ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গমাতিকত্থৰণ্ণনা
ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গমাতিকায পন চত্তারো ইদ্ধিপাদাতি এত্থ ইজ্ঝতীতি ইদ্ধি, সমিজ্ঝতি নিপ্ফজ্জতীতি অত্থো, ইদ্ধি এৰ পাদো ইদ্ধিপাদো, ইদ্ধিকোট্ঠাসোতি অত্থো. ইজ্ঝন্তি ৰা এতায সত্তা ইদ্ধা ৰুদ্ধা উক্কংসগতা হোন্তীতিপি ইদ্ধি, পজ্জন্তি এতেনাতি পাদো, পতিট্ঠা অধিগমূপাযোতি অত্থো, ইদ্ধিযা পাদো ইদ্ধিপাদো. ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারসমন্নাগতন্তি এত্থ ছন্দহেতুকো, ছন্দাধিকো ৰা সমাধি ছন্দসমাধি, কত্তুকম্যতাছন্দং অধিপতিং করিত্ৰা পটিলদ্ধসমাধিস্সেতং অধিৰচনং. পধানভূতা সঙ্খারা পধানসঙ্খারা, চতুকিচ্চসাধকস্স সম্মপ্পধানৰীরিযস্সেতং অধিৰচনং. সমন্নাগতন্তি তেন ছন্দসমাধিনা, পধানসঙ্খারেন চ উপেতং. ইদ্ধিপাদন্তি যথাৰুত্তত্থেন ‘‘ইদ্ধী’’তি সঙ্খ্যং গতানং উপচারজ্ঝানাদিকুসলচিত্তসম্পযুত্তানং ছন্দসমাধিপধানসঙ্খারানং অধিট্ঠানট্ঠেন পাদভূতসেসচিত্তচেতসিকরাসিং. ভাৰেতীতি ৰড্ঢেতি, অত্তনো সন্তানে পুনপ্পুনং জনেতীতি অত্থো. ইমিনা নযেন সেসেসুপি অত্থো ৰেদিতব্বো. তত্থ ৰীমংসাতি পঞ্ঞা. সেসং পদতো সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
অত্থতো পনেত্থ তেন কিং কথিতং? চতুন্নং ভিক্খূনং মত্থকপ্পত্তং কম্মট্ঠানং কথিতং. যথা হি চতূসু অমচ্চপুত্তেসু ঠানন্তরং পত্থেত্ৰা ৰিচরন্তেসু একো উপট্ঠানেন, একো সূরভাৰেন, একো জাতিসম্পত্তিযা, একো মন্তবলেনাতি এৰং তে পচ্চেককারণেন রাজানং আরাধেত্ৰা ঠানন্তরং পাপুণন্তি, এৰং ভিক্খূপি ছন্দৰীরিযচিত্তৰীমংসাসু একেকং জেট্ঠং ধুরং পুব্বঙ্গমং কত্ৰা লোকুত্তরধম্মনিব্বত্তকা হোন্তি. এত্থ চ ছন্দো সমাধি পধানসঙ্খারোতি তযো ধম্মা ইদ্ধীপি হোন্তি ইদ্ধিপাদাপি, সেসা পন সম্পযুত্তা চত্তারো খন্ধা ইদ্ধিপাদা এৰ. এৰং সেসাধিপতিযুত্তচিত্তেসুপি ইদ্ধিপাদাতি ৰেদিতব্বা.
অপিচ ঝানৰিপস্সনাসু পুব্বভাগো ইদ্ধিপাদো. যো পটিলাভো, সা ইদ্ধি. পঠমজ্ঝানাদীনং হি পুব্বভাগপরিকম্মানি ইদ্ধিপাদো নাম, পঠমজ্ঝানাদযো ইদ্ধি নাম. পঠমমগ্গাদীনং পুব্বভাগৰিপস্সনা ইদ্ধিপাদো নাম, পঠমমগ্গাদযো ইদ্ধি নাম. পটিলাভৰসেনাপি দীপেতুং ৰট্টতি. পঠমজ্ঝানাদযো হি পঠমমগ্গাদযো চ ইদ্ধিপাদো নাম, দুতিযজ্ঝানাদযো, দুতিযমগ্গাদযো চ ইদ্ধি নামাতি অযং তাৰেত্থ পদত্থো.
ধম্মভেদো পনেত্থ ৰিভঙ্গনযেনেৰ পাকটো ভৰিস্সতি. তত্থ হি সুত্তন্তভাজনীযে তাৰ ছন্দাদীনং পদানং ৰিভঙ্গং ৰত্ৰা অন্তে ‘‘ইদ্ধিপাদোতি তথাভূতস্স ৰেদনাক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো. ইদ্ধিপাদং ভাৰেতীতি তে ধম্মে আসেৰতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি, তেন ৰুচ্চতি ইদ্ধিপাদং ভাৰেতী’’তি (ৰিভ. ৪৩৪) এৰং সব্বে লোকিযলোকুত্তরধম্মা ইদ্ধিপাদোতি ৰুত্তা.
অভিধম্মভাজনীযে পন ছন্দাদীনি পদানি ৰিভজিত্ৰা অন্তে ‘‘ইদ্ধিপাদোতি তথাভূতস্স ফস্সো…পে… পগ্গাহো অৰিক্খেপো’’তি (ৰিভ. ৪৪৭) এৰং সব্বে লোকুত্তরকুসলধম্মা ইদ্ধিপাদাতি ৰত্ৰা পুন ‘‘ছন্দিদ্ধিপাদো ৰীরিযিদ্ধিপাদো চিত্তিদ্ধিপাদো ৰীমংসিদ্ধিপাদো’’তি (ৰিভ. ৪৫৭) মাতিকং ঠপেত্ৰা ‘‘তত্থ কতমো ছন্দিদ্ধিপাদো? ইধ ভিক্খু যস্মিং সমযে লোকুত্তরং ঝানং ভাৰেতি…পে… যো তস্মিং সমযে ছন্দো ছন্দিকতা…পে… অযং ৰুচ্চতি ছন্দিদ্ধিপাদো’’তিআদিনা লোকুত্তরকুসলচিত্তসম্পযুত্তছন্দৰীরিযচিত্তৰীমংসা এৰ ইদ্ধিপাদাতি ৰুত্তা. তথা পঞ্হাপুচ্ছকেপি কুসলা এৰ, অনিদস্সনঅপ্পটিঘা এৰ, ৰীমংসিদ্ধিপাদো হেতু, সেসা ন হেতূ…পে… চিত্তিদ্ধিপাদো ন ৰত্তব্বো, সেসা চিত্তসম্পযুত্তা…পে… অনুত্তরাৰ, অরণাৰাতি. সেসমেত্থ সতিপট্ঠানে ৰুত্তসদিসমেৰ. পাল়িমুত্তকনযো পনেত্থাপি ন উদ্ধটোতি.
ইদ্ধিপাদৰিভঙ্গমাতিকত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.