ৰিপাকচিত্তৰণ্ণনা

৫৫. পাকস্স অসুরকঞ্ঞানং গব্ভপরিপাকস্স সাসনতো ৰিনাসনতো, পাকসঙ্খাতস্স ৰা অসুরস্স ৰিনাসনতো পাকসাসনো ৰুচ্চতি সক্কো দেৰরাজা, তেন পূজিতো পাকসাসনপূজিতো. পাকং ৰা পরিপক্কং সাসনমেতেসূতি পাকসাসনা, খীণাসৰা, তেহি পূজিতোতি পাকসাসনপূজিতো.

ৰিপাকচিত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দানাদিৰসেনাতি পৰত্তাকারমত্ততো দানাদিৰসেন, ন পন পুঞ্ঞকিরিযৰত্থুৰসেন খীণাসৰসন্তানগতস্স পুঞ্ঞকিরিযভাৰাভাৰতোতি ৰুত্তোৰাযমত্থো.

আৰজ্জতীতি আৰজ্জনং, আভুঞ্জতি ওণোজেতি পরিণামেতি ৰারেতীতি ৰা অত্থো. তঞ্হি আপাথগতং আরম্মণং পঠমমাভুঞ্জতি, চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনি ৰীথিচিত্তানি আপাথগতারম্মণাভিমুখং ওণোজেতি, চিত্তসন্তানং ৰা পুরিমাকারতো অঞ্ঞথা পরিণামেতি, অনুপ্পবন্ধতো পৰত্তনকং ভৰঙ্গচিত্তসন্তানং পরতো পৰত্তিতুং অদত্ৰা আপাথগতং ৰা আরম্মণং অঞ্ঞত্থ গন্তুং অদত্ৰা ৰারেতি. হসিতং উপ্পজ্জতি, উপ্পাদীযতি ৰা এতেনাতি হসিতুপ্পাদং, তদেৰ চিত্তন্তি হসিতুপ্পাদচিত্তং. ৰোট্ঠপেতীতি ৰোট্ঠব্বনং. কস্মা পনেত্থ আৰজ্জনৰোট্ঠব্বনানি উপেক্খাসহগতানি, হসিতুপ্পাদঞ্চ সোমনস্সসহগতন্তি? ৰুচ্চতে – আৰজ্জনং তাৰ অপুব্বারম্মণে সকিদেৰ চ পৰত্তমানসন্ততিৰিচ্ছেদৰসেন পৰত্তনতো, দুব্বলভৰঙ্গপচ্চযং ৰা সব্বথা ৰিসযরসমনুভৰিতুং ন সক্কোতীতি ইট্ঠাদীসু সব্বত্থ উপেক্খাযুত্তমেৰ হোতি. ৰোট্ঠব্বনঞ্চ ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদনাভেদারহম্পি সমানং ৰিপাকপ্পবন্ধং ৰিচ্ছিন্দিত্ৰা ৰিসদিসচিত্তপ্পবন্ধস্স নিব্বত্তনতো সন্ততিপরিণামনেযেৰ কিচ্চন্তরে ব্যাৰটত্তা ৰিপাকং ৰিয আরম্মণরসস্সাদে অসমত্থমেৰাতি সব্বত্থ উপেক্খাসহগতমেৰ. হসিতুপ্পাদং পন ৰুত্তৰিপরীততো পরিহীনৰিপল্লাসানং খীণাসৰানং সন্তানে ইট্ঠারম্মণেযেৰ উপ্পজ্জনতো সব্বথা সোমনস্সসহগতমেৰাতি.

লক্খণাদিতো পনেতাসু পুরিমং চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনং পুরেচরং রূপাদিৰিজাননলক্খণং, আৰজ্জনরসং, তথাভাৰপচ্চুপট্ঠানং, ভৰঙ্গৰিচ্ছেদপদট্ঠানং. দুতিযং ছল়ারম্মণৰিজাননলক্খণং, অরহতং অনোল়ারিকেসু ৰত্থূসু হসিতুপ্পাদরসং, তথাভাৰপচ্চুপট্ঠানং, একন্ততো হদযৰত্থুপদট্ঠানং. ততিযম্পি ছল়ারম্মণৰিজাননলক্খণং, পঞ্চদ্ৰারমনোদ্ৰারেসু ৰোট্ঠব্বনাৰজ্জনরসং, তথাভাৰপচ্চুপট্ঠানং, অহেতুকৰিপাকমনোৰিঞ্ঞাণধাতুভৰঙ্গানং অঞ্ঞতরাপগমপদট্ঠানন্তি.

ভৰঙ্গং আৰট্টযমানাতি ভৰঙ্গসন্তানং আৰট্টযন্তী ৰিয. সাধারণাতি সেক্খাসেক্খপুথুজ্জনানং সাধারণা. অসাধারণাতি অসেক্খানংযেৰ আৰেণিকা. তেনাহ ‘‘খীণাসৰস্সা’’তি. ছসু দ্ৰারেসু…পে…আরম্মণেসূতি চক্খাদীসু ছসু দ্ৰারেসু, পধানসারুপ্পট্ঠানাদিগতেসু ছসু রূপাদিআরম্মণেসু. পধানসারুপ্পঞ্হি ঠানং দিস্ৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারত্থায ‘‘সারুপ্পমিদং ঠানং মযা লদ্ধ’’ন্তি তুসন্তস্স চক্খুদ্ৰারে রূপারম্মণে, ভণ্ডভাজনট্ঠানে মহাসদ্দং সুত্ৰা ‘‘এৰরূপা লোলুপ্পতণ্হা মে পহীনা’’তি তুসন্তস্স সোতদ্ৰারে সদ্দারম্মণে, গন্ধেহি ৰা পুপ্ফেহি ৰা চেতিযপূজনকালে ‘‘এৰরূপেন ৰত সুগন্ধেন ভগৰন্তং পূজেমী’’তি তুসন্তস্স ঘানদ্ৰারে গন্ধারম্মণে, রসসম্পন্নং পিণ্ডপাতং সব্রহ্মচারীহি সহ ভাজেত্ৰা পরিভুঞ্জনকালে ‘‘সারণীযধম্মো ৰত মে পূরিতো’’তি তুসন্তস্স জিৰ্হাদ্ৰারে রসারম্মণে, আভিসমাচারিকৰত্তপূরণকালে ‘‘কাযেন ৰত্তপটিৰত্তং পূরেমী’’তি তুসন্তস্স কাযদ্ৰারে ফোট্ঠব্বারম্মণেতি এৰং পঞ্চদ্ৰারেসু পঞ্চারম্মণেসু পৰত্ততি.

মনোদ্ৰারে পন যথাৰুত্তেস্ৰেৰ পঞ্চসু পচ্চুপ্পন্নারম্মণেসু ঘটিকারসুত্তাদীসু (ম. নি. ২.২৮২ আদযো) ৰিয ভগৰতো পুব্বেনিৰাসঞাণেন পরিঞ্ঞাতে অতীতারম্মণে, ‘‘অট্ঠিস্সরো নাম পচ্চেকবুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি (ধ. প. অট্ঠ. ১.১৬ দেৰদত্তৰত্থু) আগতট্ঠানাদীসু ৰিয অনাগতংসঞাণেন পরিচ্ছিন্নে অনাগতারম্মণে চাতি এৰং ছস্ৰেৰারম্মণেসু হসিতং উপ্পাদেতীতি ৰেদিতব্বং. ননু চ অতীতংসাদীসু অপ্পটিহতাদীসু অপ্পটিহতঞাণং ৰত্ৰা ‘‘ইমেহি তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতস্স বুদ্ধস্স ভগৰতো সব্বং কাযকম্মং ঞাণপুব্বঙ্গমং ঞাণানুপরিৰত্ত’’ন্তি ৰচনতো ৰিচারণপঞ্ঞারহিতায এতায কথং ভগৰতো উপ্পত্তি যুজ্জেয্যাতি? হসিতুপ্পাদচিত্তেন পৰত্তিযমানম্পি ভগৰতো সিতকরণং পুব্বেনিৰাসঅনাগতংসসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানং অনুৰত্তকত্তা ঞাণানুপরিৰত্তিযেৰ, এৰং পন ঞাণানুপরিৰত্তিভাৰে সতি ন কোচি পাল়িৰিরোধো. এৰঞ্চ কত্ৰা অট্ঠকথাযং ‘‘তেসং ঞাণানং চিণ্ণপরিযন্তে ইদং চিত্তং উপ্পজ্জতী’’তি ৰুত্তং. অৰস্সঞ্চেতং এৰং ইচ্ছিতব্বং, ইতরথা অঞ্ঞস্সাপি ৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকস্স অহেতুকচিত্তস্স ভগৰতো উপ্পত্তি ন যুজ্জেয্য. ন হি ৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকস্স তংসমুট্ঠিতায ৰিঞ্ঞত্তিযা কাযকম্মাদিভাৰং আপজ্জনভাৰো ৰিবন্ধতীতি. এৰঞ্চ কত্ৰা পঞ্চদ্ৰারে ইমিনা চিত্তেন সোমনস্সুপ্পাদনমত্তং দট্ঠব্বং, ন হাসুপ্পাদনং পঞ্চদ্ৰারিকচিত্তানং অৰিঞ্ঞত্তিজনকত্তা. মনোদ্ৰারে পন হাসুপ্পাদনং. তেনেৰ হি অট্ঠকথাযং পঞ্চদ্ৰারে ‘‘সোমনস্সিতো হোতী’’তি (ধ. স. অট্ঠ. ৫৬৮) এত্তকমেৰ ৰুত্তং, মনোদ্ৰারে চ ‘‘হাসযমান’’ন্তি. ইধ পন ‘‘হসিতুপ্পাদকিচ্চা’’তি অৰিসেসৰচনং পঞ্চদ্ৰারে সোমনস্সকরণৰসেন পৰত্তস্সপি মনোদ্ৰারে হাসজননস্স পচ্চযভাৰং সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. হসিতুপ্পাদকিচ্চাতি হসিতস্সেৰ উপ্পাদনকিচ্চা. তেনেৰ হি তং ‘‘হসিতুপ্পাদ’’ন্তি ৰুচ্চতি, ন পন অঞ্ঞেসং হসিতুপ্পাদচিত্তানং অভাৰতো. তথা হি ৰক্খতি ‘‘কুসলতো চতূহী’’তিআদি.

ছ অসাধারণঞাণানীতি আসযানুসযঞাণং, ইন্দ্রিযপরোপরিযঞাণং, যমকপাটিহারিযঞাণং, মহাকরুণাসমাপত্তিঞাণং, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, অনাৰরণঞাণন্তি ইমানি ছ পচ্চেকবুদ্ধাদীহি অসাধারণানি ঞাণানি. ননু চ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৰ অনাৰরণঞাণং, ইতরথা সব্বঞ্ঞুতানাৰরণঞাণানং অসব্বঞ্ঞুতসাৰরণঞাণতা চ আপজ্জেয্য, তথা হি যদি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণতো অঞ্ঞমনাৰরণঞাণং সিযা, তস্স সাৰরণত্তা সাৰরণে চ ৰিসযে সভাৰপটিৰেধাভাৰতো সব্বঞ্ঞুভাৰং ন সিজ্ঝেয্য, অনাৰরণঞাণস্স চ অসব্বধম্মারম্মণভাৰেন যত্থ তং ন পৰত্ততি, তত্থাৰরণসম্ভৰতো অনাৰরণভাৰোপি ন সিযাতি? সচ্চমেতং, একমেৰ তং ঞাণং অনৰসেসসঙ্খতাসঙ্খতসম্মুতিধম্মৰিসযত্তা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, তত্থ চ আৰরণাভাৰতো নিস্সঙ্গৰারমুপাদায অনাৰরণঞাণন্তি এৰং ৰিসযপৰত্তিভেদেন অঞ্ঞেহি অসাধারণভাৰদস্সনত্থং দ্ৰেধা ৰুত্তন্তি. যথাহ –

‘‘সব্বং সঙ্খতমসঙ্খতং অনৰসেসং জানাতীতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, তত্থ আৰরণং নত্থীতি অনাৰরণঞাণ’’ন্তিআদি (পটি. ম. ১.১১৯).

ইধ ঠত্ৰাতি হসিতস্স উপ্পাদনতো হসিতস্স উপ্পাদনন্তি ৰুত্তচিত্তস্স আগতট্ঠানে ঠত্ৰা. পরিগ্গণ্হিতব্বানীতি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হিতব্বানি. কিঞ্চাপি রূপাৰচরকিরিযানং ঝানঙ্গপ্পহানং ৰিপাকে ৰিয আগমনতো অহুত্ৰা কুসলে ৰিয ভাৰনাৰিসেসেন পৰত্তাকারমত্তংৰ হোতি, পঠমজ্ঝানস্স পন পহানঙ্গসম্ভৰাভাৰতো একস্স ৰসেনেৰ নিদ্দিসিতুং সেসানম্পি পহানঙ্গং অৰত্ৰা সম্পযোগঙ্গমেৰ তেসু দস্সিতন্তি.

৫৭. যস্মা পন ভাৰনাৰসেন পৰত্তাকারমত্তং ৰিনা ভাৰনায কাতব্বস্স নীৰরণপ্পহানাদিকিচ্চস্স অভাৰতো উজুকং ভাৰনা নাম ন হোতি, তস্মা ‘‘ভাৰনাকারৰসপ্পৰত্তানী’’তি আকার-গ্গহণং কতন্তি.

৫৮-৯. নন্তি তং যথাৰুত্তরূপারূপসমাপত্তিং. সমাপন্না সচে ক্রিযাতি এত্থ কিঞ্চাপি সা এৰ সমাপত্তি সমাপজ্জিতুং ন সক্কা, নিরুদ্ধানং অনুপ্পন্নতো, পটিলদ্ধসমাপত্তিকস্সেৰ সমাপজ্জিতুকামতায সদ্ধিংযেৰ সমাপজ্জনতো, পঠমজ্ঝানাদিকমেৰ পটিলভিত্ৰা দুতিযজ্ঝানাদিকং সমাপজ্জিতুং অসক্কুণেয্যভাৰতো চ, পুব্বে পটিলদ্ধসমাপত্তিসদিসং পুন সমাপজ্জনতো পুথুজ্জনকালস্মিং অভিনিব্বত্তিতসমাপত্তিসদিসা এত্থ সা এৰ তথা ৰুত্তা.

৬১. একচিত্তক্খণত্তাতি একচিত্তক্খণেযেৰ পৰত্তনতো. যদি হি সো পুনপ্পুনং উপ্পজ্জেয্য, তদাস্স অরহতো উপ্পত্তিযা কিরিযভাৰো ইচ্ছিতব্বো সিযা. সকিংযেৰ পন পৰত্ততি চতুসচ্চপটিৰেধকিচ্চস্স একৰারেনেৰ পরিনিট্ঠানতো, তক্কিচ্চেন চ ৰিনা তস্স অনুপলব্ভনীযত্তা. তেনাহ – ‘‘ন পারং দিগুণং যন্তী’’তি (সু. নি. ৭১৯), তস্মা নত্থি লোকুত্তরং কিরিযচিত্তন্তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো.

৬২. ক্রিযা…পে… দেসকোতি যা আপত্তিযো কাযৰাচাহি অকাতব্বং কত্ৰা আপজ্জতি, তা কিরিযা, যা পন আপত্তিযো কাযৰাচাহি কাতব্বং অকরোন্তো আপজ্জতি, তা অকিরিযা, কিরিযা চ অকিরিযা চাতি কিরিযাকিরিযা, কিরিযাকিরিযা চ তা আপজ্জিতব্বতো আপত্তিযো চাতি কিরিযাকিরিযাপত্তিযো, তাসং ৰিভাগং দেসেতীতি কিরিযা…পে… দেসকো. অথ ৰা কিরিযাঝানভূতা সমাপত্তিযো কিরিযাপত্তিযো, কুসলভূতা পন সমাপত্তিযো অকিরিযাপত্তিযো, তাসং ৰিভাগং দেসেতীতি ক্রিযা…পে… দেসকো. যং কিরিযাকিরিযং চিত্তন্তি সম্বন্ধো. পঞ্চন্নং মারানং জিতত্তা জিনো. হিতাহিতানন্তি অত্থানত্থানং. সাতি সো জিনো. ক্রিযাক্রিযারতোতি সব্বসত্তানং হিতস্স করণে, অহিতস্স চ অকরণে নিরতো. অথ ৰা একন্তমিট্ঠৰিপাকত্তা হিতাতি কুসলানমেতং অধিৰচনং. তপ্পটিপক্খত্তা অহিতাতি অকুসলানমেতং অধিৰচনং. যথাক্কমং তেসং কিরিযাযং, অকিরিযাযঞ্চ রতোতি হিতাহিতানং…পে… রতো. অথ ৰা হিতাহিতাতি কুসলাকুসলা এৰ, তেসং কিরিযাকিরিযামত্তমৰিপাকভাৰং কাতুং ইচ্ছতীতি হিতাহিতানং…পে… রতো. অথ ৰা হিতাহিতানং পুগ্গলানং সকিরিযাকিরিযায অত্তনো অত্তনো কিচ্চস্স ইধলোকপরলোকনিপ্ফাদনস্স করণে রতো অভিরতোতি হিতাহিতানং…পে… রতো.

৬৪-৬. সব্বে লোকুত্তরে অট্ঠ কত্ৰা যে একূননৰুতি চিত্তুপ্পাদা ৰুত্তা, তানি চিত্তানি মযা নিদ্দিট্ঠানীতি সম্বন্ধো. পাটৰং অত্থেন্তি পত্থেন্তি, পাটৰসঙ্খাতো ৰা অত্থো এতেসন্তি পাটৰত্থিনো. উগ্গহেতব্বোতি সৰনপটিপুচ্ছাৰসেন উগ্গহিতব্বো, উগ্গণ্হিত্ৰা পন ন কেৰলং উগ্গহণমত্তেযেৰ ঠাতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘চিন্তেতব্বো পুনপ্পুন’’ন্তি, ন হি সক্কা উগ্গহণমত্তেনেৰেত্থ সব্বথা সন্নিট্ঠানং গন্তুন্তি অধিপ্পাযো. অভিধম্মমহোদধিন্তি ধম্মসঙ্গণীআদিসত্তপ্পকরণৰসেন ঠিতমভিধম্মপিটকমহণ্ণৰং, খন্ধাযতনাদিৰসেন ঠিতং পরমত্থমহণ্ণৰং ৰা. তরন্তীতি অত্থগ্গহণৰসেন উত্তরন্তি, সুতমযঞাণমূলকেন ৰা ভাৰনাঞাণেন ওতরন্তীতি অত্থো. ইমং লোকন্তি পচ্চুপ্পন্নভৰং. পরং লোকন্তি অনাগতভৰং. তরন্তীতি অতিক্কমন্তি. ইধ লোকস্মিঞ্হি ছন্দরাগপ্পহানৰসেন ইমং লোকং তরন্তি, আযতিং ভৰূপপাদকস্স কম্মস্স কম্মক্খযকরঞাণেন ৰিনাসনতো পরলোকং তরন্তি, অনুপাদাপরিনিব্বানৰসেন পরিনিব্বাযন্তীতি অত্থো.

ইতি অভিধম্মত্থৰিকাসিনিযা নাম

অভিধম্মাৰতারসংৰণ্ণনায

চিত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.