৯. কম্মট্ঠানপরিচ্ছেদো

১. সমথৰিপস্সনানং, ভাৰনানমিতো পরং.

কম্মট্ঠানং পৰক্খামি, দুৰিধম্পি যথাক্কমং.

সমথকম্মট্ঠানং

২. তত্থ সমথসঙ্গহে তাৰ দস কসিণানি, দস অসুভা, দস অনুস্সতিযো, চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো, একা সঞ্ঞা, একং ৰৰত্থানং, চত্তারো আরুপ্পা চেতি সত্তৰিধেন সমথকম্মট্ঠানসঙ্গহো.

চরিতভেদো

৩. রাগচরিতা দোসচরিতা মোহচরিতা সদ্ধাচরিতা বুদ্ধিচরিতা ৰিতক্কচরিতা চেতি ছব্বিধেন চরিতসঙ্গহো.

ভাৰনাভেদো

৪. পরিকম্মভাৰনা উপচারভাৰনা অপ্পনাভাৰনা চেতি তিস্সো ভাৰনা.

নিমিত্তভেদো

৫. পরিকম্মনিমিত্তং উগ্গহনিমিত্তং পটিভাগনিমিত্তঞ্চেতি তীণি নিমিত্তানি চ ৰেদিতব্বানি.

৬. কথং? পথৰীকসিণং আপোকসিণং তেজোকসিণং ৰাযোকসিণং নীলকসিণং পীতকসিণং লোহিতকসিণং ওদাতকসিণং আকাসকসিণং আলোককসিণঞ্চেতি ইমানি দস কসিণানি নাম.

৭. উদ্ধুমাতকং ৰিনীলকং ৰিপুব্বকং ৰিচ্ছিদ্দকং ৰিক্খাযিতকং ৰিক্খিত্তকং হতৰিক্খিত্তকং লোহিতকং পুল়ৰকং অট্ঠিকঞ্চেতি ইমে দস অসুভা নাম.

৮. বুদ্ধানুস্সতি ধম্মানুস্সতি সংঘানুস্সতি সীলানুস্সতি চাগানুস্সতি দেৰতানুস্সতি উপসমানুস্সতি মরণানুস্সতি কাযগতাসতি আনাপানস্সতি চেতি ইমা দস অনুস্সতিযো নাম.

৯. মেত্তা করুণা মুদিতা উপেক্খা চেতি ইমা চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো নাম, ব্রহ্মৰিহারোতি চ পৰুচ্চতি.

১০. আহারেপটিকূলসঞ্ঞা একা সঞ্ঞা নাম.

১১. চতুধাতুৰৰত্থানং একং ৰৰত্থানং নাম.

১২. আকাসানঞ্চাযতনাদযো চত্তারো আরুপ্পা নামাতি সব্বথাপি সমথনিদ্দেসে চত্তালীস কম্মট্ঠানানি ভৰন্তি.

সপ্পাযভেদো

১৩. চরিতাসু পন দস অসুভা কাযগতাসতিসঙ্খাতা কোট্ঠাসভাৰনা চ রাগচরিতস্স সপ্পাযা.

১৪. চতস্সো অপ্পমঞ্ঞাযো নীলাদীনি চ চত্তারি কসিণানি দোসচরিতস্স.

১৫. আনাপানং মোহচরিতস্স ৰিতক্কচরিতস্স চ,

১৬. বুদ্ধানুস্সতিআদযো ছ সদ্ধাচরিতস্স.

১৭. মরণউপসমসঞ্ঞাৰৰত্থানানি বুদ্ধিচরিতস্স.

১৮. সেসানি পন সব্বানিপি কম্মট্ঠানানি সব্বেসম্পি সপ্পাযানি, তত্থাপি কসিণেসু পুথুলং মোহচরিতস্স, খুদ্দকং ৰিতক্কচরিতস্সেৰাতি.

অযমেত্থ সপ্পাযভেদো.

ভাৰনাভেদো

১৯. ভাৰনাসু সব্বত্থাপি পরিকম্মভাৰনা লব্ভতেৰ, বুদ্ধানুস্সতিআদীসু অট্ঠসু সঞ্ঞাৰৰত্থানেসু চাতি দসসুকম্মট্ঠানেসু উপচারভাৰনাৰ সম্পজ্জতি, নত্থি অপ্পনা.

২০. সেসেসু পন সমতিংসকম্মট্ঠানেসু অপ্পনাভাৰনাপি সম্পজ্জতি.

২১. তত্থাপি দস কসিণানি আনাপানঞ্চ পঞ্চকজ্ঝানিকানি.

২২. দস অসুভা কাযগতাসতি চ পঠমজ্ঝানিকা.

২৩. মেত্তাদযো তযো চতুক্কজ্ঝানিকা.

২৪. উপেক্খা পঞ্চমজ্ঝানিকাতি ছব্বীসতি রূপাৰচরজ্ঝানিকানি কম্মট্ঠানানি.

২৫. চত্তারো পন আরুপ্পা আরুপ্পজ্ঝানিকাতি.

অযমেত্থ ভাৰনাভেদো.

গোচরভেদো

২৬. নিমিত্তেসু পন পরিকম্মনিমিত্তং উগ্গহনিমিত্তঞ্চ সব্বত্থাপি যথারহং পরিযাযেন লব্ভন্তেৰ.

২৭. পটিভাগনিমিত্তং পন কসিণাসুভকোট্ঠাসআনাপানেস্ৰেৰ লব্ভতি, তত্থ হি পটিভাগনিমিত্তমারব্ভ উপচারসমাধি অপ্পনাসমাধি চ পৰত্তন্তি.

২৮. কথং? আদিকম্মিকস্স হি পথৰীমণ্ডলাদীসু নিমিত্তং উগ্গণ্হন্তস্স তমারম্মণং পরিকম্মনিমিত্তন্তি পৰুচ্চতি, সা চ ভাৰনা পরিকম্মভাৰনা নাম.

২৯. যদা পন তং নিমিত্তং চিত্তেন সমুগ্গহিতং হোতি, চক্খুনা পস্সন্তস্সেৰ মনোদ্ৰারস্স আপাথমাগতং, তদা তমেৰারম্মণং উগ্গহনিমিত্তং নাম, সা চ ভাৰনা সমাধিযতি.

৩০. তথা সমাহিতস্স পনেতস্স ততো পরং তস্মিং উগ্গহনিমিত্তে পরিকম্মসমাধিনা ভাৰনমনুযুঞ্জন্তস্স যদা তপ্পটিভাগং ৰত্থুধম্মৰিমুচ্চিতং পঞ্ঞত্তিসঙ্খাতং ভাৰনামযমারম্মণং চিত্তে সন্নিসন্নং সমপ্পিতং হোতি, তদা তং পটিভাগনিমিত্তং সমুপ্পন্নন্তি পৰুচ্চতি.

৩১. ততো পট্ঠায পরিপন্থৰিপ্পহীনা কামাৰচরসমাধিসঙ্খাতা উপচারভাৰনা নিপ্ফন্না নাম হোতি.

৩২. ততো পরং তমেৰ পরিভাগনিমিত্তং উপচারসমাধিনা সমাসেৰন্তস্স রূপাৰচরপঠমজ্ঝানমপ্পেতি.

৩৩. ততো পরং তমেৰ পঠমজ্ঝানং আৰজ্জনং সমাপজ্জনং অধিট্ঠানং ৰুট্ঠানং পচ্চৰেক্খণা চেতি ইমাহি পঞ্চহি ৰসিতাহি ৰসীভূতং কত্ৰা ৰিতক্কাদিকমোল়ারিকঙ্গং পহানায ৰিচারাদিসুখুমঙ্গুপত্তিযা পদহতো যথাক্কমং দুতিযজ্ঝানাদযো যথারহমপ্পেন্তি.

৩৪. ইচ্চেৰং পথৰীকসিণাদীসু দ্ৰাৰীসতিকম্মট্ঠানেসু পটিভাগনিমিত্তমুপলব্ভতি.

৩৫. অৰসেসেসু পন অপ্পমঞ্ঞা সত্তপঞ্ঞত্তিযং পৰত্তন্তি.

৩৬. আকাসৰজ্জিতকসিণেসু পন যং কিঞ্চি কসিণং উগ্ঘাটেত্ৰা লদ্ধমাকাসং অনন্তৰসেন পরিকম্মং করোন্তস্স পঠমারুপ্পমপ্পেতি.

৩৭. তমেৰ পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণং অনন্তৰসেন পরিকম্মং করোন্তস্স দুতিযারুপ্পমপ্পেতি.

৩৮. তমেৰ পঠমারুপ্পৰিঞ্ঞাণাভাৰং পন ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি পরিকম্মং করোন্তস্স ততিযারুপ্পমপ্পেতি.

৩৯. ততিযারুপ্পং ‘‘সন্তমেতং, পণীতমেত’’ন্তি পরিকম্মং করোন্তস্স চতুত্থারুপ্পমপ্পেতি.

৪০. অৰসেসেসু চ দসসু কম্মট্ঠানেসু বুদ্ধগুণাদিকমারম্মণমারব্ভ পরিকম্মং কত্ৰা তস্মিং নিমিত্তে সাধুকমুগ্গহিতে তত্থেৰ পরিকম্মঞ্চ সমাধিযতি, উপচারো চ সম্পজ্জতি.

৪১. অভিঞ্ঞাৰসেন পৰত্তমানং পন রূপাৰচরপঞ্চমজ্ঝানং অভিঞ্ঞাপাদকপঞ্চমজ্ঝানা ৰুট্ঠহিত্ৰা অধিট্ঠেয্যাদিকমাৰজ্জেত্ৰা পরিকম্মং করোন্তস্স রূপাদীসু আরম্মণেসু যথারহমপ্পেতি.

৪২. অভিঞ্ঞা চ নাম –

ইদ্ধিৰিধং দিব্বসোতং, পরচিত্তৰিজাননা;

পুব্বেনিৰাসানুস্সতি, দিব্বচক্খূতি পঞ্চধা.

অযমেত্থ গোচরভেদো.

নিট্ঠিতো চ সমথকম্মট্ঠাননযো.

ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানং

ৰিসুদ্ধিভেদো

৪৩. ৰিপস্সনাকম্মট্ঠানে পন সীলৰিসুদ্ধি চিত্তৰিসুদ্ধি দিট্ঠিৰিসুদ্ধি কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি চেতি সত্তৰিধেন ৰিসুদ্ধিসঙ্গহো.

৪৪. অনিচ্চলক্খণং দুক্খলক্খণং অনত্তলক্খণঞ্চেতি তীণি লক্খণানি.

৪৫. অনিচ্চানুপস্সনা দুক্খানুপস্সনা অনত্তানুপস্সনা চেতি তিস্সো অনুপস্সনা.

৪৬. সম্মসনঞাণং উদযব্বযঞাণং ভঙ্গঞাণং ভযঞাণং আদীনৰঞাণং নিব্বিদাঞাণং মুচ্চিতুকম্যতাঞাণং পটিসঙ্খাঞাণং সঙ্খারুপেক্খাঞাণং অনুলোমঞাণঞ্চেতি দস ৰিপস্সনাঞাণানি.

৪৭. সুঞ্ঞতো ৰিমোক্খো, অনিমিত্তো ৰিমোক্খো, অপ্পণিহিতো ৰিমোক্খো চেতি তযো ৰিমোক্খা.

৪৮. সুঞ্ঞতানুপস্সনা অনিমিত্তানুপস্সনা অপ্পণিহিতানুপস্সানা চেতি তীণি ৰিমোক্খমুখানি চ ৰেদিতব্বানি.

৪৯. কথং? পাতিমোক্খসংৰরসীলং ইন্দ্রিযসংৰরসীলং আজীৰপারিসুদ্ধিসীলং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলঞ্চেতি চতুপারিসুদ্ধিসীলং সীলৰিসুদ্ধি নাম.

৫০. উপচারসমাধি অপ্পনাসমাধি চেতি দুৰিধোপি সমাধি চিত্তৰিসুদ্ধি নাম.

৫১. লক্খণরসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানৰসেন নামরূপ পরিগ্গহো দিট্ঠিৰিসুদ্ধি নাম.

৫২. তেসমেৰ চ নামরূপানং পচ্চযপরিগ্গহো কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধি নাম.

৫৩. ততো পরং পন তথাপরিগ্গহিতেসু সপ্পচ্চযেসু তেভূমকসঙ্খারেসু অতীতাদিভেদভিন্নেসু খন্ধাদিনযমারব্ভ কলাপৰসেন সঙ্খিপিত্ৰা ‘‘অনিচ্চং খযট্ঠেন, দুক্খং ভযট্ঠেন, অনত্তা অসারকট্ঠেনা’’তি অদ্ধানৰসেন সন্ততিৰসেন খণৰসেন ৰা সম্মসনঞাণেন লক্খণত্তযং সম্মসন্তস্স তেস্ৰেৰ পচ্চযৰসেন খণৰসেন চ উদযব্বযঞাণেন উদযব্বযং সমনুপস্সন্তস্স চ –

‘‘ওভাসো পীতি পস্সদ্ধি, অধিমোক্খো চ পগ্গহো;

সুখং ঞাণমুপট্ঠানমুপেক্খা চ নিকন্তি চে’’তি. –

ওভাসাদিৰিপস্সনুপক্কিলেসপরিপন্থপরিগ্গহৰসেন মগ্গামগ্গলক্খণৰৰত্থানং মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি নাম.

৫৪. তথা পরিপন্থৰিমুত্তস্স পন তস্স উদযব্বযঞাণতো পট্ঠায যা ৰানুলোমা তিলক্খণং ৰিপস্সনাপরম্পরায পটিপজ্জন্তস্স নৰ ৰিপস্সনাঞাণানি পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি নাম.

৫৫. তস্সেৰং পটিপজ্জন্তস্স পন ৰিপস্সনাপরিপাকমাগম্ম ‘‘ইদানি অপ্পনা উপ্পজ্জিস্সতী’’তি ভৰঙ্গং ৰোচ্ছিজ্জিত্ৰা উপ্পন্নমনোদ্ৰারাৰজ্জনানন্তরং দ্ৰে তীণি ৰিপস্সনাচিত্তানি যং কিঞ্চি অনিচ্চাদিলক্খণমারব্ভ পরিকম্মোপচারানুলোমনামেন পৰত্তন্তি.

৫৬. যা সিখাপ্পত্তা, সা সানুলোমা সঙ্খারুপেক্খা ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনাতি চ পৰুচ্চতি.

৫৭. ততো পরং গোত্রভুচিত্তং নিব্বানমালম্বিত্ৰা পুথুজ্জনগোত্তমভিভৰন্তং, অরিযগোত্তমভিসম্ভোন্তঞ্চ পৰত্ততি.

৫৮. তস্সানন্তরমেৰ মগ্গো দুক্খসচ্চং পরিজানন্তো সমুদযসচ্চং পজহন্তো, নিরোধসচ্চং সচ্ছিকরোন্তো, মগ্গসচ্চং ভাৰনাৰসেন অপ্পনাৰীথিমোতরতি.

৫৯. ততো পরং দ্ৰে তীণি ফলচিত্তানি পৰত্তিত্ৰা ভৰঙ্গপাতোৰ হোতি, পুন ভৰঙ্গং ৰোচ্ছিন্দিত্ৰা পচ্চৰেক্খণঞাণানি পৰত্তন্তি.

৬০. মগ্গং ফলঞ্চ নিব্বানং, পচ্চৰেক্খতি পণ্ডিতো.

হীনে কিলেসে সেসে চ, পচ্চৰেক্খতি ৰান ৰা.

ছব্বিসুদ্ধিকমেনেৰং, ভাৰেতব্বো চতুব্বিধো;

ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধি, নাম মগ্গো পৰুচ্চতি.

অযমেত্থ ৰিসুদ্ধিভেদো.

ৰিমোক্খভেদো

৬১. তত্থ অনত্তানুপস্সনা অত্তাভিনিৰেসং মুঞ্চন্তী সুঞ্ঞতানুপস্সনা নাম ৰিমোক্খমুখং হোতি.

৬২. অনিচ্চানুপস্সনা ৰিপল্লাসনিমিত্তং মুঞ্চন্তী অনিমিত্তানুপস্সনা নাম.

৬৩. দুক্খানুপস্সনা তণ্হাপণিধিং মুঞ্চন্তী অপ্পণিহিতানুপস্সনা নাম.

৬৪. তস্মা যদি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনা অনত্ততো ৰিপস্সতি, সুঞ্ঞতো ৰিমোক্খো নাম হোতি মগ্গো.

৬৫. যদি অনিচ্চতো ৰিপস্সতি, অনিমিত্তো ৰিমোক্খো নাম.

৬৬. যদি দুক্খতো ৰিপস্সতি, অপ্পণিহিতো ৰিমোক্খো নামাতি চ মগ্গো ৰিপস্সনাগমনৰসেন তীণি নামানি লভতি, তথা ফলঞ্চ মগ্গাগমনৰসেন মগ্গৰীথিযং.

৬৭. ফলসমাপত্তিৰীথিযং পন যথাৰুত্তনযেন ৰিপস্সন্তানং যথাসকফলমুপ্পজ্জমানম্পি ৰিপস্সনাগমনৰসেনেৰ সুঞ্ঞতাদিৰিমোক্খোতি চ পৰুচ্চতি, আরম্মণৰসেন পন সরসৰসেন চ নামত্তযং সব্বত্থ সব্বেসম্পি সমমেৰ চ.

অযমেত্থ ৰিমোক্খভেদো.

পুগ্গলভেদো

৬৮. এত্থ পন সোতাপত্তিমগ্গং ভাৰেত্ৰা দিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাপহানেন পহীনাপাযগমনো সত্তক্খত্তুপরমো সোতাপন্নো নাম হোতি.

৬৯. সকদাগামিমগ্গং ভাৰেত্ৰা রাগদোসমোহানং তনুকরত্তা সকদাগামী নাম হোতি সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা.

৭০. অনাগামিমগ্গং ভাৰেত্ৰা কামরাগব্যাপাদানমনৰসেসপ্পহানেন অনাগামী নাম হোতি অনাগন্ত্ৰা ইত্থত্তং.

৭১. অরহত্তমগ্গং ভাৰেত্ৰা অনৰসেসকিলেসপ্পহানেন অরহা নাম হোতি খীণাসৰো লোকে অগ্গদক্খিণেয্যোতি.

অযমেত্থ পুগ্গলভেদো.

সমাপত্তিভেদো

৭২. ফলসমাপত্তিৰীথিযং পনেত্থ সব্বেসম্পি যথাসকফলৰসেন সাধারণাৰ.

৭৩. নিরোধসমাপত্তিসমাপজ্জনং পন অনাগামীনঞ্চেৰ অরহন্তানঞ্চ লব্ভতি, তত্থ যথাক্কমং পঠমজ্ঝানাদিমহগ্গতসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায তত্থ গতে সঙ্খারধম্মে তত্থ তত্থেৰ ৰিপস্সন্তো যাৰ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং গন্ত্ৰা ততো পরং অধিট্ঠেয্যাদিকং পুব্বকিচ্চং কত্ৰা নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপজ্জতি, তস্স দ্ৰিন্নং অপ্পনাজৰনানং পরতো ৰোচ্ছিজ্জতি চিত্তসন্ততি, ততো নিরোধসমাপন্নো নাম হোতি.

৭৪. ৰুট্ঠানকালে পন অনাগামিনো অনাগামিফলচিত্তং, অরহতো অরহত্তফলচিত্তং একৰারমেৰ পৰত্তিত্ৰা ভৰঙ্গপাতো হোতি, ততো পরং পচ্চৰেক্খণঞাণং পৰত্ততি.

অযমেত্থ সমাপত্তিভেদো.

নিট্ঠিতো চ ৰিপস্সনাকম্মট্ঠাননযো.

উয্যোজনং

৭৫. ভাৰেতব্বং পনিচ্চেৰং, ভাৰনাদ্ৰযমুত্তমং.

পটিপত্তিরসস্সাদং, পত্থযন্তেন সাসনেতি.

ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে কম্মট্ঠানসঙ্গহৰিভাগো নাম

নৰমো পরিচ্ছেদো.

নিগমনং

(ক) চারিত্তসোভিতৰিসালকুলোদযেন,

সদ্ধাভিৰুড্ঢপরিসুদ্ধগুণোদযেন;

নম্পৰ্হযেন পণিধায পরানুকম্পং,

যং পত্থিতং পকরণং পরিনিট্ঠিতং তং.

(খ) পুঞ্ঞেন তেন ৰিপুলেন তু মূলসোমং;

ধঞ্ঞাধিৰাসমুদিতোদিতমাযুকন্তং;

পঞ্ঞাৰদাতগুণসোভিতলজ্জিভিক্খূ,

মঞ্ঞন্তু পুঞ্ঞৰিভৰোদযমঙ্গলায.

ইতি অনুরুদ্ধাচরিযেন রচিতং

অভিধম্মত্থসঙ্গহং নাম পকরণং.

নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.