টসীমাতি সংৰট্টনমরিযাদা. সংৰট্টতীতি ৰিনস্সতি. সদাতি সব্বকালং, তীসুপি সংৰট্টকালেসূতি অত্থো. একং বুদ্ধক্খেত্তং ৰিনস্সতীতি এত্থ বুদ্ধক্খেত্তং নাম তিৰিধং হোতি জাতিক্খেত্তং, আণাক্খেত্তং, ৰিসযক্খেত্তঞ্চ.
তত্থ জাতিক্খেত্তং দসসহস্সচক্কৰাল়পরিযন্তং হোতি, তথাগতস্স পটিসন্ধিগ্গহণাদীসু কম্পতি. আণাক্খেত্তং কোটিসতসহস্সচক্কৰাল়পরিযন্তং, যত্থ রতনসুত্তং (খু. পা. ৬.১ আদযো; সু. নি. ২২৪ আদযো) খন্ধপরিত্তং (অ. নি. ৪.৬৭; চূল়ৰ. ২৫১) ধজগ্গপরিত্তং (সং. নি. ১.২৪৯) আটানাটিযপরিত্তং (দী. নি. ৩.২৭৭-২৭৮) মোরপরিত্তন্তি (জা. ১.২.১৭-১৮) ইমেসং পরিত্তানং আনুভাৰো ৰত্ততি. ৰিসযক্খেত্তং অনন্তাপরিমাণং, যং ‘‘যাৰতা ৰা পনাকঙ্খেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) ৰুত্তং. তত্থ যং যং তথাগতো আকঙ্খতি, তং তং জানাতি. এৰমেতেসু তীসু বুদ্ধক্খেত্তেসু একং আণাক্খেত্তং ৰিনস্সতি, তস্মিং পন ৰিনস্সন্তে জাতিক্খেত্তং ৰিনট্ঠমেৰ হোতি, ৰিনস্সন্তঞ্চ একতোৰ ৰিনস্সতি, সণ্ঠহন্তঞ্চ একতোৰ সণ্ঠহতি. সেসমেত্থ ৰিসুদ্ধিমগ্গসংৰণ্ণনাসু (ৰিসুদ্ধি. মহাটী. ২.৪০৪) ৰুত্তনযেনেৰ গহেতব্বং. সত্তমট্ঠমানি উত্তানত্থানেৰ.
কপ্পসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. ভিক্খুনীসুত্তৰণ্ণনা
১৫৯. নৰমে এৰং পৰত্তং পচ্চুপ্পন্নতণ্হং নিস্সাযাতি ‘‘কুদাস্সু নামাহম্পি আসৰানং খযা’’তিআদিনা নযেন অনুত্তরে ৰিমোক্খে পিহং উপ্পাদেন্তস্স উপ্পন্নতণ্হং নিস্সায. কথং পন লোকুত্তরধম্মে আরব্ভ আসা উপ্পজ্জতীতি? ন খো পনেতং এৰং দট্ঠব্বং, ন আরম্মণকরণৰসেন তত্থ পিহা পৰত্ততি অৰিসযত্তা পুগ্গলস্স চ অনধিগতভাৰতো. অনুস্সৰূপলদ্ধে পন অনুত্তরৰিমোক্খে উদ্দিস্স পিহং উপ্পাদেন্তো তত্থ পিহং উপ্পাদেতি নাম. নাকড্ঢতীতি কম্মপথভাৰং অপ্পত্ততায পটিসন্ধিং ন দেতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
ভিক্খুনীসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. সুগতৰিনযসুত্তৰণ্ণনা
১৬০. দসমে ৰল়ঞ্জেন্তীতি সজ্ঝাযন্তি চেৰ ৰাচুগ্গতং করোন্তা ধারেন্তি চ. অৰিগততণ্হতায তং তং পরিক্খারজাতং বহুম্পি আদিযন্তীতি বহুলা, তে এৰ বাহুলিকা যথা ‘‘ৰেনযিকো’’তি (ম. নি. ১.২৪৬; অ. নি. ৮.১১; পারা. ৮). তে পন যস্মা পচ্চযবহুলভাৰা যুত্তপ্পযুত্তা নাম হোন্তি, তস্মা আহ ‘‘পচ্চযবাহুল্লায পটিপন্না’’তি. সিথিলং গণ্হন্তীতি সাথলিকা, সিক্খায আদরগারৰাভাৰেন সিথিলং অদল়্হং গণ্হন্তীতি অত্থো. সিথিলন্তি চ ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো, সিথিল-সদ্দেন ৰা সমানত্থস্স সাথলসদ্দস্স ৰসেন সাথলিকাতি পদসিদ্ধি ৰেদিতব্বা. অৰগমনতোতি অধোগমনতো, ওরম্ভাগিযভাৰতোতি অত্থো. নিব্বীরিযাতি উজ্ঝিতুস্সাহা তদধিগমায আরম্ভম্পি অকুরুমানা.
সুগতৰিনযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইন্দ্রিযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.