৬. দেৰদূতসুত্তৰণ্ণনা

৩৬. ছট্ঠে দেৰদূতানীতি লিঙ্গৰিপল্লাসং কত্ৰা ৰুত্তন্তি আহ ‘‘দেৰদূতা’’তি, উভযলিঙ্গং ৰা এতং পদং, তস্মা নপুংসকলিঙ্গৰসেন পাল়িযং ৰুত্তস্স পুল্লিঙ্গৰসেন অত্থদস্সনং কতং. দেৰোতি মচ্চূতি অভিভৰনট্ঠেন সত্তানং অত্তনো ৰসে ৰত্তাপনতো মচ্চুরাজা ‘‘দেৰো’’তি ৰুচ্চতি. যথা হি দেৰো পকতিসত্তে অভিভৰতি, এৰং মচ্চু সব্বসত্তে অভিভৰতি, তস্মা দেৰো ৰিযাতি দেৰো. ‘‘তস্স দূতা’’তি ৰত্ৰা ইদানিস্স দূতে তেসং দূতভাৰঞ্চ ৰিভাৰেতুং ‘‘জিণ্ণব্যাধিমতা হী’’তিআদি ৰুত্তং. তেন চোদনত্থেন দেৰস্স দূতা ৰিযাতি দেৰদূতাতি দস্সেতি. ‘‘অহং অসুকং পমদ্দিতুং আগমিস্সামি, তুৰং তস্স কেসে গহেত্ৰা মা ৰিস্সজ্জেহী’’তি মচ্চুদেৰস্স আণাকরা দূতা ৰিযাতি হি দূতাতি ৰুচ্চন্তি.

ইদানি সদ্ধাতব্বট্ঠেন দেৰা ৰিয দূতাতি দেৰদূতাতি দস্সেন্তো ‘‘দেৰা ৰিয দূতা’’তিআদিমাহ. তত্থ অলঙ্কতপ্পটিযত্তাযাতি ইদং অত্তনো দিব্বানুভাৰং আৰিকত্ৰা ঠিতাযাতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. দেৰতায ব্যাকরণসদিসমেৰ হোতি ন চিরস্সেৰ জরাব্যাধিমরণস্স সম্ভৰতো. ৰিসুদ্ধিদেৰানন্তি খীণাসৰব্রহ্মানং. তে হি চরিমভৰে বোধিসত্তানং জিণ্ণাদিভেদং দস্সেন্তি, তস্মা অন্তিমভৰিকবোধিসত্তানং ৰিসুদ্ধিদেৰেহি উপট্ঠাপিতভাৰং উপাদায তদঞ্ঞেসম্পি তেহি অনুপট্ঠাপিতানম্পি তথা ৰোহরিতব্বতা পরিযাযসিদ্ধাতি ৰেদিতব্বা. দিস্ৰাৰাতি ৰিসুদ্ধিদেৰেহি দস্সিতে দিস্ৰাৰ. ততোযেৰ হি তে ৰিসুদ্ধিদেৰানং দূতা ৰুত্তা.

কস্মা আরদ্ধন্তি কেৰলং দেৰদূতে এৰ সরূপতো অদস্সেত্ৰাতি অধিপ্পাযো. দেৰানং দূতানং দস্সনূপাযত্তা তথা ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘দেৰদূতা…পে… সমনুযুঞ্জতী’’তি আহ. তত্থ দেৰদূতা…পে… দস্সনত্থন্তি দেৰদূতানং অনুযুঞ্জনট্ঠানূপগস্স কম্মস্স দস্সনত্থং.

একচ্চে থেরাতি অন্ধকাদিকে ৰিঞ্ঞাণৰাদিনো চ সন্ধায ৰদতি. নেরযিকে নিরযে পালেন্তি ততো নিগ্গন্তুং অপ্পদানৰসেন রক্খন্তীতি নিরযপালা. অথ ৰা নিরযপালতায নেরযিকানং নিরযদুক্খেন পরিযোনদ্ধায অলং সমত্থাতি নিরযপালা. তন্তি ‘‘নত্থি নিরযপালা’’তি ৰচনং. পটিসেধিতমেৰাতি ‘‘অত্থি নিরযেসু নিরযপালা অত্থি চ কারণিকা’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে (কথা. ৮৬৬) পটিসেধিতমেৰ. যদি নিরযপালা নাম ন সিযুং, কম্মকারণাপি ন ভৰেয্য. সতি হি কারণিকে কম্মকারণায ভৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. এত্থাহ – ‘‘কিং পনেতে নিরযপালা নেরযিকা, উদাহু অনেরযিকা’’তি. কিঞ্চেত্থ – যদি তাৰ নেরযিকা নিরযসংৰত্তনিযেন কম্মেন নিব্বত্তা, সযম্পি নিরযদুক্খং পচ্চনুভৰেয্যুং, তথা সতি অঞ্ঞেসং নেরযিকানং ঘাতনায অসমত্থা সিযুং, ‘‘ইমে নেরযিকা ইমে নিরযপালা’’তি ৰৰত্থানঞ্চ ন সিযা. যে চ যে ঘাতেন্তি, তেহি সমানরূপবলপ্পমাণেহি ইতরেসং ভযসন্তাসা ন সিযুং. অথ অনেরযিকা, নেসং তত্থ কথং সম্ভৰোতি? ৰুচ্চতে – অনেরযিকা নিরযপালা অনিরযগতিসংৰত্তনিযকম্মনিব্বত্তিতো. নিরযূপপত্তিসংৰত্তনিযকম্মতো হি অঞ্ঞেনেৰ কম্মুনা তে নিব্বত্তন্তি রক্খসজাতিকত্তা. তথা হি ৰদন্তি সব্বত্থিৰাদিনো –

‘‘কোধা কুরূরকম্মন্তা, পাপাভিরুচিনো তথা;

দুক্খিতেসু চ নন্দন্তি, জাযন্তি যমরক্খসা’’তি.

তত্থ যদেকে ৰদন্তি ‘‘যাতনাদুক্খং পটিসংৰেদেয্যুং, অথ ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘাতেয্যু’’ন্তিআদি, তযিদং অসারং নিরযপালানং নেরযিকভাৰস্সেৰ অভাৰতো. যদিপি অনেরযিকা নিরযপালা, অযোমযায পন আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায নিরযভূমিযা পরিক্কমমানা কথং দাহদুক্খং নানুভৰন্তীতি? কম্মানুভাৰতো. যথা হি ইদ্ধিমন্তো চেতোৰসিপ্পত্তা মহামোগ্গল্লানাদযো নেরযিকে অনুকম্পন্তা ইদ্ধিবলেন নিরযভূমিং উপগতা দাহদুক্খেন ন বাধীযন্তি, এৰং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

ইদ্ধিৰিসযস্স অচিন্তেয্যভাৰতোতি চে? ইদম্পি তংসমানং কম্মৰিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৰতো. তথারূপেন হি কম্মুনা তে নিব্বত্তা যথা নিরযদুক্খেন অবাধিতা এৰ হুত্ৰা নেরযিকে ঘাতেন্তি, ন চেত্তকেন বাহিরৰিসযাভাৰো যুজ্জতি ইট্ঠানিট্ঠতায পচ্চেকং দ্ৰারপুরিসেসুপি ৰিভত্তসভাৰত্তা. তথা হি একচ্চস্স দ্ৰারস্স পুরিসস্স চ ইট্ঠং একচ্চস্স অনিট্ঠং, একচ্চস্স চ অনিট্ঠং একচ্চস্স ইট্ঠং হোতি. এৰঞ্চ কত্ৰা যদেকে ৰদন্তি ‘‘নত্থি কম্মৰসেন তেজসা পরূপতাপন’’ন্তিআদি, তদপাহতং হোতি. যং পন ৰদন্তি ‘‘অনেরযিকানং তেসং কথং তত্থ সম্ভৰো’’তি নিরযে নেরযিকানং যাতনাসব্ভাৰভাৰতো. নেরযিকসত্তযাতনাযোগ্গঞ্হি অত্তভাৰং নিব্বত্তেন্তং কম্মং তাদিসনিকন্তি ৰিনামিতং নিরযট্ঠানে এৰ নিব্বত্তেতি. তে হি নেরযিকেহি অধিকতরবলারোহপরিণাহা অতিৰিয ভযানকদস্সনা কুরূরতরপযোগা চ হোন্তি. এতেনেৰ তত্থ নেরযিকানং ৰিবাধককাকসুনখাদীনম্পি নিব্বত্তিযা অত্থিভাৰো সংৰণ্ণিতোতি দট্ঠব্বো.

কথমঞ্ঞগতিকেহি অঞ্ঞগতিকবাধনন্তি চ ন ৰত্তব্বং অঞ্ঞত্থাপি তথা দস্সনতো. যং পনেকে ৰদন্তি ‘‘অসত্তসভাৰা এৰ নিরযে নিরযপালা নিরযে সুনখাদযো চা’’তি, তম্পেতেসং মতিমত্তং অঞ্ঞত্থ তথা অদস্সনতো. ন হি কাচি অত্থি তাদিসী ধম্মপ্পৰত্তি, যা অসত্তসভাৰা, সম্পতিসত্তেহি অপ্পযোজিতা চ অত্থকিচ্চং সাধেন্তী দিট্ঠপুব্বা. পেতানং পানীযনিৰারকানং দণ্ডাদিহত্থানঞ্চ পুরিসানং সব্ভাৰে অসত্তভাৰে চ ৰিসেসকারণং নত্থীতি তাদিসানং সব্ভাৰে কিং পাপকানং ৰত্তব্বং. সুপিনোপঘাতোপি অত্থকিচ্চসমত্থতায অপ্পমাণং দস্সনাদিমত্তেনপি তদত্থসিদ্ধিতো. তথা হি সুপিনে আহারূপভোগাদিনা ন অত্থসিদ্ধি, ইদ্ধিনিম্মানরূপং পনেত্থ লদ্ধপরিহারং ইদ্ধিৰিসযস্স অচিন্তেয্যভাৰতো. ইধাপি কম্মৰিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৰতোতি চে? তং ন, অসিদ্ধত্তা. নেরযিকানং কম্মৰিপাকো নিরযপালাতি সিদ্ধমেত্তং, ৰুত্তনযেন পাল়িতো চ তেসং সত্তভাৰো এৰ সিদ্ধো. সক্কা হি ৰত্তুং সত্তসঙ্খাতা নিরযপালসঞ্ঞিতা ধম্মপ্পৰত্তি সাভিসন্ধিকপরূপঘাতি অত্থকিচ্চসব্ভাৰতো ওজাহারাদি রক্খসসন্ততি ৰিয. অভিসন্ধিপুব্বকতা চেত্থ ন সক্কা পটিক্খিপিতুং তথা তথা অভিসন্ধিযা ঘাতনতো. ততো এৰ ন সঙ্ঘাতপব্বতেহি অনেকন্তিকতা. যে পন ৰদন্তি ‘‘ভূতৰিসেসা এৰ তে ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰিসেসৰন্তো ভেরৰাকারা নরকপালাতি সমঞ্ঞং লভন্তী’’তি, তদসিদ্ধং উজুকমেৰ পাল়িযং ‘‘অত্থি নিরযে নিরযপালা’’তি ৰাদস্স পতিট্ঠাপিতত্তা.

অপিচ যথা অরিযৰিনযে নরকপালানং ভূতমত্ততা অসিদ্ধা, তথা পঞ্ঞত্তিমত্তৰাদিনোপি ভূতমত্ততা অসিদ্ধা সব্বসো রূপধম্মানং অত্থিভাৰস্সেৰ অপ্পটিজাননতো. ন হি তস্স ভূতানি নাম পরমত্থতো সন্তি. যদি পরমত্থং গহেত্ৰা ৰোহরতি, অথ কস্মা চক্খুরূপাদীনি পটিক্খিপতীতি? তিট্ঠতেসা অনৰট্ঠিততক্কানং অপ্পহীনৰিপল্লাসানং ৰাদৰীমংসা. এৰং অত্থেৰ নিরযে নিরযপালাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. সতি চ নেসং সব্ভাৰে অসতিপি বাহিরে ৰিসযে নরকে ৰিয দেসাদিনিযমো হোতীতি ৰাদো ন সিজ্ঝতি, সতি এৰ পন বাহিরে ৰিসযে দেসাদিনিযমোতি দট্ঠব্বং.

দেৰদূতসরাপনৰসেন সত্তে যথূপচিতে পুঞ্ঞকম্মে যমেতি নিযমেতীতি যমো. তস্স যমস্স ৰেমানিকপেতানং রাজভাৰতো রঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘যমরাজা নাম ৰেমানিকপেতরাজা’’তি. কম্মৰিপাকন্তি অকুসলকম্মৰিপাকং. ৰেমানিকপেতা হি কণ্হসুক্কৰসেন মিস্সকং কম্মং কত্ৰা ৰিনিপাতিকদেৰতা ৰিয সুক্কেন কম্মুনা পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. তথা হি মগ্গফলভাগিনোপি হোন্তি, পৰত্তিযং পন কম্মানুরূপং কদাচি পুঞ্ঞফলং, কদাচি অপুঞ্ঞফলং পচ্চনুভৰন্তি. যেসং পন অরিযমগ্গো উপ্পজ্জতি, তেসং মগ্গাধিগমতো পট্ঠায পুঞ্ঞফলমেৰ উপ্পজ্জতীতি দট্ঠব্বং. অপুঞ্ঞফলং পুব্বে ৰিয কটুকং ন হোতি, মনুস্সত্তভাৰে ঠিতানং ৰিয মুদুকমেৰ হোতীতি অপরে. ধম্মিকো রাজাতি এত্থ তস্স ধম্মিকভাৰো ধম্মদেৰপুত্তস্স ৰিয উপ্পত্তিনিযতো ধম্মতাৰসেন ৰেদিতব্বো. দ্ৰারেসূতি অৰীচিমহানরকস্স চতূসু দ্ৰারেসু. খীণাসৰা ব্রাহ্মণা নাম উক্কট্ঠনিদ্দেসেন.

অনুযোগৰত্তন্তি অনুযোগে কতে ৰত্তিতব্বৰত্তং. আরোপেন্তোতি কারাপেন্তো, অত্তনো পুচ্ছং উদ্দিস্স পটিৰচনং দাপেন্তো পুচ্ছতি. পরস্স হি অধিপ্পাযং ঞাতুং ইচ্ছন্তো তদুপগং পযোগং করোন্তো পুচ্ছতি নাম. লদ্ধিন্তি গাহং. পতিট্ঠাপেন্তোতি তত্থ নিচ্চকালং কারাপেন্তো. কারণং পুচ্ছন্তোতি যুত্তিং পুচ্ছন্তো. সমনুভাসতীতি যথানুযুত্তমত্থং ৰিভূতং কত্ৰা কথেতি.

জিণ্ণন্তি জরাপত্তিযা জিণ্ণং. একচ্চো দহরকালতো পট্ঠায পণ্ডুরোগাদিনা অভিভূতকাযতায জিণ্ণসদিসো হোতি, অযং ন তথা জরাপত্তিযা জিণ্ণোতি দস্সেতি. গোপানসী ৰিয ৰঙ্কন্তি ৰঙ্কগোপানসী ৰিয ৰঙ্কং. ন হি ৰঙ্কভাৰস্স নিদস্সনত্থং অৰঙ্কগোপানসী গয্হতি. ভগ্গন্তি ভগ্গসরীরং কটিযং ভগ্গকাযত্তা. তেনাহ ‘‘ইমিনাপিস্স ৰঙ্কভাৰমেৰ দীপেতী’’তি. দণ্ডপটিসরণন্তি ঠানগমনেসু দণ্ডো পটিসরণং এতস্সাতি দণ্ডপটিসরণং তেন ৰিনা ৰত্তিতুং অসমত্থত্তা. তেনাহ ‘‘দণ্ডদুতিয’’ন্তি. জরাতুরন্তি জরায পত্থতসংকিলন্তকাযং. সব্বসো কিমিহতং ৰিয মহাখল্লাটং সীসমস্সাতি মহাখল্লাটসীসং. সঞ্জাতৰলিন্তি সমন্ততো জাতৰলিকং. জরাধম্মোতি জরাপকতিকো. তেনাহ ‘‘জরাসভাৰো’’তি. সভাৰো চ নাম তেজোধাতুযা উণ্হতা ৰিয ন কদাচি ৰিগচ্ছতীতি আহ ‘‘অপরিমুত্তো জরাযা’’তিআদি.

অত্থতো এৰং ৰদতি নাম, ৰাচায অৰদন্তোপি অত্থাপত্তিতো এৰং ৰদন্তো ৰিয হোতি ৰিঞ্ঞূনন্তি অত্থো. তরুণো অহোসিং যোব্বনেন সমন্নাগতো. ঊরূনং বলং এতস্স অত্থীতি ঊরুবলী. তেন দূরেপি গমনাগমনলঙ্ঘনাদিসমত্থতং দস্সেতি, বাহুবলীতি পন ইমিনা হত্থেহি কাতব্বকিচ্চসমত্থতং, জৰগ্গহণেন ৰেগসা পৰত্তিসমত্থতং. অন্তরহিতাতি নট্ঠা. এত্থ চ ন খো পনাহন্তিআদি জরায দেৰদূতভাৰদস্সনং. তেনাহ ‘‘তেনেস দেৰদূতো নাম জাতো’’তি. আবাধস্স অত্থিতায আবাধিকং. ৰিৰিধং দুক্খং আদহতীতি ব্যাধি, ৰিসেসেন ৰা আধিযতি এতেনাতি ব্যাধি, ব্যাধি সংজাতো এতস্সাতি ব্যাধিতং. এস নযো দুক্খিতন্তি এত্থাপি.

দুতিযং দেৰদূতন্তি এত্থাপি ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. ব্যাধিনা অভিহতোতি ব্যাধিনা বাধিতো, উপদ্দুতোতি অত্থো.

ৰিপরিভিন্নৰণ্ণোতি ৰিপরিভিন্ননীলৰণ্ণো. তঞ্হি যত্থ যত্থ গহিতপুব্বকং, তত্থ তত্থ পণ্ডুৰণ্ণং, মংসুস্সদট্ঠানে রত্তৰণ্ণং, যেভুয্যেন চ নীলসাটকপারুতং ৰিয হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰিপরিভিন্ননীলৰণ্ণো’’তি.

‘‘কো লভতি, কো ন লভতী’’তি নিরযুপগস্সেৰ ৰসেনাযং ৰিচারণাতি ‘‘যেন তাৰ বহু পাপং কত’’ন্তিআদি আরদ্ধং. বহু পাপং কতন্তি বহুসো পাপং কতং. তেন পাপস্স বহুলীকরণমাহ. বহূতি ৰা মহন্তং. মহত্থোপি হি বহুসদ্দো দিস্সতি ‘‘বহু ৰত কতং অস্সা’’তিআদীসু, গরুকন্তি ৰুত্তং হোতি. সো গরুকং বহুলং ৰা পাপং কত্ৰা ঠিতো নিরযে নিব্বত্ততিযেৰ, ন যমপুরিসেহি যমস্স সন্তিকং নীযতীতি. পরিত্তন্তি পমাণপরিত্ততায কালপরিত্ততায চ পরিত্তং. পুরিমস্মিং অত্থে অগরূতি অত্থো, দুতিযস্মিং অবহুলন্তি. যথাৰুত্তমত্থং উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. কত্তব্বমেৰ করোন্তীতি দণ্ডমেৰ করোন্তি. অনুৰিজ্জিত্ৰাতি ৰীমংসিত্ৰা. ৰিনিচ্ছযট্ঠানন্তি অট্টকরণট্ঠানং. পরিত্তপাপকম্মাতি দুব্বলপাপকম্মা. অত্তনো ধম্মতাযাতি পরেহি অসারিযমানেপি অত্তনো ধম্মতায সরন্তি. তে হি পাপকম্মস্স দুব্বলভাৰতো কতূপচিতস্স চ ওকাসারহকুসলকম্মস্স বলৰভাৰতো অত্তনো ধম্মতাযপি সরন্তি. সারিযমানাপীতি ‘‘ইদং নাম তযা কতং পুঞ্ঞকম্ম’’ন্তি পরেহি সারিযমানাপি.

আকাসচেতিযন্তি গিরিসিখরে অব্ভোকাসে ৰিৰটঙ্গণে কতচেতিযং. রত্তপটেনাতি রত্তৰণ্ণেন পটেন পূজেসি পটাকং কত্ৰা. অগ্গিজালসদ্দন্তি পটপটাযন্তং নরকে অগ্গিজালসদ্দং সুত্ৰাৰ. অত্তনা পূজিতপটং অনুস্সরীতি তদা পটাকায ৰাতপ্পহারসদ্দে নিমিত্তস্স গহিতত্তা ‘‘মযা তদা আকাসচেতিযে পূজিতরত্তপটসদ্দো ৰিযা’’তি অত্তনা পূজিতপটং অনুস্সরি.

সুমনপুপ্ফকুম্ভেনাতি কুম্ভপরিমাণেন সুমনপুপ্ফরাসিনা. ‘‘দসাধিকং নাল়িসহস্সকুম্ভ’’ন্তি কেচি, ‘‘পঞ্চঅম্বণ’’ন্তি অপরে. তীহিপিন সরতি বলৰতো পাপকম্মেন ব্যামোহিতো. তুণ্হী অহোসীতি ‘‘কম্মারহো অয’’ন্তি তত্থ পটিকারং অপস্সন্তো তুণ্হী অহোসি.

একপক্খচ্ছদনমত্তাহীতি মজ্ঝিমপ্পমাণস্স গেহস্স একচ্ছদনপ্পমাণেহি. সুত্তাহতং করিত্ৰাতি কাল়সুত্তং পাতেত্ৰা. যথা রথো সব্বসো পজ্জলিতো হোতি অযোমযো, এৰং যুগাদযোপিস্স পজ্জলিতা সজোতিভূতা এৰ হোন্তীতি আহ ‘‘সদ্ধিং…পে… রথে যোজেত্ৰা’’তি. মহাকূটাগারপ্পমাণন্তি সত্তভূমকমহাকূটাগারপ্পমাণং.

ৰিভত্তোতি সত্তানং সাধারণেন পাপকম্মুনা ৰিভত্তো. হীনং কাযন্তি হীনং সত্তনিকাযং, হীনং ৰা অত্তভাৰং. উপাদানেতি চতুব্বিধে উপাদানে. অত্থতো পন তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহোতি আহ ‘‘তণ্হাদিট্ঠিগ্গহণে’’তি. সম্ভৰতি জরামরণং এতেনাতি সম্ভৰো, উপাদানন্তি আহ ‘‘জাতিযা চ মরণস্স ছ কারণভূতে’’তি. অনুপাদাতি অনুপাদায. তেনাহ ‘‘অনুপাদিযিত্ৰা’’তি. সকলৰট্টদুক্খং অতিক্কন্তাতি চরিমচিত্তনিরোধেন ৰট্টদুক্খস্স কিলেসানম্পি অসম্ভৰতো সব্বং ৰট্টদুক্খং অতিক্কন্তা.

দেৰদূতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.