বোজ্ঝঙ্গৰিভঙ্গমাতিকত্থৰণ্ণনা
বোজ্ঝঙ্গৰিভঙ্গমাতিকায পন অত্থতো তাৰ – সত্ত বোজ্ঝঙ্গাতি এত্থ বোধিযা, বোধিস্স ৰা অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যায এৰ ধম্মসামগ্গিযা মগ্গক্খণে উপ্পজ্জমানায লীনুদ্ধচ্চাদিঅনেকেসং উপদ্দৰানং পটিপক্খভূতায সতিধম্মৰিচযাদিসত্তৰিধায ধম্মসামগ্গিযা অরিযসাৰকো বুজ্ঝতি, কিলেসনিদ্দায উট্ঠহতি, সচ্চানি ৰা পটিৰিজ্ঝতি, তস্সা ধম্মসামগ্গিসঙ্খাতায বোধিযা অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা ঝানঙ্গমগ্গঙ্গানি ৰিয. যো পনেস যথাৰুত্তপ্পকারায এতায ধম্মসামগ্গিযা বুজ্ঝতীতি কত্ৰা অরিযসাৰকো ‘‘বোধী’’তি ৰুচ্চতি, তস্স বোধিস্স অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গা সেনঙ্গরথঙ্গাদযো ৰিয. অপিচ ‘‘বোধায সংৰত্তন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা’’তিআদিনা পটিসম্ভিদানযেনাপি বোজ্ঝঙ্গত্থো ৰেদিতব্বো. পসত্থো, সুন্দরো ৰা বোজ্ঝঙ্গো সম্বোজ্ঝঙ্গো, সতিযেৰ সম্বোজ্ঝঙ্গো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো. এৰং সেসেসুপি. তত্থ ধম্মে ৰিচিনাতি অনিচ্চাদিতো পরিৰীমংসতি জানাতি, ধম্মে ৰা এতেন সত্তা ৰিচিনন্তীতি ধম্মৰিচযো, পঞ্ঞা. উপেক্খতি সমরসানং ধম্মানং হাপনৰড্ঢনে অৰাৰটতায পটিসঙ্খানাকারেন মজ্ঝত্তা হোতীতি উপেক্খা, তত্রমজ্ঝত্ততা. পটিসঙ্খানলক্খণো হি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গোতি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. অযং তাৰেত্থ পদত্থো. ধম্মভেদোপেত্থ সুৰিঞ্ঞেয্যোৰ.
ৰিভঙ্গনযতো পনেত্থ সুত্তন্তভাজনীযে তাৰ লোকিযলোকুত্তরৰসেন সেসেসু লোকুত্তরকুসলৰিপাকৰসেন ৰিভত্তা. পঞ্হাপুচ্ছকে পন সিযা কুসলা, সিযা অব্যাকতা, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো সুখায ৰেদনায সম্পযুত্তোৰ, সেসা দ্ৰীহি…পে… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো সুখসহগতোৰ, সেসা তিধাপি, অনিদস্সনঅপ্পটিঘা, ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গো হেতু, সেসা ন হেতূ…পে… রূপাৰচরাৰ, অরণাৰাতি. সেসং সতিপট্ঠানে ৰুত্তনযমেৰ. অযমেত্থ ৰিভঙ্গনযো.
ইদানি পন –
কমতো তাৰত্ততো চ, হেতুভূমিৰিভাগতো;
ৰিৰেকতো চ ৰিঞ্ঞেয্যো, পাল়িমুত্তৰিনিচ্ছযো.
তত্থ কমতো তাৰ অযম্পি দেসনাক্কমোৰ. সব্বেসং হি বোজ্ঝঙ্গানং উপকারত্তা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো পঠমং ৰুত্তো, ততো যস্মা উপট্ঠিতসতিকো ধম্মে পঞ্ঞায পৰিচিনাতি, পৰিচিতধম্মো ৰীরিযং আরভতি, আরদ্ধৰীরিযস্স পীতি উপ্পজ্জতি, পীতিমনস্স কাযোপি চিত্তম্পি পস্সম্ভতি, পস্সদ্ধকাযস্স সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি, সমাহিতচিত্তো তং চিত্তং সাধুকং অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি, তস্মা ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গাদযো যথাক্কমং ৰুত্তাতি অযং তাৰেত্থ কমো.
তাৰত্ততো পন কস্মা তে সত্তেৰ ৰুত্তা, অনূনা অনধিকাতি? লীনুদ্ধচ্চপটিপক্খতো, সব্বত্তিকতো চ. এত্থ হি তযো বোজ্ঝঙ্গা লীনস্স পটিপক্খা. যথাহ – ‘‘যস্মিং চ খো, ভিক্খৰে, সমযে লীনং চিত্তং হোতি, কালো তস্মিং সমযে ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনায, কালো ৰীরিয…পে… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩৪). তযো উদ্ধচ্চস্স পটিপক্খা. যথাহ – ‘‘যস্মিং চ খো, ভিক্খৰে, সমযে উদ্ধতং চিত্তং হোতি, কালো তস্মিং সমযে পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনায, কালো সমাধি…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৰনাযা’’তি (সং. নি. ৫.২৩৪). একো পনেত্থ লোণধূপনং ৰিয সব্বব্যঞ্জনেসু সব্ববোজ্ঝঙ্গেসু ইচ্ছিতব্বো. যথাহ – ‘‘সতিঞ্চ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, সব্বত্থিকং ৰদামী’’তি (সং. নি. ৫.২৩৪). এৰং লীনুদ্ধচ্চপটিপক্খতো চ সব্বত্থিকতো চ সত্তেৰ ৰুত্তাতি অযং তাৰত্ততো.
হেতুভূমিৰিভাগতোতি এত্থ হেতুৰিভাগতো তাৰ – চত্তারো সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদায সংৰত্তন্তি সতিসম্পজঞ্ঞং মুট্ঠস্সতিপুগ্গলপরিৰজ্জনতা উপট্ঠিতস্সতিপুগ্গলসেৰনতা তদধিমুত্ততাতি. তথা সত্ত ধম্মা দুতিযস্স পরিপুচ্ছকতা ৰত্থুৰিসদকিরিযা ইন্দ্রিযসমত্তপটিপাদনা দুপ্পঞ্ঞপুগ্গলপরিৰজ্জনা পঞ্ঞৰন্তপুগ্গলসেৰনা গম্ভীরঞাণচরিযপচ্চৰেক্খণতা তদধিমুত্ততাতি. তত্থ অজ্ঝত্তিকবাহিরানং সরীরপরিক্খারভূতানং ৰত্থূনং ৰিসদভাৰকরণং ৰত্থুৰিসদকিরিযা নাম. তথা একাদস ধম্মা ততিযস্স অপাযভযগমনৰীথিদাযজ্জমহত্তসত্থুমহত্তজাতিমহত্তসব্রহ্মচারিমহত্তানং পচ্চৰেক্খণতা আনিসংসদস্সাৰিতা পিণ্ডপাতাপচাযনতা কুসীতপুগ্গলপরিৰজ্জনতা আরদ্ধৰীরিযপুগ্গলসেৰনতা তদধিমুত্ততাতি. তত্থ ‘‘বুদ্ধাদীহি গতমগ্গো মযা গন্তব্বো’’তি পচ্চৰেক্খণা ৰীথিপচ্চৰেক্খণা নাম. ‘‘দাযকেহি দিন্নপিণ্ডপাতস্স মহপ্ফলতং সম্পাদেস্সামী’’তি অত্তানং দমনং পিণ্ডপাতাপচাযনং নাম. তথা একাদস ধম্মা চতুত্থস্স বুদ্ধধম্মসঙ্ঘসীলচাগদেৰতোপসমানুস্সতিযো সত্ত, লূখপুগ্গলপরিৰজ্জনতা সিনিদ্ধপুগ্গলসেৰনতা পসাদনীযসুত্তন্তপচ্চৰেক্খণতা তদধিমুত্ততাতি. তথা সত্ত ধম্মা পঞ্চমস্স পণীতভোজনসেৰনতা, উতুসুখইরিযাপথসুখসেৰনতা দ্ৰে মজ্ঝত্তপ্পযোগতা সারদ্ধকাযপুগ্গলপরিৰজ্জনতা সন্তকাযপুগ্গলসেৰনতা তদধিমুত্ততাতি. একাদস ধম্মা ছট্ঠস্স ৰত্থুৰিসদকিরিযা ইন্দ্রিযসমত্তপটিপাদনা নিমিত্তকুসলতা সমযে চিত্তস্স পগ্গহনিগ্গহসম্পহংসনজ্ঝুপেক্খনা চতস্সো, অসমাহিতসমাহিতপুগ্গলানং পরিৰজ্জনসেৰনতা দ্ৰে, ঝানৰিমোক্খপচ্চৰেক্খণতা তদধিমুত্ততাতি. তত্থ কসিণাদিনিমিত্তানং উগ্গহণকুসলতা নিমিত্তকুসলতা নাম. পঞ্চ ধম্মা সত্তমস্স সত্তসঙ্খারকেলাযনমজ্ঝত্তপুগ্গলানং পরিৰজ্জনসেৰনতা দ্ৰে দ্ৰে, তদধিমুত্ততাতি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন সম্মোহৰিনোদনিযা ৰিভঙ্গট্ঠকথায গহেতব্বোতি অযমেত্থ হেতুৰিভাগো.
ভূমিৰিভাগতো পনেতে কামাৰচরা, লোকুত্তরা ৰা হোন্তি, কামাৰচরেসু বলৰৰিপস্সনাদীসু এৰ বোজ্ঝঙ্গা লব্ভন্তি, ন ইতরেসু. লোকুত্তরেসু পন সব্বত্থ লব্ভন্তি, রূপাৰচরারূপাৰচরচিত্তেসু সব্বথা ন লব্ভন্তি অবোধিপক্খিকত্তা. কেচি পন থেরা ৰিপস্সনাপাদকেসু কসিণাসুভব্রহ্মৰিহারজ্ঝানেসুপি বোজ্ঝঙ্গে উদ্ধরন্তি, ন চ তে পটিসিদ্ধা অট্ঠকথাচরিযেহি, তস্মা তেসং মতেন রূপাৰচরাপি হোন্তি, ন কেনচি পরিযাযেন অরূপাৰচরাতি অযমেত্থ ভূমিৰিভাগো.
ৰিৰেকতোতি এত্থ ৰিৰেকোতি ৰিৰিত্ততা, স্ৰাযং পঞ্চৰিধো তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিনিস্সরণৰিৰেকৰসেন. তদঙ্গৰিৰেকোতি ৰিপস্সনা, ৰিক্খম্ভনৰিৰেকোতি অট্ঠ সমাপত্তিযো, সমুচ্ছেদৰিৰেকোতি মগ্গো, পটিপস্সদ্ধিৰিৰেকোতি ফলং, নিস্সরণৰিৰেকোতি সব্বনিমিত্তনিস্সটং নিব্বানং. তত্রিমে তদঙ্গসমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিনিস্সরণৰিৰেকনিস্সিতা হোন্তি. তথা হেতে ৰিপস্সনাক্খণে কিচ্চতো তদঙ্গৰিৰেকনিস্সিতা, অজ্ঝাসযতো নিস্সরণৰিৰেকনিস্সিতা. মগ্গকালে পন কিচ্চতো সমুচ্ছেদৰিৰেকনিস্সিতা, আরম্মণতো নিস্সরণৰিৰেকনিস্সিতা, ফলক্খণে কিচ্চতো পটিপস্সদ্ধিৰিৰেকনিস্সিতা. আরম্মণতো নিস্সরণৰিৰেকনিস্সিতা চ হোন্তি. কেসঞ্চি থেরানং মতে ৰিপস্সনাপাদকরূপাৰচরজ্ঝানক্খণে ৰিক্খম্ভনৰিৰেকনিস্সিতাৰাতি পঞ্চৰিৰেকনিস্সিতাপি হোন্তীতি অযমেত্থ ৰিৰেকো. এৰং ৰিঞ্ঞেয্যো পাল়িমুত্তৰিনিচ্ছযো.
বোজ্ঝঙ্গৰিভঙ্গমাতিকত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.