৭. ৰীরিযারম্ভাদিৰগ্গৰণ্ণনা
৬১. সত্তমস্স পঠমে ৰীরানং কম্মন্তি ৰীরিযং, ৰিধিনা ৰা ঈরযিতব্বং পৰত্তেতব্বন্তি ৰীরিযং, তদেৰ কুসলকিরিযায পধানট্ঠেন আরম্ভো ৰীরিযারম্ভো. আরদ্ধৰীরিযতা পগ্গহিতৰীরিযতা পরিপুণ্ণৰীরিযতাতি পচ্চেকং ৰীরিযতাসদ্দো যোজেতব্বো.
৬২. দুতিযে মহতী ইচ্ছা এতস্সাতি মহিচ্ছো, তস্স ভাৰো মহিচ্ছতা. মহাৰিসযো লোভো মহালোভো মহন্তানং ৰত্থূনং বহূনঞ্চ অভিগিজ্ঝনতো. ইতরীতরাতিআদিনা পব্বজিতানং উপ্পজ্জনমহিচ্ছতা ৰুত্তা. পঞ্চহি কামগুণেহীতিআদি গহট্ঠানং ৰসেন ৰুত্তং. ইচ্ছাতি সভাৰনিদ্দেসো. ইচ্ছাগতাতি ইচ্ছাপৰত্তা. মহিচ্ছতাতি মহাইচ্ছতা. অত্থতো পনাযং রাগো এৰাতি ৰুত্তং – ‘‘রাগো সারাগো’’তিআদি.
৬৩. ততিযে অপ্পিচ্ছস্সাতি এত্থ অপ্প-সদ্দো অভাৰত্থো ‘‘অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৩০৪) ৰিযাতি আহ – ‘‘অনিচ্ছস্সা’’তি. লোকে পাকটস্স হি অক্খিরোগকুচ্ছিরোগাদিভেদস্স আবাধস্স অভাৰং সন্ধায ‘‘অপ্পাবাধো’’তি ৰুত্তং. ইদানি ৰুত্তমেৰত্থং পাকটতরং কাতুং ‘‘এত্থ হী’’তিআদি ৰুত্তং. ব্যঞ্জনং সাৰসেসং ৰিয পরিত্তকেপি অপ্পসদ্দস্স দিস্সমানত্তা. অত্থো পন নিরৰসেসো সব্বসো পচ্চযিচ্ছায অভাৰস্স অধিপ্পেতত্তা. তেনাহ – ‘‘ন হী’’তিআদি.
ইচ্ছায অভাৰেনেৰ অপ্পিচ্ছো নাম হোতীতি ইমমত্থং পকারন্তরেন দীপেতুং – ‘‘অপিচা’’তিআদি ৰুত্তং. অত্রিচ্ছতা নাম অত্র অত্র ইচ্ছা. অসন্তগুণসম্ভাৰনতায পাপা লামিকা নিহীনা ইচ্ছা পাপিচ্ছতা. যায পচ্চযুপ্পাদনত্থং অত্তনি ৰিজ্জমানগুণে সম্ভাৰেতি, পচ্চযানং পটিগ্গহণে চ ন মত্তং জানাতি, অযং মহিচ্ছতা. অসন্তগুণসম্ভাৰনতাতি অত্তনি অৰিজ্জমানানং গুণানং ৰিজ্জমানানং ৰিয পরেসং পকাসনা. সন্তগুণসম্ভাৰনতাতি ইচ্ছাচারে ঠত্ৰা অত্তনি ৰিজ্জমানসীলধুতধম্মাদিগুণৰিভাৰনা. তাদিসস্সপি পটিগ্গহণে অমত্তঞ্ঞুতাপি হোতি, সাপি অভিধম্মে আগতাযেৰাতি সম্বন্ধো. দুস্সন্তপ্পযোতি দুত্তপ্পযো.
অতিলূখভাৰন্তি পত্তচীৰরৰসেন অতিৰিয লূখভাৰং. তদস্স দিস্ৰা মনুস্সা ‘‘অযং অমঙ্গলদিৰসো, সুম্ভকসিনিদ্ধপত্তচীৰরো অয্যো পুব্বঙ্গমো কাতব্বো’’তি চিন্তেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, থোকং বহি হোথা’’তি আহংসু. উম্মুজ্জীতি মনুস্সানং অজানন্তানংযেৰ পথৰিযং নিমুজ্জিত্ৰা গণ্হন্তোযেৰ উম্মুজ্জি. যদি থেরো ‘‘খীণাসৰভাৰং জানন্তূ’’তি ইচ্ছেয্য, ন নং মনুস্সা ‘‘বহি হোথা’’তি ৰদেয্যুং, খীণাসৰানং পন তথাচিত্তমেৰ ন উপ্পজ্জেয্য.
অপ্পিচ্ছতাপধানং পুগ্গলাধিট্ঠানং চতুব্বিধইচ্ছাপভেদং দস্সেত্ৰা পুনপি পুগ্গলাধিট্ঠানেন চতুব্বিধং ইচ্ছাভেদং দস্সেন্তো ‘‘অপরোপি চতুব্বিধো অপ্পিচ্ছো’’তিআদিমাহ. পচ্চযঅপ্পিচ্ছোতি পচ্চযেসু ইচ্ছারহিতো. ধুতঙ্গঅপ্পিচ্ছোতি ধুতগুণসম্ভাৰনায ইচ্ছারহিতো. পরিযত্তিঅপ্পিচ্ছোতি বহুস্সুতসম্ভাৰনায ইচ্ছারহিতো. অধিগমঅপ্পিচ্ছোতি ‘‘অরিযো’’তি সম্ভাৰনায ইচ্ছারহিতো. দাযকস্স ৰসন্তি অপ্পং ৰা যং দাতুকামো বহুং ৰাতি দাযকস্স চিত্তস্স ৰসং, অজ্ঝাসযন্তি অত্থো. দেয্যধম্মস্স ৰসন্তি দেয্যধম্মস্স অবহুভাৰং. অত্তনো থামন্তি অত্তনো পমাণং. যত্তকেন অত্তা যাপেতি, তত্তকস্সেৰ গহণং. যদি হীতিআদি সঙ্খেপতো ৰুত্তস্স অত্থস্স ৰিৰরণং. পমাণেনেৰাতি যাপনপ্পমাণেনেৰ.
একভিক্খুপি নাঞ্ঞাসীতি সোসানিকৰত্তে সম্মদেৰ ৰত্তিতত্তা একোপি ভিক্খু ন অঞ্ঞাসি. অব্বোকিণ্ণন্তি অৰিচ্ছেদং. দুতিযো মং জানেয্যাতি দুতিযো সহাযভূতোপি যথা মং জানিতুং ন সক্কুণেয্য, তথা সট্ঠি ৰস্সানি নিরন্তরং সুসানে ৰসামি, তস্মা অহং অহো সোসানিকুত্তমো. উপকারো হুত্ৰাতি উগ্গহপরিপুচ্ছাদীহি পরিযত্তিধম্মৰসেন উপকারো হুত্ৰা. ধম্মকথায জনপদং খোভেত্ৰাতি লোমহংসনসাধুকারদানচেলুক্খেপাদিৰসেন সন্নিপতিতং ইতরঞ্চ ‘‘কথং নু খো অপ্পং অয্যস্স সন্তিকে ধম্মং সোস্সামা’’তি কোলাহলৰসেন মহাজনং খোভেত্ৰা? যদি থেরো বহুস্সুতভাৰং জানাপেতুং ইচ্ছেয্য, পুব্বেৰ জনপদং খোভেন্তো ধম্মং কথেয্য. গতোতি ‘‘অযং সো, যেন রত্তিযং ধম্মকথা কতা’’তি জাননভাৰেন পরিযত্তিঅপ্পিচ্ছতায পুরারুণাৰ গতো.
তযো কুলপুত্তা ৰিযাতি পাচীনৰংসদাযে সামগ্গিৰাসংৰুট্ঠা অনুরুদ্ধো, নন্দিযো, কিমিলোতি ইমে তযো কুলপুত্তা ৰিয. এতেসুপি হি অনুরুদ্ধত্থেরেন ভগৰতা ‘‘অত্থি পন ৰো অনুরুদ্ধা এৰং অপ্পমত্তানং আতাপীনং পহিতত্তানং ৰিহরন্তানং উত্তরিমনুস্সধম্মো অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসো অধিগতো ফাসুৰিহারো’’তি (ম. নি. ১.৩২৮) পুট্ঠেন ‘‘ইধ পন মযং, ভন্তে, যাৰদেৰ আকঙ্খাম, ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.৩২৮) অনুপুব্বৰিহারসমাপত্তীসু আরোচিতাসু ইতরে থেরা ন ইচ্ছিংসু. তথা হি তে পক্কন্তে ভগৰতি আযস্মন্তং অনুরুদ্ধং এতদৰোচুং – ‘‘কিন্নু মযং আযস্মতো অনুরুদ্ধস্স এৰমারোচিম্হ ‘ইমাসঞ্চ ইমাসঞ্চ ৰিহারসমাপত্তীনং মযং লাভিনো’তি? যং নো আযস্মা অনুরুদ্ধো ভগৰতো সম্মুখাপি আসৰানং খযং পকাসেতী’’তি? ঘটীকারোপি অত্তনো অরিযভাৰে কিকিস্স রঞ্ঞো ভগৰতা আরোচিতে ন অত্তমনো অহোসি? তেনাহ – ‘‘ঘটীকারকুম্ভকারো ৰিযা’’তি. ইমস্মিং পনত্থেতি ‘‘যথযিদং, ভিক্খৰে, অপ্পিচ্ছতা’’তি ৰুত্তে অপ্পিচ্ছতাসঙ্খাতে অত্থে. বলৰঅলোভেনাতি দল়্হতরপ্পৰত্তিকেন অলোভেন.
৬৪. চতুত্থে নত্থি এতস্স সন্তুট্ঠীতি অসন্তুট্ঠি, তস্স ভাৰো অসন্তুট্ঠিতা. তং পন সরূপতো দস্সেন্তো ‘‘অসন্তুট্ঠে পুগ্গলে…পে… লোভো’’তি আহ. সেৰন্তস্সাতিআদীনি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানি.
৬৫-৬৭. পঞ্চমে তুস্সনং তুট্ঠি, সমং, সকেন, সন্তেন ৰা তুট্ঠি এতস্সাতি সন্তুট্ঠি, তস্স ভাৰো সন্তুট্ঠিতা. যস্স সন্তোসস্স অত্থিতায ভিক্খু ‘‘সন্তুট্ঠো’’তি ৰুচ্চতি, তং দস্সেন্তো ‘‘ইতরীতরপচ্চযসন্তোসেন সমন্নাগতস্সা’’তি আহ – চীৰরাদিকে যত্থ কত্থচি কপ্পিযে পচ্চযে সন্তুস্সনেন সমঙ্গীভূতস্সাতি অত্থো. অথ ৰা ইতরং ৰুচ্চতি হীনং পণীততো অঞ্ঞত্তা, তথা পণীতম্পি ইতরং হীনতো অঞ্ঞত্তা. অপেক্খাসিদ্ধা হি ইতরতা. ইতি যেন ধম্মেন হীনেন ৰা পণীতেন ৰা চীৰরাদিপচ্চযেন সন্তুস্সতি, সো তথা পৰত্তো অলোভো ইতরীতরপচ্চযসন্তোসো, তেন সমন্নাগতস্স. যথালাভং অত্তনো লাভানুরূপং সন্তোসো যথালাভসন্তোসো. সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো. লব্ভতীতি ৰা লাভো, যো যো লাভো যথালাভো, তেন সন্তোসো যথালাভসন্তোসো. বলন্তি কাযবলং. সারুপ্পন্তি ভিক্খুনো অনুচ্ছৰিকতা.
যথালদ্ধতো অঞ্ঞস্স অপত্থনা নাম সিযা অপ্পিচ্ছতাপি পৰত্তিআকারোতি ততো ৰিনিৰেচিতমেৰ সন্তোসস্স সরূপং দস্সেন্তো ‘‘লভন্তোপি ন গণ্হাতী’’তি আহ. তং পরিৰত্তেত্ৰা পকতিদুব্বলাদীনং গরুচীৰরং অফাসুভাৰাৰহং সরীরখেদাৰহঞ্চ হোতীতি পযোজনৰসেন ন অত্রিচ্ছতাদিৰসেন তং পরিৰত্তেত্ৰা লহুকচীৰরপরিভোগো সন্তোসৰিরোধি ন হোতীতি আহ – ‘‘লহুকেন যাপেন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতী’’তি. মহগ্ঘচীৰরং বহূনি ৰা চীৰরানি লভিত্ৰা তানি ৰিস্সজ্জেত্ৰা তদঞ্ঞস্স গহণং যথাসারুপ্পনযে ঠিতত্তা ন সন্তোসৰিরোধীতি আহ – ‘‘তেসং…পে… ধারেন্তোপি সন্তুট্ঠোৰ হোতী’’তি. এৰং সেসপচ্চযেসুপি যথাসারুপ্পনিদ্দেসে অপি-সদ্দগ্গহণে অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো. মুত্তহরীতকন্তি গোমুত্তপরিভাৰিতং, পূতিভাৰেন ৰা ছড্ডিতং হরীতকং. বুদ্ধাদীহি ৰণ্ণিতন্তি অপ্পিচ্ছতাসন্তুট্ঠীসু ভিক্খূ নিযোজেতুং ‘‘পূতিমুত্তভেসজ্জং নিস্সায পব্বজ্জা’’তিআদিনা (মহাৰ. ৭৩, ১২৮) বুদ্ধাদীহি পসত্থং. পরমসন্তুট্ঠোৰ হোতি পরমেন উক্কংসগতেন সন্তোসেন সমন্নাগতত্তা. যথাসারুপ্পসন্তোসোৰ অগ্গোতি তত্থ তত্থ ভিক্খু সারুপ্পংযেৰ নিস্সায সন্তুস্সনৰসেন পৰত্তনতো অগ্গো. ছট্ঠসত্তমেসু নত্থি ৰত্তব্বং.
৬৮-৬৯. অট্ঠমনৰমেসু ন সম্পজানাতীতি অসম্পজানো, তস্স ভাৰো অসম্পজঞ্ঞং. ৰুত্তপ্পটিপক্খেন সম্পজঞ্ঞং ৰেদিতব্বং.
৭০. দসমে পাপমিত্তা দেৰদত্তসদিসা. তে হি হীনাচারতায, দুক্খস্স ৰা সম্পাপকতায ‘‘পাপা’’তি ৰুচ্চন্তি. তেনাকারেন পৰত্তানন্তি যো পাপমিত্তস্স খন্তি রুচি অধিমুত্তি তন্নিন্নতাতংসম্পৰঙ্কতাদিআকারো, তেনাকারেন পৰত্তানং. চতুন্নং খন্ধানমেৰেতং নামন্তি চতুন্নং অরূপক্খন্ধানং ‘‘পাপমিত্ততা’’তি এতং নামং. যস্মা অস্সদ্ধিযাদিপাপধম্মসমন্নাগতা পুগ্গলা ৰিসেসতো পাপা পুঞ্ঞধম্মৰিমোক্খতায, তে যস্স মিত্তা সহাযা, সো পাপমিত্তো, তস্স ভাৰো পাপমিত্ততা. তেনাহ – ‘‘যে তে পুগ্গলা অস্সদ্ধা’’তিআদি.
ৰীরিযারম্ভাদিৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.