৬. অচ্ছরাসঙ্ঘাতৰগ্গৰণ্ণনা

৫১. ছট্ঠস্স পঠমে অস্সুতৰাতি এত্থ ‘‘সাধু পঞ্ঞাণৰা নরো’’তিআদীসু (জা. ২.১৮.১০১) অত্থিতামত্তস্স বোধকো ৰা-সদ্দো. ‘‘সীলৰা হোতি কল্যাণধম্মো’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.৩৮১) পসংসাৰিসিট্ঠায অত্থিতায. ‘‘পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো’’তিআদীসু (দী. নি. ৩.৩১৭; ম. নি. ২.২৫) অতিসযত্থৰিসিট্ঠায অত্থিতায, তস্মা যস্স পসত্থং অতিসযেন ৰা সুতং অত্থি, সো সুতৰা, সংকিলেসৰিদ্ধংসনসমত্থং পরিযত্তিধম্মস্সৰনং, তং সুত্ৰা তথত্তায পটিপত্তি চ ‘‘সুতৰা’’তি ইমিনা পদেন পকাসিতা. সোতব্বযুত্তং সুত্ৰা কত্তব্বনিপ্ফত্তিৰসেন সুণীতি ৰা সুতৰা, তপ্পটিক্খেপেন ন সুতৰাতি অস্সুতৰা.

অযঞ্হি অকারো ‘‘অহেতুকা ধম্মা (ধ. স. ২ দুকমাতিকা), অভিক্খুকো আৰাসো’’তিআদীসু (পাচি. ১০৪৭) তংসমাযোগনিৰত্তিযং দিট্ঠো. ‘‘অপ্পচ্চযা ধম্মা’’তি (ধ. স. ৭ দুকমাতিকা) তংসম্বন্ধিভাৰনিৰত্তিযং. পচ্চযুপ্পন্নঞ্হি পচ্চযসম্বন্ধীতি অপচ্চযুপ্পন্নত্তা অতংসম্বন্ধিতা এত্থ জোতিতা. ‘‘অনিদস্সনা ধম্মা’’তি (ধ. স. ৯ দুকমাতিকা) তংসভাৰনিৰত্তিযং. নিদস্সনঞ্হি এত্থ দট্ঠব্বতা. অথ ৰা পস্সতীতি নিদস্সনং, চক্খুৰিঞ্ঞাণং. তগ্গহেতব্বতানিৰত্তিযং, তথা ‘‘অনাসৰা ধম্মা’’তি (ধ. স. ১৫ দুকমাতিকা). ‘‘অপ্পটিঘা ধম্মা (ধ. স. ১০ দুকমাতিকা) অনারম্মণা ধম্মা’’তি (ধ. স. ৫৫ দুকমাতিকা) তংকিচ্চনিৰত্তিযং. ‘‘অরূপিনো ধম্মা অচেতসিকাধম্মা’’তি তংসভাৰনিৰত্তিযং. তদঞ্ঞতা হি ইধ পকাসিতা. ‘‘অমনুস্সো’’তি তব্ভাৰমত্তনিৰত্তিযং. মনুস্সত্তমত্তং নত্থি, অঞ্ঞং তংসদিসন্তি. সদিসতা হি এত্থ সূচিতা. ‘‘অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞো’’তি (অ. নি. ৩.১৩) চ তংসম্ভাৰনীযগুণনিৰত্তিযং. গরহা হি ইধ ঞাযতি. ‘‘কচ্চি ভোতো অনামযং (জা. ১.১৫.১৪৬; ২.২০.১২৯) অনুদরা কঞ্ঞা’’তি চ তদনপ্পভাৰনিৰত্তিযং. ‘‘অনুপ্পন্না ধম্মা’’তি (ধ. স. ১৭ তিকমাতিকা) তংসদিসভাৰনিৰত্তিযং. অতীতানঞ্হি উপ্পন্নপুব্বত্তা উপ্পাদিধম্মানঞ্চ পচ্চযেকদেসসিদ্ধিযা আরদ্ধুপ্পাদভাৰতো কালৰিনিমুত্তস্স চ ৰিজ্জমানত্তা উপ্পন্নানুকূলতা, পগেৰ পচ্চুপ্পন্নানন্তি তব্বিধুরতা হেত্থ ৰিঞ্ঞাযতি. ‘‘অসেক্খা ধম্মা’’তি (ধ. স. ১১ তিকমাতিকা) তদপরিযোসাননিৰত্তিযং. তন্নিট্ঠানঞ্হেত্থ পকাসিতন্তি এৰং অনেকেসং অত্থানং জোতকো. ইধ পন ‘‘অরূপিনো ধম্মা (ধ. স. ১১ দুকমাতিকা), অচেতসিকা ধম্মা’’তিআদীসু (ধ. স. ৫৭ দুকমাতিকা) ৰিয তংসভাৰনিৰত্তিযং দট্ঠব্বো, অঞ্ঞত্থেতি অত্থো. এতেনস্স সুতাদিঞাণৰিরহং দস্সেতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘আগমাধিগমাভাৰা ঞেয্যো অস্সুতৰা ইতী’’তি.

ইদানি তস্সত্থং ৰিৰরন্তো ‘‘যো হী’’তিআদিমাহ. তত্থ যস্মা খন্ধধাতাদিকোসল্লেনপি উপক্কিলেসউপক্কিলিট্ঠানং জাননহেতুভূতং বাহুসচ্চং হোতি. যথাহ – ‘‘কিত্তাৰতা নু খো, ভন্তে, বহুস্সুতো হোতি? যতো খো, ভিক্খু, খন্ধকুসলো হোতি. ধাতু…পে… আযতন…পে… পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো হোতি. এত্তাৰতা খো, ভিক্খু, বহুস্সুতো হোতী’’তি. তস্মা ‘‘যস্স চ খন্ধধাতুআযতনপচ্চযাকারসতিপট্ঠানাদীসূ’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ৰাচুগ্গতকরণং উগ্গহো. অত্থপরিপুচ্ছনং পুরিপুচ্ছা. কুসলেহি সহ চোদনাপরিহরণৰসেন ৰিনিচ্ছযকরণং ৰিনিচ্ছযো. আচরিযে পন পযিরুপাসিত্ৰা অত্থধম্মানং আগমনং সুতমযঞাণৰসেন অৰবুজ্ঝনং আগমো. মগ্গফলনিব্বানানং সচ্ছিকিরিযা অধিগমো.

বহূনং নানপ্পকারানং সক্কাযদিট্ঠাদীনং অৰিহতত্তা তা জনেন্তি, তাহি ৰা জনিতাতি পুথুজ্জনা. অৰিঘাতমেৰ ৰা জন-সদ্দো ৰদতি. পুথু সত্থারানং মুখুল্লোকিকাতি এত্থ পুথূ জনা সত্থুপটিঞ্ঞা এতেসন্তি পুথুজ্জনা. সব্বগতীহি অৰুট্ঠিতাতি এত্থ জনেতব্বা, জাযন্তি ৰা এত্থ সত্তাতি জনা, গতিযো, তা পুথূ এতেসন্তি পুথুজ্জনা. ইতো পরে জাযন্তি এতেহীতি জনা, অভিসঙ্খারাদযো, তে এতেসং পুথূ ৰিজ্জন্তীতি পুথুজ্জনা. অভিসঙ্খারাদিঅত্থো এৰ ৰা জন-সদ্দো দট্ঠব্বো. ওঘা কামোঘাদযো. রাগগ্গিআদযো সন্তাপা. তে এৰ সব্বেপি ৰা কিলেসা পরিল়াহা. পুথু পঞ্চসু কামগুণেসু রত্তাতি এত্থ জাযতীতি জনো, রাগো গেধোতি এৰমাদিকো, পুথু জনো এতেসন্তি পুথুজ্জনা. পুথূসু জনা জাতা রত্তাতি এৰং রাগাদিঅত্থো এৰ ৰা জন-সদ্দো দট্ঠব্বো.

রত্তাতি ৰত্থং ৰিয রঙ্গজাতেন চিত্তস্স ৰিপরিণামকরেন ছন্দরাগেন রত্তা সারত্তা. গিদ্ধাতি অভিকঙ্খনসভাৰেন অভিগিজ্ঝনেন গিদ্ধা গেধং আপন্না. গধিতাতি গন্থিতা ৰিয দুম্মোচনীযভাৰেন তত্থ পটিবদ্ধা. মুচ্ছিতাতি কিলেসৰসেন ৰিসঞ্ঞিভূতা ৰিয অনঞ্ঞকিচ্চা মোহমাপন্না. অজ্ঝোপন্নাতি অনঞ্ঞসাধারণে ৰিয কত্ৰা গিলিত্ৰা পরিনিট্ঠাপেত্ৰা ঠিতা. লগ্গাতি ৰঙ্ককণ্টকে ৰিয আসত্তা, মহাপলিপে যাৰ নাসিকগ্গা পলিপন্নপুরিসো ৰিয উদ্ধরিতুং অসক্কুণেয্যভাৰেন নিমুগ্গা. লগ্গিতাতি মক্কটালেপে আলগ্গভাৰেন সম্মসিতো ৰিয মক্কটো পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং ৰসেন আলগ্গিতা. পলিবুদ্ধাতি সম্বদ্ধা, উপদ্দুতা ৰা. আৰুতাতি আৰরিতা. নিৰুতাতি নিৰারিতা. ওৰুতাতি পলিগুণ্ঠিতা, পরিযোনদ্ধা ৰা. পিহিতাতি পিদহিতা. পটিচ্ছন্নাতি ছাদিতা. পটিকুজ্জিতাতি হেট্ঠামুখজাতা.

‘‘অস্সুতৰা’’তি এতেন অৰিজ্জন্ধতা ৰুত্তাতি আহ – ‘‘অন্ধপুথুজ্জনো ৰুত্তো’’তি. চিত্তট্ঠিতি চিত্তপরিগ্গহো নত্থীতি যায পটিপত্তিযা চিত্তস্স উপক্কিলেসং ততো ৰিপ্পমুত্তিঞ্চ যথাসভাৰতো জানেয্য, সা চিত্তভাৰনা চিত্তট্ঠিতি. একারম্মণে সুট্ঠু সমাধানৰসেন অৰট্ঠিতিং পাদকং কত্ৰা পৰত্তিতা সম্পযুত্তধম্মেহি নিস্সযারম্মণেহি চ সদ্ধিং চিত্তস্স পরিগ্গহসঞ্ঞিতা ৰিপস্সনাভাৰনাপি নত্থি, যায ৰুত্তমত্থং যথাসভাৰতো জানেয্য.

৫২. দুতিযে সুতৰাতি পদস্স অত্থো অনন্তরসুত্তে ৰুত্তোযেৰ. অরিযসাৰকোতি এত্থ চতুক্কং সম্ভৰতীতি তং দস্সেতুং – ‘‘অত্থি অরিযো’’তিআদি আরদ্ধং. পচ্চেকং সচ্চানি বুদ্ধৰন্তোতি পচ্চেকবুদ্ধা. ননু সব্বেপি অরিযা পচ্চেকমেৰ সচ্চানি পটিৰিজ্ঝন্তি ধম্মস্স পচ্চত্তৰেদনীযভাৰতো? নযিদমীদিসং পটিৰেধং সন্ধায ৰুত্তং. যথা পন সাৰকা অঞ্ঞেসং নিস্সযেন সচ্চানি পটিৰিজ্ঝন্তি পরতোঘোসেন ৰিনা তেসং দস্সনমগ্গস্স অনুপ্পজ্জনতো. যথা চ সম্মাসম্বুদ্ধা অঞ্ঞেসং নিস্সযভাৰেন সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝন্তি, ন এৰমেতে, এতে পন অপরনেয্যা হুত্ৰা অপরনাযকভাৰেন সচ্চানি পটিৰিজ্ঝন্তি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পচ্চেকং সচ্চানি বুদ্ধৰন্তোতি পচ্চেকবুদ্ধা’’তি.

অত্থি সাৰকো ন অরিযোতি এত্থ পোথুজ্জনিকায সদ্ধায রতনত্তযে অভিপ্পসন্নো সদ্ধোপি গহিতো এৰ. গিহী অনাগতফলোতি ইদং পন নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং. যথাৰুত্তপুগ্গলো হি সরণগমনতো পট্ঠায সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নোইচ্চেৰ ৰত্তব্বতং লভতি. স্ৰাযমত্থো দক্খিণাৰিসুদ্ধিসুত্তেন (ম. নি. ৩.৩৭৬ আদযো) দীপেতব্বো. সুতৰাতি এত্থ ৰুত্তঅত্থো নাম অত্তহিতপরহিতপ্পটিপত্তি, তস্স ৰসেন সুতসম্পন্নো. যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সো চ হোতি সুতেন উপপন্নো, অপ্পম্পি চে সহিতং ভাসমানো’’তি চ আদি. অরিযসাৰকোতি ৰেদিতব্বোতি অরিযস্স ভগৰতো ধম্মস্সৰনকিচ্চে যুত্তপ্পযুত্তভাৰতো ৰুত্তং. উপক্কিলেসেহি ৰিপ্পমুত্তি অনুপক্কিলিট্ঠতা, তস্সা যথাসভাৰজাননং দল়্হতরায এৰ চিত্তভাৰনায সতি হোতি, ন অঞ্ঞথাতি ‘‘বলৰৰিপস্সনা কথিতা’’তি ৰুত্তং.

৫৩. ততিযে অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তন্তঅট্ঠুপ্পত্তিযন্তি অগ্গিক্খন্ধোপমসুত্তে (অ. নি. ৭.৭২) দেসনাঅট্ঠুপ্পত্তিযং. তংদেসনাহেতুকঞ্হি একচ্চানং ভিক্খূনং মিচ্ছাপটিপত্তিং নিমিত্তং কত্ৰা ভগৰা ইমং সুত্তং দেসেসি. অৰিজহিতমেৰ হোতি সব্বকালং সুপ্পতিট্ঠিতসতিসম্পজঞ্ঞত্তা. যস্মা বুদ্ধানং রূপকাযো বাহিরব্ভন্তরেহি মলেহি অনুপক্কিলিট্ঠো সুধোতজাতিমণিসদিসো, তস্মা ৰুত্তং – ‘‘উপট্ঠাকানুগ্গহত্থং সরীরফাসুকত্থঞ্চা’’তি. ৰীতিনামেত্ৰাতি ফলসমাপত্তীহি ৰীতিনামেত্ৰা. কালপরিচ্ছেদৰসেন ৰিৰিত্তাসনে ৰীতিনামনং ৰিৰেকনিন্নতায চেৰ পরেসং দিট্ঠানুগতিআপজ্জনত্থঞ্চ. নিৰাসেত্ৰাতি ৰিহারনিৰাসনপরিৰত্তনৰসেন নিৰাসেত্ৰা. কদাচি এককস্স, কদাচি ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতস্স, কদাচি পকতিযা, কদাচি পাটিহারিযেহি ৰত্তমানেহি চ গামপ্পৰেসো তথা তথা ৰিনেতব্বপুগ্গলৰসেন. উপসংহরিত্ৰাতি হিমৰন্তাদীসু পুপ্ফিতরুক্খাদিতো আনেত্ৰা. ওণতুণ্ণতায ভূমিযা সত্থু পদনিক্খেপসমযে সমভাৰাপত্তি, সুখসম্ফস্সৰিকসিতপদুমসম্পটিচ্ছনঞ্চ সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায নিস্সন্দফলং, ন ইদ্ধিনিম্মানং. নিদস্সনমত্তঞ্চেতং সক্খরাকঠলকণ্টকসঙ্কুকললাদিঅপগমো সুচিভাৰাপত্তীতি এৰমাদীনম্পি তদা লব্ভনতো.

ইন্দখীলস্স অন্তো ঠপিতমত্তেতি ইদং যাৰদেৰ ৰেনেয্যজনৰিনযত্থায সত্থু পাটিহারিযং পৰত্তন্তি কত্ৰা ৰুত্তং. দক্খিণপাদেতি ইদং বুদ্ধানং সব্বপদক্খিণতায. ‘‘ছব্বণ্ণরস্মিযো’’তি ৰত্ৰাপি ‘‘সুৰণ্ণরসপিঞ্জরানি ৰিযা’’তি ইদং বুদ্ধানং সরীরে পীতাভায যেভুয্যতায ৰুত্তং. মধুরেনাকারেন সদ্দং করোন্তি দট্ঠব্বসারস্স দিট্ঠতায. ভেরিআদীনং পন সদ্দাযনং ধম্মতাৰ. পটিমানেন্তীতি ‘‘সুদুল্লভং ইদং অজ্জ অম্হেহি লব্ভতি, যে মযং ঈদিসেন পণীতেন আহারেন ভগৰন্তং উপট্ঠহামা’’তি পতীতমানসা মানেন্তি পূজেন্তি. তেসং সন্তানানি ওলোকেত্ৰাতি তেসং তথা উপট্ঠাকানং পুগ্গলানং অতীতে এতরহি চ পৰত্তচিত্তসন্তানানি ওলোকেত্ৰা. অরহত্তে পতিট্ঠহন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি ৰিহারে. গন্ধমণ্ডলমাল়েতি চতুজ্জাতিযগন্ধেন কতপরিভণ্ডে মণ্ডলমাল়ে.

দুল্লভা খণসম্পত্তীতি সতিপি মনুস্সত্তপ্পটিলাভে পতিরূপদেসৰাসইন্দ্রিযাৰেকল্লসদ্ধাপটিলাভাদযো গুণা দুল্লভাতি অত্থো. চাতুমহারাজিক…পে… ৰসৰত্তিভৰনং গচ্ছন্তীতি ইদং তত্থ সুঞ্ঞৰিমানানি সন্ধায ৰুত্তং. ভগৰা গন্ধকুটিং পৰিসিত্ৰা পচ্ছাভত্তং তযো ভাগে কত্ৰা পঠমভাগে সচে আকঙ্খতি, দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেতি. সচে আকঙ্খতি, বুদ্ধাচিণ্ণফলসমাপত্তিং সমাপজ্জতি. অথ যথাকালপরিচ্ছেদং ততো ৰুট্ঠহিত্ৰা দুতিযভাগে পচ্ছিমযামে ততিযকোট্ঠাসে ৰিয লোকং ৰোলোকেতি ৰেনেয্যানং ঞাণপরিপাকং পস্সিতুং. তেনাহ – ‘‘সচে আকঙ্খতী’’তিআদি.

কালযুত্তন্তি পত্তকল্লং, ‘‘ইমিস্সা ৰেলায ইমস্স এৰং ৰত্তব্ব’’ন্তি তংকালানুরূপং. সমযযুত্তন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং, অট্ঠুপ্পত্তিঅনুরূপং ৰা. সমযযুত্তন্তি ৰা অরিযসমযসংযুত্তং. দেসকালানুরূপমেৰ হি বুদ্ধা ভগৰন্তো ধম্মং দেসেন্তি, দেসেন্তা চ অরিযসম্মতং পটিচ্চসমুপ্পাদনযং দীপেন্তাৰ দেসেন্তি. অথ ৰা সমযযুত্তন্তি হেতূদাহরণসহিতং. কালেন সাপদেসঞ্হি ভগৰা ধম্মং দেসেতি, কালং ৰিদিত্ৰা পরিসং উয্যোজেতি, ন যাৰ সমন্ধকারা ধম্মং দেসেতি.

উতুং গণ্হাপেতি, ন পন মলং পক্খালেতীতি অধিপ্পাযো. ন হি ভগৰতো কাযে রজোজল্লং উপলিম্পতীতি. ততো ততোতি অত্তনো অত্তনো দিৰাট্ঠানাদিতো. ওকাসং লভমানাতি পুরেভত্তপচ্ছাভত্তপুরিমযামেসু ওকাসং অলভিত্ৰা ইদানি মজ্ঝিমযামে ওকাসং লভমানা, ভগৰতা ৰা কতোকাসতায ওকাসং লভমানা. পচ্ছাভত্তস্স তীসু ভাগেসু পঠমভাগে সীহসেয্যকপ্পনং একন্তিকং ন হোতীতি আহ – ‘‘পুরেভত্ততো পট্ঠায নিসজ্জাপীল়িতস্স সরীরস্সা’’তি. তেনেৰ হি তত্থ ‘‘সচে আকঙ্খতী’’তি তদা সীহসেয্যকপ্পনস্স অনিবদ্ধতা ৰিভাৰিতা. কিলাসুভাৰো পরিস্সমো. সীহসেয্যং কপ্পেতি সরীরস্স কিলাসুভাৰমোচনত্থন্তি যোজেতব্বং. বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেতীতি ইদং পচ্ছিমযামে ভগৰতো বহুলং আচিণ্ণৰসেন ৰুত্তং. অপ্পেকদা অৰসিট্ঠবলঞাণেহি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেনেৰ চ ভগৰা তমত্থং সাধেতীতি.

ইমস্মিংযেৰ কিচ্চেতি পচ্ছিমযামকিচ্চে. বলৰতা পচ্চনুতাপেন সংৰড্ঢমানেন করজকাযে মহাপরিল়াহো উপ্পজ্জতীতি আহ – ‘‘নামকাযে সন্তত্তে করজকাযো সন্তত্তো’’তি. নিধানগতন্তি সন্নিচিতলোহিতং সন্ধায ৰুত্তং. উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছীতি লোহিতং উণ্হং হুত্ৰা মুখতো উগ্গঞ্ছি. ঠানন্তি ভিক্খুপটিঞ্ঞং. তং পাপং ৰড্ঢমানন্তি ভিক্খুপটিঞ্ঞায অৰিজহিতত্তা তথা পৰড্ঢমানপাপং. অন্তিমৰত্থুঅজ্ঝাপন্নানম্পি উপাযেন পৰত্তিযমানো যোনিসোমনসিকারো সাত্থকো হোতিযেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘জাতসংৰেগা’’তিআদিমাহ. অহো সল্লেখিতন্তি অহো অতিৰিয সল্লেখেন ইতং পৰত্তং. কাসাৰপজ্জোতোতি ভিক্খূনং বহুভাৰতো ইতো চিতো চ ৰিচরন্তানং তেসং কাসাৰজুতিযা পজ্জোতিতো. ইসিৰাতপরিৰাতোতি সীলক্খন্ধাদীনং নিব্বানস্স চ এসনতো ইসীনং ভিক্খূনং গুণগন্ধেন চেৰ গুণগন্ধৰাসিতেন সরীরগন্ধেন চ পরিতো সমন্ততো ৰাযিতো.

ধম্মসংৰেগো উপ্পজ্জি অনাৰজ্জনেন পুব্বে তস্স অত্থস্স অসংৰিদিতত্তা. ধম্মসংৰেগোতি চ তাদিসে অত্থে ধম্মতাৰসেন উপ্পজ্জনকং সহোত্তপ্পঞাণং. অস্সাসট্ঠানন্তি চিত্তস্সাসকারণং কম্মট্ঠানং. সব্বেসং কিচ্চানং পুব্বভাগো সব্বপুব্বভাগো. ‘‘সব্বে সত্তা অৰেরা হোন্তূ’’তিআদিনা হি চিত্তস্স পট্ঠানং উপট্ঠানং হিতফরণং. ইতরং ইতো থোকং মহন্তন্তি কত্ৰা ইদং ‘‘চূল়চ্ছরাসঙ্ঘাতসুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং. অচ্ছরাসঙ্ঘাতো ৰুচ্চতি অঙ্গুলিফোটনক্খণো অক্খিনিমিসকালো, যো একস্স অক্খরস্স উচ্চারণক্খণো. তেনাহ – ‘‘দ্ৰে অঙ্গুলিযো পহরিত্ৰা সদ্দকরণমত্ত’’ন্তি. সব্বসত্তানং হিতফরণচিত্তন্তি সব্বেসম্পি সত্তানং সম্মদেৰ হিতেসিতৰসেন পৰত্তচিত্তং. আৰজ্জেন্তো আসেৰতীতি হিতেসিতৰসেন আৰজ্জেন্তো. আৰজ্জনেন আভুজন্তোপি আসেৰতি নাম ঞাণৰিপ্পযুত্তেন. জানন্তোতি তথা ঞাণমত্তং উপ্পাদেন্তোপি. পস্সন্তোতি তথা ঞাণচক্খুনা পচ্চক্খতো ৰিয ৰিপস্সন্তোপি. পচ্চৰেক্খন্তোতি তমত্থং পতি পতি অৰেক্খন্তোপি. সদ্ধায অধিমুচ্চন্তোতিআদি পঞ্চন্নং ইন্দ্রিযানং ৰসেন ৰুত্তং. অভিঞ্ঞেয্যন্তিআদি চতুসচ্চৰসেন ৰুত্তং. সব্বমেৰ চেতং ৰিত্থারতো, সামঞ্ঞেন আসেৰনদস্সনমেৰাতি ইধাধিপ্পেতমেৰ আসেৰনত্থং দস্সেতুং – ‘‘ইধ পনা’’তিআদি ৰুত্তং.

অরিত্তজ্ঝানোতি অৰিরহিতজ্ঝানো. অতুচ্ছজ্ঝানোতি ঝানেন অতুচ্ছো. চাগো ৰা ৰেৰচনন্তি আহ – ‘‘অপরিচ্চত্তজ্ঝানো’’তি. ৰিহরতীতি পদস্স ৰিভঙ্গে (ৰিভ. ৫৪০) আগতনযেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘ৰিহরতীতি ইরিযতী’’তিআদিমাহ. অযং পনেত্থ সদ্দত্থো – ৰিহরতীতি এত্থ ৰি-সদ্দো ৰিচ্ছেদত্থজোতনো. হরতীতি নেতি, পৰত্তেতীতি অত্থো, ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা হরতি ৰিহরতীতি ৰুত্তং হোতি. সো হি একং ইরিযাপথবাধনং অঞ্ঞেন ইরিযাপথেন ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা অপরিপতন্তং অত্তভাৰং হরতি পৰত্তেতি, তস্মা ‘‘ৰিহরতী’’তি ৰুচ্চতি. ইরিযতীতি ঠাননিসজ্জাদিকিরিযং করোন্তো পৰত্ততি. পৰত্ততীতি ঠানাদিসমঙ্গী হুত্ৰা পৰত্ততি. পালেতীতি একং ইরিযাপথবাধনং ইরিযাপথন্তরেহি রক্খন্তো পালেতি. যপেতি যাপেতীতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. একঞ্হি ইরিযাপথবাধনং অঞ্ঞেন ইরিযাপথেন ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা অপরিপতন্তং অত্তভাৰং পালেন্তো যপেতি যাপেতীতি ৰুচ্চতি. চরতীতি ঠাননিসজ্জাদীসু অঞ্ঞতরসমঙ্গী হুত্ৰা পৰত্ততি. ইমিনা পদেনাতি ‘‘ৰিহরতী’’তি ইমিনা পদেন.

ইরিযাপথৰিহারোতি এত্থ ইরিযনং পৰত্তনং ইরিযা, কাযপ্পযোগো কাযিককিরিযা. তস্সা পৰত্তনূপাযভাৰতো ইরিযায পথো ইরিযাপথো, ঠাননিসজ্জাদি. ন হি ঠাননিসজ্জাদীহি অৰত্থাহি ৰিনা কিঞ্চি কাযিককিরিযং পৰত্তেতুং সক্কা. ঠানসমঙ্গী ৰা হি কাযেন কিঞ্চি করেয্য, গমনাদীসু অঞ্ঞতরসমঙ্গী ৰা. ৰিহরণং, ৰিহরতি এতেনাতি ৰা ৰিহারো, ইরিযাপথোৰ ৰিহারো ইরিযাপথৰিহারো, সো চ অত্থতো ঠাননিসজ্জাদিআকারপ্পৰত্তো চতুসন্ততিরূপপ্পবন্ধো এৰ. ওৰাদানুসাসনীনং একানেকৰারাদিৰিসিট্ঠোযেৰ ভেদো, ন পন পরমত্থতো তেসং নানাকরণন্তি দস্সেতুং – ‘‘পরমত্থতো পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ এসে একে একট্ঠেতিআদীসু এসো একো একত্থোতিআদিনা অত্থো ৰেদিতব্বো.

রট্ঠস্স, রট্ঠতো ৰা লদ্ধো পিণ্ডো রট্ঠপিণ্ডো. তেনাহ – ‘‘ঞাতিপরিৰট্টং পহাযা’’তিআদি. তত্থ ‘‘অম্হাকমেতে’’তি ৰিঞ্ঞাযন্তীতি ঞাতী, পিতামহপিতুপুত্তাদিৰসেন পরিৰট্টনট্ঠেন পরিৰট্টো, ঞাতিযেৰ পরিৰট্টো ঞাতিপরিৰট্টো. থেয্যপরিভোগো নাম অনরহস্স পরিভোগো. ভগৰতা হি অত্তনো সাসনে সীলৰতো পচ্চযা অনুঞ্ঞাতা, ন দুস্সীলস্স. দাযকানম্পি সীলৰতো এৰ পরিচ্চাগো, ন দুস্সীলস্স অত্তনো কারানং মহপ্ফলভাৰস্স পচ্চাসীসনতো. ইতি সত্থারা অননুঞ্ঞাতত্তা দাযকেহি চ অপরিচ্চত্তত্তা সঙ্ঘমজ্ঝেপি নিসীদিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স দুস্সীলস্স পরিভোগো থেয্যায পরিভোগো থেয্যপরিভোগো. ইণৰসেন পরিভোগো ইণপরিভোগো পটিগ্গাহকতো দক্খিণাৰিসুদ্ধিযা অভাৰতো ইণং গহেত্ৰা পরিভোগো ৰিযাতি অত্থো.

দাতব্বট্ঠেন দাযং, তং আদিযন্তীতি দাযাদা, পুত্তানমেতং অধিৰচনং, তেসং ভাৰো দাযজ্জং, দাযজ্জৰসেন পরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো, পুত্তভাৰেন পরিভোগোতি ৰুত্তং হোতি. সেক্খা হি ভিক্খূ ভগৰতো ওরসপুত্তা, তে পিতু সন্তকানং দাযাদা হুত্ৰা তে পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তি. কিং পন তে ভগৰতো পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তি, উদাহু গিহীনন্তি? গিহীহি দিন্নাপি ভগৰতা অনুঞ্ঞাতত্তা ভগৰতো সন্তকা অননুঞ্ঞাতেসু সব্বেন সব্বং পরিভোগাভাৰতো, অনুঞ্ঞাতেসুযেৰ চ পরিভোগসম্ভৰতো. ধম্মদাযাদসুত্তঞ্চেত্থ সাধকং.

ৰীতরাগা এৰ তণ্হায দাসব্যং অতীতত্তা সামিনো হুত্ৰা পরিভুঞ্জন্তীতি আহ – ‘‘খীণাসৰস্স পরিভোগো সামিপরিভোগো নামা’’তি. অৰীতরাগানঞ্হি তণ্হাপরৰসতায পচ্চযপরিভোগে সামিভাৰো নত্থি, তদভাৰেন ৰীতরাগানং তত্থ সামিভাৰো যথারুচিপরিভোগসম্ভৰতো. তথা হি তে পটিকূলম্পি অপ্পটিকূলাকারেন, অপ্পটিকূলম্পি পটিকূলাকারেন, তদুভযম্পি ৰজ্জেত্ৰা অজ্ঝুপেক্খনাকারেন পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তি, দাযকানঞ্চ মনোরথং পূরেন্তি. যো পনাযং সীলৰতো পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো, সো ইণপরিভোগস্স পচ্চনীকত্তা আণণ্যপরিভোগো নাম হোতি. যথা হি ইণাযিকো অত্তনো রুচিযা ইচ্ছিতং দেসং গন্তুং ন লভতি, এৰং ইণপরিভোগযুত্তো লোকতো নিস্সরিতুং ন লভতীতি তপ্পটিপক্খত্তা সীলৰতো পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো ‘‘আণণ্যপরিভোগো’’তি ৰুচ্চতি, তস্মা নিপ্পরিযাযতো চতুপরিভোগৰিনিমুত্তো ৰিসুংযেৰাযং পরিভোগোতি ৰেদিতব্বো. সো ইধ ৰিসুং ন ৰুত্তো, দাযজ্জপরিভোগেযেৰ ৰা সঙ্গহং গচ্ছতি. সীলৰাপি হি ইমায সিক্খায সমন্নাগতত্তা ‘‘সেখো’’ত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. ইমেসু পরিভোগেসু সামিপরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো চ অরিযানং পুথুজ্জনানঞ্চ ৰট্টতি, ইণপরিভোগো ন ৰট্টতি. থেয্যপরিভোগে কথাযেৰ নত্থি. কথং পনেত্থ সামিপরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো চ পুথুজ্জনানং সম্ভৰতি? উপচারৰসেন. যো হি পুথুজ্জনস্সপি সল্লেখপ্পটিপত্তিযং ঠিতস্স পচ্চযগেধং পহায তত্থ অনুপলিত্তেন চিত্তেন পরিভোগো, সো সামিপরিভোগো ৰিয হোতি. সীলৰতো পন পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো ৰিয হোতি দাযকানং মনোরথস্স অৰিরাধনতো. কল্যাণপুথুজ্জনস্স পরিভোগে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি তস্স সেক্খসঙ্গহতো. সেক্খসুত্তং (সং. নি. ৫.১৩) হেতস্স অত্থস্স সাধকং.

ইমস্স ভিক্খুনোতি অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পি কালং মেত্তচিত্তং আসেৰন্তস্স ভিক্খুনো. অমোঘো রট্ঠপিণ্ডপরিভোগোতি ‘‘অযং পব্বজিতো সমণো ভিক্খূতি আমিসং দেন্তানং তায মেত্তাসেৰনায অত্তনো সন্তানে দোসমলস্স ৰা তদেকট্ঠানঞ্চ পাপধম্মানং পব্বাজনতো ৰূপসমনতো সংসারে চ ভযস্স সম্মাৰ ইক্খণতো অজ্ঝাসযস্স অৰিসংৰাদনেনস্স অমোঘো রট্ঠপিণ্ডপরিভোগো. মহট্ঠিযন্তি মহত্থিকং মহাপযোজনং. মহপ্ফলন্তি ৰিপুলপ্ফলং. মহানিসংসন্তি মহানিস্সন্দপ্ফলং. মহাজুতিকন্তি মহানুভাৰং. মহাৰিপ্ফারন্তি মহাৰিত্থারং. এত্থ চ পঠমং কারণং মেত্তাসেৰনায তস্স ভিক্খুনো সামিআদিভাৰেন রট্ঠপিণ্ডপরিভোগারহতা, দুতিযং পরেহি দিন্নস্স দানস্স মহট্ঠিযভাৰকরণং. কো পন ৰাদোতি মেত্তায আসেৰনমত্তম্পি এৰংমহানুভাৰং, কো পন ৰাদো বহুলীকারে, এত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থী’’তি অত্থো.

৫৪. চতুত্থে উপ্পাদেতি ৰড্ঢেতীতি এত্থ ভাৰনাসদ্দস্স উপ্পাদনৰড্ঢনত্থতা পুব্বে ৰুত্তা এৰ.

৫৫. পঞ্চমে ইমেসু দ্ৰীসূতি চতুত্থপঞ্চমেসু. ‘‘ততিযে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা তথা ৰেদিতব্বতং দস্সেতুং – ‘‘যো হি আসেৰতী’’তিআদি ৰুত্তং. তেন আসেৰনাভাৰনামনসিকারানং অত্থৰিসেসাভাৰমাহ. যদি এৰং সুত্তন্তস্স দেসনা কথন্তি আহ – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো পনা’’তিআদি. যায ধম্মধাতুযাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমাহ. তেন হি ধম্মানং আকারভেদং ঞত্ৰা তদনুরূপং একম্পি ধম্মং তথা ৰিভজিত্ৰা ভগৰা দস্সেতি. তীহি কোট্ঠাসেহীতি আসেৰনাভাৰনামনসিকারভাগেহি. মেত্তা হি সব্বৰত্থুনো মেত্তাযনৰসেন আনীতা সেৰনা আসেৰনা, তস্সা ৰড্ঢনা ভাৰনা, অৰিস্সজ্জেত্ৰা মনসি ঠপনং মনসিকারো.

৫৬. ছট্ঠে অনিযমিতৰচনং ‘‘ইমে নামা’’তি নিযমেত্ৰা অৰুত্তত্তা. নিযমিতৰচনং ‘‘অকুসলা’’তি সরূপেনেৰ ৰুত্তত্তা. অসেসতো পরিযাদিন্না হোন্তি অপ্পকস্সপি অকুসলভাগস্স অগ্গহিতস্স অভাৰতো. অকুসলং ভজন্তীতি অকুসলভাগিযা. অকুসলপক্খে ভৰাতি অকুসলপক্খিকা. তেনাহ – ‘‘অকুসলাযেৰা’’তিআদি. পঠমতরং গচ্ছতীতি পঠমতরং পৰত্ততি, পঠমো পধানো হুত্ৰা ৰত্ততীতি অত্থো. একুপ্পাদাদিৰসেন হি একজ্ঝং পৰত্তমানেসু চতূসু অরূপক্খন্ধেসু অযমেৰ পঠমং উপ্পজ্জতীতি ইদং নত্থি, লোকুত্তরমগ্গেসু ৰিয পন পঞ্ঞিন্দ্রিযস্স, লোকিযধম্মেসু মনিন্দ্রিযস্স পুরেতরস্স ভাৰো সাতিসযোতি ‘‘সব্বেতে মনোপুব্বঙ্গমা’’তি ৰুত্তং. তথা হি অভিধম্মেপি (ধ. স. ১) ‘‘যস্মিং সমযে কামাৰচরং কুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতী’’তি চিত্তং পুব্বঙ্গমং জেট্ঠং কত্ৰা দেসনা পৰত্তা. সুত্তেসুপি ৰুত্তং – ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা (ধ. প. ১, ২), ছদ্ৰারাধিপতি রাজা’’তি (ধ. প. অট্ঠ. ২.বুদ্ধৰগ্গো, এরকপত্তনাগরাজৰত্থু). তেনাহ – ‘‘এতে হী’’তিআদি. তেসং মনো উপ্পাদকোতি চ যদগ্গেন মনো সম্পযুত্তধম্মানং জেট্ঠকো হুত্ৰা পৰত্ততি, তদগ্গেন তে অত্তানং অনুৰত্তাপেন্তো তে তথা উপ্পাদেন্তো নাম হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং. অট্ঠকথাযং পন চিত্তস্স জেট্ঠকভাৰমেৰ সন্ধায রাজগমনঞ্ঞাযেন সহুপ্পত্তিপি পঠমুপ্পত্তি ৰিয কত্ৰা ৰুত্তাতি অযমত্থো দস্সিতো. অন্ৰদেৰাতি এতেনেৰ চিত্তস্স খণৰসেন পঠমুপ্পত্তিযা অভাৰো দীপিতোতি দট্ঠব্বো. তেনেৰাহ – ‘‘একতোযেৰাতি অত্থো’’তি.

৫৭. সত্তমে চতুভূমকাপি কুসলা ধম্মা কথিতাতি ‘‘যে কেচি কুসলা ধম্মা’’তি অনৰসেসপরিযাদানতো ৰুত্তং.

৫৮. অট্ঠমে ইদন্তি লিঙ্গৰিপল্লাসেন নিদ্দেসো, নিপাতপদং ৰা এতং ‘‘যদিদ’’ন্তিআদীসু ৰিযাতি আহ – ‘‘অযং পমাদোতি অত্থো’’তি. পমজ্জনাকারোতি পমাদাপত্তি. চিত্তস্স ৰোস্সগ্গোতি ইমেসু এত্তকেসু ঠানেসু সতিযা অনিগ্গণ্হিত্ৰা চিত্তস্স ৰোস্সজ্জনং সতিৰিরহো. ৰোস্সগ্গানুপ্পদানন্তি ৰোস্সগ্গস্স অনু অনু পদানং পুনপ্পুনং ৰিস্সজ্জনং. অসক্কচ্চকিরিযতাতি এতেসং দানাদীনং কুসলধম্মানং পৰত্তনে পুগ্গলস্স ৰা দেয্যধম্মস্স ৰা অসক্কচ্চকিরিযা. সততভাৰো সাতচ্চং, সাতচ্চেন কিরিযা সাতচ্চকিরিযা, সাযেৰ সাতচ্চকিরিযতা, ন সাতচ্চকিরিযতা অসাতচ্চকিরিযতা. অনট্ঠিতকিরিযতাতি অনিট্ঠিতকিরিযতা নিরন্তরং ন অনুট্ঠিতকিরিযতা চ. ওলীনৰুত্তিতাতি নিরন্তরকরণসঙ্খাতস্স ৰিপ্ফারস্স অভাৰেন ওলীনৰুত্তিতা. নিক্খিত্তছন্দতাতি কুসলকিরিযায ৰীরিযছন্দস্স নিক্খিত্তভাৰো. নিক্খিত্তধুরতাতি ৰীরিযধুরস্স ওরোপনং, ওসক্কিতমানসতাতি অত্থো. অনধিট্ঠানন্তি কুসলকরণে অপ্পতিট্ঠিতভাৰো. অননুযোগোতি অননুযুঞ্জনং. কুসলধম্মেসু আসেৰনাদীনং অভাৰো অনাসেৰনাদযো. পমাদোতি সরূপনিদ্দেসো. পমজ্জনাতি আকারনিদ্দেসো. পমজ্জিতত্তন্তি ভাৰনিদ্দেসো. পরিহাযন্তীতি ইমিনা পমাদস্স সাৰজ্জতং দস্সেতি. তযিদং লোকিযানং ৰসেন, ন লোকুত্তরানন্তি আহ – ‘‘উপ্পন্না…পে… ইদ’’ন্তিআদি.

৫৯. নৰমে ন পমজ্জতি এতেনাতি অপ্পমাদো, পমাদস্স পটিপক্খো সতিযা অৰিপ্পৰাসো. অত্থতো নিচ্চং উপট্ঠিতায সতিযা এতং নামং. পমাদো পন সতিযা সতিসম্পজঞ্ঞস্স ৰা পটিপক্খভূতো অকুসলচিত্তুপ্পাদো দট্ঠব্বো. তেনাহ – ‘‘পমাদস্স পটিপক্খৰসেন ৰিত্থারতো ৰেদিতব্বো’’তি.

৬০. দসমে কুচ্ছিতং সীদতীতি কুসীতো দ-কারস্স ত-কারং কত্ৰা, তস্স ভাৰো কোসজ্জং, আলসিযন্তি অত্থো.

অচ্ছরাসঙ্ঘাতৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.