৩. অযোগুল়ৰগ্গো
১. মগ্গসুত্তং
৮৩৩. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘পুব্বেৰ মে, ভিক্খৰে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো এতদহোসি – ‘কো নু খো মগ্গো, কা পটিপদা ইদ্ধিপাদভাৰনাযা’তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘ইধ ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – ইতি মে ছন্দো ন চ অতিলীনো ভৰিস্সতি, ন চ অতিপ্পগ্গহিতো ভৰিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তো ভৰিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৰিক্খিত্তো ভৰিস্সতি. পচ্ছাপুরেসঞ্ঞী চ ৰিহরতি – যথা পুরে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুরে; যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো; যথা দিৰা তথা রত্তিং, যথা রত্তিং তথা দিৰা. ইতি ৰিৰটেন চেতসা অপরিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৰেতি. ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – ইতি মে ৰীমংসা ন চ অতিলীনা ভৰিস্সতি, ন চ অতিপ্পগ্গহিতা ভৰিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তা ভৰিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৰিক্খিত্তা ভৰিস্সতি. পচ্ছাপুরেসঞ্ঞী চ ৰিহরতি – যথা পুরে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুরে; যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো; যথা দিৰা তথা রত্তিং যথা রত্তিং তথা দিৰা’ – ইতি ৰিৰটেন চেতসা অপরিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৰেতি.
‘‘এৰং ভাৰিতেসু খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু চতূসু ইদ্ধিপাদেসু এৰং বহুলীকতেসু অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি. এৰং ভাৰিতেসু খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু চতূসু ইদ্ধিপাদেসু এৰং বহুলীকতেসু, আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি. পঠমং.
(ছপি অভিঞ্ঞাযো ৰিত্থারেতব্বা).
২. অযোগুল়সুত্তং
৮৩৪. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিজানাতি নু খো, ভন্তে, ভগৰা ইদ্ধিযা মনোমযেন কাযেন ব্রহ্মলোকং উপসঙ্কমিতা’’তি? ‘‘অভিজানামি খ্ৰাহং, আনন্দ, ইদ্ধিযা মনোমযেন কাযেন ব্রহ্মলোকং উপসঙ্কমিতা’’তি. ‘‘অভিজানাতি পন, ভন্তে, ভগৰা ইমিনা চাতুমহাভূতিকেন কাযেন ইদ্ধিযা ব্রহ্মলোকং উপসঙ্কমিতা’’তি? ‘‘অভিজানামি খ্ৰাহং, আনন্দ, ইমিনা চাতুমহাভূতিকেন [চাতুম্মহাভূতিকেন (সী. স্যা. কং.)] কাযেন ইদ্ধিযা ব্রহ্মলোকং উপসঙ্কমিতা’’তি.
‘‘যঞ্চ খো, ওমাতি, ভন্তে, ভগৰা ইদ্ধিযা মনোমযেন কাযেন ব্রহ্মলোকং উপসঙ্কমিতুং, যঞ্চ খো অভিজানাতি, ভন্তে, ভগৰা ইমিনা চাতুমহাভূতিকেন কাযেন ইদ্ধিযা ব্রহ্মলোকং উপসঙ্কমিতা, তযিদং, ভন্তে, ভগৰতো অচ্ছরিযঞ্চেৰ অব্ভুতঞ্চা’’তি. ‘‘অচ্ছরিযা চেৰ, আনন্দ, তথাগতা অচ্ছরিযধম্মসমন্নাগতা চ, অব্ভুতা চেৰ, আনন্দ, তথাগতা অব্ভুতধম্মসমন্নাগতা চ’’.
‘‘যস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতো কাযম্পি চিত্তে সমোদহতি [সমাদহতি (সী. স্যা. পী.)] চিত্তম্পি কাযে সমোদহতি, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ কাযে ওক্কমিত্ৰা ৰিহরতি; তস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতস্স কাযো লহুতরো চেৰ হোতি মুদুতরো চ কম্মনিযতরো চ পভস্সরতরো চ.
‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, অযোগুল়ো দিৰসং সন্তত্তো লহুতরো চেৰ হোতি মুদুতরো চ কম্মনিযতরো চ পভস্সরতরো চ; এৰমেৰ খো, আনন্দ, যস্মিং সমযে তথাগতো কাযম্পি চিত্তে সমোদহতি, চিত্তম্পি কাযে সমোদহতি, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ কাযে ওক্কমিত্ৰা ৰিহরতি; তস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতস্স কাযো লহুতরো চেৰ হোতি মুদুতরো চ কম্মনিযতরো চ পভস্সরতরো চ.
‘‘যস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতো কাযম্পি চিত্তে সমোদহতি, চিত্তম্পি কাযে সমোদহতি, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ কাযে ওক্কমিত্ৰা ৰিহরতি; তস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতস্স কাযো অপ্পকসিরেনেৰ পথৰিযা ৰেহাসং অব্ভুগ্গচ্ছতি, সো অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি.
‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, তূলপিচু ৰা কপ্পাসপিচু ৰা লহুকো ৰাতূপাদানো অপ্পকসিরেনেৰ পথৰিযা ৰেহাসং অব্ভুগ্গচ্ছতি; এৰমেৰ খো, আনন্দ, যস্মিং সমযে তথাগতো কাযম্পি চিত্তে সমোদহতি, চিত্তম্পি কাযে সমোদহতি, সুখসঞ্ঞঞ্চ লহুসঞ্ঞঞ্চ কাযে ওক্কমিত্ৰা ৰিহরতি; তস্মিং, আনন্দ, সমযে তথাগতস্স কাযো অপ্পকসিরেনেৰ পথৰিযা ৰেহাসং অব্ভুগ্গচ্ছতি, সো অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতী’’তি. দুতিযং.
৩. ভিক্খুসুত্তং
৮৩৫. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদা. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি …পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ইদ্ধিপাদা. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি. ততিযং.
৪. সুদ্ধিকসুত্তং
৮৩৬. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদা. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ইদ্ধিপাদা’’তি. চতুত্থং.
৫. পঠমফলসুত্তং
৮৩৭. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদা. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি …পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ইদ্ধিপাদা. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা ভিক্খুনা দ্ৰিন্নং ফলানং অঞ্ঞতরং ফলং পাটিকঙ্খং – দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞা, সতি ৰা উপাদিসেসে অনাগামিতা’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযফলসুত্তং
৮৩৮. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদা. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি …পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ইদ্ধিপাদা. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা সত্ত ফলা সত্তানিসংসা পাটিকঙ্খা.
‘‘কতমে সত্ত ফলা সত্তানিসংসা? দিট্ঠেৰ ধম্মে পটিকচ্চ [পটিগচ্চ (সী.), পটিহচ্চ (পী.)] অঞ্ঞং আরাধেতি নো চে দিট্ঠেৰ ধম্মে পটিকচ্চ অঞ্ঞং আরাধেতি; অথ মরণকালে অঞ্ঞং আরাধেতি, নো চে দিট্ঠেৰ ধম্মে পটিকচ্চ অঞ্ঞং আরাধেতি, নো চে মরণকালে অঞ্ঞং আরাধেতি; অথ পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা অন্তরাপরিনিব্বাযী হোতি, উপহচ্চপরিনিব্বাযী হোতি, অসঙ্খারপরিনিব্বাযী হোতি, সসঙ্খারপরিনিব্বাযী হোতি, উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা ইমে সত্ত ফলা সত্তানিসংসা পাটিকঙ্খা’’তি. ছট্ঠং.
৭. পঠমআনন্দসুত্তং
৮৩৯. সাৰত্থিনিদানং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘কতমা নু খো, ভন্তে, ইদ্ধি, কতমো ইদ্ধিপাদো, কতমা ইদ্ধিপাদভাৰনা, কতমা ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা’’তি? ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি – অযং ৰুচ্চতানন্দ, ইদ্ধি’’.
‘‘কতমো চানন্দ, ইদ্ধিপাদো? যো, আনন্দ, মগ্গো যা পটিপদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায সংৰত্ততি – অযং ৰুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদো.
‘‘কতমা চানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৰনা? ইধানন্দ, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – অযং ৰুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৰনা.
‘‘কতমা চানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা’’তি. সত্তমং.
৮. দুতিযআনন্দসুত্তং
৮৪০. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কতমা নু খো, আনন্দ, ইদ্ধি, কতমো ইদ্ধিপাদো, কতমা ইদ্ধিপাদভাৰনা, কতমা ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা…পে….
‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি – অযং ৰুচ্চতানন্দ, ইদ্ধি.
‘‘কতমো চানন্দ, ইদ্ধিপাদো? যো, আনন্দ, মগ্গো যা পটিপদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায সংৰত্ততি – অযং ৰুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদো.
‘‘কতমা চানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৰনা? ইধানন্দ, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – অযং ৰুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৰনা.
‘‘কতমা চানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতানন্দ, ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমভিক্খুসুত্তং
৮৪১. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘কতমা নু খো, ভন্তে, ইদ্ধি, কতমো ইদ্ধিপাদো, কতমা ইদ্ধিপাদভাৰনা, কতমা ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা’’তি?
‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ইদ্ধি.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদো? যো, ভিক্খৰে, মগ্গো, যা পটিপদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায সংৰত্ততি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদো.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদভাৰনা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদভাৰনা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা’’তি. নৰমং.
১০. দুতিযভিক্খুসুত্তং
৮৪২. অথ খো সম্বহুলা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু…পে… একমন্তং নিসিন্নে খো তে ভিক্খূ ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কতমা নু খো, ভিক্খৰে, ইদ্ধি, কতমো ইদ্ধিপাদো, কতমা ইদ্ধিপাদভাৰনা, কতমা ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা…পে….
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, ইদ্ধি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ইদ্ধি.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদো? যো, ভিক্খৰে, মগ্গো, যা পটিপদা ইদ্ধিলাভায ইদ্ধিপটিলাভায সংৰত্ততি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদো.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদভাৰনা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি, ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদভাৰনা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদভাৰনাগামিনী পটিপদা’’তি. দসমং.
১১. মোগ্গল্লানসুত্তং
৮৪৩. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমেসং ধম্মানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা মোগ্গল্লানো ভিক্খু এৰংমহিদ্ধিকো এৰংমহানুভাৰো’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা ভগৰংনেত্তিকা…পে… ‘‘চতুন্নং খো, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা মোগ্গল্লানো ভিক্খু এৰংমহিদ্ধিকো এৰংমহানুভাৰো’’.
‘‘কতমেসং চতুন্নং? ইধ, ভিক্খৰে, মোগ্গল্লানো ভিক্খু ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – ‘ইতি মে ছন্দো ন চ অতিলীনো ভৰিস্সতি, ন চ অতিপ্পগ্গহিতো ভৰিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তো ভৰিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৰিক্খিত্তো ভৰিস্সতি’. পচ্ছাপুরেসঞ্ঞী চ ৰিহরতি – ‘যথা পুরে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুরে; যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো; যথা দিৰা তথা রত্তিং, যথা রত্তিং তথা দিৰা’. ইতি ৰিৰটেন চেতসা অপরিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৰেতি. ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – ‘ইতি মে ৰীমংসা ন চ অতিলীনা ভৰিস্সতি, ন চ অতিপ্পগ্গহিতা ভৰিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তা ভৰিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৰিক্খিত্তা ভৰিস্সতি’…পে… ইতি ৰিৰটেন চেতসা অপরিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৰেতি. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা মোগ্গল্লানো ভিক্খু এৰংমহিদ্ধিকো এৰংমহানুভাৰো.
‘‘ইমেসঞ্চ পন, ভিক্খৰে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা মোগ্গলানো ভিক্খু এৰং অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি, বহুধাপি হুত্ৰা একো হোতি…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি. ইমেসঞ্চ পন, ভিক্খৰে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা মোগ্গল্লানো ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি. একাদসমং.
১২. তথাগতসুত্তং
৮৪৪. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমেসং ধম্মানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা তথাগতো এৰংমহিদ্ধিকো এৰংমহানুভাৰো’’তি? ভগৰংমূলকা নো, ভন্তে, ধম্মা…পে… ‘‘চতুন্নং খো, ভিক্খৰে, ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা তথাগতো এৰংমহিদ্ধিকো এৰংমহানুভাৰো’’.
‘‘কতমেসং চতুন্নং? ইধ, ভিক্খৰে, তথাগতো ছন্দসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – ‘ইতি মে ছন্দো ন চ অতিলীনো ভৰিস্সতি, ন চ অতিপ্পগ্গহিতো ভৰিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তো ভৰিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৰিক্খিত্তো ভৰিস্সতি’. পচ্ছাপুরেসঞ্ঞী চ ৰিহরতি – ‘যথা পুরে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুরে; যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো; যথা দিৰা তথা রত্তিং, যথা রত্তিং তথা দিৰা’. ইতি ৰিৰটেন চেতসা অপরিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৰেতি. ৰীরিযসমাধি…পে… চিত্তসমাধি…পে… ৰীমংসাসমাধিপ্পধানসঙ্খারসমন্নাগতং ইদ্ধিপাদং ভাৰেতি – ‘ইতি মে ৰীমংসা ন চ অতিলীনা ভৰিস্সতি, ন চ অতিপগ্গহিতা ভৰিস্সতি, ন চ অজ্ঝত্তং সংখিত্তা ভৰিস্সতি, ন চ বহিদ্ধা ৰিক্খিত্তা ভৰিস্সতি’. পচ্ছাপুরেসঞ্ঞী চ ৰিহরতি – ‘যথা পুরে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুরে; যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো; যথা দিৰা তথা রত্তিং, যথা রত্তিং তথা দিৰা’. ইতি ৰিৰটেন চেতসা অপরিযোনদ্ধেন সপ্পভাসং চিত্তং ভাৰেতি. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা তথাগতো এৰংমহিদ্ধিকো এৰংমহানুভাৰো.
‘‘ইমেসঞ্চ পন, ভিক্খৰে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা তথাগতো অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভোতি – একোপি হুত্ৰা বহুধা হোতি…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেতি. ইমেসঞ্চ পন, ভিক্খৰে, চতুন্নং ইদ্ধিপাদানং ভাৰিতত্তা বহুলীকতত্তা তথাগতো আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতী’’তি. দ্ৰাদসমং.
(ছপি অভিঞ্ঞাযো ৰিত্থারেতব্বা).
অযোগুল়ৰগ্গো ততিযো.
তস্সুদ্দানং –
মগ্গো অযোগুল়ো ভিক্খু, সুদ্ধিকঞ্চাপি দ্ৰে ফলা;
দ্ৰে চানন্দা দুৰে ভিক্খূ, মোগ্গল্লানো তথাগতোতি.