ধম্মহদযৰিভঙ্গমাতিকত্থৰণ্ণনা
ধম্মহদযৰিভঙ্গমাতিকায পন পদত্থাদিতো ৰিনিচ্ছযো পুব্বে ৰুত্তোৰ. যস্মা পন ভগৰতা হেট্ঠা নানানযতো ৰিভত্তানঞ্ঞেৰ খন্ধাযতনাদীনং দ্ৰাদসন্নং ধম্মকোট্ঠাসানং পুন সব্বসঙ্গাহিকচতুভূমুপ্পত্তিতপ্পরিযাপন্নতাদীহি দসহি ৰারেহি অপুব্বনযসহস্সৰিভাৰকেহি সব্বধম্মাধিপ্পাযসঙ্খাতেহি ধম্মহদযেহি ৰিভাগদস্সনত্থমেৰাযং ৰিভঙ্গো ৰুত্তো, তস্মা ৰিভঙ্গনযতো চেত্থ ৰিনিচ্ছযো হোতি. ৰিভঙ্গে হি পঠমং ‘‘কতি খন্ধা’’তিআদিনা সপুচ্ছকং দ্ৰাদসপদিকং মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা হেট্ঠা ৰুত্তানুসারেনেৰ চতুভূমকসামঞ্ঞতো সব্বসঙ্গাহিকৰারো নাম ৰিভত্তো, তত্থ সত্ত ফস্সাদযো সত্তন্নং ৰিঞ্ঞাণধাতূনং ৰসেন ৰেদিতব্বা.
দুতিযো পন ৰারো তেসং চতূসু ভূমীসু চতূহি কোট্ঠাসেহি উপ্পত্তানুপ্পত্তিদস্সনৰসেন পৰত্তো. তত্থ পঠমকোট্ঠাসে তাৰ –
‘‘কামধাতুযা কতি খন্ধা…পে… কতি চিত্তানি? কামধাতুযা পঞ্চক্খন্ধা, দ্ৰাদসাযতনানি, অট্ঠারস ধাতুযো, তীণি সচ্চানি, বাৰীসতিন্দ্রিযানি, নৰ হেতূ, চত্তারো আহারা, সত্ত ফস্সা, ৰেদনা, সঞ্ঞা, চেতনা, চিত্তানী’’তি –
মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা ৰিভত্তা. তত্থ যস্মা চতুভূমকাপি ধম্মা যেভুয্যেন কামাৰচরসত্তানং উপ্পজ্জন্তি, ন কামাৰচরাৰ. তেনেত্থ ‘‘পঞ্চক্খন্ধা’’তিআদিনা চতুভূমকাপি ৰুত্তা. তত্থুপ্পজ্জনকধম্মা হেত্থ অধিপ্পেতা, ন তংভূমিপরিযাপন্নাৰ. রূপধাতুআদীসুপি এসেৰ নযো.
এত্থ চ তীণি সচ্চানীতি ইদং নিরোধসচ্চস্স দেসৰিনিমুত্ততায কত্থচি দেসে অনিদ্দিসিতব্বতো তং ৰজ্জেত্ৰা ৰুত্তং. কারণসাপেক্খা হি ধম্মা অত্তনো নিস্সযকারণভূতং দেসং সমাৰসন্তি অকারণস্স অনিস্সযত্তা, যথা ৰা কদাচি উপলব্ভমানা ধম্মা কালনিযততায অত্তনো সঙ্খতত্তংৰ সূচেন্তি. অঞ্ঞথা ইতরকালেসুপি ভাৰস্স চ পসঙ্গতো, এতরহিপি ৰা অভাৰস্স, এৰং ক্ৰচি দেসে উপলব্ভমানাপীতি গহেতব্বং. সব্বদেসঅব্যাপিতা পন অসঙ্খতস্স, সঙ্খতস্স ৰা অসম্ভৰতো এৰ নোপপজ্জতি, তস্মা দেসকালৰিনিমুত্তমেৰ অসঙ্খতন্তি গহেতব্বং.
দুতিযকোট্ঠাসে পন –
‘‘রূপধাতুযা পঞ্চক্খন্ধা, ছ আযতনানি, নৰ ধাতুযো, তীণি সচ্চানি, চুদ্দসিন্দ্রিযানি, অট্ঠ হেতূ, তযো আহারা, চত্তারো ফস্সা…পে… চত্তারি চিত্তানী’’তি –
মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা ৰিভত্তা. যস্মা পন রূপীনং ঘানাদীনং অভাৰেন ৰিজ্জমানানিপি গন্ধাযতনাদীনি আযতনাদিকিচ্চং ন করোন্তি, তস্মা তে ৰজ্জেত্ৰা ‘‘ছ আযতনানি, নৰ ধাতুযো’’তিআদি ৰুত্তং ন তেসং অভাৰা. কেচি পন ‘‘রূপলোকে গন্ধরসা কবল়ীকারো আহারো চ মহাভূতানঞ্চ ফোট্ঠব্বকিচ্চতা নত্থি, তেনেৰ পাল়িযং ন উদ্ধটা’’তি ৰত্ৰা তং সাধেতুং বহুং হেতুপটিরূপকং ৰত্ৰা পপঞ্চেন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৰাতি ন গহেতব্বং. গন্ধাদীনং অৰিনিব্ভোগত্তা, ফোট্ঠব্বত্তা, ধাতুসভাৰত্তা চ ঘানাদিত্তযভাৰদ্ৰযসুখদুক্খদোমনস্সিন্দ্রিযানি, পন দোমনস্সহেতুকবল়ীকারাহারঘানাদিত্তযসম্ফস্সাদীনি চ ৰজ্জেত্ৰা চুদ্দসিন্দ্রিযাদিভাৰো ৰেদিতব্বো.
ততিযকোট্ঠাসে পন –
‘‘অরূপধাতুযা চত্তারো খন্ধা, দ্ৰে আযতনানি, দ্ৰে ধাতুযো, তীণি সচ্চানি, একাদসিন্দ্রিযানি, অট্ঠ হেতূ, তযো আহারা, একো ফস্সো…পে… একং চিত্ত’’ন্তি –
মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা ৰিভত্তা. এত্থ চ চক্খুসোতঅনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্রিযানম্পি অভাৰা একাদসিন্দ্রিযানি ৰেদিতব্বানি.
চতুত্থকোট্ঠাসে পন –
‘‘অপরিযাপন্নে চত্তারো খন্ধা, দ্ৰে আযতনানি, দ্ৰে ধাতুযো, দ্ৰে সচ্চানি, দ্ৰাদসিন্দ্রিযানি, ছ হেতূ, তযো আহারা, একো ফস্সো…পে… একং চিত্ত’’ন্তি –
মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা ৰিভত্তা. যস্মা চ ওকাসৰসেন ৰা সত্তুপ্পত্তিৰসেন ৰা অপরিযাপন্নধাতু নাম নত্থি, তস্মা ‘‘অপরিযাপন্নধাতুযা’’তি অৰত্ৰা নিব্বত্তিতলোকুত্তরমেৰ দস্সেতুং ‘‘অপরিযাপন্নে চত্তারো খন্ধা’’তিআদি ৰুত্তং. এৰং চতূহি কোট্ঠাসেহি দুতিযো ৰারো ৰেদিতব্বো.
ততিযো পন ৰারো –
‘‘রূপক্খন্ধো কামধাতুপরিযাপন্নো, চত্তারো খন্ধা সিযা কামধাতুপরিযাপন্না, সিযা ন কামধাতুপরিযাপন্না’’তিআদিনা –
চতূসু ভূমীসু চতূহি কোট্ঠাসেহি তংতংভূমিপরিযাপন্নধম্মদস্সনৰসেন পৰত্তো, সো চ হেট্ঠা ৰুত্তানুসারেন সক্কা ঞাতুন্তি ন ৰিত্থারিতো. তত্থ চ কামধাতুপরিযাপন্নোতি কামাৰচরভাৰেন তত্থ অন্তোগধো কামাৰচরোতি অত্থো. সেসেসুপি এসেৰ নযো.
চতুত্থো পন ৰারো তীসু ভূমীসু চতূহি কোট্ঠাসেহি পটিসন্ধিক্খণে উপ্পজ্জনকানুপ্পজ্জনকধম্মদস্সনৰসেন পৰত্তো. তত্থ পঠমকোট্ঠাসে তাৰ –
‘‘কামধাতুযা উপপত্তিক্খণে সব্বেসং পঞ্চক্খন্ধা পাতুভৰন্তি, কস্সচি একাদসাযতনানি পাতুভৰন্তি, কস্সচি দসাযতনানি পাতুভৰন্তি, কস্সচি অপরানি দস, কস্সচি নৰ, কস্সচি সত্ত, কস্সচি একাদস ধাতুযো…পে… সত্ত ধাতুযো. সব্বেসং একং সচ্চং পাতুভৰতি. কস্সচি চুদ্দসিন্দ্রিযানি, কস্সচি তেরস, কস্সচি অপরানি তেরস, কস্সচি দ্ৰাদস, কস্সচি দস, কস্সচি নৰ, কস্সচি অপরানি নৰ, কস্সচি অট্ঠ, কস্সচি অপরানি অট্ঠ, কস্সচি সত্ত, কস্সচি পঞ্চ, কস্সচি চত্তারিন্দ্রিযানি পাতুভৰন্তি, কস্সচি তযো হেতূ পাতুভৰন্তি, কস্সচি দ্ৰে, কস্সচি অহেতুকা পাতুভৰন্তি. সব্বেসং চত্তারো আহারা, একো ফস্সো…পে… একং চিত্তং পাতুভৰতী’’তি –
মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা ৰিভত্তা. তত্থ পটিসন্ধিক্খণে কামাৰচরানং ওপপাতিকানং, আপাযিকানং, দেৰমনুস্সানং পরিপুণ্ণাযতনানং সদ্দাযতনৰজ্জিতানি একাদসাযতনানি পাতুভৰন্তি, তানেৰ একাদস ধাতুযো হোন্তি. সদ্দো হি একন্তেন পটিসন্ধিযং ন উপ্পজ্জতি, তেসঞ্ঞেৰ পন জচ্চন্ধানং দস, জচ্চবধিরানং অপরানি দস, জচ্চন্ধবধিরানং নৰ, গব্ভসেয্যকানং রূপগন্ধরসকাযফোট্ঠব্বমনোধম্মৰসেন সত্ত আযতনধাতুযো পাতুভৰন্তি. ওপপাতিকানং তিহেতুকানং মনচ্ছট্ঠানি ইন্দ্রিযানি, ভাৰদ্ৰযে একং, জীৰিতিন্দ্রিযং, সোমনস্সুপেক্খিন্দ্রিযেসু একং, সদ্ধাদীনি পঞ্চাতি চুদ্দসিন্দ্রিযানি, তেসং দ্ৰিহেতুকানং পঞ্ঞিন্দ্রিযং ৰজ্জেত্ৰা তেরস, পঠমকপ্পিকানং মনুস্সানং তিহেতুকানং ভাৰিন্দ্রিযং ৰজ্জেত্ৰা অপরানিপি তেরস, তেসঞ্ঞেৰ দুহেতুকানং দ্ৰাদস, গব্ভসেয্যকানং পন তিহেতুকানং পুরিমেসু চুদ্দসসু চক্খাদীনি চত্তারি ৰজ্জেত্ৰা দস, তেসং দুহেতুকানং নৰ, ওপপাতিকানং অহেতুকানং পরিপুণ্ণাযতনানং পুরিমেসু চুদ্দসসু সদ্দাদীনি ৰজ্জেত্ৰা অপরানি নৰ, তেসঞ্ঞেৰ জচ্চন্ধানং অট্ঠ, তথা বধিরানং, অন্ধবধিরানং পন সত্ত, গব্ভসেয্যকানং পন অহেতুকানং কাযমনোভাৰজীৰিতউপেক্খিন্দ্রিযানি পঞ্চ, তেসঞ্ঞেৰ নপুংসকানং চত্তারি পাতুভৰন্তি. অহেতুকচিত্তেসু হি ৰিজ্জমানাপি একগ্গতা সমাধিন্দ্রিযতং ন গচ্ছতি, মনোৰিঞ্ঞাণধাতুৰসেন পন ‘‘একো ফস্সো’’তিআদযো ৰেদিতব্বা.
দুতিযকোট্ঠাসে পন –
‘‘রূপধাতুযা উপপত্তিক্খণে ঠপেত্ৰা অসঞ্ঞসত্তানং দেৰানং পঞ্চক্খন্ধা পাতুভৰন্তি. পঞ্চাযতনানি, পঞ্চ ধাতুযো, একং সচ্চং, দসিন্দ্রিযানি, তযো হেতূ, তযো আহারা, একো ফস্সো…পে… একং চিত্ত’’ন্তি –
মাতিকং নিক্খিপিত্ৰা ৰিভত্তা. তত্থ চক্খুরূপসোতমনোধম্মানং ৰসেন পঞ্চাযতনধাতুযো ৰেদিতব্বা. এত্থাপি গন্ধরসফোট্ঠব্বানং অগ্গহণে কারণং পুব্বে ৰুত্তমেৰ. চক্খুসোতমনোজীৰিতিন্দ্রিযানি, সোমনস্সুপেক্খানং অঞ্ঞতরং, সদ্ধাদীনি পঞ্চাতি দসিন্দ্রিযানি ৰেদিতব্বানি.
ততিযকোট্ঠাসে পন –
‘‘অসঞ্ঞসত্তানং দেৰানং উপপত্তিক্খণে একো খন্ধো পাতুভৰতি রূপক্খন্ধো, দ্ৰে আযতনানি রূপাযতনং ধম্মাযতনং, দ্ৰে ধাতুযো রূপধাতু ধম্মধাতু, একং দুক্খসচ্চং, একং রূপজীৰিতিন্দ্রিযং, অসঞ্ঞসত্তা দেৰা অহেতুকা, অনাহারা, অফস্সকা…পে… অচিত্তকা’’তি –
সনিদ্দেসমাতিকা নিক্খিত্তা. এত্থ চ রূপম্পি কিঞ্চাপি তেসং আযতনাদিকিচ্চং ন করোতি, সৰিঞ্ঞাণকরূপীসু পন গহিতত্তা ইধাপি গহিতং. গন্ধাদযো পন তত্থ ন গহিতত্তা ইধাপি ন গহিতা, নো অৰিজ্জমানতায. একতলৰাসিকানং ৰা সেসব্রহ্মানং চক্খুৰিসযত্তা ইধাপি রূপাযতনং উদ্ধটং, অসঞ্ঞীনং পন পঞ্চাযতনানি, একো আহারো উপ্পজ্জতীতি ৰেদিতব্বং.
চতুত্থকোট্ঠাসে –
‘‘অরূপধাতুযা উপপত্তিক্খণে চত্তারো খন্ধা, দ্ৰে আযতনানি, দ্ৰে ধাতুযো, একং সচ্চং, অট্ঠিন্দ্রিযানি, তযো হেতূ, তযো আহারা, একো ফস্সো…পে… একং চিত্ত’’ন্তি –
মাতিকাপদানি নিক্খিপিত্ৰা ৰিভত্তা. এত্থ চ মনোজীৰিতউপেক্খিন্দ্রিযানি, সদ্ধাদীনি পঞ্চাতি অট্ঠিন্দ্রিযানি ৰেদিতব্বানি. সেসং সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ. এৰং চতূহি কোট্ঠাসেহি চতুত্থো ৰারো ৰেদিতব্বো.
পঞ্চমো পন ৰারো তেসং ধম্মানং ভূমন্তরৰসেন ‘‘কামাৰচরধম্মা, ন কামাৰচরা…পে… পরিযাপন্না’’তি চত্তারো দুকে মাতিকাৰসেন নিক্খিপিত্ৰা ৰিভজনৰসেন পৰত্তো, সো হেট্ঠা ৰুত্তত্থোৰ.
ছট্ঠো পন ৰারো সম্মুতিদেৰউপপত্তিদেৰৰিসুদ্ধিদেৰে নিদ্দিসিত্ৰা মনুস্সদেৰগতীসু উপ্পাদককম্মআযুপ্পমাণদস্সনৰসেন ৰুত্তো. তত্থাযং সঙ্খেপত্থো – সত্তা হি দানসীলাদিকামাৰচরকুসলং কত্ৰা মনুস্সলোকে খত্তিযমহাসালাদিকুলেসু চেৰ চাতুমহারাজিকতাৰতিংসযামতুসিতনিম্মানরতিপরনিম্মিতৰসৰত্তিসঙ্খাতেসু ছসু দেৰলোকেসু চ উপ্পজ্জন্তি, তত্থ সিনেরুপব্বতৰেমজ্ঝপরিভণ্ডপব্বততো পট্ঠায হেট্ঠা যাৰ ভূমি তিরিযং চক্কৰাল়পব্বতং আহচ্চ এত্থন্তরে পব্বতআকাসরুক্খপথৰিনিস্সিতা চাতুমহারাজচন্দসূরিযা সব্বে চাতুমহারাজিকা. ততো উদ্ধং চক্কৰাল়পরিযন্তং তাৰতিংসাদযো যথাক্কমং উপরূপরি ঠিতাতি ৰেদিতব্বা. দেৰলোকোপি পরম্পরচক্কৰাল়পব্বতং অপ্পত্তো নাম নত্থি.
পঠমজ্ঝানং পন পরিত্তং ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মপারিসজ্জেসু উপ্পজ্জন্তি, মজ্ঝিমং ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মপুরোহিতেসু, পণীতং ভাৰেত্ৰা মহাব্রহ্মেসু, ইমে তযোপি জনা পঠমজ্ঝানভূমিযং একতলে ৰসন্তি. আযুআভাদিভেদেন পনেসং ভেদো, এৰং উপরিপি.
চতুক্কনযে পন দুতিযজ্ঝানং, পঞ্চকনযে দুতিযততিযজ্ঝানঞ্চ পরিত্তং, মজ্ঝিমং, পণীতঞ্চ ভাৰেত্ৰা পরিত্তাভাঅপ্পমাণাভাআভস্সরেসু উপ্পজ্জন্তি. ততিযজ্ঝানং পরিত্তাদিৰসেন ভাৰেত্ৰা পরিত্তসুভঅপ্পমাণসুভসুভকিণ্হেসু. চতুত্থজ্ঝানং পন ভাৰেত্ৰা আরম্মণমনসিকারছন্দাধিমুত্তিআদিনানত্ততো কেচি অসঞ্ঞীসু, কেচি ৰেহপ্ফলেসু, কেচি অৰিহেসু, অতপ্পেসু, সুদস্সেসু, সুদস্সীসু, কেচি অকনিট্ঠেসু, আকাসানঞ্চাযতনাদীসু চতূসু চ যথাক্কমং উপ্পজ্জন্তি. তত্থ হি একচ্চে তিত্থিযা ‘‘চিত্তং নিস্সায রজ্জনদুস্সনাদযো, তন্নিদানানি চ দুক্খানি সমুপ্পজ্জন্তী’’তি চিত্তে দোসং দিস্ৰা ‘‘দিট্ঠধম্মনিব্বানমেত’’ন্তি সঞ্ঞাৰিরাগং জনেত্ৰা তত্রূপপত্তিযা ঝানং ভাৰেত্ৰা রূপকাযমত্তা ঠিতা ৰা নিসিন্না ৰা নিপন্না ৰা হুত্ৰা নিব্বত্তিত্ৰা তত্থেৰ পঞ্চকপ্পসতানি তিট্ঠন্তীতি ৰেদিতব্বা.
অট্ঠসমাপত্তিলাভীনং কতরং ঝানং ৰিপচ্চতীতি? পগুণং, সব্বেসু পগুণেসু যস্স ৰিপাকভূমিং পত্থেতি, তংপত্থনায চ অসতি যং মরণসমযে সমাপজ্জতি, তং, তস্মিম্পি অসতি উত্তমৰসেন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ৰিপচ্চতি. সুদ্ধাৰাসেসু চ অৰিহাদীসু অনাগামিৰজ্জিতা সত্তা ন উপ্পজ্জন্তি, অনাগামিনো পন অসঞ্ঞীৰজ্জিতব্রহ্মলোকেসু সব্বত্থ উপ্পজ্জিতুং লভন্তি. সব্বেসম্পি চ অরিযানং তত্রূপপত্তিতো উপরূপপত্তিপি, ন হেট্ঠূপপত্তি. তে হি পঠমজ্ঝানভূমিযং নিব্বত্তা অনাগামিনো নৰ ব্রহ্মলোকে সোধেত্ৰা মত্থকে ৰেহপ্ফলেসু ঠিতা পরিনিব্বন্তি, ন নিৰত্তন্তি অরিযানং হেট্ঠূপপত্তিঅভাৰা. ৰেহপ্ফলঅকনিট্ঠনেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভৰা তযোপি সেট্ঠভৰা নাম. ইমেসু তীসু ঠানেসু নিব্বত্তা অনাগামিনো নেৰ উদ্ধং গচ্ছন্তি, ন অধো. তত্থেৰ পরিনিব্বাযন্তি. মনুস্সলোকে চ সেখা গিহিভাৰে যাৰজীৰং তিট্ঠন্তি, ন অসেখা. তে হি অরহত্তং পত্তদিৰসে পব্বজন্তি ৰা, পরিনিব্বন্তি ৰা. ভুম্মদেৰেসু পন খীণাসৰাপি যাৰজীৰং তিট্ঠন্তি. ছসু কামাৰচরদেৰেসু সোতাপন্নসকদাগামিনোৰ তিট্ঠন্তি, অনাগামিনো পন তদহেৰ রূপভৰং গন্তুং ৰট্টতি খীণাসৰেন পরিনিব্বাতুন্তি গহেতব্বং. এৰং ইমাসু সত্তৰীসতিযা ভূমীসু পরিযাপন্নমনুস্সদেৰব্রহ্মলোকেসু নিব্বত্তসত্তেসু মনুস্সানং তাৰ ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদেৰ ৰস্সসতং আযুপ্পমাণং, অপ্পং ৰা ভিয্যো. আপাযিকানং, ভুম্মদেৰানঞ্চ কদাচি আযুপরিচ্ছেদো নত্থি, কম্মমেৰ পমাণং. তে হি সত্তাহেনপি মরন্তি, কপ্পম্পি তিট্ঠন্তীতি.
চাতুমহারাজিকানং পন মানুসকানি পঞ্ঞাস ৰস্সানি একং রত্তিন্দিৰং, তায রত্তিযা তিংস রত্তিযো মাসো, তেন মাসেন দ্ৰাদসমাসিযো সংৰচ্ছরো, তেন সংৰচ্ছরেন দিব্বানি পঞ্চৰস্সসতানি আযুপ্পমাণং. তানি মনুস্সগণনায নৰুতিৰস্সসতসহস্সানি হোন্তি. তাৰতিংসানং মানুসকং ৰস্সসতং একং রত্তিন্দিৰং কত্ৰা এৰমাগতং দিব্বং ৰস্সসহস্সং. এৰং যামাদীনং ৰস্সগণনঞ্চ দিগুণং কত্ৰা হেট্ঠিমতো দিগুণচতুগ্গুণং আযুপ্পমাণং ৰেদিতব্বং.
ব্রহ্মেসু পন ব্রহ্মপারিসজ্জানং কপ্পস্স ততিযো ভাগো আযুপ্পমাণং, ব্রহ্মপুরোহিতানং উপড্ঢকপ্পো, মহাব্রহ্মানং একো কপ্পো, পরিত্তাভানং দ্ৰে কপ্পাতি এৰং উপরূপরি দিগুণং কত্ৰা যাৰ সুভকিণ্হা যোজেতব্বং. সুভকিণ্হানং হি চতুসট্ঠিকপ্পং আযুপ্পমাণং, অসঞ্ঞীনং, ৰেহপ্ফলানঞ্চ পঞ্চকপ্পসতানি, অৰিহানং কপ্পসহস্সন্তি উপরূপরি দিগুণৰসেন যাৰ অকনিট্ঠা যোজেতব্বং. অকনিট্ঠানং হি সোল়সকপ্পসহস্সানি, অরূপানং চতুন্নং যথাক্কমং ৰীসতি, চত্তারি, সট্ঠি, চতুরাসীতি কপ্পসহস্সানি আযুপ্পমাণন্তি.
উক্খিত্তা পুঞ্ঞতেজেন, কামরূপগতিং গতা;
ভৰগ্গতম্পি সম্পত্তা, পুনাগচ্ছন্তি দুগ্গতিং.
তাৰ দীঘাযুকা সত্তা, চৰন্তি আযুসঙ্খযা;
নত্থি কোচি ভৰো নিচ্চো, ইতি ৰুত্তং মহেসিনা.
তস্মা হি ধীরা নিপকা, নিপুণা অত্থচিন্তকা;
জরামরণমোক্খায, ভাৰেন্তি মগ্গমুত্তমং.
ভাৰযিত্ৰা সুচিং মগ্গং, নিব্বানোগধগামিনং;
সব্বাসৰে পরিঞ্ঞায, পরিনিব্বন্তি অনাসৰাতি. (ৰিভ. ১০২৯);
অযং ছট্ঠৰারে নযো.
সত্তমো পন ৰারো তেসং খন্ধাদীনং অভিঞ্ঞেয্যাদিভাৰৰিভাৰনৰসেন পৰত্তো. তত্থ হি –
‘‘রূপক্খন্ধো অভিঞ্ঞেয্যো, পরিঞ্ঞেয্যো, ন পহাতব্বো, ন ভাৰেতব্বো, ন সচ্ছিকাতব্বো. চত্তারো খন্ধা অভিঞ্ঞেয্যা পরিঞ্ঞেয্যা, সিযা পহাতব্বা, সিযা ভাৰেতব্বা, সিযা সচ্ছিকাতব্বা, সিযা ন পহাতব্বা ন ভাৰেতব্বা ন সচ্ছিকাতব্বা’’তিআদিনা –
দ্ৰাদসপি কোট্ঠাসা ৰিত্থারতো ৰিভত্তা. তত্থ লক্খণপরিগ্গাহিকায পঞ্ঞায খন্ধাদযো সব্বে ধম্মা অভিঞ্ঞেয্যা. ঞাততীরণপহানপরিঞ্ঞাসু যথাযোগং যায কাযচি পরিঞ্ঞায ৰসেন সব্বেপি ধম্মা পরিঞ্ঞেয্যা. লোকুত্তরধম্মাপি ঞাতপরিঞ্ঞেয্যাৰ. অকুসলা পন পহাতব্বা. মগ্গো ভাৰেতব্বো, ফলং, নিব্বানঞ্চ সচ্ছিকাতব্বং. তত্থ রূপক্খন্ধো ঞাততীরণৰসেন পরিঞ্ঞেয্যো. ৰিপস্সনাৰিসযে হি সব্বং তীরণপরিঞ্ঞায পরিঞ্ঞেয্যন্তি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অভিঞ্ঞেয্যাদিভাৰো ৰেদিতব্বো.
অট্ঠমো পন ৰারো তেসং সারম্মণতাৰিভাৰনৰসেন পৰত্তো, নৰমো পনেসং দিট্ঠসুতমুতৰিঞ্ঞাতেসু সঙ্গহদস্সনৰসেন. দসমো কুসলত্তিকাদীহি সরণদুকপরিযোসানেহি তিকদুকেহি ৰিভাগদস্সনৰসেন পৰত্তো, তেপি হেট্ঠা ৰুত্তনযাৰাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পনেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. আদিতো পট্ঠায সব্বত্থ ৰিভঙ্গপাল়িঅট্ঠকথাসু (ৰিভ. ৯৭৮ আদযো; ৰিভ. অট্ঠ. ৯৭৮ আদযো) গহেতব্বোতি.
ধম্মহদযৰিভঙ্গমাতিকত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মোহৰিচ্ছেদনিযা অভিধম্মমাতিকত্থৰণ্ণনায
ৰিভঙ্গমাতিকত্থৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.