৬. কুণ্ডলিযসুত্তং
১৮৭. একং সমযং ভগৰা সাকেতে ৰিহরতি অঞ্জনৰনে মিগদাযে. অথ খো কুণ্ডলিযো পরিব্বাজকো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কুণ্ডলিযো পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহমস্মি, ভো গোতম, আরামনিস্সযী [আরামনিসাদী (সী.), আরামনিযাদী (স্যা.)] পরিসাৰচরো. তস্স ময্হং, ভো গোতম, পচ্ছাভত্তং ভুত্তপাতরাসস্স অযমাচারো [অযমাহারো (স্যা. ক.)] হোতি – আরামেন আরামং উয্যানেন উয্যানং অনুচঙ্কমামি অনুৰিচরামি. সো তত্থ পস্সামি একে সমণব্রাহ্মণে ইতিৰাদপ্পমোক্খানিসংসঞ্চেৰ কথং কথেন্তে উপারম্ভানিসংসঞ্চ – ‘ভৰং পন গোতমো কিমানিসংসো ৰিহরতী’’’তি? ‘‘ৰিজ্জাৰিমুত্তিফলানিসংসো খো, কুণ্ডলিয, তথাগতো ৰিহরতী’’তি.
‘‘কতমে পন, ভো গোতম, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা ৰিজ্জাৰিমুত্তিং পরিপূরেন্তী’’তি? ‘‘সত্ত খো, কুণ্ডলিয, বোজ্ঝঙ্গা ভাৰিতা বহুলীকতা ৰিজ্জাৰিমুত্তিং পরিপূরেন্তী’’তি. ‘‘কতমে পন, ভো গোতম, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তী’’তি? ‘‘চত্তারো খো, কুণ্ডলিয, সতিপট্ঠানা ভাৰিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তী’’তি. ‘‘কতমে পন, ভো গোতম, ধম্মা ভাৰিতা, বহুলীকতা চত্তারো সতিপট্ঠানে পরিপূরেন্তী’’তি? ‘‘তীণি খো, কুণ্ডলিয, সুচরিতানি ভাৰিতানি বহুলীকতানি চত্তারো সতিপট্ঠানে পরিপূরেন্তী’’তি. ‘‘কতমে পন, ভো গোতম, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা তীণি সুচরিতানি পরিপূরেন্তী’’তি? ‘‘ইন্দ্রিযসংৰরো খো, কুণ্ডলিয, ভাৰিতো বহুলীকতো তীণি সুচরিতানি পরিপূরেতী’’তি.
‘‘কথং ভাৰিতো চ, কুণ্ডলিয, ইন্দ্রিযসংৰরো কথং বহুলীকতো তীণি সুচরিতানি পরিপূরেতীতি? ইধ, কুণ্ডলিয, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা মনাপং নাভিজ্ঝতি নাভিহংসতি, ন রাগং জনেতি. তস্স ঠিতো চ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৰিমুত্তং. চক্খুনা খো পনেৰ রূপং দিস্ৰা অমনাপং ন মঙ্কু হোতি অপ্পতিট্ঠিতচিত্তো অদীনমানসো অব্যাপন্নচেতসো. তস্স ঠিতো চ কাযো হোতি ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৰিমুত্তং.
‘‘পুন চপরং, কুণ্ডলিয, ভিক্খু সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায মনাপং নাভিজ্ঝতি নাভিহংসতি, ন রাগং জনেতি. তস্স ঠিতো চ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৰিমুত্তং. মনসা খো পনেৰ ধম্মং ৰিঞ্ঞায অমনাপং ন মঙ্কু হোতি অপ্পতিট্ঠিতচিত্তো অদীনমানসো অব্যাপন্নচেতসো. তস্স ঠিতো চ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৰিমুত্তং.
‘‘যতো খো, কুণ্ডলিয, ভিক্খুনো চক্খুনা রূপং দিস্ৰা মনাপামনাপেসু রূপেসু ঠিতো চ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৰিমুত্তং. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা…পে… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা…পে… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা…পে… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা…পে… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায মনাপামনাপেসু ধম্মেসু ঠিতো চ কাযো হোতি, ঠিতং চিত্তং অজ্ঝত্তং সুসণ্ঠিতং সুৰিমুত্তং. এৰং ভাৰিতো খো, কুণ্ডলিয, ইন্দ্রিযসংৰরো এৰং বহুলীকতো তীণি সুচরিতানি পরিপূরেতি.
‘‘কথং ভাৰিতানি চ, কুণ্ডলিয, তীণি সুচরিতানি কথং বহুলীকতানি চত্তারো সতিপট্ঠানে পরিপূরেন্তি? ইধ, কুণ্ডলিয, ভিক্খু কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেতি, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেতি, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেতি. এৰং ভাৰিতানি খো, কুণ্ডলিয, তীণি সুচরিতানি এৰং বহুলীকতানি চত্তারো সতিপট্ঠানে পরিপূরেন্তি.
‘‘কথং ভাৰিতা চ, কুণ্ডলিয, চত্তারো সতিপট্ঠানা কথং বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তি? ইধ, কুণ্ডলিয, ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং; ৰেদনাসু…পে… ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরতি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্সং. এৰং ভাৰিতা খো, কুণ্ডলিয, চত্তারো সতিপট্ঠানা এৰং বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পরিপূরেন্তি.
‘‘কথং ভাৰিতা চ, কুণ্ডলিয, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা কথং বহুলীকতা ৰিজ্জাৰিমুত্তিং পরিপূরেন্তি? ইধ, কুণ্ডলিয, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং…পে… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. এৰং ভাৰিতা খো, কুণ্ডলিয, সত্ত বোজ্ঝঙ্গা এৰং বহুলীকতা ৰিজ্জাৰিমুত্তিং পরিপূরেন্তী’’তি.
এৰং ৰুত্তে কুণ্ডলিযো পরিব্বাজকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য, চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তীতি; এৰমেৰ ভোতা গোতমেন অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি. ছট্ঠং.