৭. কথাৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা
৬৮. সত্তমে কথাৰত্থূনীতি কথায পৰত্তিট্ঠানানি. যস্মা তেহি ৰিনা কথা ন পৰত্ততি, তস্মা ‘‘কথাকারণানী’’তি ৰুত্তং. অততি সততি সততং গচ্ছতি পৰত্ততীতি অদ্ধা, কালোতি আহ ‘‘অতীতমদ্ধানং নাম কালোপি ৰত্ততী’’তি. ধম্মপ্পৰত্তিমত্ততায হি পরমত্থতো অৰিজ্জমানোপি কালো তস্সেৰ ধম্মস্স পৰত্তিঅৰত্থাৰিসেসং উপাদায তেনেৰ ৰোহারেন অতীতোতিআদিনা ৰোহরীযতি, অতীতাদিভেদো চ নামাযং নিপ্পরিযাযতো ধম্মানংযেৰ হোতি, ন কালস্সাতি আহ ‘‘খন্ধাপি ৰত্তন্তী’’তি. যথাৰুত্তমত্থং ইতরেসু দ্ৰীসু অতিদিসতি ‘‘অনাগতপচ্চুপ্পন্নেসুপি এসেৰ নযো’’তি. অতীতমদ্ধানন্তিআদীসু চ দ্ৰে পরিযাযা সুত্তন্তপরিযাযো, অভিধম্মপরিযাযো চ. সুত্তন্তপরিযাযেন পটিসন্ধিতো পুব্বে অতীতো অদ্ধা নাম, চুতিতো পচ্ছা অনাগতো অদ্ধা নাম, সহ চুতিপটিসন্ধীতি তদন্তরং পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা নাম. অভিধম্মপরিযাযেন তীসু খণেসু উপ্পাদতো পুব্বে অতীতো অদ্ধা নাম, উপ্পাদতো উদ্ধং অনাগতো অদ্ধা নাম, খণত্তযং পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা নাম. তত্থাযং সুত্তন্তদেসনাতি সুত্তন্তপরিযাযেনেৰ অতীতাদিৰিসযং কথং দস্সেন্তো ‘‘অতীতে কস্সপো নামা’’তিআদিমাহ.
একংসেনেৰ ব্যাকাতব্বো ৰিস্সজ্জেতব্বোতি একংসব্যাকরণীযো. ‘‘চক্খু অনিচ্চ’’ন্তি পঞ্হে উত্তরপদাৰধারণং সন্ধায ‘‘একংসেনেৰ ব্যাকাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং নিচ্চতায লেসস্সপি তত্থ অভাৰতো, পুরিমপদাৰধারণে পন ৰিভজ্জব্যাকরণীযতায. তেনাহ ‘‘অনিচ্চং নাম চক্খূতি পুট্ঠেন পনা’’তিআদি. চক্খুসোতে ৰিসেসত্থসামঞ্ঞত্থানং অসাধারণভাৰতো দ্ৰিন্নং তেসং সদিসচোদনা পটিচ্ছন্নমুখেনেৰ ব্যাকরণীযা পটিক্খেপৰসেন অনুঞ্ঞাতৰসেন চ ৰিস্সজ্জিতব্বতোতি আহ ‘‘যথা চক্খু, তথা সোতং…পে… অযং পটিপুচ্ছাব্যাকরণীযো পঞ্হো’’তি. তং জীৰং তং সরীরন্তি জীৰসরীরানং অনঞ্ঞতাপঞ্হে যস্স যেন অনঞ্ঞতা চোদিতা, সো এৰ পরমত্থতো নুপলব্ভতীতি চ ঝানত্তযস্স মেত্তেয্যতাকিত্তনসদিসোতি অব্যাকাতব্বতায ঠপনীযো ৰুত্তো. এৰরূপো হি পঞ্হো তিধা অৰিস্সজ্জনীযত্তা ব্যাকরণং অকত্ৰা ঠপেতব্বো.
তিট্ঠতি এত্থ ফলং তদাযত্তৰুত্তিতাযাতি ঠানং, কারণন্তি আহ ‘‘কারণাকারণে’’তি. যুত্তেন কারণেনাতি অনুরূপেন কারণেন. পহোতীতি নিগ্গণ্হিতুং সমত্থো হোতি. সস্সতৰাদিভাৰমেৰ দীপেতীতি অত্তনা গহিতে উচ্ছেদৰাদে দোসং দিস্ৰা অত্তনোপি সস্সতৰাদিভাৰমেৰ দীপেতি. পুগ্গলৰাদিম্হীতি ইমিনা ৰচ্ছকুত্তিযৰাদিং দস্সেতি. পঞ্হং পুচ্ছন্তেহি পটিপজ্জিতব্বা পটিপদা পঞ্হপুচ্ছনকানং ৰত্তং.
পটিচরতীতি পটিচ্ছাদনৰসেন চরতি পৰত্ততি. পটিচ্ছাদনত্থো এৰ ৰা চরতিসদ্দো অনেকত্থত্তা ধাতূনন্তি আহ ‘‘পটিচ্ছাদেতী’’তি. অঞ্ঞেনঞ্ঞন্তি পন পটিচ্ছাদনাকারদস্সনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন ৰচনেনা’’তিআদি. তত্থ অঞ্ঞেন ৰচনেনাতি যং চোদকেন চুদিতকস্স দোসৰিভাৰনং ৰচনং ৰুত্তং, তং ততো অঞ্ঞেন ৰচনেন পটিচ্ছাদেতি. যো হি ‘‘আপত্তিং আপন্নোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘কো আপন্নো, কিং আপন্নো, কিস্মিং আপন্নো, কং ভণথ, কিং ভণথা’’তি ৰদতি. ‘‘এৰরূপং কিঞ্চি তযা দিট্ঠ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘ন সুণামী’’তি সোতং ৰা উপনেতি, অযং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরতি নাম. ‘‘কো আপন্নো’’তিআদিনা হি চোদনং অৰিস্সজ্জেত্ৰাৰ ৰিক্খেপাপজ্জনং অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচরণং, বহিদ্ধা কথাপনামনং ৰিস্সজ্জেত্ৰাতি অযমেতেসং ৰিসেসো. তেনেৰাহ ‘‘আগন্তুককথং ওতারেন্তো’’তিআদি. তত্থ অপনামেতীতি ৰিক্খেপেতি. তত্রাতি তস্মিং বহিদ্ধাকথায অপনামনে.
উপনিসীদতি ফলং এত্থাতি কারণং উপনিসা, উপেচ্চ নিস্সযতীতি ৰা উপনিসা, সহ উপনিসাযাতি সউপনিসোতি আহ ‘‘সউপনিস্সযো সপচ্চযো’’তি.
ওহিতসোতোতি অনঞ্ঞৰিহিতত্তা ধম্মস্সৰনায অপনামিতসোতো. ততো এৰ তদত্থং ঠপিতসোতো. কুসলধম্মন্তি অরিযমগ্গো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অরিযমগ্গ’’ন্তি.
কথাৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.