(১০) ৫. লোণকপল্লৰগ্গো

১. অচ্চাযিকসুত্তৰণ্ণনা

৯৩. পঞ্চমস্স পঠমে অতিপাতিকানীতি সীঘং পৰত্তেতব্বানি. করণীযানীতি এত্থ অৰস্সকে অনীযসদ্দো দট্ঠব্বোতি আহ ‘‘অৰস্সকিচ্চানী’’তি. নিক্খন্তসেতঙ্কুরানীতি বীজতো নিক্খন্তসেতঙ্কুরানি. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

অচ্চাযিকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পৰিৰেকসুত্তৰণ্ণনা

৯৪. দুতিযে সাণেহি ৰাকেহি নিব্বত্তিতানি সাণানি. মিস্সসাণানি মসাণানি ন ভঙ্গানি. এরকতিণাদীনীতি আদি-সদ্দেন অক্কমকচিকদলিৰাকাদীনং সঙ্গহো. এরকাদীহি কতানি হি ছৰানি লামকানি দুস্সানীতি ‘‘ছৰদুস্সানী’’তি ৰত্তব্বতং লভন্তি. কুণ্ডকন্তি তনুতরং তণ্ডুলপ্পকরণং. পঞ্চ দুস্সীল্যানীতি পাণাতিপাতাদীনি পঞ্চ. চত্তারো আসৰাতি কামাসৰাদযো চত্তারো আসৰা. সীলগ্গপ্পত্তোতি সীলেন, সীলস্স ৰা অগ্গপ্পত্তো.

পৰিৰেকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. সরদসুত্তৰণ্ণনা

৯৫. ততিযে ৰিদ্ধেতি দূরীভূতে. দূরভাৰো চ আকাসস্স ৰলাহকৰিগমেন হোতীতি আহ ‘‘ৰলাহকৰিগমেন দূরীভূতে’’তি. তেনেৰ হি ‘‘ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে’’তি ৰুত্তং. নভং অব্ভুস্সক্কমানোতি আকাসং অভিলঙ্ঘন্তো. ইমিনা তরুণসূরিযভাৰো দস্সিতো. নাতিদূরোদিতে হি আদিচ্চে তরুণসূরিযসমঞ্ঞা. দুৰিধমেৰস্স সংযোজনং নত্থীতি ওরম্ভাগিযউদ্ধম্ভাগিযৰসেন দুৰিধম্পি সংযোজনং অস্স পঠমজ্ঝানলাভিনো অরিযসাৰকস্স নত্থি. কস্মা পনস্স উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনম্পি নত্থীতি ৰুত্তং. ওরম্ভাগিযসংযোজনানমেৰ হেত্থ পহানং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ইতরম্পী’’তিআদি, ইতরং উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনং পুন ইমং লোকং পটিসন্ধিৰসেন আনেতুং অসমত্থতায নত্থীতি ৰুত্তন্তি অত্থো. ঝানলাভিনো হি সব্বেপি অরিযা ব্রহ্মলোকূপপন্না হেট্ঠা ন উপ্পজ্জন্তি, উদ্ধং উদ্ধং উপ্পজ্জন্তাপি ৰেহপ্ফলং অকনিট্ঠং ভৰগ্গঞ্চ পত্ৰা ন পুনঞ্ঞত্থ জাযন্তি, তত্থ তত্থেৰ অরহত্তং পত্ৰা পরিনিব্বাযন্তি. তেনেৰাহ ‘‘ইমস্মিং সুত্তে ঝানানাগামী নাম কথিতো’’তি. ঝানৰসেন হি হেট্ঠা ন আগচ্ছতীতি ঝানানাগামী.

সরদসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পরিসাসুত্তৰণ্ণনা

৯৬. চতুত্থে পচ্চযবাহুল্লিকাতি চীৰরাদিবাহুল্লায পটিপন্না. অৰীততণ্হতায হি তং তং পরিক্খারজাতং বহুং লন্তি আদিযন্তীতি বহুলা, তে এৰ বাহুলিকা যথা ‘‘ৰেনযিকো’’তি (ম. নি. ১.২৪৬; অ. নি. ৮.১১; পারা. ৮). তে পচ্চযবাহুল্লায যুত্তপ্পযুত্তা হোন্তীতি চীৰরাদিবাহুল্লায পটিপন্না নাম হোন্তি. সিক্খায অগারৰভাৰতো সিথিলং অগাল়্হং গণ্হন্তীতি সাথলিকা. সিথিলন্তি চ ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো. সিথিলসদ্দেন সমানত্থস্স সথলসদ্দস্স ৰসেন সাথলিকাতি পদসিদ্ধি ৰেদিতব্বা. অৰগমনট্ঠেনাতি অধোগমনট্ঠেন, ওরম্ভাগিযভাৰেনাতি অত্থো. নিক্খিত্তধুরাতি ওরোপিতধুরা উজ্জিতুস্সাহা. উপধিৰিৰেকো নিব্বানং. দুৰিধম্পি ৰীরিযন্তি কাযিকং চেতসিকঞ্চ ৰীরিযং.

ভণ্ডনং জাতং এতেসন্তি ভণ্ডনজাতা. ৰিসেসনস্স পরনিপাতৰসেন চেতং ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং পন ৰিসেসনস্স পুব্বনিপাতৰসেনেৰ অত্থং দস্সেন্তো ‘‘জাতভণ্ডনা’’তি আহ. কলহো জাতো এতেসন্তি কলহজাতাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. কলহস্স পুব্বভাগোতি কলহস্স হেতুভূতা পটিভাগা তংসদিসী চ অনিট্ঠকিরিযা. হত্থপরামাসাদিৰসেনাতি কুজ্ঝিত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হত্থে গহেত্ৰা পলপনঅচ্ছিন্দনাদিৰসেন. ‘‘অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো’’তিআদিনা ৰিরুদ্ধৰাদভূতং ৰিৰাদং আপন্নাতি ৰিৰাদপন্না. তেনাহ ‘‘ৰিরুদ্ধৰাদং আপন্না’’তি. মুখসন্নিস্সিততায ৰাচা ইধ ‘‘মুখ’’ন্তি অধিপ্পেতাতি আহ ‘‘ফরুসা ৰাচা মুখসত্তিযো’’তি.

সতিপি উভযেসং কলাপানং পরমত্থতো ভেদে পচুরজনেহি পন দুৰিঞ্ঞেয্যনানত্তং খীরোদকসম্মোদিতং অচ্চন্তমেতং সংসট্ঠং ৰিয হুত্ৰা তিট্ঠতীতি আহ ‘‘খীরোদকং ৰিয ভূতা’’তি. যথা খীরঞ্চ উদকঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দতি, ৰিসুং ন হোতি, একত্তং ৰিয উপেতি, এৰং সামগ্গিৰসেন একত্তূপগতচিত্তুপ্পাদাতি অত্থো. মেত্তচিত্তং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৰা ওলোকনং চক্খূনি ৰিয চক্খূনি নামাতি আহ ‘‘উপসন্তেহি মেত্তচক্খূহী’’তি. পিযভাৰদীপকানি হি চক্খূনি পিযচক্খূনি. পমুদিতস্স পীতি জাযতীতি পমোদপচ্চযবলৰপীতিমাহ. পঞ্চৰণ্ণা পীতি উপ্পজ্জতীতি খুদ্দিকাদিভেদেন পঞ্চপ্পকারা পীতি উপ্পজ্জতি. পীতিমনস্সাতি তায পীতিযা পীণিতমনস্স, পস্সদ্ধিআৰহেহি উল়ারেহি পীতিৰেগেহি তিন্তচিত্তস্সাতি অত্থো. ৰিগতদরথোতি কিলেসপরিল়াহানং দূরীভাৰেন ৰূপসন্তদরথো.

কেন উদকেন দারিতো পব্বতপ্পদেসোতি কত্ৰা আহ ‘‘কন্দরো নামা’’তিআদি. উদকস্স যথানিন্নং পৰত্তিযা নদিনিব্বত্তনভাৰেন ‘‘নদিকুঞ্জো’’তিপি ৰুচ্চতি. সাৰট্টা নদিযো পদরা. অট্ঠ মাসেতি হেমন্তগিম্হউতুৰসেন অট্ঠ মাসে. খুদ্দকা উদকৰাহিনিযো সাখা ৰিযাতি সাখা. খুদ্দকসোব্ভা কুসুব্ভা ওকারস্স উকারং কত্ৰা. যত্থ উপরি উন্নতপ্পদেসতো উদকং আগন্ত্ৰা তিট্ঠতি চেৰ সন্দতি চ, তে কুসুব্ভা খুদ্দকআৰাটা. খুদ্দকনদিযোতি পব্বতপাদাদিতো নিক্খন্তা খুদ্দকা নদিযো.

পরিসাসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫-৭. পঠমআজানীযসুত্তাদিৰণ্ণনা

৯৭-৯৯. পঞ্চমে অনুচ্ছৰিকোতি রঞ্ঞো পরিভুঞ্জনযোগ্গো. হত্থপাদাদিঅঙ্গসমতাযাতি হত্থপাদাদিঅৰযৰসমতায, রঞ্ঞো ৰা সেনায অঙ্গভূতত্তা রঞ্ঞো অঙ্গন্তি ৰুচ্চতি. আনেত্ৰা হুনিতব্বন্তি আহুনং, আহুতীতি অত্থতো একন্তি আহ ‘‘আহুতিসঙ্খাতং পিণ্ডপাত’’ন্তি. দূরতোপি আনেত্ৰা সীলৰন্তেসু দাতব্বস্সেতং অধিৰচনং. পিণ্ডপাতন্তি চ নিদস্সনমত্তং. আনেত্ৰা হুনিতব্বানঞ্হি চীৰরাদীনং চতুন্নং পচ্চযানমেতং অধিৰচনং আহুনন্তি. তং অরহতীতি আহুনেয্যো. পটিগ্গহেতুং যুত্তোতি তস্স মহপ্ফলভাৰকরণতো পটিগ্গণ্হিতুং অনুচ্ছৰিকো.

পাহুনকভত্তস্সাতি দিসৰিদিসতো আগতানং পিযমনাপানং ঞাতিমিত্তানং অত্থায সক্কারে পটিযত্তস্স আগন্তুকভত্তস্স. তঞ্হি ঠপেত্ৰা তে তথারূপে পাহুনকে সঙ্ঘস্সেৰ দাতুং যুত্তং, সঙ্ঘোৰ তং পটিগ্গহেতুং যুত্তো. সঙ্ঘসদিসো হি পাহুনকো নত্থি. তথা হেস একস্মিং বুদ্ধন্তরে ৰীতিৰত্তে দিস্সতি, কদাচি অসঙ্খ্যেয্যেপি কপ্পে ৰীতিৰত্তে. অব্বোকিণ্ণঞ্চ পিযমনাপতাদিকরেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো. এৰং পাহুনমস্স দাতুং যুত্তং, পাহুনঞ্চ পটিগ্গহেতুং যুত্তোতি পাহুনেয্যো. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো ‘‘ঞাতিমিত্তা ৰিপ্পৰুট্ঠা ন চিরস্সেৰ সমাগচ্ছন্তি, অনৰট্ঠিতা চ তেসু পিযমনাপতা, ন এৰমরিযসঙ্ঘো, তস্মা সঙ্ঘোৰ পাহুনেয্যো’’তি.

দক্খন্তি এতায সত্তা যথাধিপ্পেতাহি সম্পত্তীহি ৰড্ঢন্তীতি দক্খিণা, পরলোকং সদ্দহিত্ৰা দানং. তং দক্খিণং অরহতি, দক্খিণায ৰা হিতো যস্মা মহপ্ফলকরণতায ৰিসোধেতীতি দক্খিণেয্যো.

পুঞ্ঞত্থিকেহি অঞ্জলি করণীযো এত্থাতি অঞ্জলিকরণীযো. উভো হেত্থ সিরসি পতিট্ঠাপেত্ৰা সব্বলোকেন কযিরমানং অঞ্জলিকম্মং অরহতীতি ৰা অঞ্জলিকরণীযো. তেনাহ ‘‘অঞ্জলিপগ্গহণস্স অনুচ্ছৰিকো’’তি.

যদিপি পাল়িযং ‘‘অনুত্তর’’ন্তি ৰুত্তং, নত্থি ইতো উত্তরং ৰিসিট্ঠন্তি হি অনুত্তরং, সমম্পিস্স পন নত্থীতি দস্সেন্তো ‘‘অসদিস’’ন্তি আহ. খিত্তং ৰুত্তং বীজং মহপ্ফলভাৰকরণেন তাযতি রক্খতি, খিপন্তি ৰপন্তি এত্থ বীজানীতি ৰা খেত্তং, কেদারাদি, খেত্তং ৰিয খেত্তং, পুঞ্ঞানং খেত্তং পুঞ্ঞক্খেত্তং. যথা হি রঞ্ঞো ৰা অমচ্চস্স ৰা সালীনং ৰা যৰানং ৰা ৰিরুহনট্ঠানং ‘‘রঞ্ঞো সালিক্খেতং যৰক্খেত’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰং সঙ্ঘো সব্বলোকস্স পুঞ্ঞানং ৰিরুহনট্ঠানং. সঙ্ঘং নিস্সায হি লোকস্স নানপ্পকারহিতসুখসংৰত্তনিকানি পুঞ্ঞানি ৰিরুহন্তি, তস্মা সঙ্ঘো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. ছট্ঠসত্তমানি উত্তানত্থানেৰ.

পঠমআজানীযসুত্তাদিৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পোত্থকসুত্তৰণ্ণনা

১০০. অট্ঠমে নৰোতি নৰৰাযিমো. তেনাহ ‘‘করণং উপাদায ৰুচ্চতী’’তি. ৰাকমযৰত্থন্তি সাণাদিৰাকসাটকং. দুব্বণ্ণোতি ৰিৰণ্ণো. দুক্খসম্ফস্সোতি খরসম্ফস্সো. অপ্পং অগ্ঘতীতি অপ্পগ্ঘো. অতিবহুং অগ্ঘন্তো কহাপণগ্ঘনকো হোতি. পরিভোগমজ্ঝিমোতি পরিভোগকালৰসেন মজ্ঝিমো. সো হি নৰভাৰং অতিক্কমিত্ৰা জিণ্ণভাৰং অপ্পত্তো মজ্ঝে পরিভোগকালেপি দুব্বণ্ণো চ দুক্খসম্ফস্সো চ অপ্পগ্ঘোযেৰ হোতি. অতিবহুং অগ্ঘন্তো অড্ঢং অগ্ঘতি, জিণ্ণকালে পন অড্ঢমাসকং ৰা কাকণিকং ৰা অগ্ঘতি. উক্খলিপরিপুঞ্ছনন্তি কাল়ুক্খলিপরিপুঞ্ছনং. নৰোতিপি উপসম্পদায পঞ্চৰস্সকালতো হেট্ঠা জাতিযা সট্ঠিৰস্সোপি নৰোযেৰ. দুব্বণ্ণতাযাতি সরীরৰণ্ণেনপি গুণৰণ্ণেনপি দুব্বণ্ণতায. দুস্সীলস্স হি পরিসমজ্ঝে নিত্তেজতায সরীরৰণ্ণোপি ন সম্পজ্জতি, গুণৰণ্ণেন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. অট্ঠকথাযং পন সরীরৰণ্ণেন দুব্বণ্ণতাপি গুণৰণ্ণস্স অভাৰেন দুব্বণ্ণতাযাতি ৰুত্তং.

যে খো পনস্সাতি যে খো পন তস্স উপট্ঠাকা ৰা ঞাতিমিত্তাদযো ৰা এতং পুগ্গলং সেৰন্তি. তেসন্তি তেসং পুগ্গলানং ছ সত্থারে সেৰন্তানং মিচ্ছাদিট্ঠিকানং ৰিয. দেৰদত্তে সেৰন্তানং কোকালিকাদীনং ৰিয চ তং সেৰনং দীঘরত্তং অহিতায দুক্খায হোতি. মজ্ঝিমোতি পঞ্চৰস্সকালতো পট্ঠায যাৰ নৰৰস্সকালা মজ্ঝিমো নাম. থেরোতি দসৰস্সতো পট্ঠায থেরো নাম. এৰমাহংসূতি এৰং ৰদন্তি. কিং নু খো তুয্হন্তি তুয্হং বালস্স ভণিতেন কো অত্থোতি ৰুত্তং হোতি. তথারূপন্তি তথাজাতিকং তথাসভাৰং উক্খেপনীযকম্মস্স কারণভূতং.

তীহি কপ্পাসঅংসূহি সুত্তং কন্তিত্ৰা কতৰত্থন্তি তযো কপ্পাসঅংসূ গহেত্ৰা কন্তিতসুত্তেন ৰাযিতং সুখুমৰত্থং, তং নৰৰাযিমং অনগ্ঘং হোতি, পরিভোগমজ্ঝিমং ৰীসম্পি তিংসম্পি সহস্সানি অগ্ঘতি, জিণ্ণকালে, অট্ঠপি দসপি সহস্সানি অগ্ঘতি.

তেসং তং হোতীতি তেসং সম্মাসম্বুদ্ধাদযো সেৰন্তা ৰিয তং সেৰনং দীঘরত্তং হিতায সুখায হোতি. সম্মাসম্বুদ্ধঞ্হি একং নিস্সায যাৰজ্জকালা মুচ্চনকসত্তানং পমাণং নত্থি, তথা সারিপুত্তত্থেরমহামোগ্গল্লানত্থেরে অৰসেসে চ অসীতি মহাসাৰকে নিস্সায সগ্গগতসত্তানং পমাণং নত্থি, যাৰজ্জকালা তেসং দিট্ঠানুগতিং পটিপন্নসত্তানম্পি পমাণং নত্থিযেৰ. আধেয্যং গচ্ছতীতি তস্স মহাথেরস্স তং অত্থনিস্সিতং ৰচনং যথা গন্ধকরণ্ডকে কাসিকৰত্থং আধাতব্বতং ঠপেতব্বতং গচ্ছতি, এৰং উত্তমঙ্গে সিরস্মিং হদযে চ আধাতব্বতং ঠপেতব্বতং গচ্ছতি.

পোত্থকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. লোণকপল্লসুত্তৰণ্ণনা

১০১. নৰমে যথা যথা কম্মং করোতীতি যেন যেন পকারেন পাণঘাতাদিপাপকম্মং করোতি. ৰিপাকং পটিসংৰেদিযতেৰাতি অৰধারণেন কম্মসিদ্ধিযং তব্বিপাকস্স অপ্পৰত্তি নাম নত্থীতি দীপেতি. তেনেৰাহ ‘‘ন হি সক্কা’’তিআদি. এৰং সন্তন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘এৰং সন্তে’’তি. অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণনিরোধেনাতি কম্মৰিঞ্ঞাণস্স আযতিং অনুপ্পত্তিধম্মতাপজ্জনেন.

‘‘অযম্পি খো কাযো এৰংধম্মো এৰংভাৰী এৰংঅনতীতো’’তিআদিনা কাযস্স অসুভানিচ্চাদিআকারঅনুপস্সনা কাযভাৰনাতি আহ ‘‘কাযানুপস্সনাসঙ্খাতায তায ভাৰনাযা’’তি. রাগাদীনন্তি আদি-সদ্দেন দোসমোহানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ‘‘রাগো খো, আৰুসো, পমাণকরণো, দোসো পমাণকরণো, মোহো পমাণকরণো, তে খীণাসৰস্স ভিক্খুনো পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা’’তি (ম. নি. ১.৪৫৯) হি ৰুত্তং.

যথা হি পব্বতপাদে পূতিপণ্ণস্স উদকং নাম হোতি, কাল়ৰণ্ণং ওলোকেন্তানং ব্যামসতং গম্ভীরং ৰিয খাযতি, যট্ঠিং ৰা রজ্জুং ৰা গহেত্ৰা মিনন্তস্স পিট্ঠিপাদোদ্ধরণমত্তম্পি ন হোতি, এৰমেৰ একচ্চস্স যাৰ রাগাদযো নুপ্পজ্জন্তি, তাৰ তং পুগ্গলং সঞ্জানিতুং ন সক্কা হোতি, সোতাপন্নো ৰিয সকদাগামী ৰিয অনাগামী ৰিয চ খাযতি. যদা পনস্স রাগাদযো উপ্পজ্জন্তি, তদা রত্তো দুট্ঠো মূল়্হোতি পঞ্ঞাযতি. ইতি তে রাগাদযো ‘‘এত্তকো অয’’ন্তি পুগ্গলস্স পমাণং দস্সেন্তাৰ উপ্পজ্জন্তীতি পমাণকরণা নাম ৰুত্তা.

জাপেতুন্তি জিনধনং কাতুং. সোতি রাজা, মহামত্তো ৰা. অস্সাতি অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৰা যাচন্তস্স. সেসমেত্থ উত্তানমেৰ.

লোণকপল্লসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. পংসুধোৰকসুত্তৰণ্ণনা

১০২. দসমে অনীহতদোসন্তি অনপনীতথূলকাল়কং. অনপনীতকসাৰন্তি অনপগতসুখুমকাল়কং. পহটমত্তন্তি আহটমত্তং.

দসকুসলকম্মপথৰসেন উপ্পন্নং চিত্তং চিত্তমেৰ, ৰিপস্সনাপাদকঅট্ঠসমাপত্তিচিত্তং ৰিপস্সনাচিত্তঞ্চ ততো চিত্ততো অধিকং চিত্তন্তি অধিচিত্তন্তি আহ ‘‘অধিচিত্তন্তি সমথৰিপস্সনাচিত্ত’’ন্তি. অনুযুত্তস্সাতি অনুপ্পন্নস্স উপ্পাদনৰসেন উপ্পন্নস্স পটিব্রূহনৰসেন অনু অনু যুত্তস্স, তত্থ যুত্তপ্পযুত্তস্সাতি অত্থো. এত্থ চ পুরেভত্তং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপ্পটিক্কন্তো নিসীদনং আদায ‘‘অসুকস্মিং রুক্খমূলে ৰা ৰনসণ্ডে ৰা পব্ভারে ৰা সমণধম্মং করিস্সামী’’তি নিক্খমন্তোপি তত্থ গন্ত্ৰা হত্থেহি ৰা পাদেহি ৰা নিসজ্জট্ঠানতো তিণপণ্ণানি অপনেন্তোপি অধিচিত্তং অনুযুত্তোযেৰ. নিসীদিত্ৰা পন হত্থপাদে ধোৰিত্ৰা মূলকম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ভাৰনং অনুযুঞ্জন্তো ভাৰনায অপ্পনং অপ্পত্তাযপি অধিচিত্তমনুযুত্তোযেৰ তদত্থেনপি তংসদ্দৰোহারতো. চিত্তসম্পন্নোতি ধম্মচিত্তস্স সমন্নাগতত্তা সম্পন্নচিত্তো. পণ্ডিতজাতিকোতি পণ্ডিতসভাৰো.

কামে আরব্ভাতি ৰত্থুকামে আরব্ভ. কামরাগসঙ্খাতেন ৰা কামেন পটিসংযুত্তো ৰিতক্কো কামৰিতক্কো. ব্যাপজ্জতি চিত্তং এতেনাতি ব্যাপাদো, দোসো. ৰিহিংসন্তি এতায সত্তে, ৰিহিংসনং ৰা তেসং এতন্তি ৰিহিংসা, পরেসং ৰিহেঠনাকারেন পৰত্তস্স করুণাপটিপক্খস্স পাপধম্মস্সেতং অধিৰচনং. ঞাতকে আরব্ভ উপ্পন্নো ৰিতক্কোতি ঞাতকে আরব্ভ গেহস্সিতপেমৰসেন উপ্পন্নো ৰিতক্কো. জনপদমারব্ভ উপ্পন্নো ৰিতক্কোতি এত্থাপি এসেৰ নযো. অহো ৰত মং…পে… উপ্পন্নো ৰিতক্কোতি ‘‘অহো ৰত মং পরে ন অৰজানেয্যুং, ন হেট্ঠা কত্ৰা মঞ্ঞেয্যুং, পাসাণচ্ছত্তং ৰিয গরুং করেয্যু’’ন্তি এৰং উপ্পন্নৰিতক্কো. দসৰিপস্সনুপক্কিলেসৰিতক্কাতি ওভাসাদিদসৰিপস্সনুপক্কিলেসে আরব্ভ উপ্পন্নৰিতক্কা.

অৰসিট্ঠা ধম্মৰিতক্কা এতস্সাতি অৰসিট্ঠধম্মৰিতক্কো, ৰিপস্সনাসমাধি. ন একগ্গভাৰপ্পত্তো ন একগ্গতং পত্তো. একং উদেতীতি হি একোদি, পটিপক্খেহি অনভিভূতত্তা অগ্গং সেট্ঠং হুত্ৰা উদেতীতি অত্থো. সেট্ঠোপি হি লোকে একোতি ৰুচ্চতি, একস্মিং আরম্মণে সমাধানৰসেন পৰত্তচিত্তস্সেতং অধিৰচনং. একোদিস্স ভাৰো একোদিভাৰো, একগ্গতাযেতং অধিৰচনং.

নিযকজ্ঝত্তন্তি অত্তসন্তানস্সেতং অধিৰচনং. গোচরজ্ঝত্তন্তি ইধ নিব্বানং অধিপ্পেতং. তেনাহ ‘‘একস্মিং নিব্বানগোচরেযেৰ তিট্ঠতী’’তি. সুট্ঠু নিসীদতীতি সমাধিপটিপক্খে কিলেসে সন্নিসীদেন্তো সুট্ঠু নিসীদতি. একগ্গং হোতীতি অব্যগ্গভাৰপ্পত্তিযা একগ্গং হোতি. সম্মা আধিযতীতি যথা আরম্মণে সুট্ঠু অপ্পিতং হোতি, এৰং সম্মা সম্মদেৰ আধিযতি.

অভিঞ্ঞা সচ্ছিকরণীযস্সাতি এত্থ ‘‘অভিঞ্ঞায সচ্ছিকরণীযস্সা’’তি ৰত্তব্বে ‘‘অভিঞ্ঞা’’তি য-কারলোপেন পন পুন কালকিরিযানিদ্দেসো কতোতি আহ ‘‘অভিজানিত্ৰা পচ্চক্খং কাতব্বস্সা’’তি. অভিঞ্ঞায ইদ্ধিৰিধাদিঞাণেন সচ্ছিকিরিযং ইদ্ধিৰিধপচ্চনুভৰনাদিকং অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযন্তি এৰং ৰা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সক্খিভব্বতং পাপুণাতীতি এত্থ পন যস্স পচ্চক্খং অত্থি, সো সক্খী, সক্খিনো ভব্বতা সক্খিভব্বতা, সক্খিভৰনন্তি ৰুত্তং হোতি. সক্খী চ সো ভব্বো চাতি সক্খিভব্বো. অযঞ্হি ইদ্ধিৰিধাদীনং ভব্বো তত্থ চ সক্খীতি সক্খিভব্বো, তস্স ভাৰো সক্খিভব্বতা, তং পাপুণাতীতি অত্থো.

অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানাদিভেদেতি এত্থ অভিঞ্ঞাপাদা চ অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানঞ্চ অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানানি. আদি-সদ্দেন অরহত্তঞ্চ অরহত্তস্স ৰিপস্সনা চ সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বং. তেনেৰ মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.১৯৮) –

‘‘সতি সতিআযতনেতি সতি সতিকারণে. কিঞ্চেত্থ কারণং? অভিঞ্ঞা ৰা অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং ৰা, অৰসানে পন অরহত্তং ৰা কারণং অরহত্তস্স ৰিপস্সনা ৰাতি ৰেদিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং.

যঞ্হি তং তত্র তত্র সক্খিভব্বতাসঙ্খাতং ইদ্ধিৰিধপচ্চনুভৰনাদি, তস্স অভিঞ্ঞা কারণং. অথ ইদ্ধিৰিধপচ্চনুভৰনাদি অভিঞ্ঞা, এৰং সতি অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং কারণং. অৰসানে ছট্ঠাভিঞ্ঞায পন অরহত্তং, অরহত্তস্স ৰিপস্সনা ৰা কারণং. অরহত্তঞ্হি ‘‘কুদাস্সু নামাহং তদাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামি, যদরিযা এতরহি উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি (ম. নি. ১.৪৬৫; ৩.৩০৭) অনুত্তরেসু ৰিমোক্খেসু পিহং উপট্ঠপেত্ৰা অভিঞ্ঞা নিব্বত্তেন্তস্স কারণং. ইদঞ্চ সাধারণং ন হোতি, সাধারণৰসেন পন অরহত্তস্স ৰিপস্সনা কারণং. ইমস্মিঞ্হি সুত্তে অরহত্তফলৰসেন ছট্ঠাভিঞ্ঞা ৰুত্তা. তেনেৰাহ ‘‘আসৰানং খযাতিআদি চেত্থ ফলসমাপত্তিৰসেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্ব’’ন্তি.

পংসুধোৰকসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. নিমিত্তসুত্তৰণ্ণনা

১০৩. একাদসমে যেহি ফলং নিমীযতি, উপ্পজ্জনট্ঠানে পক্খিপমানং ৰিয হোতি, তানি নিমিত্তানি. তেনাহ ‘‘তীণি কারণানী’’তি. কালেন কালন্তি এত্থ কালেনাতি ভুম্মত্থে করণৰচনং. কালন্তি চ উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘কালে কালে’’তি. মনসি কাতব্বাতি চিত্তে কাতব্বা, উপ্পাদেতব্বাতি অত্থো. উপলক্খিতসমাধানাকারো সমাধিযেৰ ইধ সমাধিনিমিত্তন্তি আহ ‘‘একগ্গতা হি ইধ সমাধিনিমিত্তন্তি ৰুত্তা’’তি. ঠানং তং চিত্তং কোসজ্জায সংৰত্তেয্যাতি এত্থ ঠানং অত্থীতি ৰচনসেসো. তং ভাৰনাচিত্তং কোসজ্জায সংৰত্তেয্য, তস্স সংৰত্তনস্স কারণং অত্থীতি অত্থো. তং ৰা মনসিকরণং চিত্তং কোসজ্জায সংৰত্তেয্য, এতস্স ঠানং কারণং অত্থীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘কারণং ৰিজ্জতী’’তিআদি. ঞাণজৰন্তি সঙ্খারেসু অনিচ্চাদিৰসেন পৰত্তমানং পঞ্ঞাজৰং.

যং কিঞ্চি সুৰণ্ণতাপনযোগ্গঅঙ্গারভাজনং ইধ ‘‘উক্কা’’তি অধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘অঙ্গারকপল্ল’’ন্তি. সজ্জেয্যাতি যথা তত্থ পক্খিত্তং সুৰণ্ণং তপ্পতি, এৰং পটিযাদিযেয্য. আলিম্পেয্যাতি আদিযেয্য, জলেয্যাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘তত্থ অঙ্গারে…পে… গাহাপেয্যা’’তি. মূসায ৰা পক্খিপেয্যাতি তত্তকে ৰা পক্খিপেয্য. উপধারেতীতি সল্লক্খেতি.

নিমিত্তসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

লোণকপল্লৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.

৩. ততিযপণ্ণাসকং