৩. গোতমকচেতিযসুত্তৰণ্ণনা
১২৬. ততিযে সম্বহুলাতি পঞ্চসতমত্তা. পঞ্চসতা কির ব্রাহ্মণা তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ অপরভাগে ভগৰতো ধম্মদেসনং সুত্ৰা কামেসু আদীনৰং নেক্খম্মে চ আনিসংসং পস্সমানা ভগৰতো সন্তিকে পব্বজিত্ৰা ন চিরস্সেৰ সব্বং বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা পরিযত্তিং নিস্সায মানং উপ্পাদেসুং – ‘‘যং যং ভগৰা কথেতি, তং তং মযং খিপ্পমেৰ জানাম. ভগৰা হি ইত্থিলিঙ্গাদীনি তীণি লিঙ্গানি, নামাদীনি চত্তারি পদানি, পঠমাদযো সত্ত ৰিভত্তিযো মুঞ্চিত্ৰা ন কিঞ্চি কথেতি, এৰং কথিতে চ অম্হাকং গণ্ঠিপদং নাম নত্থী’’তি, তে ভগৰতি অগারৰা হুত্ৰা ততো পট্ঠায ভগৰতো উপট্ঠানম্পি ধম্মস্সৰনম্পি অভিণ্হং ন গচ্ছন্তি. তে সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সম্বহুলা কির ব্রাহ্মণপব্বজিতা…পে… ধম্মস্সৰনং ন গচ্ছন্তী’’তি. মুখপটিঞ্ঞং গহেত্ৰাতি ‘‘সচ্চং কির তুম্হে, ভিক্খৰে’’তিআদিনা তমত্থং পটিপুচ্ছিত্ৰা ‘‘সচ্চং ভগৰা’’তি তেহি ভিক্খূহি ৰুত্তং পটিৰচনং গহেত্ৰা. তঞ্হি অত্তনো মুখেনেৰ পটিঞ্ঞাতত্তা ‘‘মুখপটিঞ্ঞা’’তি ৰুচ্চতি.
নেৰ আগতট্ঠানং ন গতট্ঠানং অদ্দসংসু. কস্মা? অঞ্ঞাণতো. তে কির তস্স সুত্তস্স অত্থং ন জানিংসু. তেসঞ্হি তস্মিং সমযে ৰিচিত্রনযং দেসনাৰিলাসযুত্তম্পি তং সুত্তং ঘনপুথুলেন দুস্সপট্টেন মুখং বদ্ধং কত্ৰা পুরতো ঠপিতমনুঞ্ঞভোজনং ৰিয অহোসি. ননু চ ভগৰা অত্তনা দেসিতং ধম্মং পরে ঞাপেতুং কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তারি অসঙ্খেয্যানি পারমিযো পূরেত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, সো কস্মা যথা তে ন জানন্তি, তথা দেসেতীতি? তেসং মানভঞ্জনত্থং. ভগৰা হি ‘‘অভব্বা ইমে ইমং মানখিলং অনুপহচ্চ মগ্গং ৰা ফলং ৰা সচ্ছিকাতু’’ন্তি তেসং সুতপরিযত্তিং নিস্সায উপ্পন্নং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা দেসনাকুসলো মানভঞ্জনত্থং ‘‘সব্বধম্মমূলপরিযায’’ন্তিআদিনা মূলপরিযাযসুত্তং (ম. নি. ১.১) অভাসি.
সম্মাসম্বুদ্ধো ‘‘ময্হং কথা নিয্যাতী’’তি মুখসম্পত্তমেৰ কথেতীতি চিন্তযিংসূতি ইদং অঙ্গুত্তরভাণকানং ৰল়ঞ্জনকতন্তিনীহারেন ৰুত্তং. মজ্ঝিমভাণকা পন এৰং ৰদন্তি – এৰং মানভঞ্জনত্থং দেসিতঞ্চ পন তং সুত্তং সুত্ৰা তে ভিক্খূ ‘‘তংযেৰ কির পথৰিং দিট্ঠিগতিকো সঞ্জানাতি, সেখোপি অরহাপি তথাগতোপি অভিজানাতি, কি নামিদং কথং নামিদ’’ন্তি চিন্তেন্তা ‘‘পুব্বে মযং ভগৰতা কথিতং যংকিঞ্চি খিপ্পমেৰ জানাম, ইদানি পনিমস্স মূলপরিযাযস্স অন্তং ৰা কোটিং ৰা ন জানাম ন পস্সাম, অহো বুদ্ধা নাম অপ্পমেয্যা অতুলা’’তি উদ্ধতদাঠা ৰিয সপ্পা নিম্মদা হুত্ৰা বুদ্ধূপট্ঠানঞ্চ ধম্মস্সৰনঞ্চ সক্কচ্চং অগমংসু. তেন সমযেন ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না ভিক্খূ ‘‘অহো বুদ্ধানং আনুভাৰো, তে নামব্রাহ্মণপব্বজিতা তথা মানমদমত্তা ভগৰতা মূলপরিযাযদেসনায নিহতমানা কতা’’তি কথং সমুট্ঠাপেসুং. তং সুত্ৰা ভগৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ, পুব্বেপি অহং এৰং ইমে মানপগ্গহিতসীসে চরন্তে নিহতমানে অকাসি’’ন্তি ৰত্ৰা অতীতং আহরন্তো ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতরো দিসাপামোক্খো ব্রাহ্মণো বারাণসিযং পটিৰসতি তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্টুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকো ৰেয্যাকরণো লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযো, সো পঞ্চমত্তানি মাণৰকসতানি মন্তে ৰাচেতি. পণ্ডিতমাণৰকা বহুঞ্চ গণ্হন্তি লহুঞ্চ, সুট্ঠু চ উপধারেন্তী’’তিআদিনা জাতকং কথেসি.
তং সুত্ৰা তে ভিক্খূ ‘‘পুব্বেপি মযং মানেনেৰ উপহতা’’তি ভিয্যোসোমত্তায নিহতমানা হুত্ৰা অত্তনো উপকারকম্মট্ঠানপরাযণা অহেসুং. ততো ভগৰা একং সমযং জনপদচারিকং চরন্তো ৰেসালিং পত্ৰা গোতমকে চেতিযে ৰিহরন্তো ইমেসং পঞ্চসতানং ভিক্খূনং ঞাণপরিপাকং ৰিদিত্ৰা ইদং গোতমকসুত্তং কথেসি. ইদঞ্চ সুত্তং সুত্ৰা তে পঞ্চসতা ভিক্খূ তস্মিংযেৰ আসনে সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণিংসূতি.
অভিঞ্ঞাযাতি কুসলাদিভেদং খন্ধাদিভেদঞ্চ দেসেতব্বং ধম্মং, ৰেনেয্যানঞ্চ আসযানুসযচরিযাধিমুত্তিআদিভেদং, তস্স চ নেসং দেসেতব্বপ্পকারং যাথাৰতো অভিজানিত্ৰাতি অত্থো. ইমে পঞ্চক্খন্ধা দ্ৰাদসাযতনানীতিআদি পনেত্থ নিদস্সনমত্তং ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. সপ্পচ্চযন্তি সকারণং, ৰেনেয্যানং অজ্ঝাসযেন ৰা পুচ্ছায ৰা অট্ঠুপ্পত্তিযা ৰা সনিমিত্তং হেতূদাহরণসহিতঞ্চাতি অত্থো. রাগাদীনং পটিহরণং পটিহারিযং, তদেৰ পাটিহারিযং, সহ পাটিহারিযেনাতি সপ্পাটিহারিযং. রাগাদিপ্পটিসেধনৰসেনেৰ হি সত্থা ধম্মং দেসেতি. তেনাহ ‘‘পচ্চনীকপটিহরণেন সপ্পাটিহারিযমেৰ কত্ৰা’’তি. অপরে পন ‘‘যথারহং ইদ্ধিআদেসনানুসাসনিপাটিহারিযসহিত’’ন্তি ৰদন্তি অনুসাসনিপাটিহারিযরহিতা দেসনা নত্থীতি কত্ৰা. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.
গোতমকচেতিযসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.