অকুসলৰণ্ণনা

এত্তাৰতা চ যং ‘‘কুসলাকুসলাব্যাকতজাতিভেদতো তিৰিধ’’ন্তি এত্থ ৰুত্তং কুসলং, তং সরূপতো নিদ্দিসিত্ৰা ইদানি তদনন্তরুদ্দিট্ঠং অকুসলং নিদ্দিসন্তো আহ ‘‘অকুসলং পনা’’তিআদি. ‘‘ভূমিতো একৰিধ’’ন্তি ৰুত্তমত্থং নিযমেত্ৰা দস্সেন্তো আহ ‘‘কামাৰচরমেৰা’’তি. নিকাযন্তরিকা পন রূপারূপাৰচরম্পি অকুসলং ইচ্ছন্তীতি তেসং মতিনিসেধনত্থং অৰধারণং কতং. মহগ্গতভূমিযং উপ্পজ্জন্তম্পি হেতং তত্থ রূপধাতুযং পৰত্তিৰিপাকং দেন্তম্পি একন্তেন কামাৰচরমেৰাতি. কুতো পনেস নিযমোতি? কামতণ্হাৰিসযভাৰতো. কামতণ্হাৰিসযতা হি কামাৰচরভাৰস্স কারণং যথা রূপারূপতণ্হাৰিসযতা রূপারূপভাৰস্স. একংসেন চেতং এৰং সম্পটিচ্ছিতব্বং. ইতরথা ব্যাপিতলক্খণং ন সিযা. যদি হি আলম্বিতব্বধম্মৰসেন ভূমিৰৰত্থানং করেয্য, এৰং সতি অনারম্মণানং সঙ্গহো ন সিযা. অথ ৰিপাকদানৰসেন, এৰম্পি অৰিপাকানং সঙ্গহো ন সিযা, তস্মা আলম্বণধম্মৰসেনেৰ পরিযাপন্নানং সা কাতব্বা. অপরিযাপন্নানং পন লোকতো উত্তিণ্ণতায লোকুত্তরতা, উত্তরিতরাভাৰতো অনুত্তরতা চ ৰেদিতব্বাতি.

দোমনস্সস্স অনীৰরণাৰত্থায অভাৰেন তংসহগতচিত্তুপ্পাদো কামভূমিযংযেৰ পৰত্ততীতি সো নিযতৰত্থুকো, ইতরে অরূপভূমিযম্পি পৰত্তনতো অনিযতৰত্থুকাতি আহ ‘‘নিযতা…পে… দুৰিধ’’ন্তি. ৰিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চসহগতানং মোহেকহেতুকত্তা, ইতরেসম্পি লোভমোহদোসমোহৰসেন দ্ৰিহেতুকত্তা আহ ‘‘একহেতুকদুহেতুকতো’’তি. আদিতো একাদসন্নং অকুসলচিত্তানং পটিসন্ধিজননতো, উদ্ধচ্চসহগতস্স তদভাৰতো আহ ‘‘পটিসন্ধিজনকাজনকতো’’তি. উদ্ধচ্চসহগতঞ্হি পৰত্তিৰিপাকং দেন্তম্পি পটিসন্ধিং নাকড্ঢতি. যতো ৰক্খতি –

‘‘একাদসৰিধানং তু, হিত্ৰা উদ্ধচ্চমানসং;

একাদসৰিধা চেৰ, ভৰন্তি পটিসন্ধিযো’’তি. (অভিধ. ৫৩৬);

যেন পন কারণেন তং পটিসন্ধিং নাকড্ঢতি, তং পটিসন্ধিৰিনিচ্ছযকথাহি ইমিস্সা গাথায ৰণ্ণনাপদেসেযেৰ ৰক্খাম. তীহি ৰেদনাহীতি সুখদুক্খোপেক্খাসঙ্খাতাহি তীহি ৰেদনাহি. যথাহ – ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, ৰেদনা. কতমা তিস্সো? সুখা দুক্খা অদুক্খমসুখা’’তি (সং. নি. ৪.২৪৯). যং পন কত্থচি সুত্তে ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, ৰেদনা সুখা দুক্খা’’তি (সং. নি. ৪.২৬৭) ৰচনং, তং কুসলপক্খিকং উপেক্খং সুখে, অকুসলপক্খিকঞ্চ দুক্খে পক্খিপিত্ৰা পরিযাযেন ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. সুপ্পতিট্ঠিতভাৰকারণত্তা মূলমিৰাতি মূলং, লোভো মূলং এতস্সাতি লোভমূলং. কিঞ্চাপি হি মোহোপি লোভমূলেসু অত্থি, সো পন সব্বাকুসলসাধারণত্তা ৰৰত্থানকরো ন হোতীতি অসাধারণধম্মৰসেন ‘‘লোভমূল’’ন্ত্ৰেৰ ৰুত্তং যথা ‘‘ভেরিসদ্দো যৰঙ্কুরো’’তি. তথা ‘‘দোসমূল’’ন্তি এত্থাপি. মূলন্তরৰিরহতো মোহো এৰ মূলং ইমস্স, নাঞ্ঞন্তি মোহমূলং.

মিচ্ছাৰসেন দস্সনং দিট্ঠি, দিট্ঠিযেৰ দিট্ঠিগতং যথা ‘‘আকাসগতং থামগত’’ন্তি. অথ ৰা ৰিপরিযেসগ্গাহিকায দিট্ঠিযা গতমেৰ, ন এত্থ গন্তব্বৰত্থু তথাসভাৰন্তি দিট্ঠিগতং, দ্ৰাসট্ঠিযা ৰা দিট্ঠীসু অন্তোগধন্তি দিট্ঠিগতং, তেন সমং পকারেহি যুত্তন্তি দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং.

‘‘যদা হী’’তিআদি লোভমূলচিত্তানং পৰত্তিআকারদস্সনং. মিচ্ছাদিট্ঠিন্তি উচ্ছেদদিট্ঠিআদিং মিচ্ছাদিট্ঠিং. তায হি ৰিপল্লত্তচিত্তা তাৰ কোধৰিসযো, যাৰ ইন্দ্রিযগোচরোতি পরলোকং পটিক্খিপিত্ৰা ‘‘নত্থি কামেসু আদীনৰো’’তি গণ্হন্তি. আদি-সদ্দেন –

‘‘এস পন্থোৰিতথো দেৰযানে,

যেন যন্তি পুত্তৰন্তো ৰিসোকা;

তং পস্সন্তি পসৰো পক্খিনো চ,

তেন তে মাতরিপি মিথুনং চরন্তী’’তি. –

আদিনা নযেন পুত্তমুখদস্সনং সগ্গমোক্খমগ্গোতি এৰমাদিকং মিচ্ছাদিট্ঠিং সঙ্গণ্হাতি. কামে ৰাতি এত্থ ৰা-সদ্দো অনিযমত্থো. তেন ‘‘ব্রাহ্মণানং সুৰণ্ণহরণমেৰ অদিন্নাদানে সাৰজ্জং, ইতরং অনৰজ্জং, গুরূনং, গুন্নং, অত্তনো জীৰিতস্স, ৰিৰাহস্স চ অত্থায মুসাৰাদো অনৰজ্জো, ইতরো সাৰজ্জো, গুরুআদীনং অত্থায পেসুঞ্ঞকরণং অনৰজ্জং, ইতরং সাৰজ্জং, ভারতযুদ্ধসীতাহরণাদিকথা পাপৰূপসমায হোতী’’তি এৰমাদিকে মিচ্ছাগাহে সঙ্গণ্হাতি. দিট্ঠমঙ্গলাদীনীতি দিট্ঠসুতমুতমঙ্গলানি. সারতো পচ্চেতীতি ৰুড্ঢিযা পুব্বনিমিত্তভাৰেন অগ্গহেত্ৰা ‘‘ইদমেৰ ৰুড্ঢিকারণ’’ন্তি এৰং সারৰসেন গণ্হাতি. সভাৰতিক্খেনেৰাতি লোভস্স, মিচ্ছাভিনিৰেসস্স ৰা ৰসেন সরসেনেৰ তিখিণেন কুরুরেন. মন্দেনাতি দন্ধেন অতিখিণেন. তাদিসং পন অত্তনো, পরস্স ৰা সমুস্সাহনেন পৰত্ততীতি আহ ‘‘সমুস্সাহিতেনা’’তি. পরস্স ভণ্ডং ৰা হরতীতি ৰা-সদ্দেন তথাপৰত্তনকমুসাৰাদাদীনম্পি সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. কামানং ৰাতি অনুভুয্যমানানং কামগুণানং. ৰা-সদ্দেন পরসন্তকস্স অযথাধিপ্পেততায যং লদ্ধং, তং গহেতব্বন্তি গহণাদিকং সঙ্গণ্হাতি.

সম্পযুত্তধম্মৰসেন ভেদাভাৰতো দোসমূলং অসঙ্খারিকসসঙ্খারিকভেদতো দুৰিধং. যদি এৰং কস্মা ‘‘দোমনস্সসহগতং পটিঘসম্পযুত্ত’’ন্তি ৰুত্তং? অসাধারণধম্মেহি তস্স চিত্তস্স উপলক্খণত্থং. পাণস্স অতীৰ, অতিক্কমিত্ৰা ৰা পাতনং পাণাতিপাতো. আদি-সদ্দেন অদিন্নাদানমুসাৰাদপেসুঞ্ঞফরুসসম্ফপ্পলাপব্যাপাদে সঙ্গণ্হাতি. দসঅকুসলকম্মপথেসু হি কামেসুমিচ্ছাচারঅভিজ্ঝামিচ্ছাদিট্ঠিসঙ্খাতা তযোৰ কম্মপথা ইমিনা ন সিজ্ঝন্তি. সভাৰতিক্খং হুত্ৰা পৰত্তমানং চিত্তং অসঙ্খারমেৰ হোতি, ইতরং সসঙ্খারন্তি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘তিক্খমন্দপ্পৰত্তিকালে’’তি. মন্দং পন হুত্ৰা পৰত্তমানং একংসেন সসঙ্খারমেৰাতি ন সক্কাৰ ৰিঞ্ঞাতুং. যং সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন পৰত্ততি, তং মন্দমেৰ হোতীতি কত্ৰা তথা ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

মোহমূলং চিত্তং মূলন্তরৰিরহতো অতিমূল়্হং ৰিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চযোগতো চঞ্চলঞ্চাতি উপেক্খাসহগতমেৰ হোতি, ন তস্স কদাচিপি সভাৰতিক্খতা অত্থি. আরম্মণে হি সংসপ্পনৰসেন, ৰিক্খিপনৰসেন চ পৰত্তমানস্স চিত্তদ্ৰযস্স কিং তাদিসে কিচ্চে সভাৰতিক্খতায, উস্সাহেতব্বতায ৰা ভৰিতব্বং, তস্মা ন তত্থ সঙ্খারভেদো অত্থি. ননু চ উদ্ধচ্চং সব্বাকুসলসাধারণং, কস্মা পন এতমেৰ তেন ৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তং ‘‘উদ্ধচ্চসহগত’’ন্তি. ৰিসেসতো বলৰভাৰতো. ইদঞ্হি এতস্মিং চিত্তে বলৰং, তস্মা সম্পযুত্তধম্মেসু পধানং হুত্ৰা পৰত্ততীতি ইদমেৰ তেন ৰিসেসিতব্বং. তেনেৰ হি পাল়িযং সেসাকুসলেসু উদ্ধচ্চং যেৰাপনকৰসেন আগতং, ইধ পন সরূপতোযেৰ নিদ্দিট্ঠং. এৰং অসাধারণপ্পধানধম্মৰসেন মোহমূলং ৰিচিকিচ্ছাসম্পযুত্তং উদ্ধচ্চসম্পযুত্তন্তি দুৰিধং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অসন্নিট্ঠানং সংসযো, ৰিক্খেপো অৰূপসমো, ভন্ততাতি অত্থো. তত্থ ৰিচিকিচ্ছাসহগতস্স অসন্নিট্ঠানকালে, উদ্ধচ্চসহগতস্স ৰিক্খেপকালে চ পৰত্তি ৰেদিতব্বা.

যথানুরূপন্তি পটিসন্ধিজনকাজনকস্স, কম্মপথভাৰপ্পত্তাপত্তস্স চ অনুরূপতো. অথ ৰা যথানুরূপন্তি যো যস্স হেতু, তদনুরূপতো. যেভুয্যেন হি লোভমূলকেন খুপ্পিপাসাদিনিরন্তরপেতৰিসযে উপ্পজ্জন্তি, দোসমূলকেন দোসো ৰিয চণ্ডজাততায তংসরিক্খকে নিরযে, মোহমূলকেন নিচ্চসম্মূল়্হায তিরচ্ছানযোনিযং, তস্মা লোভাদিহেতুঅনুরূপতো তত্থ তত্থ অপাযে উপপত্তিং নিপ্ফাদেতীতি আহ ‘‘যথানুরূপং…পে…উপপত্তিযা’’তি. অকুসলৰিপাকানং দুক্খপ্পধানতায ‘‘দুক্খৰিসেসস্সা’’তি ৰুত্তং.

৩১. অপাপেন অলামকেন পাপাপাপপ্পহীনেন পাপাপাপেসু মানসেসু যং পাপমানসং ৰুত্তং, পাপাপাপেসু পুগ্গলেসু অপাপেন পাপাপাপপ্পহীনেন যং পাপমানসং ৰুত্তন্তি ৰা সম্বন্ধো. অথ ৰা পাপাপাপেসু মানসেসু পাপেন পাপমানসেন পাপৰসেন পাপাপাপপ্পহীনেন যং পাপমানসং ৰুত্তন্তি যোজনা. অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো – অসম্মাসম্বুদ্ধেন তাৰ ধম্মসভাৰস্স দুব্বিজানীযত্তা কুসলম্পি অকুসলতো, অকুসলম্পি কুসলতো ৰুচ্চেয্য, ভগৰতো পন সহ ৰাসনাহি ৰিদ্ধংসিতাকুসলস্স কম্মক্খযকরঞাণেন পচ্চযৰেকল্লতো ৰিদ্ধংসিতকুসলকম্মস্স চ সম্মাসম্বুদ্ধভাৰতো একন্তেনেৰ অকুসলদেসনা অকুসলধম্মৰসেনেৰাতি.

অকুসলৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.