(৮) ৩. আনন্দৰগ্গো

১. ছন্নসুত্তৰণ্ণনা

৭২. ততিযস্স পঠমে ছন্নপরিব্বাজকোতি ন নগ্গপরিব্বাজকো. বাহিরকসমযং লুঞ্চিত্ৰা হরন্তোতি বাহিরকানং সমযং নিসেধেত্ৰা আপন্নো.

পঞ্ঞাচক্খুস্স ৰিবন্ধনতো অন্ধং করোতীতি অন্ধকরণোতি আহ ‘‘যস্স রাগো উপ্পজ্জতী’’তিআদি. অচক্খুকরণোতি অসমত্থসমাসোযং ‘‘অসূরিযপস্সানি মুখানী’’তিআদীসু ৰিযাতি আহ ‘‘পঞ্ঞাচক্খুং ন করোতীতি অচক্খুকরণো’’তি. পঞ্ঞানিরোধিকোতি অনুপ্পন্নায লোকিযলোকুত্তরায পঞ্ঞায উপ্পজ্জিতুং ন দেতি, লোকিযপঞ্ঞং পন অট্ঠসমাপত্তিপঞ্চাভিঞ্ঞাৰসেন উপ্পন্নম্পি সমুচ্ছিন্দিত্ৰা খিপতীতি পঞ্ঞানিরোধিকোতি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. অনুপ্পন্নানুপ্পাদউপ্পন্নপরিহানিনিমিত্ততায হি পঞ্ঞং নিরোধেতীতি পঞ্ঞানিরোধিকো. ৰিহনতি ৰিবাধতীতি ৰিঘাতো, দুক্খন্তি আহ ‘‘দুক্খসঙ্খাতস্স ৰিঘাতস্সা’’তি. কিলেসনিব্বানন্তি ইমিনা অসঙ্খতনিব্বানমেৰ ৰদতি. অসঙ্খতঞ্হি নিব্বানং নাম, তং পচ্চক্খং কাতুং ন দেতীতি অনিব্বানসংৰত্তনিকো. লোকুত্তরমিস্সকো কথিতো পুব্বভাগিযস্সপি অরিযমগ্গস্স কথিতত্তা.

ছন্নসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. আজীৰকসুত্তৰণ্ণনা

৭৩. দুতিযে ন অঞ্ঞাতুকামোতি ন আজানিতুকামোযেৰাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পরিগ্গণ্হনত্থং পন আগতো’’তি, পঞ্ঞায পরিচ্ছিন্দিত্ৰা উপপরিক্খিত্ৰা গণ্হনত্থন্তি অত্থো. কারণাপদেসোতি কারণনিদ্দেসো. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

আজীৰকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. মহানামসক্কসুত্তৰণ্ণনা

৭৪. ততিযে গিলানস্স ভাৰো গেলঞ্ঞন্তি আহ ‘‘গিলানভাৰতো’’তি. দীপেতীতি দেসনাক্কমেনেৰ পঞ্ঞাপেতি. পঠমঞ্হি সেখসীলসমাধিপঞ্ঞাযো ৰত্ৰা পচ্ছা অসেখসীলাদীনি ৰদন্তো ইমমত্থং দীপেতি.

মহানামসক্কসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. নিগণ্ঠসুত্তৰণ্ণনা

৭৫. চতুত্থে হংসৰট্টকচ্ছন্নেনাতি হংসৰট্টকপরিচ্ছন্নেন, হংসমণ্ডলাকারেনাতি অত্থো. নত্থি এতস্স পরিসেসন্তি অপরিসেসং. তেনাহ ‘‘অপ্পমত্তকম্পি অসেসেত্ৰা’’তি. অপরিসেসধম্মজাননতো ৰা অপরিসেসসঙ্খাতং ঞাণদস্সনং পটিজানাতীতি এৰম্পেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সততন্তি নিচ্চং. সমিতন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনন্তি আহ ‘‘সততং সমিতন্তি সব্বকালং নিরন্তর’’ন্তি. অথ ৰা নিচ্চট্ঠেন সতত-সদ্দেন অভিণ্হপ্পৰত্তি জোতিতা সিযাতি ‘‘সমিত’’ন্তি ৰুত্তং. তেন নিরন্তরপ্পৰত্তিং দস্সেতীতি আহ ‘‘সব্বকালং নিরন্তর’’ন্তি.

ৰিসুদ্ধিসম্পাপনত্থাযাতি রাগাদীহি মলেহি অভিজ্ঝাৰিসমলোভাদীহি চ উপক্কিলিট্ঠচিত্তানং সত্তানং ৰিসুদ্ধিপাপনত্থায. সমতিক্কমনত্থাযাতি সোকস্স চ পরিদেৰস্স চ পহানত্থায. অত্থং গমনত্থাযাতি কাযিকদুক্খস্স চ চেতসিকদোমনস্সস্স চাতি ইমেসং দ্ৰিন্নং অত্থঙ্গমনায, নিরোধাযাতি অত্থো. ঞাযতি নিচ্ছযেন কমতি নিব্বানং. তং ৰা ঞাযতি পটিৰিজ্ঝতি এতেনাতি ঞাযো, অরিযমগ্গোতি আহ ‘‘মগ্গস্স অধিগমনত্থাযা’’তি. অপচ্চযনিব্বানস্স সচ্ছিকরণত্থাযাতি পচ্চযরহিতত্তা অপচ্চযস্স অসঙ্খতস্স তণ্হাৰানৰিরহিতত্তা নিব্বানন্তি লদ্ধনামস্স অমতস্স সচ্ছিকিরিযায, অত্তপচ্চক্খতাযাতি ৰুত্তং হোতি. ফুসিত্ৰা ফুসিত্ৰাতি পত্ৰা পত্ৰা. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

নিগণ্ঠসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. নিৰেসকসুত্তৰণ্ণনা

৭৬. পঞ্চমে কিচ্চকরণীযেসু সহভাৰট্ঠেন অমা হোন্তীতি অমচ্চা. ‘‘অযং অজ্ঝত্তিকো’’তি এৰং জানন্তি, ঞাযন্তি ৰাতি ঞাতী. সস্সুসসুরপক্খিকাতি সস্সুসসুরা চ তপ্পক্খিকো চ সস্সুসসুরপক্খিকা. লোহিতেন সম্বদ্ধাতি সালোহিতা. পিতুপক্খিকা ৰা ঞাতী, মাতুপক্খিকা সালোহিতা. মাতুপিতুপক্খিকা ৰা ঞাতী, সস্সুসসুরপক্খিকা সালোহিতা. অৰেচ্চ রতনস্স গুণে যাথাৰতো ঞত্ৰা পসাদো অৰেচ্চপ্পসাদো. সো পন যস্মা মগ্গেনাগতত্তা কেনচি অকম্পনীযো চ অপ্পধংসিযো চ হোতি, তস্মা এৰং ৰুত্তং ‘‘অচলপ্পসাদো’’তি. ভাৰঞ্ঞথত্তন্তি সভাৰস্স অঞ্ঞথত্তং.

ৰীসতিযা কোট্ঠাসেসূতি কেসাদিমত্থলুঙ্গপরিযন্তেসু. দ্ৰাদসসু কোট্ঠাসেসূতি পিত্তাদিমুত্তপরিযন্তেসু. চতূসু কোট্ঠাসেসূতি ‘‘যেন চ সন্তপ্পতি, যেন চ জীরীযতি, যেন চ পরিদয্হতি, যেন চ অসিতপীতখাযিতসাযিতং সম্মা পরিণামং গচ্ছতী’’তি (ম. নি. ১.৩০৪) এৰং ৰুত্তেসু চতূসু কোট্ঠাসেসু. ছসু কোট্ঠাসেসূতি ‘‘উদ্ধঙ্গমা ৰাতা, অধোগমা ৰাতা, কুচ্ছিসযা ৰাতা, কোট্ঠাসযা ৰাতা, অঙ্গমঙ্গানুসারিনো ৰাতা, অস্সাসো পস্সাসো’’তি (ম. নি. ২.৩০৫) এৰং ৰুত্তেসু ছসু কোট্ঠাসেসু. ৰিত্থম্ভনং সেসভূতত্তযসন্থম্ভিততাপাদনং, ‘‘উপকীল়ন’’ন্তি একে. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

নিৰেসকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬-৭. পঠমভৰসুত্তাদিৰণ্ণনা

৭৭-৭৮. ছট্ঠে অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণন্তি কম্মসহজাতং ৰিঞ্ঞাণং. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. সত্তমে নত্থি ৰত্তব্বং.

পঠমভৰসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সীলব্বতসুত্তৰণ্ণনা

৭৯. অট্ঠমে দুক্করকারিকানুযোগোতি দুক্করকিরিযায অনুযোগো. উপট্ঠানেন সারন্তি উপট্ঠানাকারেন সারং. ‘‘ইদং ৰর’’ন্তিআদিনা উপট্ঠানাকারং ৰিভাৰেতি. এত্থাতি এতস্মিং সত্থারা পুচ্ছিতে পঞ্হে.

সীলব্বতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. গন্ধজাতসুত্তৰণ্ণনা

৮০. নৰমে মূলে, মূলস্স ৰা গন্ধো মূলগন্ধোতি আহ ‘‘মূলৰত্থুকো গন্ধো’’তি. মূলং ৰত্থু এতস্সাতি মূলৰত্থুকো. ইদানি মূলং গন্ধযোগতো গন্ধোতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘গন্ধসম্পন্নং ৰা মূলমেৰ মূলগন্ধো’’তি আহ. পচ্ছিমোযেৰেত্থ অত্থৰিকপ্পো যুত্ততরোতি দস্সেতুং ‘‘তস্স হি গন্ধো’’তিআদিমাহ. ৰস্সিকপুপ্ফাদীনন্তি সুমনপুপ্ফাদীনং.

গন্ধজাতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. চূল়নিকাসুত্তৰণ্ণনা

৮১. দসমে অরুণৰতিসুত্তন্তঅট্ঠুপ্পত্তিযন্তি ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, রাজা অহোসি অরুণৰা নাম. রঞ্ঞো খো পন, ভিক্খৰে, অরুণৰতো অরুণৰতী নাম রাজধানী অহোসি. অরুণৰতিং খো পন, ভিক্খৰে, রাজধানিং সিখী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো উপনিস্সায ৰিহাসি. সিখিস্স খো পন, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অভিভূসম্ভৰং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং. অথ খো, ভিক্খৰে, সিখী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অভিভুং ভিক্খুং আমন্তেসী’’তিআদিনা ব্রহ্মসংযুত্তে (সং. নি. ১.১৮৫) আগতস্স অরুণৰতিসুত্তন্তস্স অট্ঠুপ্পত্তিযং. অতিপ্পগোতি অতিৰিয পগো, অতিৰিয পাতোতি অত্থো, ন তাৰ কুলেসু ভত্তং নিট্ঠাতীতি ৰুত্তং হোতি.

উজ্ঝাযন্তীতি অৰঝাযন্তি, হেট্ঠা কত্ৰা চিন্তেন্তি, লামকতো চিন্তেন্তি. অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিকুব্বনং কত্ৰাতি ‘‘পকতিৰণ্ণং ৰিজহিত্ৰা নাগৰণ্ণং ৰা দস্সেতি, সুপণ্ণৰণ্ণং ৰা দস্সেতী’’তিআদিনা (পটি. ম. ৩.১৩) নযেন আগতং অনেকপ্পকারং ইদ্ধিৰিকুব্বনং কত্ৰা. সহস্সিলোকধাতুন্তি চক্কৰাল়সহস্সং. গাথাদ্ৰযং অভাসীতি থেরো কির ‘‘কথং দেসিতা খো ধম্মদেসনা সব্বেসং পিযা মনাপা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘সব্বেপি পাসণ্ডা সব্বে দেৰমনুস্সা অত্তনো অত্তনো সমযে পুরিসকারং ৰণ্ণযন্তি, ৰীরিযস্স অৰণ্ণৰাদী নাম নত্থি, ৰীরিযপ্পটিসংযুত্তং কত্ৰা দেসেস্সামি. এৰমস্স ধম্মদেসনা সব্বেসং পিযা ভৰিস্সতি মনাপা’’তি ঞত্ৰা তীসু পিটকেসু ৰিচিনিত্ৰা ‘‘আরম্ভথ নিক্কমথা’’তি (সং. নি. ১.১৮৬) ইদং গাথাদ্ৰযং অভাসি.

কিং আলোকো অযন্তি কস্স নু খো অযং আলোকোতি. ৰিচিনন্তানন্তি চিন্তেন্তানং. সব্বেতি লোকধাতুযং সব্বে দেৰা চ মনুস্সা চ. ওসটায পরিসাযাতি ধম্মস্সৰনত্থং সমোসটায পরিমিতপরিচ্ছিন্নায পরিসায. অত্থোপি নেসং পাকটো অহোসীতি ন কেৰলং তে সদ্দমেৰ অস্সোসুং, অথ খো অত্থোপি তেসং পকতিসৰনূপচারে ৰিয পাকটো অহোসি. তেন সহস্সং লোকধাতুং ৰিঞ্ঞাপেতীতি অধিপ্পাযো.

পরিহরন্তীতি সিনেরুং দক্খিণতো কত্ৰা পরিৰত্তেন্তি. ৰিরোচমানাতি অত্তনো জুতিযা দিব্বমানা, সোভমানা ৰা. তাৰ সহস্সধা লোকোতি যত্তকো চন্দিমসূরিযেহি ওভাসিযমানো লোকধাতুসঙ্খাতো একেকো লোকো, তত্তকেন পমাণেন সহস্সধা লোকো, ইমিনা চক্কৰাল়েন সদ্ধিং চক্কৰাল়সহস্সন্তি অত্থো. কস্মা পনেসা আনীতাতি এসা চূল়নিকা লোকধাতু কস্মা ভগৰতা আনীতা, দেসিতাতি অত্থো. মজ্ঝিমিকায লোকধাতুযা পরিচ্ছেদদস্সনত্থন্তি দ্ৰিসহস্সিলোকধাতুযা পরিমাণদস্সনত্থং.

সহস্সিলোকধাতুযা সহস্সী দ্ৰিসহস্সিলোকধাতু, সা চক্কৰাল়গণনায দসসতসহস্সচক্কৰাল়পরিমাণা. তেনাহ ‘‘সহস্সচক্কৰাল়ানি সহস্সভাগেন গণেত্ৰা’’তিআদি. কম্পনদেৰতূপসঙ্কমনাদিনা জাতচক্কৰাল়েন সহ যোগক্খেমং ঠানং জাতিক্খেত্তং. তত্তকায এৰ জাতিক্খেত্তভাৰো ধম্মতাৰসেনেৰ ৰেদিতব্বো, ‘‘পরিগ্গহৰসেনা’’তি কেচি. সব্বেসম্পি বুদ্ধানং এৰং জাতিক্খেত্তং তন্নিৰাসীনংযেৰ চ দেৰতানং ধম্মাভিসমযোতি ৰদন্তি. পটিসন্ধিগ্গহণাদীনং সত্তন্নংযেৰ গহণং নিদস্সনমত্তং মহাভিনীহারাদিকালেপি তস্স পকম্পনস্স লব্ভনতো.

সহস্সং সহস্সধা কত্ৰা গণিতং মজ্ঝিমিকন্তিআদিনা মজ্ঝিমিকায লোকধাতুযা সহস্সং তিসহস্সিলোকধাতু, সাযেৰ চ মহাসহস্সিলোকধাতূতি দস্সেতি. সরসেনেৰ আণাপৰত্তনং আণাক্খেত্তং, যং একজ্ঝং সংৰট্টতি ৰিৰট্টতি চ. আণা ফরতীতি তন্নিৰাসিদেৰতানং সিরসা সম্পটিচ্ছনেন ৰত্ততি, তঞ্চ খো কেৰলং বুদ্ধানুভাৰেনেৰ, অধিপ্পাযৰসেন চ পন ‘‘যাৰতা পন আকঙ্খেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) ৰচনতো বুদ্ধানং অৰিসযো নাম নত্থি, ৰিসযক্খেত্তস্স পমাণপরিচ্ছেদো নাম নত্থি. ৰিসমোতি সূরিযুগ্গমনাদীনং ৰিসমভাৰতো ৰিসমো. তেনেৰাহ ‘‘একস্মিং ঠানে সূরিযো উগ্গতো হোতী’’তিআদি. সেসমেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.

চূল়নিকাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আনন্দৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.