২. চেতসিকপরিচ্ছেদো
সম্পযোগলক্খণং
১. একুপ্পাদনিরোধা চ, একালম্বণৰত্থুকা.
চেতোযুত্তা দ্ৰিপঞ্ঞাস, ধম্মা চেতসিকা মতা.
অঞ্ঞসমানচেতসিকং
২. কথং? ফস্সো ৰেদনা সঞ্ঞা চেতনা একগ্গতা জীৰিতিন্দ্রিযং মনসিকারো চেতি সত্তিমে চেতসিকা সব্বচিত্তসাধারণা নাম.
৩. ৰিতক্কো ৰিচারো অধিমোক্খো ৰীরিযং পীতি ছন্দো চাতি ছ ইমে চেতসিকা পকিণ্ণকা নাম.
৪. এৰমেতে তেরস চেতসিকা অঞ্ঞসমানাতি ৰেদিতব্বা.
অকুসলচেতসিকং
৫. মোহো অহিরিকং অনোত্তপ্পং উদ্ধচ্চং লোভো দিট্ঠি মানো দোসো ইস্সা মচ্ছরিযং কুক্কুচ্চং থিনং মিদ্ধং ৰিচিকিচ্ছা চেতি চুদ্দসিমে চেতসিকা অকুসলা নাম.
সোভনচেতসিকং
৬. সদ্ধা সতি হিরী ওত্তপ্পং অলোভো অদোসো তত্রমজ্ঝত্ততা কাযপস্সদ্ধি চিত্তপস্সদ্ধি কাযলহুতা চিত্তলহুতা কাযমুদুতা চিত্তমুদুতা কাযকম্মঞ্ঞতা চিত্তকম্মঞ্ঞতা কাযপাগুঞ্ঞতা চিত্তপাগুঞ্ঞতা কাযুজুকতা চিত্তুজুকতা চেতি একূনৰীসতিমে চেতসিকা সোভনসাধারণা নাম.
৭. সম্মাৰাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৰো চেতি তিস্সো ৰিরতিযো নাম.
৮. করুণা মুদিতা অপ্পমঞ্ঞাযো নামাতি সব্বথাপি পঞ্ঞিন্দ্রিযেন সদ্ধিং পঞ্চৰীসতিমে চেতসিকা সোভনাতি ৰেদিতব্বা.
৯. এত্তাৰতা চ –
তেরসঞ্ঞসমানা চ, চুদ্দসাকুসলা তথা;
সোভনা পঞ্চৰীসাতি, দ্ৰিপঞ্ঞাস পৰুচ্চরে.
সম্পযোগনযো
১০. তেসং চিত্তাৰিযুত্তানং, যথাযোগমিতো পরং.
চিত্তুপ্পাদেসু পচ্চেকং, সম্পযোগো পৰুচ্চতি.
১১. সত্ত সব্বত্থ যুজ্জন্তি, যথাযোগং পকিণ্ণকা.
চুদ্দসাকুসলেস্ৰেৰ, সোভনেস্ৰেৰ সোভনা.
অঞ্ঞসমানচেতসিকসম্পযোগনযো
১২. কথং? সব্বচিত্তসাধারণা তাৰ সত্তিমে চেতসিকা সব্বেসুপি একূননৰুতিচিত্তুপ্পাদেসু লব্ভন্তি.
১৩. পকিণ্ণকেসু পন ৰিতক্কো তাৰ দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণৰজ্জিতকামাৰচরচিত্তেসু চেৰ একাদসসু পঠমজ্ঝানচিত্তেসু চেতি পঞ্চপঞ্ঞাসচিত্তেসু উপ্পজ্জতি.
১৪. ৰিচারো পন তেসু চেৰ একাদসসু দুতিযজ্ঝানচিত্তেসু চাতি ছসট্ঠিচিত্তেসু.
১৫. অধিমোক্খো দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণৰিচিকিচ্ছাসহগতৰজ্জিতচিত্তেসু.
১৬. ৰীরিযং পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনদ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণসম্পটিচ্ছনসন্তীরণৰজ্জিতচিত্তেসু.
১৭. পীতি দোমনস্সুপেক্খাসহগতকাযৰিঞ্ঞাণচতুত্থজ্ঝানৰজ্জিতচিত্তেসু.
১৮. ছন্দো অহেতুকমোমূহৰজ্জিতচিত্তেসূতি.
১৯. তে পন চিত্তুপ্পাদা যথাক্কমং –
ছসট্ঠি পঞ্চপঞ্ঞাস, একাদস চ সোল়স;
সত্ততি ৰীসতি চেৰ, পকিণ্ণকৰিৰজ্জিতা.
পঞ্চপঞ্ঞাস ছসট্ঠিট্ঠসত্ততি তিসত্ততি;
একপঞ্ঞাস চেকূনসত্ততি সপকিণ্ণকা.
অকুসলচেতসিকসম্পযোগনযো
২০. অকুসলেসু পন মোহো অহিরিকং অনোত্তপ্পং উদ্ধচ্চঞ্চাতি চত্তারোমে চেতসিকা সব্বাকুসলসাধারণা নাম, সব্বেসুপি দ্ৰাদসা কুসলেসু লব্ভন্তি.
২১. লোভো অট্ঠসু লোভসহগতচিত্তেস্ৰেৰ লব্ভতি.
২২. দিট্ঠি চতূসু দিট্ঠিগতসম্পযুত্তেসু.
২৩. মানো চতূসু দিট্ঠিগতৰিপ্পযুত্তেসু.
২৪. দোসো ইস্সা মচ্ছরিযং কুক্কুচ্চঞ্চাতি দ্ৰীসু পটিঘসম্পযুত্তচিত্তেসু.
২৫. থিনমিদ্ধং পঞ্চসু সসঙ্খারিকচিত্তেসু.
২৬. ৰিচিকিচ্ছা ৰিচিকিচ্ছাসহগতচিত্তেযেৰাতি.
২৭. সব্বাপুঞ্ঞেসু চত্তারো,
লোভমূলে তযো গতা;
দোসমূলেসু চত্তারো,
সসঙ্খারে দ্ৰযং তথা.
ৰিচিকিচ্ছা ৰিচিকিচ্ছা-চিত্তে চাতি চতুদ্দস;
দ্ৰাদসাকুলেস্ৰেৰ, সম্পযুজ্জন্তি পঞ্চধা.
সোভনচেতসিকসম্পযোগনযো
২৮. সোভনেসু পন সোভনসাধারণা তাৰ একূনৰীসতিমে চেতসিকা সব্বেসুপি একূনসট্ঠিসোভনচিত্তেসু সংৰিজ্জন্তি.
২৯. ৰিরতিযো পন তিস্সোপি লোকুত্তরচিত্তেসু সব্বথাপি নিযতা একতোৰ লব্ভন্তি, লোকিযেসু পন কামাৰচরকুসলেস্ৰেৰ কদাচি সন্দিস্সন্তি ৰিসুং ৰিসুং.
৩০. অপ্পমঞ্ঞাযো পন দ্ৰাদসসু পঞ্চমজ্ঝানৰজ্জিতমহগ্গতচিত্তেসু চেৰ কামাৰচরকুসলেসু চ সহেতুককামাৰচরকিরিযচিত্তেসু চাতি অট্ঠৰীসতিচিত্তেস্ৰেৰ কদাচি নানা হুত্ৰা জাযন্তি, উপেক্খাসহগতেসু পনেত্থ করুণামুদিতা ন সন্তীতি কেচি ৰদন্তি.
৩১. পঞ্ঞা পন দ্ৰাদসসু ঞাণসম্পযুত্তকামাৰচরচিত্তেসু চেৰ সব্বেসুপি পঞ্চতিংসমহগ্গতলোকুত্তরচিত্তেসু চাতি সত্তচত্তালীসচিত্তেসু সম্পযোগং গচ্ছতীতি.
৩২. একূনৰীসতি ধম্মা, জাযন্তেকূনসট্ঠিসু.
তযো সোল়সচিত্তেসু, অট্ঠৰীসতিযং দ্ৰযং.
পঞ্ঞা পকাসিতা, সত্তচত্তালীসৰিধেসুপি;
সম্পযুত্তা চতুধেৰং, সোভনেস্ৰেৰ সোভনা.
৩৩. ইস্সামচ্ছেরকুক্কুচ্চ-ৰিরতিকরুণাদযো.
নানা কদাচি মানো চ, থিন মিদ্ধং তথা সহ.
৩৪. যথাৰুত্তানুসারেন, সেসা নিযতযোগিনো.
সঙ্গহঞ্চ পৰক্খামি, তেসং দানি যথারহং.
সঙ্গহনযো
৩৫. ছত্তিংসানুত্তরে ধম্মা, পঞ্চতিংস মহগ্গতে.
অট্ঠতিংসাপি লব্ভন্তি, কামাৰচরসোভনে.
সত্তৰীসতিপুঞ্ঞম্হি, দ্ৰাদসাহেতুকেতি চ;
যথাসম্ভৰযোগেন, পঞ্চধা তত্থ সঙ্গহো.
লোকুত্তরচিত্তসঙ্গহনযো
৩৬. কথং? লোকুত্তরেসু তাৰ অট্ঠসু পঠমজ্ঝানিকচিত্তেসু অঞ্ঞসমানা তেরস চেতসিকা, অপ্পমঞ্ঞাৰজ্জিতা তেৰীসতি সোভনচেতসিকা চেতি ছত্তিংস ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তি, তথা দুতিযজ্ঝানিকচিত্তেসু ৰিতক্কৰজ্জা, ততিযজ্ঝানিকচিত্তেসু ৰিতক্কৰিচারৰজ্জা, চতুত্থজ্ঝানিকচিত্তেসু ৰিতক্কৰিচারপীতিৰজ্জা, পঞ্চমজ্ঝানিকচিত্তেসুপি উপেক্খাসহগতা তে এৰ সঙ্গয্হন্তীতি সব্বথাপি অট্ঠসু লোকুত্তরচিত্তেসু পঞ্চকজ্ঝানৰসেন পঞ্চধাৰ সঙ্গহো হোতীতি.
৩৭. ছত্তিংস পঞ্চতিংস চ, চতুত্তিংস যথাক্কমং.
তেত্তিংসদ্ৰযমিচ্চেৰং, পঞ্চধানুত্তরে ঠিতা.
মহগ্গতচিত্তসঙ্গহনযো
৩৮. মহগ্গতেসু পন তীসু পঠমজ্ঝানিকচিত্তেসু তাৰ অঞ্ঞসমানা তেরস চেতসিকা, ৰিরতিত্তযৰজ্জিতা দ্ৰাৰীসতি সোভনচেতসিকা চেতি পঞ্চতিংস ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তি, করুণামুদিতা পনেত্থ পচ্চেকমেৰ যোজেতব্বা, তথা দুতিযজ্ঝানিকচিত্তেসু ৰিতক্কৰজ্জা, ততিযজ্ঝানিকচিত্তেসু ৰিতক্কৰিচারৰজ্জা, চতুত্থজ্ঝানিকচিত্তেসু ৰিতক্কৰিচারপীতিৰজ্জা, পঞ্চমজ্ঝানিকচিত্তেসু পন পন্নরসসু অপ্পমঞ্ঞাযো ন লব্ভন্তীতি সব্বথাপি সত্তৰীসতিমহগ্গতচিত্তেসু পঞ্চকজ্ঝানৰসেন পঞ্চধাৰ সঙ্গহো হোতীতি.
৩৯. পঞ্চতিংস চতুত্তিংস, তেত্তিংস চ যথাক্কমং.
বাত্তিংস চেৰ তিংসেতি, পঞ্চধাৰ মহগ্গতে.
কামাৰচরসোভনচিত্তসঙ্গহনযো
৪০. কামাৰচরসোভনেসু পন কুসলেসু তাৰ পঠমদ্ৰযে অঞ্ঞসমানা তেরস চেতসিকা, পঞ্চৰীসতি সোভনচেতসিকা চেতি অট্ঠতিংস ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তি, অপ্পমঞ্ঞাৰিরতিযো পনেত্থ পঞ্চপি পচ্চেকমেৰ যোজেতব্বা, তথা দুতিযদ্ৰযে ঞাণৰজ্জিতা, ততিযদ্ৰযে ঞাণসম্পযুত্তা পীতিৰজ্জিতা, চতুত্থদ্ৰযে ঞাণপীতিৰজ্জিতা তে এৰ সঙ্গয্হন্তি. কিরিযচিত্তেসুপি ৰিরতিৰজ্জিতা তথেৰ চতূসুপি দুকেসু চতুধাৰ সঙ্গয্হন্তি. তথা ৰিপাকেসু চ অপ্পমঞ্ঞাৰিরতিৰজ্জিতা তে এৰ সঙ্গয্হন্তীতি সব্বথাপি চতুৰীসতিকামাৰচরসোভনচিত্তেসু দুকৰসেন দ্ৰাদসধাৰ সঙ্গহো হোতীতি.
৪১. অট্ঠতিংস সত্ততিংস, দ্ৰযং ছত্তিংসকং সুভে.
পঞ্চতিংস চতুত্তিংস, দ্ৰযং তেত্তিংসকং ক্রিযে;
তেত্তিংস পাকে বাত্তিংস, দ্ৰযেকতিংসকং ভৰে;
সহেতুকামাৰচরপুঞ্ঞ-পাকক্রিযামনে.
৪২. নৰিজ্জন্তেত্থ ৰিরতী, ক্রিযেসু চ মহগ্গতে.
অনুত্তরে অপ্পমঞ্ঞা, কামপাকে দ্ৰযং তথা;
অনুত্তরে ঝানধম্মা, অপ্পমঞ্ঞা চ মজ্ঝিমে;
ৰিরতী ঞাণপীতী চ, পরিত্তেসু ৰিসেসকা.
অকুসলচিত্তসঙ্গহনযো
৪৩. অকুসলেসু পন লোভমূলেসু তাৰ পঠমে অসঙ্খারিকে অঞ্ঞসমানা তেরস চেতসিকা, অকুসলসাধারণা চত্তারো চাতি সত্তরস লোভদিট্ঠীহি সদ্ধিং একূনৰীসতি ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তি.
৪৪. তথেৰ দুতিযে অসঙ্খারিকে লোভমানেন.
৪৫. ততিযে তথেৰ পীতিৰজ্জিতা লোভদিট্ঠীহি সহ অট্ঠারস.
৪৬. চতুত্থে তথেৰ লোভমানেন.
৪৭. পঞ্চমে পন পটিঘসম্পযুত্তে অসঙ্খারিকে দোসো ইস্সা মচ্ছরিযং কুক্কুচ্চঞ্চাতি চতূহি সদ্ধিং পীতিৰজ্জিতা তে এৰ ৰীসতি ধম্মা সঙ্গয্হন্তি, ইস্সামচ্ছরিযকুক্কুচ্চানি পনেত্থ পচ্চেকমেৰ যোজেতব্বানি.
৪৮. সসঙ্খারিকপঞ্চকেপি তথেৰ থিনমিদ্ধেন ৰিসেসেত্ৰা যোজেতব্বা.
৪৯. ছন্দপীতিৰজ্জিতা পন অঞ্ঞসমানা একাদস, অকুসলসাধারণা চত্তারো চাতি পন্নরস ধম্মা উদ্ধচ্চসহগতে সম্পযুজ্জন্তি.
৫০. ৰিচিকিচ্ছাসহগতচিত্তে চ অধিমোক্খৰিরহিতা ৰিচিকিচ্ছাসহগতা তথেৰ পন্নরস ধম্মা সমুপলব্ভন্তীতি সব্বথাপি দ্ৰাদসাকুসলচিত্তুপ্পাদেসু পচ্চেকং যোজিযমানাপি গণনৰসেন সত্তধাৰ সঙ্গহিতা ভৰন্তীতি.
৫১. একূনৰীসাট্ঠারস, ৰীসেকৰীস ৰীসতি.
দ্ৰাৰীস পন্নরসেতি, সত্তধা কুসলেঠিতা.
৫২. সাধারণা চ চত্তারো, সমানা চ দসাপরে.
চুদ্দসেতে পৰুচ্চন্তি, সব্বাকুসলযোগিনো.
অহেতুকচিত্তসঙ্গহনযো
৫৩. অহেতুকেসু পন হসনচিত্তে তাৰ ছন্দৰজ্জিতা অঞ্ঞসমানা দ্ৰাদস ধম্মা সঙ্গহং গচ্ছন্তি.
৫৪. তথা ৰোট্ঠব্বনে ছন্দপীতিৰজ্জিতা.
৫৫. সুখসন্তীরণে ছন্দৰীরিযৰজ্জিতা.
৫৬. মনোধাতুত্তিকাহেতুকপটিসন্ধিযুগল়ে ছন্দপীতিৰীরিযৰজ্জিতা.
৫৭. দ্ৰিপঞ্চৰিঞ্ঞাণে পকিণ্ণকৰজ্জিতা তেযেৰ সঙ্গয্হন্তীতি সব্বথাপি অট্ঠারসসু অহেতুকেসু গণনৰসেন চতুধাৰ সঙ্গহো হোতীতি.
৫৮. দ্ৰাদসেকাদস দস, সত্ত চাতি চতুব্বিধো.
অট্ঠারসাহেতুকেসু, চিত্তুপ্পাদেসু সঙ্গহো.
৫৯. অহেতুকেসু সব্বত্থ, সত্ত সেসা যথারহং.
ইতি ৰিত্থারতো ৰুত্তো, তেত্তিংসৰিধসঙ্গহো.
৬০. ইত্থং চিত্তাৰিযুত্তানং, সম্পযোগঞ্চ সঙ্গহং.
ঞত্ৰা ভেদং যথাযোগং, চিত্তেন সমমুদ্দিসে.
ইতি অভিধম্মত্থসঙ্গহে চেতসিকসঙ্গহৰিভাগো নাম
দুতিযো পরিচ্ছেদো.