৫. অমতৰগ্গো
১. অমতসুত্তং
৪০৭. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘চতূসু, ভিক্খৰে, সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা ৰিহরথ. মা ৰো অমতং পনস্স. কতমেসু চতূসু? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ইমেসু, ভিক্খৰে, চতূসু সতিপট্ঠানেসু সুপ্পতিট্ঠিতচিত্তা ৰিহরথ. মা ৰো অমতং পনস্সা’’তি. পঠমং.
২. সমুদযসুত্তং
৪০৮. ‘‘চতুন্নং, ভিক্খৰে, সতিপট্ঠানানং সমুদযঞ্চ অত্থঙ্গমঞ্চ দেসেস্সামি. তং সুণাথ. কো চ, ভিক্খৰে, কাযস্স সমুদযো? আহারসমুদযা কাযস্স সমুদযো; আহারনিরোধা কাযস্স অত্থঙ্গমো. ফস্সসমুদযা ৰেদনানং সমুদযো; ফস্সনিরোধা ৰেদনানং অত্থঙ্গমো. নামরূপসমুদযা চিত্তস্স সমুদযো; নামরূপনিরোধা চিত্তস্স অত্থঙ্গমো. মনসিকারসমুদযা ধম্মানং সমুদযো; মনসিকারনিরোধা ধম্মানং অত্থঙ্গমো’’তি. দুতিযং.
৩. মগ্গসুত্তং
৪০৯. সাৰত্থিনিদানং. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘একমিদাহং, ভিক্খৰে, সমযং উরুৰেলাযং ৰিহরামি নজ্জা নেরঞ্জরায তীরে অজপালনিগ্রোধে পঠমাভিসম্বুদ্ধো. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘একাযনো অযং মগ্গো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযায, যদিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা’’’.
‘‘কতমে চত্তারো? কাযে ৰা ভিক্খু কাযানুপস্সী ৰিহরেয্য আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু ৰা ভিক্খু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরেয্য…পে… চিত্তে ৰা ভিক্খু চিত্তানুপস্সী ৰিহরেয্য…পে… ধম্মেসু ৰা ভিক্খু ধম্মানুপস্সী ৰিহরেয্য আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. একাযনো অযং মগ্গো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযায, যদিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মা সহম্পতি মম চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ – ব্রহ্মলোকে অন্তরহিতো মম পুরতো পাতুরহোসি. অথ খো, ভিক্খৰে, ব্রহ্মা সহম্পতি একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেনাহং তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা মং এতদৰোচ – ‘এৰমেতং, ভগৰা, এৰমেতং, সুগত! একাযনো অযং, ভন্তে, মগ্গো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযায, যদিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা’’’.
‘‘কতমে চত্তারো? কাযে ৰা, ভন্তে, ভিক্খু কাযানুপস্সী ৰিহরেয্য আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু ৰা…পে… চিত্তে ৰা …পে… ধম্মেসু ৰা, ভন্তে, ভিক্খু ধম্মানুপস্সী ৰিহরেয্য আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. একাযনো অযং, ভন্তে, মগ্গো সত্তানং ৰিসুদ্ধিযা সোকপরিদেৰানং সমতিক্কমায দুক্খদোমনস্সানং অত্থঙ্গমায ঞাযস্স অধিগমায নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযায, যদিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি.
‘‘ইদমৰোচ, ভিক্খৰে, ব্রহ্মা সহম্পতি. ইদং ৰত্ৰা অথাপরং এতদৰোচ –
‘একাযনং জাতিখযন্তদস্সী, মগ্গং পজানাতি হিতানুকম্পী;
এতেন মগ্গেন তরিংসু পুব্বে, তরিস্সন্তি যে চ তরন্তি ওঘ’’’ন্তি. ততিযং;
৪. সতিসুত্তং
৪১০. ‘‘সতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিহরেয্য. অযং ৰো অম্হাকং অনুসাসনী. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতো হোতি. সতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিহরেয্য. অযং ৰো অম্হাকং অনুসাসনী’’তি. চতুত্থং.
৫. কুসলরাসিসুত্তং
৪১১. ‘‘‘কুসলরাসী’তি, ভিক্খৰে, ৰদমানো চত্তারো সতিপট্ঠানে সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য. কেৰলো হাযং, ভিক্খৰে, কুসলরাসি, যদিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা.
‘‘কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… চিত্তানুপস্সী…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ‘কুসলরাসী’তি, ভিক্খৰে, ৰদমানো ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানে সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য. কেৰলো হাযং, ভিক্খৰে, কুসলরাসি, যদিদং – চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি. পঞ্চমং.
৬. পাতিমোক্খসংৰরসুত্তং
৪১২. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, ভিক্খু, আদিমেৰ ৰিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? ইধ ত্ৰং, ভিক্খু, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরাহি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খস্সু সিক্খাপদেসু. যতো খো ত্ৰং, ভিক্খু, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরিস্সসি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী সমাদায সিক্খিস্সু সিক্খাপদেসু; ততো ত্ৰং, ভিক্খু, সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায চত্তারো সতিপট্ঠানে ভাৰেয্যাসি’’.
‘‘কতমে চত্তারো? ইধ ত্ৰং, ভিক্খু, কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. যতো খো ত্ৰং, ভিক্খু, সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানে এৰং ভাৰেস্সসি, ততো তুয্হং, ভিক্খু, যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগমিস্সতি ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানী’’তি.
অথ খো সো ভিক্খু ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. ছট্ঠং.
৭. দুচ্চরিতসুত্তং
৪১৩. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৰং, ভিক্খু, আদিমেৰ ৰিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? ইধ ত্ৰং, ভিক্খু, কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেস্সসি. ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেস্সসি. মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেস্সসি. যতো খো ত্ৰং, ভিক্খু, কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেস্সসি, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেস্সসি, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেস্সসি, ততো ত্ৰং, ভিক্খু, সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায চত্তারো সতিপট্ঠানে ভাৰেয্যাসি’’.
‘‘কতমে চত্তারো? ইধ ত্ৰং, ভিক্খু, কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরাহি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. যতো খো ত্ৰং, ভিক্খু, সীলং নিস্সায সীলে পতিট্ঠায ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানে এৰং ভাৰেস্সসি, ততো তুয্হং, ভিক্খু, যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগমিস্সতি ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানী’’তি…পে… অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. সত্তমং.
৮. মিত্তসুত্তং
৪১৪. ‘‘যে, ভিক্খৰে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ খো সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা, তে ৰো, ভিক্খৰে, চতুন্নং সতিপট্ঠানানং ভাৰনায সমাদপেতব্বা নিৰেসেতব্বা পতিট্ঠাপেতব্বা.
‘‘কতমেসং, চতুন্নং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. যে, ভিক্খৰে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা, তে ৰো, ভিক্খৰে, ইমেসং চতুন্নং সতিপট্ঠানানং ভাৰনায সমাদপেতব্বা নিৰেসেতব্বা পতিট্ঠাপেতব্বা’’তি. অট্ঠমং.
৯. ৰেদনাসুত্তং
৪১৫. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, ৰেদনা. কতমা তিস্সো? সুখা ৰেদনা, দুক্খা ৰেদনা, অদুক্খমসুখা ৰেদনা – ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো ৰেদনা. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং ৰেদনানং পরিঞ্ঞায চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰেতব্বা.
‘‘কতমে চত্তারো? ইধ ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ইমাসং খো, ভিক্খৰে, তিস্সন্নং ৰেদনানং পরিঞ্ঞায ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰেতব্বা’’তি. নৰমং.
১০. আসৰসুত্তং
৪১৬. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে আসৰা. কতমে তযো? কামাসৰো, ভৰাসৰো, অৰিজ্জাসৰো – ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো আসৰা. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, তিণ্ণন্নং আসৰানং পহানায চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰেতব্বা.
‘‘কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু…পে… চিত্তে…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, তিণ্ণন্নং আসৰানং পহানায ইমে চত্তারো সতিপট্ঠানা ভাৰেতব্বা’’তি. দসমং.
অমতৰগ্গো পঞ্চমো.
তস্সুদ্দানং –
অমতং সমুদযো মগ্গো, সতি কুসলরাসি চ;
পাতিমোক্খং দুচ্চরিতং, মিত্তৰেদনা আসৰেন চাতি.