৫. ৰীথিমুত্তপরিচ্ছেদো

১. ৰীথিচিত্তৰসেনেৰং, পৰত্তিযমুদীরিতো.

পৰত্তিসঙ্গহো নাম, সন্ধিযং দানি ৰুচ্চতি.

২. চতস্সো ভূমিযো, চতুব্বিধা পটিসন্ধি, চত্তারি কম্মানি, চতুধা মরণুপ্পত্তি চেতি ৰীথিমুত্তসঙ্গহে চত্তারি চতুক্কানি ৰেদিতব্বানি.

ভূমিচতুক্কং

৩. তত্থ অপাযভূমি কামসুগতিভূমি রূপাৰচরভূমি অরূপাৰচরভূমি চেতি চতস্সো ভূমিযো নাম.

৪. তাসু নিরযো তিরচ্ছানযোনি পেত্তিৰিসযো অসুরকাযো চেতি অপাযভূমি চতুব্বিধা হোতি.

৫. মনুস্সা চাতুমহারাজিকা তাৰতিংসা যামা তুসিতা নিম্মানরতি পরনিম্মিতৰসৰত্তী চেতি কামসুগতিভূমি সত্তৰিধা হোতি.

৬. সা পনাযমেকাদসৰিধাপি কামাৰচরভূমিচ্চেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

৭. ব্রহ্মপারিসজ্জা ব্রহ্মপুরোহিতা মহাব্রহ্মা চেতি পঠমজ্ঝানভূমি.

৮. পরিত্তাভা অপ্পমাণাভা আভস্সরা চেতি দুতিযজ্ঝানভূমি.

৯. পরিত্তসুভা অপ্পমাণসুভা সুভকিণ্হা চেতি ততিযজ্ঝানভূমি.

১০. ৰেহপ্ফলা অসঞ্ঞসত্তা সুদ্ধাৰাসা চেতি চতুত্থজ্ঝানভূমীতি রূপাৰচরভূমি সোল়সৰিধা হোতি.

১১. অৰিহা অতপ্পা সুদস্সা সুদস্সী অকনিট্ঠা চেতি সুদ্ধাৰাসভূমি পঞ্চৰিধা হোতি.

১২. আকাসানঞ্চাযতনভূমি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনভূমি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনভূমি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভূমি চেতি অরূপভূমি চতুব্বিধা হোতি.

১৩. পুথুজ্জনা ন লব্ভন্তি, সুদ্ধাৰাসেসু সব্বথা.

সোতাপন্না চ সকদাগামিনো চাপি পুগ্গলা.

১৪. অরিযা নোপলব্ভন্তি, অসঞ্ঞাপাযভূমিসু.

সেসট্ঠানেসু লব্ভন্তি, অরিযানরিযাপি চ.

ইদমেত্থ ভূমিচতুক্কং.

পটিসন্ধিচতুক্কং

১৫. অপাযপটিসন্ধি কামসুগতিপটিসন্ধি রূপাৰচরপটিসন্ধি অরূপাৰচরপটিসন্ধি চেতি চতুব্বিধা পটিসন্ধি নাম.

১৬. তত্থ অকুসলৰিপাকোপেক্খাসহগতসন্তীরণং অপাযভূমিযং ওক্কন্তিক্খণে পটিসন্ধি হুত্ৰা ততো পরং ভৰঙ্গং পরিযোসানে চৰনং হুত্ৰা ৰোচ্ছিজ্জতি, অযমেকাপাযপটিসন্ধি নাম.

১৭. কুসলৰিপাকোপেক্খাসহগতসন্তীরণং পন কামসুগতিযং মনুস্সানঞ্চেৰ জচ্চন্ধাদীনং ভুম্মস্সিতানঞ্চ ৰিনিপাতিকাসুরানং পটিসন্ধিভৰঙ্গচুতিৰসেন পৰত্ততি.

১৮. মহাৰিপাকানি পন অট্ঠ সব্বত্থাপি কামসুগতিযং পটিসন্ধিভৰঙ্গচুতিৰসেন পৰত্তন্তি.

১৯. ইমা নৰ কামসুগতিপটিসন্ধিযো নাম.

২০. সা পনাযং দসৰিধাপি কামাৰচরপটিসন্ধিচ্চেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

২১. তেসু চতুন্নং অপাযানং মনুস্সানং ৰিনিপাতিকাসুরানঞ্চ আযুপ্পমাণগণনায নিযমো নত্থি.

২২. চাতুমহারাজিকানং পন দেৰানং দিব্বানি পঞ্চৰস্সসতানি আযুপ্পমাণং, মনুস্সগণনায নৰুতিৰস্সসতসহস্সপ্পমাণং হোতি, ততো চতুগ্গুণং তাৰতিংসানং, ততো চতুগ্গুণং যামানং, ততো চতুগ্গুণং তুসিতানং, ততো চতুগ্গুণং নিম্মানরতীনং, ততো চতুগ্গুণং পরনিম্মিতৰসৰত্তীনং.

২৩. নৰসতঞ্চেকৰীস-ৰস্সানং কোটিযো তথা.

ৰস্সসতসহস্সানি, সট্ঠি চ ৰসৰত্তিসু.

২৪. পঠমজ্ঝানৰিপাকং পঠমজ্ঝানভূমিযং পটিসন্ধিভৰঙ্গচুতিৰসেন পৰত্ততি.

২৫. তথা দুতিযজ্ঝানৰিপাকং ততিযজ্ঝানৰিপাকঞ্চ দুতিযজ্ঝানভূমিযং.

২৬. চতুত্থজ্ঝানৰিপাকং ততিযজ্ঝানভূমিযং.

২৭. পঞ্চমজ্ঝানৰিপাকং চতুত্থজ্ঝানভূমিযং.

২৮. অসঞ্ঞসত্তানং পন রূপমেৰ পটিসন্ধি হোতি. তথা ততো পরং পৰত্তিযং চৰনকালে চ রূপমেৰ পৰত্তিত্ৰা নিরুজ্ঝতি, ইমা ছ রূপাৰচরপটিসন্ধিযো নাম.

২৯. তেসু ব্রহ্মপারিসজ্জানং দেৰানং কপ্পস্স ততিযো ভাগো আযুপ্পমাণং.

৩০. ব্রহ্মপুরোহিতানং উপড্ঢকপ্পো.

৩১. মহাব্রহ্মানং একো কপ্পো.

৩২. পরিত্তাভানং দ্ৰে কপ্পানি.

৩৩. অপ্পমাণাভানং চত্তারিকপ্পানি.

৩৪. আভস্সরানং অট্ঠ কপ্পানি.

৩৫. পরিত্তসুভানং সোল়স কপ্পানি.

৩৬. অপ্পমাণসুভানং দ্ৰত্তিংস কপ্পানি.

৩৭. সুভকিণ্হানং চতুসট্ঠি কপ্পানি.

৩৮. ৰেহপ্ফলানং অসঞ্ঞসত্তানঞ্চ পঞ্চকপ্পসতানি.

৩৯. অৰিহানং কপ্পসহস্সানি.

৪০. অতপ্পানং দ্ৰে কপ্পসহস্সানি.

৪১. সুদস্সানং চত্তারি কপ্পসহস্সানি.

৪২. সুদস্সীনং অট্ঠ কপ্পসহস্সানি.

৪৩. অকনিট্ঠানং সোল়স কপ্পসহস্সানি.

৪৪. পঠমারুপ্পাদিৰিপাকানি পঠমারুপ্পাদিভূমীসু যথাক্কমং পটিসন্ধিভৰঙ্গচুতিৰসেন পৰত্তন্তি. ইমা চতস্সো অরূপপটিসন্ধিযো নাম.

৪৫. তেসু পন আকাসানঞ্চাযতনূপগানং দেৰানং ৰীসতিকপ্পসহস্সানি আযুপ্পমাণং.

৪৬. ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগানং দেৰানং চত্তালীসকপ্পসহস্সানি.

৪৭. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগানং দেৰানং সট্ঠিকপ্পসহস্সানি.

৪৮. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগানং দেৰানং চতুরাসীতিকপ্পসহস্সানি.

৪৯. পটিসন্ধি ভৰঙ্গঞ্চ, তথা চৰনমানসং.

একমেৰ তথেৰেকৰিসযঞ্চেকজাতিযং.

ইদমেত্থ পটিসন্ধিচতুক্কং.

কম্মচতুক্কং

৫০. জনকং উপত্থম্ভকং উপপীল়কং উপঘাতকঞ্চেতি কিচ্চৰসেন.

৫১. গরুকং আসন্নং আচিণ্ণং কটত্তাকম্মঞ্চেতি পাকদানপরিযাযেন.

৫২. দিট্ঠধম্মৰেদনীযং উপপজ্জৰেদনীযং অপরাপরিযৰেদনীযং অহোসিকম্মঞ্চেতি পাককালৰসেন চত্তারি কম্মানি নাম.

৫৩. তথা অকুসলং কামাৰচরকুসলং রূপাৰচরকুসলং অরূপাৰচরকুসলঞ্চেতি পাকঠানৰসেন.

৫৪. তত্থ অকুসলং কাযকম্মং ৰচীকম্মং মনোকম্মঞ্চেতি কম্মদ্ৰারৰসেন তিৰিধং হোতি.

৫৫. কথং? পাণাতিপাতো অদিন্নাদানং কামেসুমিচ্ছাচারো চেতি কাযৰিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতে কাযদ্ৰারে বাহুল্লৰুত্তিতো কাযকম্মং নাম.

৫৬. মুসাৰাদো পিসুণৰাচা ফরুসৰাচা সম্ফপ্পলাপো চেতি ৰচীৰিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতে ৰচীদ্ৰারে বাহুল্লৰুত্তিতো ৰচীকম্মং নাম.

৫৭. অভিজ্ঝা ব্যাপাদো মিচ্ছাদিট্ঠি চেতি অঞ্ঞত্রাপি ৰিঞ্ঞত্তিযা মনস্মিংযেৰ বাহুল্লৰুত্তিতো মনোকম্মং নাম.

৫৮. তেসু পাণাতিপাতো ফরুসৰাচা ব্যাপাদো চ দোসমূলেন জাযন্তি.

৫৯. কামেসুমিচ্ছাচারো অভিজ্ঝা মিচ্ছাদিট্ঠি চ লোভমূলেন.

৬০. সেসানি চত্তারিপি দ্ৰীহি মূলেহি সম্ভৰন্তি.

৬১. চিত্তুপ্পাদৰসেন পনেতং অকুসলং সব্বথাপি দ্ৰাদসৰিধং হোতি.

৬২. কামাৰচরকুসলম্পি কাযদ্ৰারে পৰত্তং কাযকম্মং, ৰচীদ্ৰারে পৰত্তং ৰচীকম্মং, মনোদ্ৰারে পৰত্তং মনোকম্মঞ্চেতি কম্মদ্ৰারৰসেন তিৰিধং হোতি.

৬৩. তথা দানসীলভাৰনাৰসেন.

৬৪. চিত্তুপ্পাদৰসেন পনেতং অট্ঠৰিধং হোতি.

৬৫. দানসীলভাৰনাপচাযনৰেয্যাৰচ্চপত্তিদানপত্তানুমোদনধম্মস্সৰনধম্মদেসনা দিট্ঠিজুকম্মৰসেন দসৰিধং হোতি.

৬৬. তং পনেতং ৰীসতিৰিধম্পি কামাৰচরকম্মমিচ্চেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

৬৭. রূপাৰচরকুসলং পন মনোকম্মমেৰ, তঞ্চ ভাৰনামযং অপ্পনাপ্পত্তং, ঝানঙ্গভেদেন পঞ্চৰিধং হোতি.

৬৮. তথা অরূপাৰচরকুসলঞ্চ মনোকম্মং, তম্পি ভাৰনামযং অপ্পনাপ্পত্তং. আরম্মণভেদেন চতুব্বিধং হোতি.

৬৯. এত্থাকুসলকম্মমুদ্ধচ্চরহিতং অপাযভূমিযং পটিসন্ধিং জনেতি, পৰত্তিযং পন সব্বম্পি দ্ৰাদসৰিধং সত্তাকুসলপাকানি সব্বত্থাপি কামলোকে রূপলোকে চ যথারহং ৰিপচ্চতি.

৭০. কামাৰচরকুসলম্পি কামসুগতিযমেৰ পটিসন্ধিং জনেতি, তথা পৰত্তিযঞ্চ মহাৰিপাকানি, অহেতুকৰিপাকানি পন অট্ঠপি সব্বত্থাপি কামলোকে রূপলোকে চ যথারহং ৰিপচ্চতি.

৭১. তত্থাপি তিহেতুকমুক্কট্ঠং কুসলং তিহেতুকং পটিসন্ধিং দত্ৰা পৰত্তে সোল়স ৰিপাকানি ৰিপচ্চতি.

৭২. তিহেতুকমোমকং দ্ৰিহেতুকমুক্কট্ঠঞ্চ কুসলং দ্ৰিহেতুকং পটিসন্ধিং দত্ৰা পৰত্তে তিহেতুকরহিতানি দ্ৰাদস ৰিপাকানি ৰিপচ্চতি.

৭৩. দ্ৰিহেতুকমোমকং পন কুসলং অহেতুকমেৰ পটিসন্ধিং দেতি, পৰত্তে চ অহেতুকৰিপাকানেৰ ৰিপচ্চতি.

৭৪. অসঙ্খারং সসঙ্খার-ৰিপাকানি ন পচ্চতি.

সসঙ্খারমসঙ্খার-ৰিপাকানীতি কেচন.

তেসং দ্ৰাদস পাকানি, দসাট্ঠ চ যথাক্কমং;

যথাৰুত্তানুসারেন যথাসম্ভৰমুদ্দিসে.

৭৫. রূপাৰচরকুসলং পন পঠমজ্ঝানং পরিত্তং ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মপারিসজ্জেসু উপ্পজ্জতি.

৭৬. তদেৰ মজ্ঝিমং ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মপুরোহিতেসু.

৭৭. পণীতং ভাৰেত্ৰা মহাব্রহ্মেসু.

৭৮. তথা দুতিযজ্ঝানং ততিযজ্ঝানঞ্চ পরিত্তং ভাৰেত্ৰা পরিত্তাভেসু.

৭৯. মজ্ঝিমং ভাৰেত্ৰা অপ্পমাণাভেসু.

৮০. পণীতং ভাৰেত্ৰা আভস্সরেসু.

৮১. চতুত্থজ্ঝানং পরিত্তং ভাৰেত্ৰা পরিত্তসুভেসু.

৮২. মজ্ঝিমং ভাৰেত্ৰা অপ্পমাণসুভেসু.

৮৩. পণীতং ভাৰেত্ৰা সুভকিণ্হেসু.

৮৪. পঞ্চমজ্ঝানং ভাৰেত্ৰা ৰেহপ্ফলেসু.

৮৫. তদেৰ সঞ্ঞাৰিরাগং ভাৰেত্ৰা অসঞ্ঞসত্তেসু.

৮৬. অনাগামিনো পন সুদ্ধাৰাসেসু উপ্পজ্জন্তি.

৮৭. অরূপাৰচরকুসলঞ্চ যথাক্কমং ভাৰেত্ৰা আরুপ্পেসু উপ্পজ্জন্তীতি.

৮৮. ইত্থং মহগ্গতং পুঞ্ঞং, যথাভূমিৰৰত্থিতং.

জনেতি সদিসং পাকং, পটিসন্ধিপৰত্তিযং.

ইদমেত্থ কম্মচতুক্কং.

চুতিপটিসন্ধিক্কমো

৮৯. আযুক্খযেন কম্মক্খযেন উভযক্খযেন উপচ্ছেদককম্মুনা চেতি চতুধা মরণুপ্পত্তি নাম.

৯০. তথা চ মরন্তানং পন মরণকালে যথারহং অভিমুখীভূতং ভৰন্তরে পটিসন্ধিজনকং কম্মং ৰা, তংকম্মকরণকালে রূপাদিকমুপলদ্ধপুব্বমুপকরণভূতঞ্চ কম্মনিমিত্তং ৰা, অনন্তরমুপ্পজ্জমানভৰে উপলভিতব্বমুপভোগভূতঞ্চ গতিনিমিত্তং ৰা কম্মবলেন ছন্নং দ্ৰারানং অঞ্ঞতরস্মিং পচ্চুপট্ঠাতি, ততো পরং তমেৰ তথোপট্ঠিতং আরম্মণং আরব্ভ ৰিপচ্চমানককম্মানুরূপং পরিসুদ্ধং উপক্কিলিট্ঠং ৰা উপলভিতব্বভৰানুরূপং তত্থোণতংৰ চিত্তসন্তানং অভিণ্হং পৰত্ততি বাহুল্লেন, তমেৰ ৰা পন জনকভূতং কম্মং অভিনৰকরণৰসেন দ্ৰারপ্পত্তং হোতি.

৯১. পচ্চাসন্নমরণস্স তস্স ৰীথিচিত্তাৰসানে ভৰঙ্গক্খযে ৰা চৰনৰসেন পচ্চুপ্পন্নভৰপরিযোসানভূতং চুতিচিত্তং উপ্পজ্জিত্ৰা নিরুজ্ঝতি, তস্মিং নিরুদ্ধাৰসানে তস্সানন্তরমেৰ তথাগহিতং আরম্মণং আরব্ভ সৰত্থুকং অৰত্থুকমেৰ ৰা যথারহং অৰিজ্জানুসযপরিক্খিত্তেন তণ্হানুসযমূলকেন সঙ্খারেন জনিযমানং সম্পযুত্তেহি পরিগ্গয্হমানং সহজাতানমধিট্ঠানভাৰেন পুব্বঙ্গমভূতং ভৰন্তরপটিসন্ধানৰসেন পটিসন্ধিসঙ্খাতং মানসং উপ্পজ্জমানমেৰ পতিট্ঠাতি ভৰন্তরে.

৯২. মরণাসন্নৰীথিযং পনেত্থ মন্দপ্পৰত্তানি পঞ্চেৰ জৰনানি পাটিকঙ্খিতব্বানি, তস্মা যদি পচ্চুপ্পন্নারম্মণেসু আপাথগতেসু ধরন্তেস্ৰেৰ মরণং হোতি, তদা পটিসন্ধিভৰঙ্গানম্পি পচ্চুপ্পন্নারম্মণতা লব্ভতীতি কত্ৰা কামাৰচরপটিসন্ধিযা ছদ্ৰারগ্গহিতং কম্মনিমিত্তং গতিনিমিত্তঞ্চ পচ্চুপ্পন্নমতীতারম্মণং উপলব্ভতি, কম্মং পন অতীতমেৰ, তঞ্চ মনোদ্ৰারগ্গহিতং, তানি পন সব্বানিপি পরিত্তধম্মভূতানেৰারম্মণানি.

৯৩. রূপাৰচরপটিসন্ধিযা পন পঞ্ঞত্তিভূতং কম্মনিমিত্তমেৰারম্মণং হোতি.

৯৪. তথা অরূপপটিসন্ধিযা চ মহগ্গতভূতং পঞ্ঞত্তিভূতঞ্চ কম্মনিমিত্তমেৰ যথারহমারম্মণং হোতি.

৯৫. অসঞ্ঞসত্তানং পন জীৰিতনৰকমেৰ পটিসন্ধিভাৰেন পতিট্ঠাতি, তস্মা তে রূপপটিসন্ধিকা নাম.

৯৬. অরূপা অরূপপটিসন্ধিকা.

৯৭. সেসা রূপারূপপটিসন্ধিকা.

৯৮. আরুপ্পচুতিযা হোন্তি, হেট্ঠিমারুপ্পৰজ্জিতা.

পরমারুপ্পসন্ধী চ, তথা কামতিহেতুকা.

রূপাৰচরচুতিযা, অহেতুরহিতা সিযুং;

সব্বা কামতিহেতুম্হা, কামেস্ৰেৰ পনেতরা.

অযমেত্থ চুতিপটিসন্ধিক্কমো.

৯৯. ইচ্চেৰং গহিতপটিসন্ধিকানং পন পটিসন্ধিনিরোধানন্তরতো পভুতি তমেৰারম্মণমারব্ভ তদেৰ চিত্তং যাৰ চুতিচিত্তুপ্পাদা অসতি ৰীথিচিত্তুপ্পাদে ভৰস্স অঙ্গভাৰেন ভৰঙ্গসন্ততিসঙ্খাতং মানসং অব্বোচ্ছিন্নং নদীসোতো ৰিয পৰত্ততি.

১০০. পরিযোসানে চ চৰনৰসেন চুতিচিত্তং হুত্ৰা নিরুজ্ঝতি.

১০১. ততো পরঞ্চ পটিসন্ধাদযো রথচক্কমিৰ যথাক্কমং এৰ পরিৰত্তন্তা পৰত্তন্তি.

১০২. পটিসন্ধিভৰঙ্গৰীথিযো, চুতিচেহ তথা ভৰন্তরে.

পুন সন্ধি ভৰঙ্গমিচ্চযং, পরিৰত্ততি চিত্তসন্ততি.

পটিসঙ্খাযপনেতমদ্ধুৰং, অধিগন্ত্ৰা পদমচ্চুতং বুধা;

সুসমুচ্ছিন্নসিনেহবন্ধনা, সমমেস্সন্তি চিরায সুব্বতা.

ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে ৰীথিমুত্তসঙ্গহৰিভাগো নাম

পঞ্চমো পরিচ্ছেদো.