৪. দেৰদূতৰগ্গো

১. সব্রহ্মকসুত্তৰণ্ণনা

৩১. চতুত্থস্স পঠমে সব্রহ্মকানীতি সসেট্ঠকানি. যেসন্তি যেসং কুলানং. পুত্তানন্তি পুত্তেহি. পূজিতসদ্দযোগেন হি ইদং করণত্থে সামিৰচনং. তেনাতি আহারাদিনা. পটিজগ্গিতা গোপিতাতি যথাকালং তস্স তস্স দাতব্বস্স দানেন ৰেয্যাৰচ্চস্স চ করণেন পটিজগ্গিতা চেৰ উপ্পন্নানত্থপ্পহরণেন গোপিতা চ হোন্তি. তেসন্তি মাতাপিতূনং. ব্রহ্মাদিভাৰসাধনত্থন্তি তেসং গুণানং অত্থিতায লোকে ব্রহ্মা নাম ৰুচ্চতি, আচরিযো নাম ৰুচ্চতি, আহুনেয্যো নাম ৰুচ্চতি, তে মাতাপিতূনং পুত্তকং পটিলভন্তীতি দস্সনৰসেন নেসং ব্রহ্মাদিভাৰসাধনত্থং ‘‘বহুকারা’’তি, ৰত্ৰা তং তেসং বহুকারতং নানাকারতো দস্সেতুং ‘‘আপাদকা’’তিআদি ৰুত্তং. মাতাপিতরো হি পুত্তানং জীৰিতস্স আপাদকা, সরীরস্স পোসকা, আচারসমাচারানং সিক্খাপকা সকলস্সপি ইমস্স লোকস্স দস্সেতারো. তেনাহ ‘‘পুত্তানং হী’’তিআদি. ইট্ঠারম্মণং তাৰ তে দস্সেন্তু, অনিট্ঠারম্মণং কথন্তি? তম্পি দস্সেতব্বমেৰ ৰজ্জনীযভাৰজানাপনত্থং.

অৰিজহিতা হোন্তীতি তাসং ভাৰনায ব্রহ্মানং ব্রহ্মলোকে উপ্পন্নত্তা অৰিজহিতা হোন্তি ভাৰনা. লোভনীযৰযস্মিং পঠমযোব্বনে অতিৰিয মুদুভাৰপ্পত্তদস্সনত্থং সতৰিহতগ্গহণং. পাটিযেক্কন্তি ৰিসুং. ইমিনা কারণেনাতি ইমিনা যথাৰুত্তেন পুত্তেসু পৰত্তিতেহি অতিক্কমেন মেত্তাদিসমুপ্পত্তিসঙ্খাতেন কারণেন.

থরুসিপ্পন্তি অসিসত্তিকুন্তকলাপাদিআযুধসিপ্পং. মুদ্দাগণনাতি অঙ্গুলিসংকোচনাদিনা হত্থমুদ্দায গণনা. আদিসদ্দেন পাণাদীনং সঙ্গহো. পচ্ছাচরিযা নাম মাতাপিতূনং সন্তিকে উগ্গহিতগহট্ঠৰত্তস্সেৰ পুগ্গলস্স যথাসকং হত্থাচরিযাদীনং সিপ্পগ্গাহাপনন্তি কত্ৰা সব্বপঠমং আচরিযা নামাতি যোজেতব্বং. আনীয হুতং আহুতং. পকারেহি হুতং পাহুতং. অভিসঙ্খতন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং.

নমো করেয্যাতি সাযং পাতং উপট্ঠানং গন্ত্ৰা ‘‘ইদং ময্হং উত্তমপুঞ্ঞক্খেত্ত’’ন্তি নমক্কারং করেয্য. তায নং পারিচরিযাযাতি এত্থ নন্তি নিপাতমত্তং, যথাৰুত্তপরিচরণেনাতি অত্থো. অথ ৰা পারিচরিযাযাতি ভরণকিচ্চকরণকুলৰংসপ্পতিট্ঠানাপনাদিনা পঞ্চৰিধউপট্ঠানেন. ৰুত্তঞ্হেতং –

‘‘পঞ্চহি খো, গহপতিপুত্ত, ঠানেহি পুত্তেন পুরত্থিমা দিসা মাতাপিতরো পচ্চুপট্ঠাতব্বা – ‘ভতো নেসং ভরিস্সামি, কিচ্চং নেসং করিস্সামি, কুলৰংসং ঠপেস্সামি, দাযজ্জং পটিপজ্জামি, অথ ৰা পন পেতানং কালকতানং দক্খিণং অনুপ্পদস্সামী’তি. ইমেহি খো, গহপতিপুত্ত, পঞ্চহি ঠানেহি পুত্তেন পুরত্থিমা দিসা মাতাপিতরো পচ্চুপট্ঠিতা পঞ্চহি ঠানেহি পুত্তং অনুকম্পন্তি, পাপা নিৰারেন্তি, কল্যাণে নিৰেসেন্তি, সিপ্পং সিক্খাপেন্তি, পতিরূপেন দারেন সংযোজেন্তি, সমযে দাযজ্জং নিয্যাদেন্তী’’তি (দী. নি. ৩.২৬৭).

অপিচ যো মাতাপিতরো তীসু ৰত্থূসু অভিপ্পসন্নে কত্ৰা সীলেসু ৰা পতিট্ঠাপেত্ৰা পব্বজ্জায ৰা নিযোজেত্ৰা উপট্ঠহতি, অযং মাতাপিতূপট্ঠাকানং অগ্গোতি ৰেদিতব্বো. সা পনাযং পারিচরিযা পুত্তস্স উভযলোকহিতসুখাৰহাতি তং দস্সেতুং ‘‘ইধেৰ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি ৰুত্তং. পসংসন্তীতি ‘‘অযং পুগ্গলো মত্তেয্যো পেত্তেয্যো সগ্গসংৰত্তনিযং পটিপদং পূরেতী’’তি ইধেৰ নং পসংসন্তি. আমোদতি আদিতো পট্ঠায মোদপ্পত্তিযা. পমোদতি নানপ্পকারমোদসম্পৰত্তিযা.

সব্রহ্মকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. আনন্দসুত্তৰণ্ণনা

৩২. দুতিযে তথাজাতিকোতি তথাসভাৰো. চিত্তেকগ্গতালাভোতি চিত্তেকগ্গতায অধিগমো. রূপমেৰ কিলেসুপ্পত্তিযা কারণভাৰতো রূপনিমিত্তং. এস নযো সেসেসুপি. সস্সতাদিনিমিত্তন্তি সস্সতুচ্ছেদভাৰনিমিত্তং. পুগ্গলনিমিত্তন্তি পুগ্গলাভিনিৰেসননিমিত্তং. ধম্মনিমিত্তন্তি ধম্মারম্মণসঙ্খাতং নিমিত্তং. ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে’’তি থেরেন পুট্ঠো ভগৰা ‘‘সিযা’’তি অৰোচ লোকুত্তরসমাধিপ্পটিলাভং সন্ধায. সো হি নিব্বানং সন্তং পণীতন্তি চ পস্সতি. তেনাহ ‘‘ইধানন্দা’’তিআদি.

নিব্বানং সন্তন্তি সমাপত্তিং অপ্পেত্ৰাতি নিব্বানং সন্তন্তি আভুজিত্ৰা ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৰা. দিৰসম্পীতিআদিনা অসঙ্খতায ধাতুযা অচ্চন্তসন্তপণীতাদিভাৰং দস্সেতি. অট্ঠৰিধেতি ‘‘সন্তং পণীতং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’’ন্তি এৰং অট্ঠৰিধে আভোগসঞ্ঞিতে সমন্নাহারে. নিদ্ধারণে চেতং ভুম্মং. ইমস্মিং ঠানে…পে… লব্ভন্তেৰাতি ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খুনো এৰং হোতী’’তি আগতে ইমস্মিং সুত্তপ্পদেসে একোপি আভোগসমন্নাহারো চেপি সব্বে অট্ঠপি আভোগসমন্নাহারা লব্ভন্তেৰ সমন্নাহরতং অত্থাৰহত্তা.

ঞাণেন জানিত্ৰাতি ৰিপস্সনাঞাণসহিতেন মগ্গঞাণেন জানিত্ৰা. পরানি চ ওপরানি চ চক্খাদীনি আযতনানি. সন্ততাযাতি পটিপ্পস্সদ্ধিতায. কাযদুচ্চরিতাদিধূমৰিরহিতোতি কাযদুচ্চরিতাদি এৰ সন্তাপনট্ঠেন ধূমো, তেন ৰিরহিতো. অনীঘোতি অপাপো. জাতিজরাগহণেনেৰ ব্যাধিমরণম্পি গহিতমেৰাতি তব্ভাৰভাৰতোতি ৰুত্তং.

আনন্দসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সারিপুত্তসুত্তৰণ্ণনা

৩৩. ততিযে, ‘‘সারিপুত্ত, মযা সংখিত্তেন দেসিতং ধম্মং তাদিসেনপি ন সুকরং ৰিঞ্ঞাতু’’ন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেনেৰ ৰদন্তো থেরস্স ঞাণং সব্বমতিক্কমং. অঞ্ঞাতারো চ দুল্লভাতি হি ইমিনা সামঞ্ঞৰচনেন সারিপুত্তত্থেরম্পি অন্তোগধং কত্ৰা দস্সেন্তো তেনপি অত্তনো দেসনায দুপ্পটিৰিদ্ধভাৰং দস্সেতি.

সম্মাতি হেতুনা কারণেন. তেনাহ ‘‘উপাযেনা’’তিআদি. মানাভিসমযাতি মানস্স দস্সনাভিসমযা. পহানাভিসমযোতি চ দস্সনাভিসমযোতি চ পরিঞ্ঞাভিসমযো ৰুত্তো. অরহত্তমগ্গো হি পরিঞ্ঞাকিচ্চসিদ্ধিযা কিচ্চৰসেন মানং পস্সতি, অসম্মোহপ্পটিৰেধৰসেনাতি ৰুত্তং হোতি, অযমস্স দস্সনাভিসমযো. তেন দিট্ঠো পন পহানাভিসমযো চ. দস্সনাভিসমযেন হি পরিঞ্ঞাভিসমযমেৰ পহীযতি. দিট্ঠৰিসেন দিট্ঠসত্তানং জীৰিতং ৰিয অযমস্স পহানাভিসমযো. অট্ঠকথাযং পন পহানাভিসমযস্স দস্সনাভিসমযনানন্তরিযকত্তা ‘‘পহানাভিসমযেন’’ইচ্চেৰ ৰুত্তং. পহানাভিসমযে হি গহিতে দস্সনাভিসমযো গহিতোৰ হোতি.

অন্তমকাসি দুক্খস্সাতি অরহত্তমগ্গেন মানস্স পহীনত্তা যে ইমে ‘‘কাযবন্ধনস্স অন্তো জীরতি (চূল়ৰ. ২৭৮), হরিতন্তং ৰা’’তি (ম. নি. ১.৩০৪) এৰং ৰুত্তঅন্তিমমরিযাদন্তো চ ‘‘অন্তমিদং, ভিক্খৰে, জীৰিকান’’ন্তি (সং. নি. ৩.৮০; ইতিৰু. ৯১) এৰং ৰুত্তলামকন্তো চ ‘‘সক্কাযো একো অন্তো’’তি (সং. নি. ৩.১০৩) এৰং ৰুত্তকোট্ঠাসন্তো চ ‘‘এসেৰন্তো দুক্খস্স সপচ্চযসঙ্খযা’’তি এৰং ৰুত্তকোট্ঠাসন্তো চাতি চত্তারো অন্তা, তেসু সব্বস্সেৰ ৰট্টদুক্খস্স অদুং চতুত্থকোটিসঙ্খাতং অন্তমকাসি, পরিচ্ছেদং পরিৰটুমং অকাসি, অন্তিমসমুদযমত্তাৰসেসং দুক্খমকাসীতি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ৰট্টদুক্খস্স অন্তমকাসী’’তি.

ননু চ ‘‘পহান’’ন্তি ইমস্স নিদ্দেসে নিব্বানং আগতং? ইধ পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানসঙ্খাতং অরহত্তফলং ৰুত্তং, তস্মা নিদ্দেসেনাযং ৰণ্ণনা ৰিরুজ্ঝতীতি আহ ‘‘নিদ্দেসে পনা’’তিআদি. তত্থ তানি পদানি আগতানীতি তস্মিং নিদ্দেসে ‘‘পহানং ৰূপসমং পটিনিস্সগ্গ’’ন্তিআদীনি (চূল়নি. ৭৫ উদযমাণৰপুচ্ছানিদ্দেসো) পদানি আগতানি.

ধম্মতক্কপুরেজৰন্তি ইমিনা তস্মিং চতুত্থজ্ঝানৰিমোক্খে ঠত্ৰা ঝানঙ্গানি ৰিপস্সিত্ৰা অধিগতং অরহত্তৰিমোক্খং ৰদতি. অরহত্তৰিমোক্খস্স হি মগ্গসম্পযুত্তসম্মাসঙ্কপ্পসঙ্খাতো ধম্মতক্কো পুরেজৰো হোতি.

সারিপুত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. নিদানসুত্তৰণ্ণনা

৩৪. চতুত্থে পিণ্ডকরণত্থাযাতি আযূহনৰসেন রাসিকরণত্থায. অভিন্নানীতি একদেসেনপি অখণ্ডিতানি. ভিন্নকালতো পট্ঠায হি বীজং বীজকিচ্চায ন উপকপ্পতি. অপূতীনীতি উদকতেমনেন পূতিভাৰং ন উপগতানি. পূতিবীজঞ্হি বীজত্থায ন উপকপ্পতি. তেনাহ ‘‘পূতিভাৰেন অবীজত্তং অপ্পত্তানী’’তি. ন ৰাতেন ন চ আতপেন হতানীতি ৰাতেন চ আতপেন চ ন হতানি, নিরোজতং ন পাপিতানি. নিরোজঞ্হি কসটবীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. সারাদানীতি তণ্ডুলসারস্স আদানতো সারাদানি. নিস্সারঞ্হি বীজং বীজত্থায ন উপকপ্পতি. তেনাহ ‘‘গহিতসারানী’’তি, পতিট্ঠিতসারানীতি অত্থো. সন্নিচযভাৰেন সুখং সযিতানীতি চত্তারো মাসে কোট্ঠপক্খিত্তনিযামেনেৰ সুখসযিতানি.

কম্মৰিভত্তীতি কম্মৰিভাগো. দিট্ঠধম্মো ৰুচ্চতি পচ্চক্খভূতো পচ্চুপ্পন্নো অত্তভাৰো, তত্থ ৰেদিতব্বফলং কম্মং দিট্ঠধম্মৰেদনীযং. পচ্চুপন্নভৰতো অনন্তরং ৰেদিতব্বফলং কম্মং উপপজ্জৰেদনীযং. অপরপরিযাযৰেদনীযন্তি দিট্ঠধম্মানন্তরভৰতো অঞ্ঞস্মিং অত্তভাৰপরিযাযে অত্তভাৰপরিৰত্তে ৰেদিতব্বফলং কম্মং. পটিপক্খেহি অনভিভূততায পচ্চযৰিসেসেন পটিলদ্ধৰিসেসতায চ বলৰভাৰপ্পত্তা তাদিসস্স পুব্বাভিসঙ্খারস্স ৰসেন সাতিসযা হুত্ৰা পৰত্তা পঠমজৰনচেতনা তস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ফলদাযিনী দিট্ঠধম্মৰেদনীযকম্মং নাম. সা হি ৰুত্তাকারেন বলৰতী জৰনসন্তানে গুণৰিসেসযুত্তেসু উপকারানুপকারৰসপ্পৰত্তিযা আসেৰনালাভেন অপ্পৰিপাকতায চ পঠমজৰনচেতনা ইতরদ্ৰযং ৰিয পৰত্তসন্তানুপরমাপেক্খং ওকাসলাভাপেক্খঞ্চ কম্মং ন হোতীতি ইধেৰ পুপ্ফমত্তং ৰিয পৰত্তিৰিপাকমত্তং ফলং দেতি. তথা অসক্কোন্তন্তি কম্মস্স ৰিপাকদানং নাম উপধিপ্পযোগাদিপচ্চযন্তরসমৰাযেনেৰ হোতীতি তদভাৰতো তস্মিংযেৰ অত্তভাৰে ৰিপাকং দাতুং অসক্কোন্তং. অহোসিকম্মন্তি অহোসি এৰ কম্মং, ন তস্স ৰিপাকো অহোসি অত্থি ভৰিস্সতি চাতি এৰং ৰেদিতব্বং কম্মং.

অত্থসাধিকাতি দানাদিপাণাতিপাতাদিঅত্থস্স নিপ্ফাদিকা. কা পন সাতি আহ ‘‘সত্তমজৰনচেতনা’’তি. সা হি সন্নিট্ঠাপকচেতনা ৰুত্তনযেন পটিলদ্ধৰিসেসা পুরিমজৰনচেতনাহি লদ্ধাসেৰনা চ সমানা অনন্তরত্তভাৰে ৰিপাকদাযিনী উপপজ্জৰেদনীযকম্মং নাম. পুরিমউপমাযযেৰাতি মিগলুদ্দকোপমাযযেৰ.

সতি সংসারপ্পৰত্তিযাতি ইমিনা অসতি সংসারপ্পৰত্তিযং অহোসিকম্মপক্খে তিট্ঠতি ৰিপচ্চনোকাসস্স অভাৰতোতি দীপেতি. যং গরুকন্তি যং অকুসলং মহাসাৰজ্জং, কুসলঞ্চ মহানুভাৰং কম্মং. কুসলং ৰা হি হোতু অকুসলং ৰা, যং গরুকং মাতুঘাতাদিকম্মং ৰা মহগ্গতকম্মং ৰা, তদেৰ পঠমং ৰিপচ্চতি. তেনাহ ‘‘কুসলাকুসলেসু পনা’’তিআদি. যং বহুলন্তি যং বহুলং অভিণ্হসো কতং সমাসেৰিতং. তেনাহ ‘‘কুসলাকুসলেসু পন যং বহুলং হোতী’’তিআদি. যদাসন্নং নাম মরণকালে অনুস্সরিতং কম্মং, আসন্নকালে কতে পন ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি আহ ‘‘যং পন কুসলাকুসলেসু আসন্নমরণে’’তিআদি. অনুস্সরিতুন্তি পরিব্যত্তভাৰেন অনুস্সরিতুং.

তেসং অভাৰেতি তেসং যংগরুকাদীনং তিণ্ণং কম্মানং অভাৰে. যত্থ কত্থচি ৰিপাকং দেতীতি পটিসন্ধিজনকৰসেন ৰিপাকং দেতি. পটিসন্ধিজনকৰসেন হি গরুকাদিকম্মচতুক্কং ৰুত্তং. তত্থ গরুকং সব্বপঠমং ৰিপচ্চতি, গরুকে অসতি বহুলীকতং, তস্মিং অসতি যদাসন্নং, তস্মিং অসতি ‘‘কটত্তা ৰা পনা’’তি ৰুত্তং পুরিমজাতীসু কতকম্মং ৰিপচ্চতি. বহুলাসন্নপুব্বকতেসু চ বলাবলং জানিতব্বং. পাপতো পাপন্তরং কল্যাণঞ্চ, কল্যাণতো কল্যাণন্তরং পাপঞ্চ বহুলীকতং. ততো মহতোৰ পুব্বকতাদি অপ্পঞ্চ বহুলানুস্সরণেন ৰিপ্পটিসারাদিজননতো, পটিপক্খস্স অপরিপুণ্ণতায আরদ্ধৰিপাকস্স কম্মস্স কম্মসেসস্স ৰা অপরপরিযাযৰেদনীযস্স অপরিক্খীণতায সন্ততিযা পরিণামৰিসেসতোতি তেহি তেহি কারণেহি আযূহিতফলং পঠমং ৰিপচ্চতি. মহানারদকস্সপজাতকে (জা. ২.২২.১১৫৩ আদযো) ৰিদেহরঞ্ঞো সেনাপতি অলাতো, বীজকো দাসো, রাজকঞ্ঞা রুচা চ এত্থ নিদস্সনং. তথা হি ৰুত্তং ভগৰতা –

‘‘তত্রানন্দ, য্ৰাযং পুগ্গলো ইধ পাণাতিপাতী…পে… মিচ্ছাদিট্ঠি. কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি, পুব্বে ৰাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৰেদনীযং, পচ্ছা ৰাস্স তং কতং হোতি পাপকম্মং দুক্খৰেদনীযং, মরণকালে ৰাস্স হোতি মিচ্ছাদিট্ঠি সমত্তা সমাদিন্না, তেন সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতী’’তি –

আদি. সব্বং মহাকম্মৰিভঙ্গসুত্তং (ম. নি. ৩.৩০৩) ৰিত্থারেতব্বং. কিং বহুনা. যং তং তথাগতস্স মহাকম্মৰিভঙ্গঞাণং, তস্সেৰাযং ৰিসযো, যদিদং তস্স তস্স কম্মস্স তেন তেন কারণেন পুব্বাপরৰিপাকতা সমত্থীযতি.

ইদানি জনকাদিকম্মচতুক্কং ৰিভজন্তো ‘‘জনকং নামা’’তিআদিমাহ. পৰত্তিং ন জনেতীতি পৰত্তিৰিপাকং ন জনেতি. পঠমনযে জনককম্মস্স পটিসন্ধিৰিপাকমত্তস্সেৰ ৰুত্তত্তা তস্স পৰত্তিৰিপাকদাযকত্তম্পি অনুজানন্তো ‘‘অপরো নযো’’তিআদিমাহ. তত্থ পটিসন্ধিদানাদিৰসেন ৰিপাকসন্তানস্স নিব্বত্তকং জনকং. সুখদুক্খসন্তানস্স নামরূপপ্পবন্ধস্স ৰা চিরতরং পৰত্তিহেতুভূতং উপত্থম্ভকং. তেনাহ ‘‘সুখদুক্খং উপত্থম্ভেতি, অদ্ধানং পৰত্তেতী’’তি. উপপীল়কং সুখদুক্খপ্পবন্ধে পৰত্তমানে সণিকং সণিকং হাপেতি. তেনাহ ‘‘সুখদুক্খং পীল়েতি বাধেতি, অদ্ধানং পৰত্তিতুং ন দেতী’’তি.

ৰাতকাল়কো মহল্লকো চোরে ঘাতেতুং ন সক্কোতীতি সো কির মহল্লককালে একপ্পহারেন সীসং ছিন্দিতুং ন সক্কোতি, দ্ৰে তযো ৰারে পহরন্তো মনুস্সে কিলমেতি, তস্মা তে এৰমাহংসু. অনুলোমিকং খন্তিং পটিলভিত্ৰাতি সোতাপত্তিমগ্গস্স ওরতো অনুলোমিকং খন্তিং লভিত্ৰা. তরুণৰচ্ছায গাৰিযা মদ্দিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপিতোতি একা কির যক্খিনী ধেনুৰেসেন আগন্ত্ৰা উরে পহরিত্ৰা মারেসি, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. নগরে ভৰো নাগরিযো.

ঘাতেত্ৰাতি উপচ্ছিন্দিত্ৰা. কম্মস্স উপচ্ছিন্দনং নাম তস্স ৰিপাকপ্পটিবাহনমেৰাতি আহ ‘‘তস্স ৰিপাকং পটিবাহিত্ৰা’’তি. তঞ্চ অত্তনো ৰিপাকুপ্পত্তিযা ওকাসকরণন্তি ৰুত্তং ‘‘অত্তনো ৰিপাকস্স ওকাসং করোতী’’তি. ৰিপচ্চনায কতোকাসং কম্মং ৰিপক্কম্মেৰ নাম হোতীতি আহ ‘‘এৰং পন কম্মেন কতে ওকাসে তং ৰিপাকং উপ্পন্নং নাম ৰুচ্চতী’’তি. উপপীল়কং অঞ্ঞস্স ৰিপাকং উপচ্ছিন্দতি, ন সযং অত্তনো ৰিপাকং দেতি. উপঘাতকং পন দুব্বলকম্মং উপচ্ছিন্দিত্ৰা অত্তনো ৰিপাকং উপ্পাদেতীতি অযমেতেসং ৰিসেসো. কিঞ্চি বহ্ৰাবাধতাদিপচ্চযূপসন্নিপাতেন ৰিপাকস্স ৰিবাধকং উপপীল়কং, তথা ৰিপাকস্সেৰ উপচ্ছেদকং. উপঘাতককম্মং পন উপঘাতেত্ৰা অত্তনো ৰিপাকস্স ওকাসকরণেন ৰিপচ্চনে সতি জনকমেৰ সিযা. জনকাদিভাৰো নাম ৰিপাকং পতি ইচ্ছিতব্বো, ন কম্মং পতীতি ৰিপাকস্সেৰ উপঘাতকতা যুত্তা ৰিয দিস্সতি, ৰীমংসিতব্বং.

অপরো নযো – যস্মিং কম্মে কতে পটিসন্ধিযং পৰত্তে চ ৰিপাককটত্তারূপানং উপ্পত্তি হোতি, তং জনকং. যস্মিং পন কতে অঞ্ঞেন জনিতস্স ইট্ঠস্স ৰা অনিট্ঠস্স ৰা ফলস্স ৰিবাধকৰিচ্ছেদকপচ্চযানুপ্পত্তিযা উপব্রূহনপচ্চযুপ্পত্তিযা জনকসামত্থিযানুরূপং পরিসুদ্ধিচিরতরপ্পবন্ধা হোতি, তং উপত্থম্ভকং. জনকেন নিব্বত্তিতং কুসলফলং ৰা অকুসলফলং ৰা যেন পচ্চনীকভূতেন রোগধাতুৰিসমতাদিনিমিত্ততায ৰিবাধযতি, তং উপপীল়কং. যেন পন কম্মুনা জনকসামত্থিযৰসেন চিরতরপ্পবন্ধারহম্পি সমানং ফলং ৰিচ্ছেদকপচ্চযুপ্পত্তিযা উপহঞ্ঞতি ৰিচ্ছিজ্জতি, তং উপঘাতকন্তি অযমেত্থ সারো.

তত্থ কেচি দুতিযস্স কুসলভাৰং ইত্থত্তমাগতস্স অপ্পাবাধদীঘাযুকতাসংৰত্তনৰসেন, পচ্ছিমানং দ্ৰিন্নং অকুসলভাৰং বহ্ৰাবাধঅপ্পাযুকতাসংৰত্তনৰসেন ৰণ্ণেন্তি. তথা চ ৰুত্তং মজ্ঝিমনিকাযে চূল়কম্মৰিভঙ্গসুত্তৰণ্ণনাযং (ম. নি. অট্ঠ. ৩.২৯০) –

‘‘চত্তারি হি কম্মানি – উপপীল়কং, উপচ্ছেদকং, জনকং, উপত্থম্ভকন্তি. বলৰকম্মেন হি নিব্বত্তং পৰত্তে উপপীল়কং আগন্ত্ৰা অত্থতো এৰং ৰদতি নাম ‘সচাহং পঠমতরং জানেয্যং, ন তে ইধ নিব্বত্তিতুং দদেয্যং, চতূসুযেৰ তং অপাযেসু নিব্বত্তাপেয্যং. হোতু, ত্ৰং যত্থ কত্থচি নিব্বত্ত, অহং উপপীল়ককম্মং নাম তং পীল়েত্ৰা নিরোজং নিযূসং কসটং করিস্সামী’তি. ততো পট্ঠায তং তাদিসং করোতি. কিং করোতি? পরিস্সযং উপনেতি, ভোগে ৰিনাসেতি.

‘‘তত্থ দারকস্স মাতুকুচ্ছিযং নিব্বত্তকালতো পট্ঠায মাতু অস্সাদো ৰা সুখং ৰা ন হোতি, মাতাপিতূনং পীল়াৰ উপ্পজ্জতি. এৰং পরিস্সযং উপনেতি. দারকস্স পন মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকালতো পট্ঠায গেহে ভোগা উদকং পত্ৰা লোণং ৰিয রাজাদীনং ৰসেন নস্সন্তি, কুম্ভদোহনধেনুযো খীরং ন দেন্তি, সূরতা গোণা চণ্ডা হোন্তি, কাণা হোন্তি, খঞ্জা হোন্তি, গোমণ্ডলে রোগো পততি, দাসাদযো ৰচনং ন করোন্তি, ৰাপিতং সস্সং ন জাযতি, গেহগতং গেহে, অরঞ্ঞগতং অরঞ্ঞে নস্সতি, অনুপুব্বেন ঘাসচ্ছাদনমত্তং দুল্লভং হোতি, গব্ভপরিহারো ন হোতি, ৰিজাতকালে মাতু থঞ্ঞং ছিজ্জতি, দারকো পরিহারং অলভন্তো পীল়িতো নিরোজো নিযূসো কসটো হোতি. ইদং উপপীল়ককম্মং নাম.

‘‘দীঘাযুককম্মেন পন নিব্বত্তস্স উপচ্ছেদককম্মং আগন্ত্ৰা আযুং ছিন্দতি. যথা হি পুরিসো অট্ঠুসভগমনং কত্ৰা সরং খিপেয্য, তমঞ্ঞো ধনুতো মুত্তমত্তং মুগ্গরেন পহরিত্ৰা তত্থেৰ পাতেয্য, এৰং দীঘাযুককম্মেন নিব্বত্তস্স উপচ্ছেদককম্মং আযুং ছিন্দতি. কিং করোতি? চোরানং অটৰিং পৰেসেতি, ৰাল়মচ্ছোদকং ওতারেতি, অঞ্ঞতরং ৰা পন সপরিস্সযঠানং উপনেতি. ইদং উপচ্ছেদককম্মং নাম. ‘উপঘাতক’ন্তিপি এতস্সেৰ নামং. পটিসন্ধিনিব্বত্তকং পন কম্মং জনককম্মং নাম. অপ্পভোগকুলাদীসু নিব্বত্তস্স ভোগসম্পদাদিকরণেন উপত্থম্ভককম্মং উপত্থম্ভককম্মং নাম.

‘‘পরিত্তকম্মেনপি নিব্বত্তং এতং পৰত্তে পাণাতিপাতাদিৰিরতিকম্মং আগন্ত্ৰা অত্থতো এৰং ৰদতি নাম ‘সচাহং পঠমতরং জানেয্যং, ন তে ইধ নিব্বত্তিতুং দদেয্যং, দেৰলোকেযেৰ তং নিব্বত্তাপেয্যং, হোতু, ত্ৰং যত্থ কত্থচি নিব্বত্ত, অহং উপত্থম্ভককম্মং নাম উপত্থম্ভং তে করিস্সামী’তি উপত্থম্ভং করোতি. কিং করোতি? পরিস্সযং নাসেতি, ভোগে উপ্পাদেতি.

‘‘তত্থ দারকস্স মাতুকুচ্ছিযং নিব্বত্তকালতো পট্ঠায মাতাপিতূনং সুখমেৰ সাতমেৰ হোতি. যেপি পকতিযা মনুস্সামনুস্সপরিস্সযা হোন্তি, তে সব্বে অপগচ্ছন্তি. এৰং পরিস্সযং নাসেতি. দারকস্স পন মাতুকুচ্ছিম্হি নিব্বত্তকালতো পট্ঠায গেহে ভোগানং পমাণং ন হোতি, নিধিকুম্ভিযো পুরতোপি পচ্ছতোপি গেহং পরিৰট্টমানা পৰিসন্তি. মাতাপিতরো পরেহি ঠপিতধনস্সপি সম্মুখীভাৰং গচ্ছন্তি, ধেনুযো বহুখীরা হোন্তি, গোণা সুখসীলা হোন্তি, ৰপ্পট্ঠানে সস্সানি সম্পজ্জন্তি, ৰড্ঢিযা ৰা সম্পযুত্তং, তাৰকালিকং ৰা দিন্নং ধনং অচোদিতা সযমেৰ আহরিত্ৰা দেন্তি, দাসাদযো সুব্বচা হোন্তি, কম্মন্তা ন পরিহাযন্তি, দারকো গব্ভতো পট্ঠায পরিহারং লভতি, কোমারিকৰেজ্জা সন্নিহিতাৰ হোন্তি. গহপতিকুলে জাতো সেট্ঠিট্ঠানং, অমচ্চকুলাদীসু জাতো সেনাপতিট্ঠানাদীনি লভতি. এৰং ভোগে উপ্পাদেতি. সো অপরিস্সযো সভোগো চিরং জীৰতি. ইদং উপত্থম্ভককম্মং নাম. ইমেসু চতূসু পুরিমানি দ্ৰে অকুসলানেৰ, জনকং কুসলম্পি অকুসলম্পি, উপত্থম্ভকং কুসলমেৰা’’তি.

এত্থ ৰিবাধূপঘাতা নাম কুসলৰিপাকম্হি ন যুত্তাতি অধিপ্পাযেন ‘‘দ্ৰে অকুসলানেৰা’’তি ৰুত্তং. দেৰদত্তাদীনং পন নাগাদীনং ইতো অনুপ্পদিন্নযাপনকপেতানঞ্চ নরকাদীসু অকুসলৰিপাকূপত্থম্ভনূপপীল়নূপঘাতকানি সন্তীতি চতুন্নম্পি কুসলাকুসলভাৰো ন ৰিরুজ্ঝতি. এৰঞ্চ কত্ৰা যা বহূসু আনন্তরিযেসু কতেসু একেন গহিতপ্পটিসন্ধিকস্স ইতরেসং তস্স অনুবলপ্পদাযিতা ৰুত্তা, সাপি সমত্থিতা হোতি.

সুত্তন্তপরিযাযেন একাদস কম্মানি ৰিভজিত্ৰা ইদানি অভিধম্মপরিযাপন্নং দস্সেন্তো ‘‘অত্থেকচ্চানি পাপকানি কম্মসমাদানানী’’তিআদিনা ৰিভঙ্গপাল়িং (ৰিভ. ৮১০) দস্সেতি. তত্থ গতিসম্পত্তিপটিবাল়্হানীতি গতিসম্পত্তিযা পটিবাহিতানি নিৰারিতানি পটিসেধিতানি. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. তত্থ চ গতিসম্পত্তীতি সম্পন্নগতি দেৰলোকো চ মনুস্সলোকো চ. গতিৰিপত্তীতি ৰিপন্নগতি চত্তারো অপাযা. উপধিসম্পত্তীতি অত্তভাৰসমিদ্ধি. উপধিৰিপত্তীতি হীনঅত্তভাৰতা. কালসম্পত্তীতি সুরাজসুমনুস্সকালসঙ্খাতো সম্পন্নকালো. কালৰিপত্তীতি দুরাজদুম্মনুস্সকালসঙ্খাতো ৰিপন্নকালো. পযোগসম্পত্তীতি সম্মাপযোগো. পযোগৰিপত্তীতি মিচ্ছাপযোগো.

ইদানি যথাৰুত্তপাল়িযা অত্থং দস্সেন্তো ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ অনিট্ঠারম্মণানুভৰনারহে কম্মে ৰিজ্জমানেযেৰাতি ইমিনা অনিট্ঠারম্মণানুভৰননিম্মিত্তকস্স পাপকম্মস্স সব্ভাৰং দস্সেতি. তং কম্মন্তি তং পাপকং কম্মং. একচ্চস্স হি অনিট্ঠারম্মণানুভৰননিমিত্তং বহুপাপকম্মং ৰিজ্জমানম্পি গতিৰিপত্তিযং ঠিতস্সেৰ ৰিপচ্চতি. যদি পন সো একেন কল্যাণকম্মেন গতিসম্পত্তিযং দেৰেসু ৰা মনুস্সেসু ৰা নিব্বত্তেয্য, তাদিসে ঠানে অকুসলস্স ৰারো নত্থি, একন্তং কুসলস্সেৰাতি তং কম্মং গতিসম্পত্তিপটিবাল়্হং ন ৰিপচ্চতি. পতিবাহিতং হুত্ৰাতি বাধিতং হুত্ৰা. অত্তভাৰসমিদ্ধিযন্তি সরীরসম্পত্তিযং. কিলিট্ঠকম্মস্সাতি হত্থিমেণ্ডঅস্সবন্ধকগোপালকাদিকম্মস্স. পলাযিতব্বযুত্তকালেতি হত্থিআদিপচ্চত্থিকসমাগমকালে. লঞ্জং দেতীতি এৰং মে বাধতং পরেসং ৰসে ন হোতীতি দেতি. চোরিকযুত্তকালেতি পক্খবলাদীনং লব্ভমানকালে. অন্তরকপ্পেতি পরিযোসানপ্পত্তে অন্তরকপ্পে.

অভিধম্মনযেন সোল়স কম্মানি ৰিভজিত্ৰা পটিসম্ভিদামগ্গপরিযাযেন (পটি. ম. ১.২৩৪-২৩৫) দ্ৰাদস কম্মানি ৰিভজিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘অপরানিপী’’তিআদিমাহ. তত্থ অতীতভৰেসু কতস্স কম্মস্স অতীতভৰেসুযেৰ ৰিপক্কৰিপাকং গহেত্ৰা ‘‘অহোসি কম্মং অহোসি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যং কম্মং অতীতে আযূহিত’’ন্তিআদি. ৰিপাকৰারন্তি ৰিপচ্চনাৰসরং ৰিপাকৰারং. ‘‘ৰিপাকৰারং লভতী’’তি ইমিনা ৰুত্তমেৰত্থং ‘‘পটিসন্ধিং জনেসী’’তিআদিনা ৰিভাৰেতি. তত্থ পটিসন্ধিং জনেসীতি ইমিনা চ পটিসন্ধিদাযকস্স কম্মস্স পৰত্তিৰিপাকদাযিতাপি ৰুত্তা হোতি. পৰত্তিৰিপাকস্সেৰ পন দাযকং রূপজনকসীসেন ৰদতি. তস্সেৰ অতীতস্স কম্মস্স দিট্ঠধম্মৰেদনীযস্স উপপজ্জৰেদনীযস্স চ পচ্চযৰেকল্লেন অতীতভৰেসুযেৰ অৰিপক্কৰিপাকঞ্চ, অতীতেযেৰ পরিনিব্বুতস্স দিট্ঠধম্মৰেদনীযউপপজ্জৰেদনীযঅপরপরিযাযৰেদনীযস্স কম্মস্স অৰিপক্কৰিপাকঞ্চ গহেত্ৰা ‘‘অহোসি কম্মং নাহোসি কম্মৰিপাকো’’তিপি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যং পন ৰিপাকৰারং ন লভী’’তিআদি.

অতীতস্সেৰ কম্মস্স অৰিপক্কৰিপাকস্স পচ্চুপ্পন্নভৰে পচ্চযসম্পত্তিযা ৰিপচ্চমানং ৰিপাকং গহেত্ৰা ‘‘অহোসি কম্মং অত্থি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যং পন অতীতে আযূহিত’’ন্তিআদিমাহ. অতীতস্সেৰ কম্মস্স অতিক্কন্তৰিপাককালস্স চ পচ্চুপ্পন্নভৰে পরিনিব্বাযন্তস্স চ অৰিপচ্চমানৰিপাকং গহেত্ৰা ‘‘অহোসি কম্মং নত্থি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘অলদ্ধৰিপাকৰার’’ন্তিআদি. অতীতস্সেৰ কম্মস্স ৰিপাকারহস্স অৰিপক্কৰিপাকস্স অনাগতভৰে পচ্চযসম্পত্তিযা ৰিপচ্চিতব্বং ৰিপাকং গহেত্ৰা ‘‘অহোসি কম্মং ভৰিস্সতি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘যং পন অতীতে আযূহিত’’ন্তিআদিমাহ. অতীতস্সেৰ কম্মস্স অতিক্কন্তৰিপাককালস্স চ অনাগতভৰে পরিনিব্বাযিতব্বস্স অৰিপচ্চিতব্বৰিপাকঞ্চ গহেত্ৰা ‘‘অহোসি কম্মং ন ভৰিস্সতি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যং অনাগতে ৰিপাকৰারং ন লভিস্সতী’’তিআদি. এৰং তাৰ অতীতকম্মং অতীতপচ্চুপ্পন্নানাগতৰিপাকাৰিপাকৰসেন ছধা দস্সিতং.

ইদানি পচ্চুপ্পন্নভৰে কতস্স দিট্ঠধম্মৰেদনীযস্স ইধেৰ ৰিপচ্চমানং ৰিপাকং গহেত্ৰা ‘‘অত্থি কম্মং অত্থি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘যং পন এতরহি আযূহিত’’ন্তিআদিমাহ. যং পন এতরহি ৰিপাকৰারং ন লভতীতিআদিনা তস্সেৰ পচ্চুপ্পন্নস্স কম্মস্স পচ্চযৰেকল্লেন ইধ অৰিপচ্চমানঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে পরিনিব্বাযন্তস্স ইধ অৰিপচ্চমানঞ্চ ৰিপাকং গহেত্ৰা ‘‘অত্থি কম্মং নত্থি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি দস্সেতি. পচ্চুপ্পন্নস্সেৰ কম্মস্স উপপজ্জৰেদনীযস্স অপরপরিযাযৰেদনীযস্স চ অনাগতভৰে ৰিপচ্চিতব্বৰিপাকং গহেত্ৰা ‘‘অত্থি কম্মং ভৰিস্সতি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যং পন এতরহি আযূহিতং অনাগতে ৰিপাকৰারং লভিস্সতী’’তিআদি. পচ্চুপ্পন্নস্সেৰ কম্মস্স উপপজ্জৰেদনীযস্স পচ্চযৰেকল্লেন অনাগতভৰে অৰিপচ্চিতব্বঞ্চ অনাগতভৰে পরিনিব্বাযিতব্বস্স অপরপরিযাযৰেদনীযস্স অৰিপচ্চিতব্বঞ্চ ৰিপাকং গহেত্ৰা ‘‘অত্থি কম্মং ন ভৰিস্সতি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যং পন ৰিপাকৰারং ন লভিস্সতী’’তিআদি.

এৰঞ্চ পচ্চুপ্পন্নকম্মং পচ্চুপ্পন্নানাগতৰিপাকাৰিপাকৰসেন চতুধা দস্সেত্ৰা ইদানি অনাগতভৰে কতস্স কম্মস্স অনাগতে ৰিপচ্চিতব্বৰিপাকং গহেত্ৰা ‘‘ভৰিস্সতি কম্মং ভৰিস্সতি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘যং পনানাগতে আযূহিস্সতী’’তিআদিমাহ. তস্সেৰ অনাগতস্স কম্মস্স পচ্চযৰেকল্লেন অৰিপচ্চিতব্বঞ্চ অনাগতভৰে পরিনিব্বাযিতব্বস্স অৰিপচ্চিতব্বঞ্চ ৰিপাকং গহেত্ৰা ‘‘ভৰিস্সতি কম্মং ন ভৰিস্সতি কম্মৰিপাকো’’তি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যং পন ৰিপাকৰারং ন লভিস্সতী’’তিআদি. এৰং অনাগতকম্মং অনাগতৰিপাকাৰিপাকৰসেন দ্ৰিধা দস্সিতং. এৰন্তিআদিনা যথাৰুত্তদ্ৰাদসকম্মানি নিগমেতি.

ইদানি সব্বেসু যথাৰুত্তপ্পভেদেসু কম্মেসু যানি অভিধম্মনযেন ৰিভত্তানি সোল়স কম্মানি, যানি চ পটিসম্ভিদামগ্গপরিযাযেন ৰিভত্তানি দ্ৰাদস কম্মানি, তানি সব্বানি সুত্তন্তিকপরিযাযেন ৰিভত্তেসু একাদসৰিধেসুযেৰ কম্মেসু অন্তোগধানি, তানি চ দিট্ঠধম্মৰেদনীযউপপজ্জৰেদনীযঅপরপরিযাযৰেদনীযেসু তীসুযেৰ অন্তোগধানীতি দস্সেন্তো ‘‘ইতি ইমানি চেৰা’’তিআদিমাহ. তত্থ অত্তনো ঠানা ওসক্কিত্ৰাতি অত্তনো যথাৰুত্তদ্ৰাদসসোল়সপ্পভেদসঙ্খাতট্ঠানতো পরিহাপেত্ৰা, তং তং পভেদং হিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. একাদস কম্মানিযেৰ ভৰন্তীতি তংসভাৰানংযেৰ কম্মানং দ্ৰাদসধা সোল়সধা চ ৰিভজিত্ৰা ৰুত্তত্তা এৰমাহ. যস্মা একাদসধা ৰুত্তকম্মানি দিট্ঠধম্মৰেদনীযানি ৰা সিযুং উপপজ্জৰেদনীযানি ৰা অপরপরিযাযৰেদনীযানি ৰা, তস্মা ৰুত্তং ‘‘তীণিযেৰ কম্মানি হোন্তী’’তি.

তেসং সঙ্কমনং নত্থীতি তেসং দিট্ঠধম্মৰেদনীযাদীনং সঙ্কমনং নত্থি, সঙ্কমনং উপপজ্জৰেদনীযাদিভাৰাপত্তি. তেনাহ ‘‘যথাঠানেযেৰ তিট্ঠন্তী’’তি, অত্তনো দিট্ঠধম্মৰেদনীযাদিট্ঠানেযেৰ তিট্ঠন্তীতি অত্থো. দিট্ঠধম্মৰেদনীযমেৰ হি পঠমজৰনচেতনা, উপপজ্জৰেদনীযমেৰ সত্তমজৰনচেতনা, মজ্ঝে পঞ্চ অপরপরিযাযৰেদনীযমেৰাতি নত্থি তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্গহো, তস্মা অত্তনো অত্তনো দিট্ঠধম্মৰেদনীযাদিসভাৰেযেৰ তিট্ঠন্তি. তেনেৰ ভগৰতা – ‘‘দিট্ঠে ৰা ধম্মে, উপপজ্জ ৰা, অপরে ৰা পরিযাযে’’তি তযো ৰিকপ্পা দস্সিতা. তেনেৰাহ ‘‘দিট্ঠধম্মৰেদনীযং কম্ম’’ন্তিআদি. তত্থ ‘‘দিট্ঠে ৰা ধম্মে’’তি সত্থা ন ৰদেয্যাতি অসতি নিযামে ন ৰদেয্য. যস্মা পন তেসং সঙ্কমনং নত্থি, নিযতসভাৰা হি তানি, তস্মা সত্থা ‘‘দিট্ঠে ৰা ধম্মে’’তিআদিমৰোচ.

সুক্কপক্খেতি ‘‘অলোভো নিদানং কম্মানং সমুদযাযা’’তিআদিনা আগতে কুসলপক্খে. নিরুদ্ধেতি অরিযমগ্গাধিগমেন অনুপ্পাদনিরোধেন নিরুদ্ধে. তালৰত্থু ৰিয কতন্তি যথা তালে ছিন্নে ঠিতট্ঠানে কিঞ্চি ন হোতি, এৰং কম্মে পহীনে কিঞ্চি ন হোতীতি অত্থো. তালৰত্থূতি ৰা মত্থকচ্ছিন্নো তালো ৰুত্তো পত্তফলমকুলসূচিআদীনং অভাৰতো. ততো এৰ সো অৰিরুল়্হিধম্মো. এৰং পহীনকম্মো সত্তসন্তানো. তেনাহ ‘‘মত্থকচ্ছিন্নতালো ৰিযা’’তি. অনুঅভাৰং কতং পচ্ছতো ধম্মপ্পৰত্তিযা অভাৰতো. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. অপ্পৰত্তিকতকালো ৰিযাতি বীজানং সব্বসো অপ্পৰত্তিযা কতকালো ৰিয. ছিন্নমূলকানন্তি কিলেসমূলস্স সব্বসো ছিন্নত্তা ছিন্নমূলকানং. কিলেসা হি খন্ধানং মূলানি.

ৰেদনীযন্তি ৰেদিতব্বং. অঞ্ঞং ৰত্থু নত্থীতি অঞ্ঞং অধিট্ঠানং নত্থি. সুগতিসঞ্ঞিতাপি হেট্ঠিমন্তেন সঙ্খারদুক্খতো অনপগতত্তা দুগ্গতিযো এৰাতি ৰুত্তং ‘‘সব্বা দুগ্গতিযো’’তি, এৰং ৰা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. লোভো এতস্স কারণভূতো অত্থীতি লোভং, লোভনিমিত্তং কম্মং. তথা দোসন্তি এত্থাপি. তেনাহ ‘‘লোভদোসসীসেন লোভজঞ্চ দোসজঞ্চ কম্মমেৰ নিদ্দিট্ঠ’’ন্তি. ৰট্টৰিৰট্টন্তি ৰট্টঞ্চ ৰিৰট্টঞ্চ.

নিদানসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. হত্থকসুত্তৰণ্ণনা

৩৫. পঞ্চমে আল়ৰিযন্তি আল়ৰিরট্ঠে, ন আল়ৰিনগরে. তেনাহ ‘‘আল়ৰিযন্তি আল়ৰিরট্ঠে’’তি. অথাতি অৰিচ্ছেদত্থে নিপাতো. তত্থ ভগৰতো নিসজ্জায অৰিচ্ছিন্নায এৰাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘এৰ’’ন্তিআদি. হত্থতো হত্থং গতত্তাতি আল়ৰকস্স যক্খস্স হত্থতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স হত্থং, ততো রাজপুরিসানং হত্থং গতত্তা.

মাঘস্সাতি মাঘমাসস্স. এৰং ফগ্গুনস্সাতি এত্থাপি. খুরন্তরেহি কদ্দমো উগ্গন্ত্ৰা তিট্ঠতীতি কদ্দমো খুরন্তরেহি উগ্গন্ত্ৰা তিট্ঠতি. চতূহি দিসাহি ৰাযন্তো ৰাতো ৰেরম্ভোতি ৰুচ্চতি ৰেরম্ভৰাতসদিসত্তা.

পঞ্চদ্ৰারকাযন্তি পঞ্চদ্ৰারানুসারেন পৰত্তং ৰিঞ্ঞাণকাযং. খোভযমানাতি কিলেসখোভৰসেন খোভযমানা চিত্তং সঙ্খোভং করোন্তা. চেতসিকাতি মনোদ্ৰারিকচিত্তসন্নিস্সিতা. তেনাহ ‘‘মনোদ্ৰারং খোভযমানা’’তি. সো রাগোতি তংসদিসো রাগো. ভৰতি হি তংসদিসে তব্বোহারো যথা ‘‘সা এৰ তিত্তিরিকা, তানি এৰ ওসধানী’’তি. যাদিসো হি একস্স পুগ্গলস্স উপ্পজ্জনকরাগো, তাদিসো এৰ ততো অঞ্ঞস্স রাগভাৰসামঞ্ঞতো. তেন ৰুত্তং ‘‘তথারূপো রাগো’’তিআদি. ইচ্ছিতালাভেন রজনীযেসু ৰা নিরুদ্ধেসু ৰত্থূসু দোমনস্সুপ্পত্তিযা দোসপরিল়াহানং সম্ভৰো ৰেদিতব্বো.

ন লিম্পতি অনুপলিত্তচিত্তত্তা. সীতিভূতো নিব্বুতসব্বপরিল়াহত্তা. আসত্তিযো ৰুচ্চন্তি তণ্হাযো তত্থ তত্থ আসঞ্জনট্ঠেন. দরথন্তি পরিল়াহজাতং. চেতসোতি সামিৰচনং.

হত্থকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. দেৰদূতসুত্তৰণ্ণনা

৩৬. ছট্ঠে দেৰদূতানীতি লিঙ্গৰিপল্লাসং কত্ৰা ৰুত্তন্তি আহ ‘‘দেৰদূতা’’তি, উভযলিঙ্গং ৰা এতং পদং, তস্মা নপুংসকলিঙ্গৰসেন পাল়িযং ৰুত্তস্স পুল্লিঙ্গৰসেন অত্থদস্সনং কতং. দেৰোতি মচ্চূতি অভিভৰনট্ঠেন সত্তানং অত্তনো ৰসে ৰত্তাপনতো মচ্চুরাজা ‘‘দেৰো’’তি ৰুচ্চতি. যথা হি দেৰো পকতিসত্তে অভিভৰতি, এৰং মচ্চু সব্বসত্তে অভিভৰতি, তস্মা দেৰো ৰিযাতি দেৰো. ‘‘তস্স দূতা’’তি ৰত্ৰা ইদানিস্স দূতে তেসং দূতভাৰঞ্চ ৰিভাৰেতুং ‘‘জিণ্ণব্যাধিমতা হী’’তিআদি ৰুত্তং. তেন চোদনত্থেন দেৰস্স দূতা ৰিযাতি দেৰদূতাতি দস্সেতি. ‘‘অহং অসুকং পমদ্দিতুং আগমিস্সামি, তুৰং তস্স কেসে গহেত্ৰা মা ৰিস্সজ্জেহী’’তি মচ্চুদেৰস্স আণাকরা দূতা ৰিযাতি হি দূতাতি ৰুচ্চন্তি.

ইদানি সদ্ধাতব্বট্ঠেন দেৰা ৰিয দূতাতি দেৰদূতাতি দস্সেন্তো ‘‘দেৰা ৰিয দূতা’’তিআদিমাহ. তত্থ অলঙ্কতপ্পটিযত্তাযাতি ইদং অত্তনো দিব্বানুভাৰং আৰিকত্ৰা ঠিতাযাতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. দেৰতায ব্যাকরণসদিসমেৰ হোতি ন চিরস্সেৰ জরাব্যাধিমরণস্স সম্ভৰতো. ৰিসুদ্ধিদেৰানন্তি খীণাসৰব্রহ্মানং. তে হি চরিমভৰে বোধিসত্তানং জিণ্ণাদিভেদং দস্সেন্তি, তস্মা অন্তিমভৰিকবোধিসত্তানং ৰিসুদ্ধিদেৰেহি উপট্ঠাপিতভাৰং উপাদায তদঞ্ঞেসম্পি তেহি অনুপট্ঠাপিতানম্পি তথা ৰোহরিতব্বতা পরিযাযসিদ্ধাতি ৰেদিতব্বা. দিস্ৰাৰাতি ৰিসুদ্ধিদেৰেহি দস্সিতে দিস্ৰাৰ. ততোযেৰ হি তে ৰিসুদ্ধিদেৰানং দূতা ৰুত্তা.

কস্মা আরদ্ধন্তি কেৰলং দেৰদূতে এৰ সরূপতো অদস্সেত্ৰাতি অধিপ্পাযো. দেৰানং দূতানং দস্সনূপাযত্তা তথা ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘দেৰদূতা…পে… সমনুযুঞ্জতী’’তি আহ. তত্থ দেৰদূতা…পে… দস্সনত্থন্তি দেৰদূতানং অনুযুঞ্জনট্ঠানূপগস্স কম্মস্স দস্সনত্থং.

একচ্চে থেরাতি অন্ধকাদিকে ৰিঞ্ঞাণৰাদিনো চ সন্ধায ৰদতি. নেরযিকে নিরযে পালেন্তি ততো নিগ্গন্তুং অপ্পদানৰসেন রক্খন্তীতি নিরযপালা. অথ ৰা নিরযপালতায নেরযিকানং নিরযদুক্খেন পরিযোনদ্ধায অলং সমত্থাতি নিরযপালা. তন্তি ‘‘নত্থি নিরযপালা’’তি ৰচনং. পটিসেধিতমেৰাতি ‘‘অত্থি নিরযেসু নিরযপালা অত্থি চ কারণিকা’’তিআদিনা নযেন অভিধম্মে (কথা. ৮৬৬) পটিসেধিতমেৰ. যদি নিরযপালা নাম ন সিযুং, কম্মকারণাপি ন ভৰেয্য. সতি হি কারণিকে কম্মকারণায ভৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘যথা হী’’তিআদি. এত্থাহ – ‘‘কিং পনেতে নিরযপালা নেরযিকা, উদাহু অনেরযিকা’’তি. কিঞ্চেত্থ – যদি তাৰ নেরযিকা নিরযসংৰত্তনিযেন কম্মেন নিব্বত্তা, সযম্পি নিরযদুক্খং পচ্চনুভৰেয্যুং, তথা সতি অঞ্ঞেসং নেরযিকানং ঘাতনায অসমত্থা সিযুং, ‘‘ইমে নেরযিকা ইমে নিরযপালা’’তি ৰৰত্থানঞ্চ ন সিযা. যে চ যে ঘাতেন্তি, তেহি সমানরূপবলপ্পমাণেহি ইতরেসং ভযসন্তাসা ন সিযুং. অথ অনেরযিকা, নেসং তত্থ কথং সম্ভৰোতি? ৰুচ্চতে – অনেরযিকা নিরযপালা অনিরযগতিসংৰত্তনিযকম্মনিব্বত্তিতো. নিরযূপপত্তিসংৰত্তনিযকম্মতো হি অঞ্ঞেনেৰ কম্মুনা তে নিব্বত্তন্তি রক্খসজাতিকত্তা. তথা হি ৰদন্তি সব্বত্থিৰাদিনো –

‘‘কোধা কুরূরকম্মন্তা, পাপাভিরুচিনো তথা;

দুক্খিতেসু চ নন্দন্তি, জাযন্তি যমরক্খসা’’তি.

তত্থ যদেকে ৰদন্তি ‘‘যাতনাদুক্খং পটিসংৰেদেয্যুং, অথ ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং ঘাতেয্যু’’ন্তিআদি, তযিদং অসারং নিরযপালানং নেরযিকভাৰস্সেৰ অভাৰতো. যদিপি অনেরযিকা নিরযপালা, অযোমযায পন আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায নিরযভূমিযা পরিক্কমমানা কথং দাহদুক্খং নানুভৰন্তীতি? কম্মানুভাৰতো. যথা হি ইদ্ধিমন্তো চেতোৰসিপ্পত্তা মহামোগ্গল্লানাদযো নেরযিকে অনুকম্পন্তা ইদ্ধিবলেন নিরযভূমিং উপগতা দাহদুক্খেন ন বাধীযন্তি, এৰং সম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

ইদ্ধিৰিসযস্স অচিন্তেয্যভাৰতোতি চে? ইদম্পি তংসমানং কম্মৰিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৰতো. তথারূপেন হি কম্মুনা তে নিব্বত্তা যথা নিরযদুক্খেন অবাধিতা এৰ হুত্ৰা নেরযিকে ঘাতেন্তি, ন চেত্তকেন বাহিরৰিসযাভাৰো যুজ্জতি ইট্ঠানিট্ঠতায পচ্চেকং দ্ৰারপুরিসেসুপি ৰিভত্তসভাৰত্তা. তথা হি একচ্চস্স দ্ৰারস্স পুরিসস্স চ ইট্ঠং একচ্চস্স অনিট্ঠং, একচ্চস্স চ অনিট্ঠং একচ্চস্স ইট্ঠং হোতি. এৰঞ্চ কত্ৰা যদেকে ৰদন্তি ‘‘নত্থি কম্মৰসেন তেজসা পরূপতাপন’’ন্তিআদি, তদপাহতং হোতি. যং পন ৰদন্তি ‘‘অনেরযিকানং তেসং কথং তত্থ সম্ভৰো’’তি নিরযে নেরযিকানং যাতনাসব্ভাৰভাৰতো. নেরযিকসত্তযাতনাযোগ্গঞ্হি অত্তভাৰং নিব্বত্তেন্তং কম্মং তাদিসনিকন্তি ৰিনামিতং নিরযট্ঠানে এৰ নিব্বত্তেতি. তে হি নেরযিকেহি অধিকতরবলারোহপরিণাহা অতিৰিয ভযানকদস্সনা কুরূরতরপযোগা চ হোন্তি. এতেনেৰ তত্থ নেরযিকানং ৰিবাধককাকসুনখাদীনম্পি নিব্বত্তিযা অত্থিভাৰো সংৰণ্ণিতোতি দট্ঠব্বো.

কথমঞ্ঞগতিকেহি অঞ্ঞগতিকবাধনন্তি চ ন ৰত্তব্বং অঞ্ঞত্থাপি তথা দস্সনতো. যং পনেকে ৰদন্তি ‘‘অসত্তসভাৰা এৰ নিরযে নিরযপালা নিরযে সুনখাদযো চা’’তি, তম্পেতেসং মতিমত্তং অঞ্ঞত্থ তথা অদস্সনতো. ন হি কাচি অত্থি তাদিসী ধম্মপ্পৰত্তি, যা অসত্তসভাৰা, সম্পতিসত্তেহি অপ্পযোজিতা চ অত্থকিচ্চং সাধেন্তী দিট্ঠপুব্বা. পেতানং পানীযনিৰারকানং দণ্ডাদিহত্থানঞ্চ পুরিসানং সব্ভাৰে অসত্তভাৰে চ ৰিসেসকারণং নত্থীতি তাদিসানং সব্ভাৰে কিং পাপকানং ৰত্তব্বং. সুপিনোপঘাতোপি অত্থকিচ্চসমত্থতায অপ্পমাণং দস্সনাদিমত্তেনপি তদত্থসিদ্ধিতো. তথা হি সুপিনে আহারূপভোগাদিনা ন অত্থসিদ্ধি, ইদ্ধিনিম্মানরূপং পনেত্থ লদ্ধপরিহারং ইদ্ধিৰিসযস্স অচিন্তেয্যভাৰতো. ইধাপি কম্মৰিপাকস্স অচিন্তেয্যভাৰতোতি চে? তং ন, অসিদ্ধত্তা. নেরযিকানং কম্মৰিপাকো নিরযপালাতি সিদ্ধমেত্তং, ৰুত্তনযেন পাল়িতো চ তেসং সত্তভাৰো এৰ সিদ্ধো. সক্কা হি ৰত্তুং সত্তসঙ্খাতা নিরযপালসঞ্ঞিতা ধম্মপ্পৰত্তি সাভিসন্ধিকপরূপঘাতি অত্থকিচ্চসব্ভাৰতো ওজাহারাদি রক্খসসন্ততি ৰিয. অভিসন্ধিপুব্বকতা চেত্থ ন সক্কা পটিক্খিপিতুং তথা তথা অভিসন্ধিযা ঘাতনতো. ততো এৰ ন সঙ্ঘাতপব্বতেহি অনেকন্তিকতা. যে পন ৰদন্তি ‘‘ভূতৰিসেসা এৰ তে ৰণ্ণসণ্ঠানাদিৰিসেসৰন্তো ভেরৰাকারা নরকপালাতি সমঞ্ঞং লভন্তী’’তি, তদসিদ্ধং উজুকমেৰ পাল়িযং ‘‘অত্থি নিরযে নিরযপালা’’তি ৰাদস্স পতিট্ঠাপিতত্তা.

অপিচ যথা অরিযৰিনযে নরকপালানং ভূতমত্ততা অসিদ্ধা, তথা পঞ্ঞত্তিমত্তৰাদিনোপি ভূতমত্ততা অসিদ্ধা সব্বসো রূপধম্মানং অত্থিভাৰস্সেৰ অপ্পটিজাননতো. ন হি তস্স ভূতানি নাম পরমত্থতো সন্তি. যদি পরমত্থং গহেত্ৰা ৰোহরতি, অথ কস্মা চক্খুরূপাদীনি পটিক্খিপতীতি? তিট্ঠতেসা অনৰট্ঠিততক্কানং অপ্পহীনৰিপল্লাসানং ৰাদৰীমংসা. এৰং অত্থেৰ নিরযে নিরযপালাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. সতি চ নেসং সব্ভাৰে অসতিপি বাহিরে ৰিসযে নরকে ৰিয দেসাদিনিযমো হোতীতি ৰাদো ন সিজ্ঝতি, সতি এৰ পন বাহিরে ৰিসযে দেসাদিনিযমোতি দট্ঠব্বং.

দেৰদূতসরাপনৰসেন সত্তে যথূপচিতে পুঞ্ঞকম্মে যমেতি নিযমেতীতি যমো. তস্স যমস্স ৰেমানিকপেতানং রাজভাৰতো রঞ্ঞো. তেনাহ ‘‘যমরাজা নাম ৰেমানিকপেতরাজা’’তি. কম্মৰিপাকন্তি অকুসলকম্মৰিপাকং. ৰেমানিকপেতা হি কণ্হসুক্কৰসেন মিস্সকং কম্মং কত্ৰা ৰিনিপাতিকদেৰতা ৰিয সুক্কেন কম্মুনা পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. তথা হি মগ্গফলভাগিনোপি হোন্তি, পৰত্তিযং পন কম্মানুরূপং কদাচি পুঞ্ঞফলং, কদাচি অপুঞ্ঞফলং পচ্চনুভৰন্তি. যেসং পন অরিযমগ্গো উপ্পজ্জতি, তেসং মগ্গাধিগমতো পট্ঠায পুঞ্ঞফলমেৰ উপ্পজ্জতীতি দট্ঠব্বং. অপুঞ্ঞফলং পুব্বে ৰিয কটুকং ন হোতি, মনুস্সত্তভাৰে ঠিতানং ৰিয মুদুকমেৰ হোতীতি অপরে. ধম্মিকো রাজাতি এত্থ তস্স ধম্মিকভাৰো ধম্মদেৰপুত্তস্স ৰিয উপ্পত্তিনিযতো ধম্মতাৰসেন ৰেদিতব্বো. দ্ৰারেসূতি অৰীচিমহানরকস্স চতূসু দ্ৰারেসু. খীণাসৰা ব্রাহ্মণা নাম উক্কট্ঠনিদ্দেসেন.

অনুযোগৰত্তন্তি অনুযোগে কতে ৰত্তিতব্বৰত্তং. আরোপেন্তোতি কারাপেন্তো, অত্তনো পুচ্ছং উদ্দিস্স পটিৰচনং দাপেন্তো পুচ্ছতি. পরস্স হি অধিপ্পাযং ঞাতুং ইচ্ছন্তো তদুপগং পযোগং করোন্তো পুচ্ছতি নাম. লদ্ধিন্তি গাহং. পতিট্ঠাপেন্তোতি তত্থ নিচ্চকালং কারাপেন্তো. কারণং পুচ্ছন্তোতি যুত্তিং পুচ্ছন্তো. সমনুভাসতীতি যথানুযুত্তমত্থং ৰিভূতং কত্ৰা কথেতি.

জিণ্ণন্তি জরাপত্তিযা জিণ্ণং. একচ্চো দহরকালতো পট্ঠায পণ্ডুরোগাদিনা অভিভূতকাযতায জিণ্ণসদিসো হোতি, অযং ন তথা জরাপত্তিযা জিণ্ণোতি দস্সেতি. গোপানসী ৰিয ৰঙ্কন্তি ৰঙ্কগোপানসী ৰিয ৰঙ্কং. ন হি ৰঙ্কভাৰস্স নিদস্সনত্থং অৰঙ্কগোপানসী গয্হতি. ভগ্গন্তি ভগ্গসরীরং কটিযং ভগ্গকাযত্তা. তেনাহ ‘‘ইমিনাপিস্স ৰঙ্কভাৰমেৰ দীপেতী’’তি. দণ্ডপটিসরণন্তি ঠানগমনেসু দণ্ডো পটিসরণং এতস্সাতি দণ্ডপটিসরণং তেন ৰিনা ৰত্তিতুং অসমত্থত্তা. তেনাহ ‘‘দণ্ডদুতিয’’ন্তি. জরাতুরন্তি জরায পত্থতসংকিলন্তকাযং. সব্বসো কিমিহতং ৰিয মহাখল্লাটং সীসমস্সাতি মহাখল্লাটসীসং. সঞ্জাতৰলিন্তি সমন্ততো জাতৰলিকং. জরাধম্মোতি জরাপকতিকো. তেনাহ ‘‘জরাসভাৰো’’তি. সভাৰো চ নাম তেজোধাতুযা উণ্হতা ৰিয ন কদাচি ৰিগচ্ছতীতি আহ ‘‘অপরিমুত্তো জরাযা’’তিআদি.

অত্থতো এৰং ৰদতি নাম, ৰাচায অৰদন্তোপি অত্থাপত্তিতো এৰং ৰদন্তো ৰিয হোতি ৰিঞ্ঞূনন্তি অত্থো. তরুণো অহোসিং যোব্বনেন সমন্নাগতো. ঊরূনং বলং এতস্স অত্থীতি ঊরুবলী. তেন দূরেপি গমনাগমনলঙ্ঘনাদিসমত্থতং দস্সেতি, বাহুবলীতি পন ইমিনা হত্থেহি কাতব্বকিচ্চসমত্থতং, জৰগ্গহণেন ৰেগসা পৰত্তিসমত্থতং. অন্তরহিতাতি নট্ঠা. এত্থ চ ন খো পনাহন্তিআদি জরায দেৰদূতভাৰদস্সনং. তেনাহ ‘‘তেনেস দেৰদূতো নাম জাতো’’তি. আবাধস্স অত্থিতায আবাধিকং. ৰিৰিধং দুক্খং আদহতীতি ব্যাধি, ৰিসেসেন ৰা আধিযতি এতেনাতি ব্যাধি, ব্যাধি সংজাতো এতস্সাতি ব্যাধিতং. এস নযো দুক্খিতন্তি এত্থাপি.

দুতিযং দেৰদূতন্তি এত্থাপি ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো ৰেদিতব্বো. ব্যাধিনা অভিহতোতি ব্যাধিনা বাধিতো, উপদ্দুতোতি অত্থো.

ৰিপরিভিন্নৰণ্ণোতি ৰিপরিভিন্ননীলৰণ্ণো. তঞ্হি যত্থ যত্থ গহিতপুব্বকং, তত্থ তত্থ পণ্ডুৰণ্ণং, মংসুস্সদট্ঠানে রত্তৰণ্ণং, যেভুয্যেন চ নীলসাটকপারুতং ৰিয হোতি. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰিপরিভিন্ননীলৰণ্ণো’’তি.

‘‘কো লভতি, কো ন লভতী’’তি নিরযুপগস্সেৰ ৰসেনাযং ৰিচারণাতি ‘‘যেন তাৰ বহু পাপং কত’’ন্তিআদি আরদ্ধং. বহু পাপং কতন্তি বহুসো পাপং কতং. তেন পাপস্স বহুলীকরণমাহ. বহূতি ৰা মহন্তং. মহত্থোপি হি বহুসদ্দো দিস্সতি ‘‘বহু ৰত কতং অস্সা’’তিআদীসু, গরুকন্তি ৰুত্তং হোতি. সো গরুকং বহুলং ৰা পাপং কত্ৰা ঠিতো নিরযে নিব্বত্ততিযেৰ, ন যমপুরিসেহি যমস্স সন্তিকং নীযতীতি. পরিত্তন্তি পমাণপরিত্ততায কালপরিত্ততায চ পরিত্তং. পুরিমস্মিং অত্থে অগরূতি অত্থো, দুতিযস্মিং অবহুলন্তি. যথাৰুত্তমত্থং উপমায ৰিভাৰেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং. কত্তব্বমেৰ করোন্তীতি দণ্ডমেৰ করোন্তি. অনুৰিজ্জিত্ৰাতি ৰীমংসিত্ৰা. ৰিনিচ্ছযট্ঠানন্তি অট্টকরণট্ঠানং. পরিত্তপাপকম্মাতি দুব্বলপাপকম্মা. অত্তনো ধম্মতাযাতি পরেহি অসারিযমানেপি অত্তনো ধম্মতায সরন্তি. তে হি পাপকম্মস্স দুব্বলভাৰতো কতূপচিতস্স চ ওকাসারহকুসলকম্মস্স বলৰভাৰতো অত্তনো ধম্মতাযপি সরন্তি. সারিযমানাপীতি ‘‘ইদং নাম তযা কতং পুঞ্ঞকম্ম’’ন্তি পরেহি সারিযমানাপি.

আকাসচেতিযন্তি গিরিসিখরে অব্ভোকাসে ৰিৰটঙ্গণে কতচেতিযং. রত্তপটেনাতি রত্তৰণ্ণেন পটেন পূজেসি পটাকং কত্ৰা. অগ্গিজালসদ্দন্তি পটপটাযন্তং নরকে অগ্গিজালসদ্দং সুত্ৰাৰ. অত্তনা পূজিতপটং অনুস্সরীতি তদা পটাকায ৰাতপ্পহারসদ্দে নিমিত্তস্স গহিতত্তা ‘‘মযা তদা আকাসচেতিযে পূজিতরত্তপটসদ্দো ৰিযা’’তি অত্তনা পূজিতপটং অনুস্সরি.

সুমনপুপ্ফকুম্ভেনাতি কুম্ভপরিমাণেন সুমনপুপ্ফরাসিনা. ‘‘দসাধিকং নাল়িসহস্সকুম্ভ’’ন্তি কেচি, ‘‘পঞ্চঅম্বণ’’ন্তি অপরে. তীহিপিন সরতি বলৰতো পাপকম্মেন ব্যামোহিতো. তুণ্হী অহোসীতি ‘‘কম্মারহো অয’’ন্তি তত্থ পটিকারং অপস্সন্তো তুণ্হী অহোসি.

একপক্খচ্ছদনমত্তাহীতি মজ্ঝিমপ্পমাণস্স গেহস্স একচ্ছদনপ্পমাণেহি. সুত্তাহতং করিত্ৰাতি কাল়সুত্তং পাতেত্ৰা. যথা রথো সব্বসো পজ্জলিতো হোতি অযোমযো, এৰং যুগাদযোপিস্স পজ্জলিতা সজোতিভূতা এৰ হোন্তীতি আহ ‘‘সদ্ধিং…পে… রথে যোজেত্ৰা’’তি. মহাকূটাগারপ্পমাণন্তি সত্তভূমকমহাকূটাগারপ্পমাণং.

ৰিভত্তোতি সত্তানং সাধারণেন পাপকম্মুনা ৰিভত্তো. হীনং কাযন্তি হীনং সত্তনিকাযং, হীনং ৰা অত্তভাৰং. উপাদানেতি চতুব্বিধে উপাদানে. অত্থতো পন তণ্হাদিট্ঠিগ্গাহোতি আহ ‘‘তণ্হাদিট্ঠিগ্গহণে’’তি. সম্ভৰতি জরামরণং এতেনাতি সম্ভৰো, উপাদানন্তি আহ ‘‘জাতিযা চ মরণস্স ছ কারণভূতে’’তি. অনুপাদাতি অনুপাদায. তেনাহ ‘‘অনুপাদিযিত্ৰা’’তি. সকলৰট্টদুক্খং অতিক্কন্তাতি চরিমচিত্তনিরোধেন ৰট্টদুক্খস্স কিলেসানম্পি অসম্ভৰতো সব্বং ৰট্টদুক্খং অতিক্কন্তা.

দেৰদূতসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. চতুমহারাজসুত্তৰণ্ণনা

৩৭. সত্তমে অমা সহ ৰত্তন্তি তস্মিং তস্মিং কিচ্চেতি অমচ্চা, সহিতা. পরিসতি ভৰাতি পারিসজ্জা, পরিৰারট্ঠানিযা পরিসাপরিযাপন্না. তেনাহ ‘‘পরিচারিকদেৰতা’’তি. তাতাতি আলপনং. এৰন্তি ‘‘কচ্চি বহূ মনুস্সা’’তিআদিনা ৰুত্তাকারেন. অট্ঠ ৰারেতি একস্মিং অড্ঢমাসে চতুক্খত্তুং তথা ইতরস্মিন্তি এৰং অট্ঠ ৰারে. অধিট্ঠহন্তীতি অধিতিট্ঠন্তি. পটিজাগরোন্তীতি পটি পটি জাগরোন্তি. পুঞ্ঞং করোন্তা হি সত্তা জাগরোন্তি নাম কাতব্বকিচ্চপ্পসুতত্তা, ইতরে পন সুপন্তি নাম সহিতপরহিতৰিমুত্তত্তা. চাতুদ্দসিউপোসথস্স অনুগমনং ৰিয পন্নরসিউপোসথস্স পচ্চুগ্গমনং ন লব্ভতি দিৰসাভাৰতো.

ততোতি ততো ততো. তং উপনিস্সাযাতি তা তা গামনিগমরাজধানিযো উপনিস্সায. অধিৰত্থাতি আরামৰনরুক্খাদীসু অধিৰত্থা দেৰতা. তেতি তে দেৰা. সন্ধায কথেতীতি ভগৰা কথেতি. ৰুত্তন্তি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং.

নিচ্চং নিবদ্ধং উপোসথো সংৰচ্ছরে সংৰচ্ছরে পটি পটি হরিতব্বতো পৰত্তেতব্বতো পাটিহারিযপক্খো নাম. গুণঙ্গেহীতি উপোসথঙ্গেহি.

ৰুত্থৰাসোতি ৰুসিতব্রহ্মচরিযৰাসো. কত্তব্বকিচ্চন্তি দুক্খাদীসু পরিঞ্ঞাতাদিকিচ্চং. ওতারেত্ৰাতি ছড্ডেত্ৰা. পরিক্খীণভৰসংযোজনোতি সব্বসো খীণভৰবন্ধনো. কারণেন জানিত্ৰাতি ৰিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায চত্তারি অরিযসচ্চানি জানিত্ৰা.

জানন্তোতি ‘‘অরহন্তানং অনুকরণপ্পটিপত্তি এসা, যদিদং সম্মদেৰ উপোসথানুট্ঠান’’ন্তি এৰং উপোসথকম্মস্স গুণং জানন্তো. এৰরূপেনাতি যাদিসো ভগৰতো উপোসথভাৰো ৰিহিতো, এৰরূপেন অরহন্তানুকরণেন উপোসথকম্মেন. সক্কা পহিতত্তো ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা খীণাসৰসম্পত্তিং পাপুণিতুং. অট্ঠমং উত্তানত্থমেৰ সত্তমে ৰুত্তনযত্তা.

চতুমহারাজসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. সুখুমালসুত্তৰণ্ণনা

৩৯. নৰমে নিদ্দুক্খোতি কাযিকচেতসিকদুক্খৰিরহিতো. সদুক্খে হি সৰিঘাতে সুখুমালত্তা অনৰসরা, তস্মা সুখিতো নিদ্দুক্খতায সুখুমালো নাম. যাৰস্স সুখুমালত্তা পরমুক্কংসগতাতি আহ ‘‘পরমসুখুমালো’’তি. অতিৰিয সুখুমালোতি অত্থো. অন্তমতীতং অচ্চন্তং. সব্বদা সুখুমালোতি আহ ‘‘সততনিদ্দুক্খো’’তি. চরিযকালেতি বোধিচরিযায চরণকালে. তেনাতি বোধিসত্তেন. অঞ্ঞত্থ পন পদুমন্তি রত্তং কমলং. পুণ্ডরীকন্তি সেতং ৰুচ্চতি. ইতরাতি ইতরপোক্খরণিযো. ‘‘বোধিসত্তস্স কিরা’’তিআদিকং পোক্খরণীনং উপ্পত্তিদস্সনং. কুদ্দালকম্মকারেতি খণকে. পোক্খরণিট্ঠানানীতি পোক্খরণিখণনযোগ্গট্ঠানানি. গণ্হাপেসীতি খণাপেসি. পোক্খরণিসদ্দো চেত্থ তাদিসে জলাসযে নিরুল়্হো দট্ঠব্বো পঙ্কজাদিসদ্দা ৰিয. সোপানবাহুকানং মত্থকট্ঠানং উণ্হীসন্তি অধিপ্পেতং. উদকসেচননাল়িকাতি উদকচ্ছটাৰিস্সজ্জননাল়িযন্তানি. পঞ্চৰিধাতি ৰণ্ণৰসেন জাতিৰসেন চ.

খো পনস্সাতি নিপাতমত্তং. কাসিক-সদ্দো অতিৰিয সণ্হে সুখুমে মহগ্ঘৰত্থে নিরুল়্হো, অঞ্ঞস্মিম্পি তথাজাতিকে রুল়্হিৰসেন পৰত্ততীতি দট্ঠব্বং. তেনাহ ‘‘অকাসিকং চন্দন’’ন্তি. হেমন্তে ৰাসো হেমন্তং, হেমন্তং অরহতীতি হেমন্তিকো, পাসাদো. ‘‘ইতরেসুপি এসেৰ নযো’’তি ৰত্ৰা তদেৰ নেসং অরহতং দস্সেতুং ‘‘তত্থ হেমন্তিকো’’তিআদি ৰুত্তং. সজালানীতি সজালৰাতপানানি, উদকযন্তানীতি উদকধারাৰিস্সন্দনকযন্তানি. পাসাদমত্থকেতি পাসাদস্স উপরিআকাসতলে. বন্ধিত্ৰাতি পযোজিতযন্তে সুক্খমহিংসচম্মং বন্ধিত্ৰা. যন্তং পরিৰত্তেত্ৰাতি যথাপযোজিতং যন্তং পাসাণারোপনত্থঞ্চেৰ পুন তেসং ৰিস্সজ্জনত্থঞ্চ পরিৰত্তেত্ৰা. তস্মিং ৰিস্সজ্জেন্তীতি ছদনপিট্ঠে বদ্ধসুক্খমহিংসচম্মে ৰিস্সজ্জেন্তি.

সহস্সথামন্তি পুরিসসহস্সবলং, পুরিসসহস্সেন ৰহিতব্বভারৰহং. পল্লঙ্কে নিসিন্নোৰাতি রতনমযপল্লঙ্কে যথানিসিন্নো এৰ. উপ্পতনাকারপত্তন্তি উপ্পতিত্ৰা ঠিতং ৰিয. জিযং পোথেন্তস্সাতি জিযাঘাতং করোন্তস্স. জিযপ্পহারসদ্দোতি জিযাঘাতসদ্দো. যন্তে বদ্ধন্তি যন্তবদ্ধং কত্ৰা ঠপিতং. সদ্দন্তরেতি থামমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স সদ্দসৰনট্ঠানে. গাৰুতস্স চতুত্থো ভাগো কোসোতিপি ৰুচ্চতি দ্ৰিসহস্সদণ্ডপ্পমাণট্ঠানং.

সব্বট্ঠানানীতি মহাপুরিসস্স তানি তানি সব্বানি ৰসনট্ঠানানি. সিখাবদ্ধোতি পুরিসসভাৰস্সেৰ ৰিসেসতো দস্সনমেতং. ন উপ্পিলাৰিতভাৰত্থন্তি উপ্পিলাৰিতভাৰসঙ্খাতং অত্থং ন কথেসীতি অত্থো. তস্স হি বোধিমূলেযেৰ সেতুঘাতো. তেনেৰাতি অপ্পমাদলক্খণস্স দীপনতো এৰ. অত্তানং অতিক্কমিত্ৰাতি অত্তনো জরাপত্তিং অচিন্তেত্ৰা অট্টীযতি. ন পনেস মগ্গেন পহীনো তদা মগ্গস্স অনধিগতত্তা. সিক্খং পটিক্খিপিত্ৰাতি যথাসমাদিন্নসিক্খং পহায.

অৰিপরীতব্যাধিআদিসভাৰাৰাতি একন্তেন ব্যাধিআদিসভাৰা এৰ. এৰং জিগুচ্ছাৰিহারেনাতি এৰং সকলস্সেৰ ৰট্টদুক্খস্স জিগুচ্ছনৰিহারেন ৰিহরন্তস্স. এৰং জিগুচ্ছনন্তি এৰং পরস্স জিগুচ্ছনং. পরং অজিগুচ্ছমানোতি করুণাযনেন এৰং পরং অজিগুচ্ছন্তো. অভিভোস্মীতি অভিভৰিতা অস্মি. উস্সাহো অহূতি চতুরঙ্গসমন্নাগতং ৰীরিযমেৰ চতুব্বিধসম্মপ্পধানৰীরিযঞ্চ অহোসি, যেন মগ্গব্রহ্মচরিযপরাযণো জাতো.

সুখুমালসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. আধিপতেয্যসুত্তৰণ্ণনা

৪০. দসমে অভিভৰিত্ৰা পৰত্তনট্ঠেন অধিপতি যং কিঞ্চি জেট্ঠকং ন কারকং অত্তানং অধিপতীতি কত্ৰা অত্তা এৰ অধিপতি, ততো আগতং অত্তাধিপতেয্যং. তেনাহ ‘‘অত্তান’’ন্তিআদি. লোকন্তি সত্তলোকং. সো চ খো ইদ্ধিৰিধাদিগুণৰিসেসযুত্তো অধিপ্পেতো অধিপতিভাৰস্স অধিপ্পেতত্তা. নৰৰিধং লোকুত্তরধম্মন্তি উক্কট্ঠনিদ্দেসেন ৰুত্তং. ইতি ভৰোতি এৰং সম্পত্তিভৰো, তত্থ এৰং অভিৰুদ্ধীতি. সম্পত্তিভৰস্স হেতূতি তংতংসম্পত্তিভৰস্স তত্থ চ অভিৰুদ্ধিযা হেতু. জাতিনিমিত্তস্স কম্মভৰস্স কতূপচিতত্তা জাতি অন্তোপৰিট্ঠা. জরাদীসুপি এসেৰ নযো হেতুসিদ্ধিযা ফলসিদ্ধিতো.

অসল্লীনন্তি ন সঙ্কোচপ্পত্তং. উপট্ঠিতাতি কাযাদিসভাৰসল্লক্খণৰসেন উপট্ঠিতা. অসম্মুট্ঠা সম্মোসাভাৰতো. অসারদ্ধোতি সারম্ভস্স সারম্ভহেতূনঞ্চ ৰিক্খম্ভনেন অসারদ্ধো. একগ্গং অনেকগ্গভাৰস্স দূরসমুস্সাপিতত্তা. নিম্মলং কত্ৰাতি রাগাদিমলানং অপনযনেন মলরহিতং কত্ৰা. গোপাযতীতি সংকিলেসানত্থতো রক্খতি. অযন্তি এৰংপটিপন্নো ভিক্খু. সুদ্ধমত্তানং পরিহরতি অসুদ্ধভাৰস্স কিলেসস্সপি অভাৰতো.

অতিক্কমিত্ৰা মঞ্ঞসীতি অসক্খিং কত্ৰা মঞ্ঞসি. তায তণ্হায নিব্বত্তোতি তম্মযো, তণ্হাৰসিকো. তস্স ভাৰো তম্মযতা, তস্সা তম্মযতায অভাৰেন. ন হাযতি পঞ্ঞাদিগুণৰেপুল্লপ্পত্তিযা.

আধিপতেয্যসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দেৰদূতৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.