৮. পচ্চযপরিচ্ছেদো

১. যেসং সঙ্খতধম্মানং, যে ধম্মা পচ্চযা যথা.

তং ৰিভাগমিহেদানি, পৰক্খামি যথারহং.

২. পটিচ্চসমুপ্পাদনযো পট্ঠাননযো চেতি পচ্চযসঙ্গহো দুৰিধো ৰেদিতব্বো.

৩. তত্থ তব্ভাৰভাৰীভাৰাকারমত্তোপলক্খিতো পটিচ্চসমুপ্পাদনযো, পট্ঠাননযো পন আহচ্চপচ্চযট্ঠিতিমারব্ভ পৰুচ্চতি, উভযং পন ৰোমিস্সেত্ৰা পপঞ্চেন্তি আচরিযা.

পটিচ্চসমুপ্পাদনযো

৪. তত্থ অৰিজ্জাপচ্চযা সঙ্খারা, সঙ্খারপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি. এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতীতি অযমেত্থ পটিচ্চসমুপ্পাদনযো.

৫. তত্থ তযো অদ্ধা দ্ৰাদসঙ্গানি ৰীসতাকারা তিসন্ধি চতুসঙ্খেপা তীণি ৰট্টানি দ্ৰে মূলানি চ ৰেদিতব্বানি.

৬. কথং? অৰিজ্জাসঙ্খারা অতীতো অদ্ধা, জাতিজরামরণং অনাগতো অদ্ধা, মজ্ঝে অট্ঠ পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধাতি তযো অদ্ধা.

৭. অৰিজ্জা সঙ্খারা ৰিঞ্ঞাণং নামরূপং সল়াযতনং ফস্সো ৰেদনা তণ্হা উপাদানং ভৰো জাতি জরামরণন্তি দ্ৰাদসঙ্গানি.

৮. সোকাদিৰচনং পনেত্থ নিস্সন্দফলনিদস্সনং.

৯. অৰিজ্জাসঙ্খারগ্গহণেন পনেত্থ তণ্হুপাদানভৰাপি গহিতা ভৰন্তি, তথা তণ্হুপাদানভৰগ্গহণেন চ অৰিজ্জাসঙ্খারা, জাতিজরামরণগ্গহণেন চ ৰিঞ্ঞাণাদিফলপঞ্চকমেৰ গহিতন্তি কত্ৰা –

১০. অতীতে হেতৰো পঞ্চ, ইদানি ফলপঞ্চকং.

ইদানি হেতৰো পঞ্চ, আযতিং ফলপঞ্চকন্তি;

ৰীসতাকারা তিসন্ধি, চতুসঙ্খেপা চ ভৰন্তি.

১১. অৰিজ্জাতণ্হুপাদানা চ কিলেসৰট্টং, কম্মভৰসঙ্খাতো ভৰেকদেসো সঙ্খারা চ কম্মৰট্টং, উপপত্তিভৰসঙ্খাতো ভৰেকদেসো অৰসেসা চ ৰিপাকৰট্টন্তি তীণি ৰট্টানি.

১২. অৰিজ্জাতণ্হাৰসেন দ্ৰে মূলানি চ ৰেদিতব্বানি.

১৩. তেসমেৰ চ মূলানং, নিরোধেন নিরুজ্ঝতি.

জরামরণমুচ্ছায, পীল়িতানমভিণ্হসো;

আসৰানং সমুপ্পাদা, অৰিজ্জা চ পৰত্ততি.

ৰট্টমাবন্ধমিচ্চেৰং, তেভূমকমনাদিকং;

পটিচ্চসমুপ্পাদোতি, পট্ঠপেসি মহামুনি.

পট্ঠাননযো

১৪. হেতুপচ্চযো আরম্মণপচ্চযো অধিপতিপচ্চযো অনন্তরপচ্চযো সমনন্তরপচ্চযো সহজাতপচ্চযো অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো নিস্সযপচ্চযো উপনিস্সযপচ্চযো পুরেজাতপচ্চযো পচ্ছাজাতপচ্চযো আসেৰনপচ্চযো কম্মপচ্চযো ৰিপাকপচ্চযো আহারপচ্চযো ইন্দ্রিযপচ্চযো ঝানপচ্চযো মগ্গপচ্চযো সম্পযুত্তপচ্চযো ৰিপ্পযুত্তপচ্চযো অত্থিপচ্চযো নত্থিপচ্চযো ৰিগতপচ্চযো অৰিগতপচ্চযোতি অযমেত্থ পট্ঠাননযো.

১৫. ছধা নামং তু নামস্স, পঞ্চধা নামরূপিনং.

একধা পুন রূপস্স, রূপং নামস্স চেকধা.

পঞ্ঞত্তিনামরূপানি, নামস্স দুৰিধা দ্ৰযং;

দ্ৰযস্স নৰধা চেতি, ছব্বিধা পচ্চযা কথং.

১৬. অনন্তরনিরুদ্ধা চিত্তচেতসিকা ধম্মা পটুপ্পন্নানং চিত্তচেতসিকানং ধম্মানং অনন্তরসমনন্তরনত্থিৰিগতৰসেন, পুরিমানি জৰনানি পচ্ছিমানং জৰনানং আসেৰনৰসেন, সহজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্পযুত্তৰসেনেতি চ ছধা নামং নামস্স পচ্চযো হোতি.

১৭. হেতুঝানঙ্গমগ্গঙ্গানি সহজাতানং নামরূপানং হেতাদিৰসেন, সহজাতা চেতনা সহজাতানং নামরূপানং, নানাক্খণিকা চেতনা কম্মাভিনিব্বত্তানং নামরূপানং কম্মৰসেন, ৰিপাকক্খন্ধা অঞ্ঞমঞ্ঞং সহজাতানং রূপানং ৰিপাকৰসেনেতি চ পঞ্চধা নামং নামরূপানং পচ্চযো হোতি.

১৮. পচ্ছাজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা পুরেজাতস্স ইমস্স কাযস্স পচ্ছাজাতৰসেনেতি একধাৰ নামং রূপস্স পচ্চযো হোতি.

১৯. ছ ৰত্থূনি পৰত্তিযং সত্তন্নং ৰিঞ্ঞাণধাতূনং পঞ্চারম্মণানি চ পঞ্চৰিঞ্ঞাণৰীথিযা পুরেজাতৰসেনেতি একধাৰ রূপং নামস্স পচ্চযো হোতি.

২০. আরম্মণৰসেন উপনিস্সযৰসেনেতি চ দুৰিধা পঞ্ঞত্তিনামরূপানি নামস্সেৰ পচ্চযা হোন্তি.

২১. তত্থ রূপাদিৰসেন ছব্বিধং হোতি আরম্মণং.

২২. উপনিস্সযো পন তিৰিধো হোতি – আরম্মণূপনিস্সযো অনন্তরূপনিস্সযো পকতূপনিস্সযো চেতি.

২৩. তত্থ আরম্মণমেৰ গরুকতং আরম্মণূপনিস্সযো.

২৪. অনন্তরনিরুদ্ধা চিত্তচেতসিকা ধম্মা অনন্তরূপনিস্সযো.

২৫. রাগাদযো পন ধম্মা সদ্ধাদযো চ সুখং দুক্খং পুগ্গলো ভোজনং উতুসেনাসনঞ্চ যথারহং অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ কুসলাদিধম্মানং, কম্মং ৰিপাকানন্তি চ বহুধা হোতি পকতূপনিস্সযো.

২৬. অধিপতিসহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞনিস্সযআহারইন্দ্রিযৰিপ্পযুত্তঅত্থিঅৰিগতৰসেনেতি যথারহং নৰধা নামরূপানি নামরূপানং পচ্চযা ভৰন্তি.

২৭. তত্থ গরুকতমারম্মণং আরম্মণাধিপতিৰসেন নামানং, সহজাতাধিপতি চতুব্বিধোপি সহজাতৰসেন সহজাতানং নামরূপানন্তি চ দুৰিধো হোতি অধিপতিপচ্চযো.

২৮. চিত্তচেতসিকা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং সহজাতরূপানঞ্চ, মহাভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং উপাদারূপানঞ্চ, পটিসন্ধিক্খণে ৰত্থুৰিপাকা অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি চ তিৰিধো হোতি সহজাতপচ্চযো.

২৯. চিত্তচেতসিকা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং, মহাভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং, পটিসন্ধিক্খণে ৰত্থুৰিপাকা অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি চ তিৰিধো হোতি অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযো.

৩০. চিত্তচেতসিকা ধম্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং সহজাতরূপানঞ্চ, মহাভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং উপাদারূপানঞ্চ, ছ ৰত্থূনি সত্তন্নং ৰিঞ্ঞাণধাতূনন্তি চ তিৰিধো হোতি নিস্সযপচ্চযো.

৩১. কবল়ীকারো আহারো ইমস্স কাযস্স, অরূপিনো আহারা সহজাতানং নামরূপানন্তি চ দুৰিধো হোতি আহারপচ্চযো.

৩২. পঞ্চ পসাদা পঞ্চন্নং ৰিঞ্ঞাণানং, রূপজীৰিতিন্দ্রিযং উপাদিন্নরূপানং, অরূপিনো ইন্দ্রিযা সহজাতানং নামরূপানন্তি চ তিৰিধো হোতি ইন্দ্রিযপচ্চযো.

৩৩. ওক্কন্তিক্খণে ৰত্থু ৰিপাকানং, চিত্তচেতসিকা ধম্মা সহজাতরূপানং সহজাতৰসেন, পচ্ছাজাতা চিত্তচেতসিকা ধম্মা পুরেজাতস্স ইমস্স কাযস্স পচ্ছাজাতৰসেন ছ ৰত্থূনি পৰত্তিযং সত্তন্নং ৰিঞ্ঞাণধাতূনং পুরেজাতৰসেনেতি চ তিৰিধো হোতি ৰিপ্পযুত্তপচ্চযো.

৩৪. সহজাতং পুরেজাতং, পচ্ছাজাতঞ্চ সব্বথা.

কবল়ীকারো আহারো, রূপজীৰিতমিচ্চযন্তি. –

পঞ্চৰিধো হোতি অত্থিপচ্চযো অৰিগতপচ্চযো চ.

৩৫. আরম্মণূপনিস্সযকম্মত্থিপচ্চযেসু চ সব্বেপি পচ্চযা সমোধানং গচ্ছন্তি.

৩৬. সহজাতরূপন্তি পনেত্থ সব্বত্থাপি পৰত্তে চিত্তসমুট্ঠানানং, পটিসন্ধিযং কটত্তারূপানঞ্চ ৰসেন দুৰিধং হোতীতি ৰেদিতব্বং.

৩৭. ইতি তেকালিকা ধম্মা, কালমুত্তা চ সম্ভৰা.

অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, সঙ্খতাসঙ্খতা তথা;

পঞ্ঞত্তিনামরূপানং, ৰসেন তিৰিধা ঠিতা;

পচ্চযা নাম পট্ঠানে, চতুৰীসতি সব্বথা.

৩৮. তত্থ রূপধম্মা রূপক্খন্ধোৰ, চিত্তচেতসিকসঙ্খাতা চত্তারো অরূপিনো খন্ধা, নিব্বানঞ্চেতি পঞ্চৰিধম্পি অরূপন্তি চ নামন্তি চ পৰুচ্চতি.

পঞ্ঞত্তিভেদো

৩৯. ততো অৰসেসা পঞ্ঞত্তি পন পঞ্ঞাপিযত্তা পঞ্ঞত্তি, পঞ্ঞাপনতো পঞ্ঞত্তীতি চ দুৰিধা হোতি.

৪০. কথং? তংতংভূতৰিপরিণামাকারমুপাদায তথা তথা পঞ্ঞত্তা ভূমিপব্বতাদিকা, সম্ভারসন্নিৰেসাকারমুপাদায গেহরথসকটাদিকা, খন্ধপঞ্চকমুপাদায পুরিসপুগ্গলাদিকা, চন্দাৰট্টনাদিকমুপাদায দিসাকালাদিকা, অসম্ফুট্ঠাকারমুপাদায কূপগুহাদিকা, তংতংভূতনিমিত্তং ভাৰনাৰিসেসঞ্চ উপাদায কসিণনিমিত্তাদিকা চেতি এৰমাদিপ্পভেদা পন পরমত্থতো অৰিজ্জমানাপি অত্থচ্ছাযাকারেন চিত্তুপ্পাদানমারম্মণভূতা তং তং উপাদায উপনিধায কারণং কত্ৰা তথা তথা পরিকপ্পিযমানা সঙ্খাযতি সমঞ্ঞাযতি ৰোহরীযতি পঞ্ঞাপীযতীতি পঞ্ঞত্তীতি পৰুচ্চতি. অযং পঞ্ঞত্তি পঞ্ঞাপিযত্তা পঞ্ঞত্তি নাম.

৪১. পঞ্ঞাপনতো পঞ্ঞত্তি পন নামনামকম্মাদিনামেন পরিদীপিতা, সা ৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি অৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, ৰিজ্জমানেন অৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, অৰিজ্জমানেন ৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, ৰিজ্জমানেন ৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি, অৰিজ্জমানেন অৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি চেতি ছব্বিধা হোতি.

৪২. তত্থ যদা পন পরমত্থতো ৰিজ্জমানং রূপৰেদনাদিং এতায পঞ্ঞাপেন্তি, তদাযং ৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তি. যদা পন পরমত্থতো অৰিজ্জমানং ভূমিপব্বতাদিং এতায পঞ্ঞাপেন্তি, তদাযং অৰিজ্জমানপঞ্ঞত্তীতি পৰুচ্চতি. উভিন্নং পন ৰোমিস্সকৰসেন সেসা যথাক্কমং ছল়ভিঞ্ঞো, ইত্থিসদ্দো, চক্খুৰিঞ্ঞাণং, রাজপুত্তোতি চ ৰেদিতব্বা.

৪৩. ৰচীঘোসানুসারেন, সোতৰিঞ্ঞাণৰীথিযা.

পৰত্থানন্তরুপ্পন্ন-মনোদ্ৰারস্স গোচরা.

অত্থা যস্সানুসারেন, ৰিঞ্ঞাযন্তি ততো পরং;

সাযং পঞ্ঞত্তি ৰিঞ্ঞেয্যা, লোকসঙ্কেতনিম্মিতা.

ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে পচ্চযসঙ্গহৰিভাগো নাম

অট্ঠমো পরিচ্ছেদো.