৪. সরভসুত্তৰণ্ণনা

৬৫. চতুত্থে গিজ্ঝা এত্থ সন্তীতি গিজ্ঝং, কূটং. তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো. গিজ্ঝো ৰিযাতি ৰা গিজ্ঝং, কূটং. তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো, পব্বতো. তস্মিং গিজ্ঝকূটে. তেনাহ ‘‘গিজ্ঝা ৰা’’তিআদি. অচিরপক্কন্তোতি এত্থ ন দেসন্তরপক্কমনং অধিপ্পেতং, অথ খো সাসনপক্কমনন্তি দস্সেন্তো ‘‘ইমস্মিং সাসনে পব্বজিত্ৰা’’তিআদিমাহ, তেনেৰ হি ‘‘ইমস্সা ধম্মৰিনযা’’তি ৰুত্তং. লব্ভতীতি লাভো, চতুন্নং পচ্চযানমেতং অধিৰচনং. সক্কচ্চং কাতব্বো দাতব্বোতি সক্কারো. পচ্চযা এৰ হি পণীতপণীতা সুন্দরসুন্দরা অভিসঙ্খরিত্ৰা কতা সক্কারাতি ৰুচ্চন্তি. সক্কারোতি ৰা সুন্দরকারো, পরেহি অত্তনো গারৰকিরিযা পুপ্ফাদীহি ৰা পূজা. লাভো চ সক্কারো চ লাভসক্কারা, তে নট্ঠা পহীনা এতেসন্তি নট্ঠলাভসক্কারা.

মহালাভসক্কারো উপ্পজ্জীতি তদা কির ভগৰতো মহালাভসক্কারো উপ্পজ্জি যথা তং চত্তারো অসঙ্খেয্যে পূরিতদানপারমিসঞ্চযস্স. সব্বদিসাসু হি যমকমহামেঘো ৰুট্ঠহিত্ৰা মহোঘো ৰিয সব্বপারমিযো ‘‘একস্মিং অত্তভাৰে ৰিপাকং দস্সামা’’তি সম্পিণ্ডিতা ৰিয লাভসক্কারমহোঘং নিব্বত্তযিংসু. ততো ততো অন্নপানযানৰত্থমালাগন্ধৰিলেপনাদিহত্থা খত্তিযব্রাহ্মণাদযো আগন্ত্ৰা ‘‘কহং বুদ্ধো, কহং ভগৰা, কহং দেৰদেৰো নরাসভো পুরিসসীহো’’তি ভগৰন্তং পরিযেসন্তি, সকটসতেহিপি পচ্চযে আহরিত্ৰা ওকাসং অলভমানা সমন্তা গাৰুতপ্পমাণম্পি সকটধুরেন সকটধুরং আহচ্চ তিট্ঠন্তি চেৰ অনুবন্ধন্তি চ অন্ধকৰিন্দব্রাহ্মণো ৰিয. যথা চ ভগৰতো, এৰং ভিক্খুসঙ্ঘস্সপি. ৰুত্তম্পি চেতং –

‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৰা সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানং, ভিক্খুসঙ্ঘোপি সক্কতো হোতি…পে… পরিক্খারান’’ন্তি (উদা. ৩৮).

তথা –

‘‘যাৰতা খো পন, চুন্দ, এতরহি সঙ্ঘো ৰা গণো ৰা লোকে উপ্পন্নো, নাহং, চুন্দ, অঞ্ঞং একং সঙ্ঘম্পি সমনুপস্সামি এৰংলাভগ্গযসগ্গপ্পত্তং যথরিৰাযং, চুন্দ, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি (দী. নি. ৩.১৭৬).

স্ৰাযং ভগৰতো চ সঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নো লাভসক্কারো একতো হুত্ৰা দ্ৰিন্নং মহানদীনং উদকং ৰিয অপ্পমেয্যো অহোসি, ভগৰতো পন ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ উপ্পন্নো লাভসক্কারো ধম্মস্সপি উপ্পন্নোযেৰ. ধম্মধরানঞ্হি কতো সক্কারো ধম্মস্স কতো নাম হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘তিণ্ণং রতনানং মহালাভসক্কারো উপ্পজ্জী’’তি.

ৰুত্তমত্থং পাল়িযা নিদস্সেন্তো ‘‘যথাহা’’তিআদিমাহ. তত্থ সক্কতোতি সক্কারপ্পত্তো. যস্স হি চত্তারো পচ্চযে সক্কত্ৰা সুঅভিসঙ্খতে পণীতপণীতে উপনেতি, সো সক্কতো. গরুকতোতি গরুভাৰহেতূনং উত্তমগুণানং মত্থকপ্পত্তিযা অনঞ্ঞসাধারণেন গরুকারেন সব্বদেৰমনুস্সেহি পাসাণচ্ছত্তং ৰিয গরুকতো. যস্মিঞ্হি গরুভাৰং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা পচ্চযে দেন্তি, সো গরুকতো. মানিতোতি সম্মাপটিপত্তিযা মানিতো মনেন পিযাযিতো. তায হি ৰিঞ্ঞূনং মনাপতা. পূজিতোতি মাননাদিপূজায চেৰ চতুপচ্চযপূজায চ পূজিতো. যস্স হি সব্বমেতং পূজনঞ্চ করোন্তি, সো পূজিতো. অপচিতোতি নীচৰুত্তিকরণেন অপচিতো. সত্থারঞ্হি দিস্ৰা মনুস্সা হত্থিক্খন্ধাদীহি ওতরন্তি, মগ্গং দেন্তি, অংসকূটতো সাটকং অপনেন্তি. আসনতো ৰুট্ঠহন্তি, ৰন্দন্তীতি এৰং সো তেহি অপচিতো নাম হোতি.

অৰণ্ণং পত্থরিত্ৰাতি অৰণ্ণং তত্থ তত্থ সংকিত্তনৰসেন পত্থরিত্ৰা. আৰট্টনিমাযন্তি আৰট্টেত্ৰা গহণমাযং. আৰট্টেতি পুরিমাকারতো নিৰত্তেতি অত্তনো ৰসে ৰত্তেতি এতাযাতি আৰট্টনী, মাযা, তং আৰট্টনিমাযং ওসারেত্ৰা পরিজপ্পেত্ৰাতি অত্থো. কোটিতো পট্ঠাযাতি অন্তিমকোটিতো পট্ঠায. থদ্ধকাযেন ফরুসৰাচায তিণ্ণং রতনানং অৰণ্ণকথনং অনত্থাৰহত্তা ৰিসসিঞ্চনসদিসা হোতীতি আহ ‘‘ৰিসং সিঞ্চিত্ৰা’’তি. অঞ্ঞাতোতি আঞাতো. তেনাহ ‘‘ঞাতো’’তিআদি.

কাযঙ্গন্তি কাযমেৰ অঙ্গং, কাযস্স ৰা অঙ্গং, সীসাদি. ৰাচঙ্গন্তি ‘‘হোতু, সাধূ’’তি এৰমাদিৰাচায অৰযৰং. এককেনাতি অসহাযেন. ইমস্স পনত্থস্সাতি ‘‘চরিযং চরণকালে’’তিআদিনা ৰুত্তস্স. যতো যতো গরু ধুরন্তি যস্মিং যস্মিং ঠানে ধুরং গরু ভারিকং হোতি, অঞ্ঞে বলিবদ্দা উক্খিপিতুং ন সক্কোন্তি. যতো গম্ভীরৰত্তনীতি ৰত্তন্তি এত্থাতি ৰত্তনী, দুম্মগ্গস্সেতং নামং, যস্মিং ঠানে উদকচিক্খল্লমহন্ততায ৰা ৰিসমচ্ছিন্নতটভাৰেন ৰা মগ্গো গম্ভীরো হোতীতি অত্থো. তদাস্সু কণ্হং যুঞ্জেন্তীতি অস্সূতি নিপাতমত্তং, তদা কণ্হং যুঞ্জেন্তীতি অত্থো. যদা ধুরঞ্চ গরু হোতি মগ্গো চ গম্ভীরো, তদা অঞ্ঞে বলিবদ্দে অপনেত্ৰা কণ্হমেৰ যুঞ্জেন্তীতি ৰুত্তং হোতি. স্ৰাস্সু তং ৰহতে ধুরন্তি এত্থপি অস্সূতি নিপাতমত্তমেৰ, সো তং ধুরং ৰহতীতি অত্থো.

গেহৰেতনন্তি গেহে নিৰুট্ঠভাৰহেতু দাতব্বং. কাল়কো নাম নামেনাতি অঞ্জনৰণ্ণো কিরেস, তেনস্স ‘‘কাল়কো’’তি নামং অকংসু. কাল়কং উপসঙ্কমিত্ৰা আহাতি কাল়কো কির একদিৰসং চিন্তেসি ‘‘ময্হং মাতা দুগ্গতা মং পুত্তট্ঠানে ঠপেত্ৰা দুক্খেন পোসেতি, যংনূনাহং ভতিং কত্ৰা ইমং দুগ্গতভাৰতো মোচেয্য’’ন্তি. সো ততো পট্ঠায ভতিং উপধারেন্তো ৰিচরতি. অথ তস্মিং দিৰসে গামগোরূপেহি সদ্ধিং তত্থ সমীপে চরতি. সত্থৰাহপুত্তোপি গোসুত্তৰিত্তকো, সো ‘‘অত্থি নু খো এতেসং গুন্নং অন্তরে সকটানি উত্তারেতুং সমত্থো উসভাজানীযো’’তি উপধারযমানো বোধিসত্তং দিস্ৰা ‘‘অযং আজানীযো সক্খিস্সতি ময্হং সকটানি উত্তারেতু’’ন্তি অঞ্ঞাসি. তেন তং উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ. সো অঞ্ঞেসং…পে… গেহমেৰ অগমাসীতি তদা কির গামদারকা ‘‘কিং নামেতং কাল়কস্স গলে’’তি তস্স সন্তিকং আগচ্ছন্তি. সো তে অনুবন্ধিত্ৰা দূরতোৰ পলাপেন্তো মাতু সন্তিকং গতো. তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.

সাযন্হসমযন্তি সাযন্হকালে. ভুম্মত্থে এতং উপযোগৰচনং. ন হেত্থ অচ্চন্তসংযোগো সম্ভৰতি. পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতোতি এত্থ তেহি তেহি সদ্ধিৰিহারিকঅন্তেৰাসিকউপাসকউপাসিকাদিসত্তেহি চেৰ রূপারম্মণাদিসঙ্খারেহি চ পটিনিৰত্তেত্ৰা অপসক্কিত্ৰা নিলীযনং ৰিৰেচনং কাযচিত্তেহি ততো ৰিৰিত্ততায পটিসল্লানং কাযৰিৰেকো, চিত্তৰিৰেকো চ. যো ততো দুৰিধৰিৰেকতো ৰুট্ঠিতো ভৰঙ্গপ্পত্তিযা সব্রহ্মচারীহি সমাগমেন চ অপেতো. সো পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো নাম হোতি. অযং পন যস্মা পটিসল্লানানং উত্তমতো ফলসমাপত্তিতো ৰুট্ঠাসি, তস্মা ‘‘ফলসমাপত্তিতো’’তি ৰুত্তং. কাযসক্খিনো ভৰিস্সামাতি নামকাযেন দেসনাসম্পটিচ্ছনৰসেন সক্খিভূতা ভৰিস্সাম. ননু চ ‘‘পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদী’’তি ইদং কস্মা ৰুত্তং. তিত্থিযা হি ভগৰতো পটিপক্খা, তে কস্মা তস্স আসনং পঞ্ঞাপেন্তীতি আহ ‘‘তথাগতো হী’’তিআদি.

ৰিগ্গাহিককথন্তি ৰিগ্গাহসংৰত্তনিকং সারম্ভকথং. আযাচেয্যাসীতি ৰচীভেদং কত্ৰা যাচেয্যাসি. পত্থেয্যাসীতি মনসা আসীসেয্যাসি. পিহেয্যাসীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. নিত্তেজতং আপন্নোতি তেজহানিযা নিত্তেজভাৰং আপন্নো, নিত্তেজভূতোতি অত্থো. ততো এৰ ভিক্খুআদযোপি সম্মুখা ওলোকেতুং অসমত্থতায পত্তক্খন্ধো, পতিতক্খন্ধোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ওনতগীৰো’’তি. দস্সিতধম্মেসূতি ৰুত্তধম্মেসু. ৰচনমত্তমেৰ হি তেসং, ন পন দস্সনং তাদিসস্সেৰ ধম্মস্স অভাৰতো. ভগৰতো এৰ ৰা ‘‘ইমে ধম্মা অনভিসম্বুদ্ধা’’তি পরস্স ৰচনৰসেন দস্সিতধম্মেসু. পটিচরিস্সতীতি পটিচ্ছাদনৰসে চরিস্সতি পৰত্তিস্সতি, পটিচ্ছাদনত্থো এৰ ৰা চরতি-সদ্দো অনেকত্থত্তা ধাতূনন্তি আহ ‘‘পটিচ্ছাদেস্সতী’’তি. অঞ্ঞেন ৰা অঞ্ঞন্তি পন পটিচ্ছাদনাকারদস্সনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন ৰা ৰচনেনা’’তিআদি.

তত্থ অঞ্ঞং ৰচনন্তি যং সমনুযুঞ্জন্তেন ভগৰতা পরস্স দোসৰিভাৰনং ৰচনং ৰুত্তং, তং ততো অঞ্ঞেনেৰ ৰচনেন পটিচ্ছাদেতি. ‘‘আপত্তিং আপন্নোসী’’তি চোদকেন ৰুত্তৰচনং ৰিয ‘‘কো আপন্নো, কিং আপন্নো, কিস্মিং আপন্নো, কং ভণথ, কিং ভণথা’’তিআদিৰচনেন অঞ্ঞং আগন্তুককথং আহরন্তো ‘‘ত্ৰং ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘পাটলিপুত্তং গতোম্হী’’তি ৰত্ৰা পুন ‘‘ন তৰ পাটলিপুত্তগমনং পুচ্ছাম, আপত্তিং পুচ্ছামা’’তি ৰুত্তে ততো রাজগহং গতোম্হি. রাজগহং ৰা যাহি ব্রাহ্মণগেহং ৰা, আপত্তিং আপন্নোসীতি. ‘‘তত্থ মে সূকরমংসং লদ্ধ’’ন্তিআদীনি ৰদন্তো ৰিয সমনুযুঞ্জকেন ৰুত্তৰচনতো অঞ্ঞং আগন্তুককথং আহরন্তো অপনামেস্সতি, ৰিক্খেপং গমযিস্সতি. অপ্পতীতা হোন্তি তেন অতুট্ঠা অসোমনস্সিকাতি অপচ্চযো, দোমনস্সেতং অধিৰচনং. নেৰ অত্তনো, ন পরেসং হিতং অভিরাধযতীতি অনভিরদ্ধি, দোমনস্সমেৰ. তেনেৰাহ ‘‘অপচ্চযেন দোমনস্সং ৰুত্ত’’ন্তি.

যস্স খো পন তে অত্থায ধম্মো দেসিতোতি এত্থ ধম্ম-সদ্দেন চতুসচ্চধম্মো ৰুত্তোতি আহ ‘‘যস্স মগ্গস্স ৰা ফলস্স ৰা অত্থাযা’’তি. চতুসচ্চধম্মো হি মগ্গফলাধিগমত্থায দেসীযতি. ন নিগ্গচ্ছতীতি ন পৰত্তেতি. নন্তি নং ধম্মং. ইদানি ‘‘যস্স খো পন তে অত্থায ধম্মো দেসিতো’’তি এত্থ ধম্ম-সদ্দেন পটিপত্তিধম্মো দস্সিতো, ন পন চতুসচ্চধম্মোতি অধিপ্পাযেন অত্থৰিকপ্পং দস্সেন্তো ‘‘অথ ৰা’’তিআদিমাহ. পঞ্চ ধম্মাতি গম্ভীরঞাণচরিযভূতানং খন্ধাদীনং উগ্গহসৰনধারণপরিচযযোনিসোমনসিকারে সন্ধাযাহ. তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযাযাতি এত্থ সম্মাসদ্দো উভযত্থাপি যোজেতব্বো ‘‘সম্মা তক্করস্স সম্মা দুক্খক্খযাযা’’তি. যো হি সম্মা ধম্মং পটিপজ্জতি, তস্সেৰ সম্মা দুক্খক্খযো হোতীতি. যো পন ৰুত্তনযেন তক্করো, তস্স নিয্যানং অত্থতো ধম্মস্সেৰ নিয্যানন্তি তপ্পটিক্খেপেন ‘‘সো ধম্মো…পে… ন নিয্যাতি ন নিগ্গচ্ছতী’’তি আহ.

যদি তিরচ্ছানসীহস্স নাদো সব্বতিরচ্ছানএকচ্চমনুস্সামনুস্সনাদতো সেট্ঠত্তা সেট্ঠনাদো, কিমঙ্গং পন তথাগতসীহস্স নাদোতি আহ ‘‘সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদ’’ন্তি. যদি ৰা তিরচ্ছানসীহনাদস্স সেট্ঠনাদতা নিব্ভযতায অপ্পটিসত্তুতায ইচ্ছিতা, তথাগতসীহনাদস্সেৰ অযমত্থো সাতিসযোতি আহ ‘‘অভীতনাদং অপ্পটিনাদ’’ন্তি. ‘‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.১২৯; অ. নি. ১.২৬৮-২৭১) হি যো অত্থো ৰুত্তো, তস্স ভূততায অযং নাদো সেট্ঠনাদো নাম হোতি উত্তমনাদো. ভূতত্থো হি উত্তমত্থোতি. ইমমত্থং পন ৰদন্তস্স ভগৰতো অঞ্ঞতো ভযং ৰা আসঙ্কা ৰা নত্থীতি অভীতনাদো নাম হোতি. অভূতঞ্হি ৰদতো কুতোচি ভযং ৰা আসঙ্কা ৰা সিযা, এৰং পন ৰদন্তং ভগৰন্তং কোচি উট্ঠহিত্ৰা পটিবাহিতুং সমত্থো নাম নত্থীতি অযং নাদো অপ্পটিনাদো নাম হোতি.

সমন্ততো নিগ্গণ্হনৰসেন তোদনং ৰিজ্ঝনং সন্নিতোদকং, সম্মা ৰা নিতুদন্তি পীল়েন্তি এতেনাতি সন্নিতোদকং. ৰাচাযাতি চ পচ্চত্তে করণৰচনং. তেনাহ ‘‘ৰচনপতোদেনা’’তি. সঞ্জম্ভরিমকংসূতি সমন্ততো সম্ভরিতং অকংসু, সব্বে পরিব্বাজকা ৰাচাতোদনেহি তুদিংসূতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সম্ভরিতং…পে… ৰিজ্ঝিংসূ’’তি. সিঙ্গালকংযেৰাতি সিঙ্গালমেৰ, ‘‘সেগালকংযেৰা’’তিপি পাঠো. তস্সেৰাতি সিঙ্গালরৰস্সেৰ. অথ ৰা ভেরণ্ডকংযেৰাতি ভেদণ্ডসকুণিসদিসংযেৰাতি অত্থো. ভেদণ্ডং নাম একো পক্খী দ্ৰিমুখো, তস্স কির সদ্দো অতিৰিয ৰিরূপো অমনাপো. তেনাহ ‘‘অপিচ ভিন্নস্সরং অমনাপসদ্দং নদতী’’তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

সরভসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.