৬. রূপপরিচ্ছেদো

১. এত্তাৰতা ৰিভত্তা হি, সপ্পভেদপ্পৰত্তিকা.

চিত্তচেতসিকা ধম্মা, রূপং দানি পৰুচ্চতি.

২. সমুদ্দেসা ৰিভাগা চ, সমুট্ঠানা কলাপতো.

পৰত্তিক্কমতো চেতি, পঞ্চধা তত্থ সঙ্গহো.

রূপসমুদ্দেসো

৩. চত্তারি মহাভূতানি, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযরূপন্তি দুৰিধম্পেতং রূপং একাদসৰিধেন সঙ্গহং গচ্ছতি.

৪. কথং? পথৰীধাতু আপোধাতু তেজোধাতু ৰাযোধাতু ভূতরূপং নাম.

৫. চক্খু সোতং ঘানং জিৰ্হা কাযো পসাদরূপং নাম.

৬. রূপং সদ্দো গন্ধো রসো আপোধাতুৰিৰজ্জিতং ভূতত্তযসঙ্খাতং ফোট্ঠব্বং গোচররূপং নাম.

৭. ইত্থত্তং পুরিসত্তং ভাৰরূপং নাম.

৮. হদযৰত্থু হদযরূপং নাম.

৯. জীৰিতিন্দ্রিযং জীৰিতরূপং নাম.

১০. কবল়ীকারো আহারো আহাররূপং নাম.

১১. ইতি চ অট্ঠারসৰিধম্পেতং রূপং সভাৰরূপং সলক্খণরূপং নিপ্ফন্নরূপং রূপরূপং সম্মসনরূপন্তি চ সঙ্গহং গচ্ছতি.

১২. আকাসধাতু পরিচ্ছেদরূপং নাম.

১৩. কাযৰিঞ্ঞত্তি ৰচীৰিঞ্ঞত্তি ৰিঞ্ঞত্তিরূপং নাম.

১৪. রূপস্স লহুতা মুদুতা কম্মঞ্ঞতা ৰিঞ্ঞত্তিদ্ৰযং ৰিকাররূপং নাম.

১৫. রূপস্স উপচযো সন্ততি জরতা অনিচ্চতা লক্খণরূপং নাম.

১৬. জাতিরূপমেৰ পনেত্থ উপচযসন্ততিনামেন পৰুচ্চতীতি একাদসৰিধম্পেতং রূপং অট্ঠৰীসতিৰিধং হোতি সরূপৰসেন.

১৭. কথং –

ভূতপ্পসাদৰিসযা, ভাৰো হদযমিচ্চপি;

জীৰিতাহাররূপেহি, অট্ঠারসৰিধং তথা.

পরিচ্ছেদো চ ৰিঞ্ঞত্তি, ৰিকারো লক্খণন্তি চ;

অনিপ্ফন্না দস চেতি, অট্ঠৰীসৰিধং ভৰে.

অযমেত্থ রূপসমুদ্দেসো.

রূপৰিভাগো

১৮. সব্বঞ্চ পনেতং রূপং অহেতুকং সপ্পচ্চযং সাসৰং সঙ্খতং লোকিযং কামাৰচরং অনারম্মণং অপ্পহাতব্বমেৰাতি একৰিধম্পি অজ্ঝত্তিকবাহিরাদিৰসেন বহুধা ভেদং গচ্ছতি.

১৯. কথং? পসাদসঙ্খাতং পঞ্চৰিধম্পি অজ্ঝত্তিকরূপং নাম, ইতরং বাহিররূপং.

২০. পসাদহদযসঙ্খাতং ছব্বিধম্পি ৰত্থুরূপং নাম, ইতরং অৰত্থুরূপং.

২১. পসাদৰিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতং সত্তৰিধম্পি দ্ৰাররূপং নাম, ইতরং অদ্ৰাররূপং.

২২. পসাদভাৰজীৰিতসঙ্খাতং অট্ঠৰিধম্পি ইন্দ্রিযরূপং নাম, ইতরং অনিন্দ্রিযরূপং.

২৩. পসাদৰিসযসঙ্খাতং দ্ৰাদসৰিধম্পি ওল়ারিকরূপং সন্তিকেরূপং, সপ্পটিঘরূপঞ্চ, ইতরং সুখুমরূপং দূরেরূপং অপ্পটিঘরূপঞ্চ.

২৪. কম্মজং উপাদিন্নরূপং, ইতরং অনুপাদিন্নরূপং.

২৫. রূপাযতনং সনিদস্সনরূপং, ইতরং অনিদস্সনরূপং.

২৬. চক্খাদিদ্ৰযং অসম্পত্তৰসেন, ঘানাদিত্তযং সম্পত্তৰসেনাতি পঞ্চৰিধম্পি গোচরগ্গাহিকরূপং, ইতরং অগোচরগ্গাহিকরূপং.

২৭. ৰণ্ণো গন্ধো রসো ওজা ভূতচতুক্কঞ্চেতি অট্ঠৰিধম্পি অৰিনিব্ভোগরূপং, ইতরং ৰিনিব্ভোগরূপং.

২৮. ইচ্চেৰমট্ঠৰীসতি-ৰিধম্পি চ ৰিচক্খণা.

অজ্ঝত্তিকাদিভেদেন, ৰিভজন্তি যথারহং.

অযমেত্থ রূপৰিভাগো.

রূপসমুট্ঠাননযো

২৯. কম্মং চিত্তং উতু আহারো চেতি চত্তারি রূপসমুট্ঠানানি নাম.

৩০. তত্থ কামাৰচরং রূপাৰচরঞ্চেতি পঞ্চৰীসতিৰিধম্পি কুসলাকুসলকম্মমভিসঙ্খতং অজ্ঝত্তিকসন্তানে কম্মসমুট্ঠানরূপং পটিসন্ধিমুপাদায খণে খণে সমুট্ঠাপেতি.

৩১. অরূপৰিপাকদ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণৰজ্জিতং পঞ্চসত্ততিৰিধম্পি চিত্তং চিত্তসমুট্ঠানরূপং পঠমভৰঙ্গমুপাদায জাযন্তমেৰ সমুট্ঠাপেতি.

৩২. তত্থ অপ্পনাজৰনং ইরিযাপথম্পি সন্নামেতি.

৩৩. ৰোট্ঠব্বনকামাৰচরজৰনাভিঞ্ঞা পন ৰিঞ্ঞত্তিম্পি সমুট্ঠাপেন্তি.

৩৪. সোমনস্সজৰনানি পনেত্থ তেরস হসনম্পি জনেন্তি.

৩৫. সীতুণ্হোতুসমঞ্ঞাতা তেজোধাতু ঠিতিপ্পত্তাৰ উতুসমুট্ঠানরূপং অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ যথারহং সমুট্ঠাপেতি.

৩৬. ওজাসঙ্খাতো আহারো আহারসমুট্ঠানরূপং অজ্ঝোহরণকালে ঠানপ্পত্তোৰ সমুট্ঠাপেতি.

৩৭. তত্থ হদযইন্দ্রিযরূপানি কম্মজানেৰ.

৩৮. ৰিঞ্ঞত্তিদ্ৰযং চিত্তজমেৰ.

৩৯. সদ্দো চিত্তোতুজো.

৪০. লহুতাদিত্তযং উতুচিত্তাহারেহি সম্ভোতি.

৪১. অৰিনিব্ভোগরূপানি চেৰ আকাসধাতু চ. চতূহি সম্ভূতানি.

৪২. লক্খণরূপানি ন কুতোচি জাযন্তি.

৪৩. অট্ঠারস পন্নরস, তেরস দ্ৰাদসাতি চ.

কম্মচিত্তোতুকাহার-জানি হোন্তি যথাক্কমং.

৪৪. জাযমানাদিরূপানং, সভাৰত্তা হি কেৰলং.

লক্খণানি ন জাযন্তি, কেহিচীতি পকাসিতং.

অযমেত্থ রূপসমুট্ঠাননযো.

কলাপযোজনা

৪৫. একুপ্পাদা একনিরোধা একনিস্সযা সহৰুত্তিনো একৰীসতি রূপকলাপা নাম.

৪৬. তত্থ জীৰিতং অৰিনিব্ভোগরূপঞ্চ চক্খুনা সহ চক্খুদসকন্তি পৰুচ্চতি. তথা সোতাদীহি সদ্ধিং সোতদসকং ঘানদসকং জিৰ্হাদসকং কাযদসকং ইত্থিভাৰদসকং পুম্ভাৰদসকং ৰত্থুদসকঞ্চেতি যথাক্কমং যোজেতব্বং. অৰিনিব্ভোগরূপমেৰ জীৰিতেন সহ জীৰিতনৰকন্তি পৰুচ্চতি. ইমে নৰ কম্মসমুট্ঠানকলাপা.

৪৭. অৰিনিব্ভোগরূপং পন সুদ্ধট্ঠকং, তদেৰ কাযৰিঞ্ঞত্তিযা সহ কাযৰিঞ্ঞত্তিনৰকং, ৰচীৰিঞ্ঞত্তিসদ্দেহি সহ ৰচীৰিঞ্ঞত্তিদসকং, লহুতাদীহি সদ্ধিং লহুতাদেকাদসকং, কাযৰিঞ্ঞত্তিলহুতাদিদ্ৰাদসকং, ৰচীৰিঞ্ঞত্তিসদ্দলহুতাদিতেরসকঞ্চেতি ছ চিত্তসমুট্ঠানকলাপা.

৪৮. সুদ্ধট্ঠকং সদ্দনৰকং লহুতাদেকাদসকং সদ্দলহুতাদিদ্ৰাদসকঞ্চেতি চত্তারো উতুসমুট্ঠানকলাপা.

৪৯. সুদ্ধট্ঠকং লহুতাদেকাদসকঞ্চেতি দ্ৰেআহারসমুট্ঠানকলাপা.

৫০. তত্থ সুদ্ধট্ঠকং সদ্দনৰকঞ্চেতি দ্ৰে উতুসমুট্ঠানকলাপা বহিদ্ধাপি লব্ভন্তি, অৰসেসা পন সব্বেপি অজ্ঝত্তিকমেৰাতি.

৫১. কম্মচিত্তোতুকাহার-সমুট্ঠানা যথাক্কমং.

নৰ ছ চতুরো দ্ৰেতি, কলাপা একৰীসতি.

কলাপানং পরিচ্ছেদ-লক্খণত্তা ৰিচক্খণা;

ন কলাপঙ্গমিচ্চাহু, আকাসং লক্খণানি চ.

অযমেত্থ কলাপযোজনা.

রূপপৰত্তিক্কমো

৫২. সব্বানিপি পনেতানি রূপানি কামলোকে যথারহং অনূনানি পৰত্তিযং উপলব্ভন্তি.

৫৩. পটিসন্ধিযং পন সংসেদজানঞ্চেৰ ওপপাতিকানঞ্চ চক্খুসোতঘানজিৰ্হাকাযভাৰৰত্থুদসকসঙ্খাতানি সত্ত দসকানি পাতুভৰন্তি উক্কট্ঠৰসেন, ওমকৰসেন পন চক্খুসোতঘানভাৰদসকানি কদাচিপি ন লব্ভন্তি, তস্মা তেসং ৰসেন কলাপহানি ৰেদিতব্বা.

৫৪. গব্ভসেয্যকসত্তানং পন কাযভাৰৰত্থুদসকসঙ্খাতানি তীণি দসকানি পাতুভৰন্তি, তত্থাপি ভাৰদসকং কদাচি ন লব্ভতি, ততো পরং পৰত্তিকালে কমেন চক্খুদসকাদীনি চ পাতুভৰন্তি.

৫৫. ইচ্চেৰং পটিসন্ধিমুপাদায কম্মসমুট্ঠানা, দুতিযচিত্তমুপাদায চিত্তসমুট্ঠানা, ঠিতিকালমুপাদায উতুসমুট্ঠানা, ওজাফরণমুপাদায আহারসমুট্ঠানা চেতি চতুসমুট্ঠানরূপকলাপসন্ততি কামলোকে দীপজালা ৰিয, নদীসোতো ৰিয চ যাৰতাযুকমব্বোচ্ছিন্না পৰত্ততি.

৫৬. মরণকালে পন চুতিচিত্তোপরিসত্তরসমচিত্তস্স ঠিতিকালমুপাদায কম্মজরূপানি ন উপ্পজ্জন্তি, পুরেতরমুপ্পন্নানি চ কম্মজরূপানি চুতিচিত্তসমকালমেৰ পৰত্তিত্ৰা নিরুজ্ঝন্তি, ততো পরং চিত্তজাহারজরূপঞ্চ ৰোচ্ছিজ্জতি, ততো পরং উতুসমুট্ঠানরূপপরম্পরা যাৰ মতকল়েৰরসঙ্খাতা পৰত্তন্তি.

৫৭. ইচ্চেৰং মতসত্তানং, পুনদেৰ ভৰন্তরে.

পটিসন্ধিমুপাদায, তথা রূপং পৰত্ততি.

৫৮. রূপলোকে পন ঘানজিৰ্হাকাযভাৰদসকানি চ আহারজকলাপানি চ ন লব্ভন্তি, তস্মা তেসং পটিসন্ধিকালে চক্খুসোতৰত্থুৰসেন তীণি দসকানি জীৰিতনৰকঞ্চেতি চত্তারো কম্মসমুট্ঠানকলাপা, পৰত্তিযং চিত্তোতুসমুট্ঠানা চ লব্ভন্তি.

৫৯. অসঞ্ঞসত্তানং পন চক্খুসোতৰত্থুসদ্দাপি ন লব্ভন্তি, তথা সব্বানিপি চিত্তজরূপানি, তস্মা তেসং পটিসন্ধিকালে জীৰিতনৰকমেৰ, পৰত্তিযঞ্চ সদ্দৰজ্জিতং উতুসমুট্ঠানরূপং অতিরিচ্ছতি.

৬০. ইচ্চেৰং কামরূপাসঞ্ঞীসঙ্খাতেসু তীসু ঠানেসু পটিসন্ধিপৰত্তিৰসেন দুৰিধা রূপপ্পৰত্তি ৰেদিতব্বা.

৬১. অট্ঠৰীসতি কামেসু, হোন্তি তেৰীস রূপিসু.

সত্তরসেৰ সঞ্ঞীনং, অরূপে নত্থি কিঞ্চিপি.

সদ্দো ৰিকারো জরতা, মরণঞ্চোপপত্তিযং;

ন লব্ভন্তি পৰত্তে তু, ন কিঞ্চিপি ন লব্ভতি.

অযমেত্থ রূপপৰত্তিক্কমো.

নিব্বানভেদো

৬২. নিব্বানং পন লোকুত্তরসঙ্খাতং চতুমগ্গঞাণেন সচ্ছিকাতব্বং মগ্গফলানমারম্মণভূতং ৰানসঙ্খাতায তণ্হায নিক্খন্তত্তা নিব্বানন্তি পৰুচ্চতি.

৬৩. তদেতং সভাৰতো একৰিধম্পি সউপাদিসেসনিব্বানধাতু অনুপাদিসেসনিব্বানধাতু চেতি দুৰিধং হোতি কারণপরিযাযেন.

৬৪. তথা সুঞ্ঞতং অনিমিত্তং অপ্পণিহিতঞ্চেতি তিৰিধং হোতি আকারভেদেন.

৬৫. পদমচ্চুতমচ্চন্তং, অসঙ্খতমনুত্তরং.

নিব্বানমিতি ভাসন্তি, ৰানমুত্তা মহেসযো.

ইতি চিত্তং চেতসিকং, রূপং নিব্বানমিচ্চপি;

পরমত্থং পকাসেন্তি, চতুধাৰ তথাগতা.

ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে রূপসঙ্গহৰিভাগো নাম

ছট্ঠো পরিচ্ছেদো.