১০. দসমো পরিচ্ছেদো
রূপৰিভাগনিদ্দেসো
৬২২. ৰুত্তমাদিম্হি যং রূপং, চিত্তজানমনন্তরং;
তস্স দানি করিস্সামি, সমাসেন ৰিভাৰনং.
৬২৩. যং রুপ্পতীতি রূপন্তি, তথা রূপযতীতি ৰা;
রূপারূপভৰাতীতো, সুরূপো রূপমব্রৰি.
৬২৪. তং রূপং দুৰিধং হোতি, ভূতোপাদাযভেদতো;
চতুব্বিধা মহাভূতা, উপাদা চতুৰীসতি.
৬২৫. পথৰীধাতু আপো চ,
তেজো ৰাযো তথেৰ চ;
চত্তারোমে মহাভূতা,
মহাভূতেন দেসিতা.
৬২৬. মহন্তা পাতুভূতাতি, মহাভূতসমাতি ৰা;
ৰঞ্চকত্তা অভূতেন, মহাভূতাতি সঞ্ঞিতা.
৬২৭. চক্খু সোতঞ্চ ঘানঞ্চ, জিৰ্হা কাযো চ রূপতা;
সদ্দো গন্ধো রসো ইত্থি-পুরিসিন্দ্রিযজীৰিতং.
৬২৮. ৰত্থুমাহারতা কায-ৰচীৰিঞ্ঞত্তিযো দুৰে;
আকাসো চেৰ রূপস্স, লহুতাদিত্তযম্পি চ.
৬২৯. উপচযো সন্ততিরূপং, জরতানিচ্চতাপি চ;
উপাদাতি পৰুচ্চন্তি, ইমানি চতুৰীসতি.
৬৩০. মহাভূতানি নিস্সায, অমুঞ্চিত্ৰা পৰত্তিতো;
উপাদারূপমিচ্চাহ, নিরুপাদানমানসো.
৬৩১. পথৰী পত্থটত্তা চ, ৰাযো ৰাযনতো ভৰে;
তেজো তেজেতি রূপানি, আপো আপেতি পালনা.
৬৩২. তেসং দানি পৰক্খামি, রূপানং লক্খণাদিকং;
লক্খণাদীসু ঞাতেসু, ধম্মা আৰি ভৰন্তি হি.
৬৩৩. সামঞ্ঞং ৰা সভাৰো ৰা, ধম্মানং লক্খণং মতং;
কিচ্চং ৰা তস্স সম্পত্তি, রসোতি পরিদীপিতো.
৬৩৪. ফলং ৰা পচ্চুপট্ঠানং, উপট্ঠাননযোপি ৰা;
আসন্নকারণং যং তু, তং পদট্ঠানসঞ্ঞিতং.
তত্থ কক্খল়ত্তলক্খণা পথৰীধাতু, পতিট্ঠানরসা, সম্পটিচ্ছনপচ্চুপট্ঠানা. পগ্ঘরণলক্খণা আপোধাতু, উপব্রূহনরসা, সঙ্গহপচ্চুপট্ঠানা. উণ্হত্তলক্খণা তেজোধাতু, পরিপাচনরসা, মদ্দৰানুপ্পদানপচ্চুপট্ঠানা. ৰিত্থম্ভনলক্খণা ৰাযোধাতু, সমুদীরণরসা, অভিনীহারপচ্চুপট্ঠানা. একেকায চেত্থ সেসভূতত্তযপদট্ঠানাতি ৰেদিতব্বা.
চক্খতীতি চক্খু, রূপং ৰিভাৰেতীতি অত্থো.
৬৩৫. তত্থ চক্খু দ্ৰিধা ৰুত্তং, পঞ্ঞামংসপ্পভেদতো;
তত্থ পঞ্ঞামযং চক্খু, হোতি পঞ্চৰিধং পন.
৬৩৬. বুদ্ধধম্মসমন্তেহি, ঞাণদিব্বেহি নামতো;
যথানুক্কমতো তেসং, নানত্তং মে নিবোধথ.
৬৩৭. আসযানুসযে ঞাণং, ইন্দ্রিযানং পরোপরে;
বুদ্ধচক্খুন্তি নিদ্দিট্ঠং, মুনিনা লোকচক্খুনা.
৬৩৮. হেট্ঠামগ্গত্তযে ঞাণং, ধম্মচক্খুন্তি সঞ্ঞিতং;
ঞেয্যং সমন্তচক্খুন্তি, ঞাণং সব্বঞ্ঞুতা পন.
৬৩৯. যং ‘‘চক্খুং উদপাদী’’তি, আগতং ঞাণচক্খু তং;
অভিঞ্ঞাচিত্তজা পঞ্ঞা, দিব্বচক্খুন্তি ৰুচ্চতি.
৬৪০. মংসচক্খুপি দুৰিধং, সসম্ভারপসাদতো;
সসম্ভারঞ্চ নামেত্থ, অক্খিকূপে পতিট্ঠিতং.
৬৪১. অক্খিকূপট্ঠিনা হেট্ঠা, উদ্ধঞ্চ ভমুকট্ঠিনা;
উভতো অক্খিকূটেহি, মত্থলুঙ্গেন অন্ততো.
৬৪২. বহিদ্ধা অক্খিলোমেহি, পরিচ্ছিন্নো চ যো পন;
ন্হারুসুত্তেন আবন্ধো, মংসপিণ্ডো পৰুচ্চতি.
৬৪৩. সকলোপি চ লোকোযং, কমলস্স দলং ৰিয;
পুথুলং ৰিপুলং নীলং, ইতি জানাতি লোচনং.
৬৪৪. চক্খু নাম ন তং হোতি, ৰত্থু তস্সাতি ৰুচ্চতি;
ইদং পন সসম্ভার-চক্খুন্তি পরিদীপিতং.
৬৪৫. ৰণ্ণো গন্ধো রসো ওজা,
চতস্সো চাপি ধাতুযো;
ভাৰসম্ভৰসণ্ঠানং,
জীৰিতানি তথেৰ চ.
৬৪৬. কাযচক্খুপসাদাতি,
সম্ভারা হোন্তি চুদ্দস;
তথা ৰিত্থারতো চেতং,
চতস্সো চাপি ধাতুযো.
৬৪৭. ৰণ্ণো গন্ধো রসো ওজা,
সণ্ঠানসম্ভৰো তথা;
দসেতে চতুসমুট্ঠানা,
চত্তালীস ভৰন্তি তে.
৬৪৮. চক্খু কাযপ্পসাদো চ, ভাৰো জীৰিতমেৰ চ;
চত্তালীসঞ্চ রূপানি, চত্তারি তু ভৰন্তি হি.
৬৪৯. ইমেসং পন রূপানং, ৰসেন পরিপিণ্ডিতং;
ইদং সম্ভারচক্খুন্তি, পণ্ডিতেহি পকাসিতং.
৬৫০. যো পনেত্থ সিতো অত্থি, পরিবন্ধো পরিত্তকো;
চতুন্নং পন ভূতানং, পসাদো কম্মসম্ভৰো.
৬৫১. ইদং পসাদচক্খুন্তি, অক্খাতং পঞ্চচক্খুনা;
তদেতং তস্স মজ্ঝে তু, সসম্ভারস্স চক্খুনো.
৬৫২. সেতেন মণ্ডলেনস্স, পরিক্খিত্তস্স সব্বসো;
কণ্হমণ্ডলমজ্ঝে ৰা, নিৰিট্ঠে দিট্ঠমণ্ডলে.
৬৫৩. সন্ধারণাদিকিচ্চাহি, ধাতূহি চ চতূহিপি;
কতূপকারং হুত্ৰান, উতুচিত্তাদিনা পন.
৬৫৪. উপত্থম্ভিযমানং তং, আযুনা কতপালনং;
ৰণ্ণগন্ধরসাদীহি, রূপেহি পরিৰারিতং.
৬৫৫. চক্খুৰিঞ্ঞাণকাদীনং, ৰত্থুদ্ৰারঞ্চ সাধযং;
ঊকাসিরসমানেন, পমাণেনেৰ তিট্ঠতি.
ৰুত্তং হেতং –
৬৫৬. ‘‘যেন চক্খুপসাদেন, রূপানিমনুপস্সতি;
পরিত্তং সুখুমং এতং, ঊকাসিরসমূপম’’ন্তি.
৬৫৭. সোতাদীসু চ এসেৰ, নযো ঞেয্যো ৰিভাৰিনা;
ৰিসেসমত্তমেৰেত্থ, পৰক্খামি ইতো পরং.
সুণাতীতি সোতং, তং তনুতম্বলোমাচিতে অঙ্গুলিৰেধকসণ্ঠানে পদেসে ৰুত্তপ্পকারাহি ধাতূহি কতূপকারং উতুচিত্তাহারেহি উপত্থম্ভিযমানং আযুনা পরিপালিযমানং সোতৰিঞ্ঞাণাদীনং ৰত্থুদ্ৰারভাৰং সাধযমানং তিট্ঠতি.
ঘাযতীতি ঘানং, তং সসম্ভারঘানবিলস্স অন্তো অজপদসণ্ঠানে পদেসে যথাৰুত্তপ্পকারা হুত্ৰা তিট্ঠতি.
সাযতীতি জিৰ্হা, জীৰিতমৰ্হাযতীতি ৰা জিৰ্হা, সা সসম্ভারজিৰ্হামজ্ঝস্স উপরি উপ্পলদলগ্গসণ্ঠানে পদেসে যথাৰুত্তপ্পকারা হুত্ৰা তিট্ঠতি.
কুচ্ছিতানং মলানং আযোতি কাযো. যাৰতা পন ইমস্মিং কাযে উপাদিন্নকং রূপং অত্থি, সব্বত্থ কাযপসাদো কপ্পাসপটলে স্নেহো ৰিয যথাৰুত্তপ্পকারো হুত্ৰা তিট্ঠতি.
এত্থ পনেতেসং লক্খণাদীনি পৰক্খামি – দট্ঠুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানভূতপসাদলক্খণং চক্খু, রূপেসু আৰিঞ্ছনরসং, চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স আধারভাৰপচ্চুপট্ঠানং, দট্ঠুকামতানিদানকম্মজভূতপদট্ঠানং.
সোতুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানভূতপসাদলক্খণং সোতং, সদ্দেসু আৰিঞ্ছনরসং, সোতৰিঞ্ঞাণস্স আধারভাৰপচ্চুপট্ঠানং, সোতুকামতানিদানকম্মজভূতপদট্ঠানং.
ঘাযিতুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানভূতপসাদলক্খণং ঘানং, গন্ধেসু আৰিঞ্ছনরসং, ঘানৰিঞ্ঞাণস্স আধারভাৰপচ্চুপট্ঠানং, ঘাযিতুকামতানিদানকম্মজভূতপদট্ঠানং.
সাযিতুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানভূতপসাদলক্খণাজিৰ্হা, রসেসু আৰিঞ্ছনরসা, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স আধারভাৰপচ্চুপট্ঠানা, সাযিতুকামতানিদানকম্মজভূতপদট্ঠানা.
ফুসিতুকামতানিদানকম্মসমুট্ঠানভূতপসাদলক্খণো কাযো, ফোট্ঠব্বেসু আৰিঞ্ছনরসো, কাযৰিঞ্ঞাণস্স আধারভাৰপচ্চুপট্ঠানো, ফুসিতুকামতানিদানকম্মজভূতপদট্ঠানো.
কেচি পনাহু –
৬৫৮. তেজাধিকানং ভূতানং, পসাদো পন চক্খুতি;
আকাসানিলতোযুব্বিঅধিকানং তু সেসকা.
৬৫৯. তে পনেৰং তু ৰত্তব্বা, ‘‘সুত্তং আহরথা’’তি হি;
সুত্তমেৰ চ তে অদ্ধা, ন দক্খিস্সন্তি কিঞ্চিপি.
৬৬০. ৰিসেসে সতি ভূতানং, পসাদো হি কথং ভৰে;
সমানানং হি ভূতানং, পসাদো পরিদীপিতো.
৬৬১. তস্মা নিস্সযভূতানং, চতুন্নং সব্বসো পন;
পহাযেৰ পনেতেসং, ৰিসেসপরিকপ্পনং.
৬৬২. ঞেয্যা কম্মৰিসেসেন, পসাদানং ৰিসেসতা;
ন হি ভূতৰিসেসেন, হোতি তেসং ৰিসেসতা.
৬৬৩. এৰমেতেসু চক্খুঞ্চ, সোতং অপত্তগাহকং;
সেসং তু পন ঘানাদিত্তযং সম্পত্তগাহকং.
রূপন্তি রূপযতীতি রূপং, ৰণ্ণৰিকারমাপজ্জমানং হদযঙ্গতভাৰং পকাসেতীতি অত্থো. তং পন চক্খুপটিহননলক্খণং, চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স ৰিসযভাৰরসং, তস্সেৰ গোচরভাৰপচ্চুপট্ঠানং, চতুমহাভূতপদট্ঠানং. যথা চেতং, তথা সব্বানিপি উপাদারূপানীতি.
সদ্দোতি সদ্দযতীতি সদ্দো, সো পন সোতপটিহননলক্খণো, সোতৰিঞ্ঞাণস্স ৰিসযভাৰরসো, তস্সেৰ গোচরভাৰপচ্চুপট্ঠানো.
রসোতি রসন্তি তেনাতি রসো, সো জিৰ্হাপটিহননলক্খণো, জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স ৰিসযভাৰরসো, তস্সেৰ গোচরভাৰপচ্চুপট্ঠানো.
গন্ধোতি অত্তানং গন্ধযতি সূচযতীতি গন্ধো, সো ঘানপটিহননলক্খণো, ঘানৰিঞ্ঞাণস্স ৰিসযভাৰরসো, তস্সেৰ গোচরভাৰপচ্চুপট্ঠানো.
ইত্থিন্দ্রিযন্তি –
৬৬৪. কম্মজো ইত্থিভাৰোযং, পটিসন্ধিসমুট্ঠিতো;
যঞ্চেতং ইত্থিলিঙ্গাদি, ন তু তং ইন্দ্রিযং সিযা.
৬৬৫. ইত্থিন্দ্রিযং পটিচ্চেৰ, ইত্থিলিঙ্গাদযো পন;
পৰত্তেযেৰ জাযন্তে, ন তানি পটিসন্ধিযং.
৬৬৬. ন চ তং চক্খুৰিঞ্ঞেয্যং, মনোৰিঞ্ঞেয্যমেৰ তং;
ইত্থিলিঙ্গাদযো চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা হোন্তি ৰা ন ৰা.
৬৬৭. এসেৰ চ নযো ঞেয্যো, সেসেপি পুরিসিন্দ্রিযে;
ইদং পঠমকপ্পানং, উভযং তু পৰত্তিযং.
৬৬৮. সমুট্ঠাতীতি ৰিঞ্ঞেয্যং, পরতো পটিসন্ধিযং;
পৰত্তেপি সমুট্ঠায, পৰত্তে পরিৰত্ততি.
৬৬৯. মহতা পাপকম্মেন, পুরিসত্তং ৰিনস্সতি;
মহতা কুসলেনেৰ, জাযতে পুরিসিন্দ্রিযং.
৬৭০. দুব্বলাকুসলেনেৰ, ইত্থিলিঙ্গং ৰিনস্সতি;
দুব্বলেনেৰ পুঞ্ঞেন, ইত্থিভাৰো হি জাযতে.
৬৭১. উভতোব্যঞ্জনস্সাপি, একমেৰিন্দ্রিযং সিযা;
এৰং সন্তে অভাৰো চ, দুতিযব্যঞ্জনস্স তু.
৬৭২. ন চাভাৰো সিযা কস্মা, ন তং ব্যঞ্জনকারণং;
তস্স কম্মসহাযং হি, রাগচিত্তং তু কারণং.
উভযস্স পনেতস্স লক্খণাদীনি ৰুচ্চতি. তত্থ ইত্থিভাৰলক্খণং ইত্থিন্দ্রিযং, ‘‘ইত্থী’’তি পকাসনরসং, ইত্থিলিঙ্গনিমিত্তকুত্তাকপ্পানং কারণভাৰপচ্চুপট্ঠানং.
পুরিসভাৰলক্খণং পুরিসিন্দ্রিযং, ‘‘পুরিসো’’তি পকাসনরসং, পুরিসলিঙ্গনিমিত্তকুত্তাকপ্পানং কারণভাৰপচ্চুপট্ঠানং.
জীৰিতন্তি –
৬৭৩. জীৰিতিন্দ্রিযনিদ্দেসে, ৰত্তব্বং যং সিযা ইধ;
অরূপজীৰিতে ৰুত্ত-নযেনেৰ চ তং ৰদে.
লক্খণাদীনি পনস্স এৰং ৰেদিতব্বানি. সহজরূপপরিপালনলক্খণং জীৰিতিন্দ্রিযং, তেসং পৰত্তনরসং, তেসমেৰ ঠপনপচ্চুপট্ঠানং, যাপযিতব্বভূতপদট্ঠানন্তি.
ৰত্থূতি হদযৰত্থু.
৬৭৪. যং নিস্সায মনোধাতু-মনোৰিঞ্ঞাণধাতুযো;
ৰত্তন্তি পঞ্চৰোকারে, তং ‘‘ৰত্থূ’’তি পৰুচ্চতি.
মনোধাতুমনোৰিঞ্ঞাণধাতূনং নিস্সযলক্খণং হদযৰত্থু, তাসঞ্চেৰ ধাতূনং আধারণরসং, উব্বাহনপচ্চুপট্ঠানং.
আহারতাতি কবল়ীকারো আহারো. ওজট্ঠমকং রূপং আহরতীতি আহারো.
৬৭৫. যায ওজায যাপেন্তি, যত্থ যত্থ চ পাণিনো;
অযং তু ‘‘কবল়ীকারো, আহারো’’তি পৰুচ্চতি.
৬৭৬. অন্নপানাদিকং ৰত্থু, অগ্গিং হরতি কম্মজং;
কেৰলং ন চ সক্কোতি, পালেতুং জীৰিতং পন.
৬৭৭. ওজা সক্কোতি পালেতুং, হরিতুং ন চ পাচকং;
হরিতুম্পি চ পালেতুং, উভো সক্কোন্তি একতো.
লক্খণাদিতো পনস্স ওজালক্খণো কবল়ীকারো আহারো, রূপাহরণরসো, উপত্থম্ভনপচ্চুপট্ঠানো, কবল়ং কত্ৰা অজ্ঝোহরিতব্বৰত্থুপদট্ঠানোতি ৰেদিতব্বো.
কাযৰিঞ্ঞত্তিনিদ্দেসে কাযেন অত্তনো ভাৰং ৰিঞ্ঞাপেন্তানং কাযগ্গহণানুসারেন গহিতায এতায ভাৰো ৰিঞ্ঞাযতীতি ৰিঞ্ঞত্তি. সযং ৰা কাযগ্গহণানুসারেন ৰিঞ্ঞাযতীতিপি ৰিঞ্ঞত্তি. ‘‘কাযেন সংৰরো সাধু, সাধু ৰাচায সংৰরো’’তি আগতো চোপনসঙ্খাতো কাযোৰ ৰিঞ্ঞত্তি কাযৰিঞ্ঞত্তি. কাযৰিপ্ফন্দনেন অধিপ্পাযৰিঞ্ঞাপনহেতুত্তা সযঞ্চ তথা ৰিঞ্ঞেয্যত্তা কাযেন ৰিঞ্ঞত্তীতিপি কাযৰিঞ্ঞত্তি.
৬৭৮. তত্থ যা সহজাতস্স, চিত্তজানিলধাতুযা;