৬. অভিসমযৰগ্গো

১. নখসিখসুত্তং

১১২১. অথ খো ভগৰা পরিত্তং নখসিখাযং পংসুং আরোপেত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং – যো ৰাযং মযা পরিত্তো নখসিখাযং পংসু আরোপিতো, অযং ৰা মহাপথৰী’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং যদিদং – মহাপথৰী; অপ্পমত্তকাযং ভগৰতা পরিত্তো নখসিখাযং পংসু আরোপিতো. সঙ্খম্পি ন উপেতি, উপনিধম্পি ন উপেতি, কলভাগম্পি ন উপেতি মহাপথৰিং উপনিধায ভগৰতা পরিত্তো নখসিখাযং পংসু আরোপিতো’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স অভিসমেতাৰিনো এতদেৰ বহুতরং দুক্খং যদিদং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং; অপ্পমত্তকং অৰসিট্ঠং. সঙ্খম্পি ন উপেতি, উপনিধম্পি ন উপেতি, কলভাগম্পি ন উপেতি পুরিমং দুক্খক্খন্ধং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং উপনিধায যদিদং সত্তক্খত্তুপরমতা; যো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি’’.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. পঠমং.

২. পোক্খরণীসুত্তং

১১২২. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পোক্খরণী পঞ্ঞাসযোজনানি আযামেন, পঞ্ঞাসযোজনানি ৰিত্থারেন, পঞ্ঞাসযোজনানি উব্বেধেন, পুণ্ণা উদকস্স সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. ততো পুরিসো কুসগ্গেন উদকং উদ্ধরেয্য. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং – যং ৰা কুসগ্গেন উব্ভতং, যং ৰা পোক্খরণিযা উদক’’ন্তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং, যদিদং – পোক্খরণিযা উদকং; অপ্পমত্তকং কুসগ্গেন উদকং উব্ভতং. সঙ্খম্পি ন উপেতি, উপনিধম্পি ন উপেতি, কলভাগম্পি ন উপেতি পোক্খরণিযা উদকং উপনিধায কুসগ্গেন উদকং উব্ভত’’ন্তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স…পে… যোগো করণীযো’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমসংভেজ্জসুত্তং

১১২৩. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যত্থিমা মহানদিযো সংসন্দন্তি সমেন্তি, সেয্যথিদং – গঙ্গা, যমুনা, অচিরৰতী, সরভূ, মহী, ততো পুরিসো দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি উদ্ধরেয্য. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে কতমং নু খো বহুতরং – যানি দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি উব্ভতানি, যং ৰা সংভেজ্জউদক’’ন্তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং, যদিদং – সংভেজ্জউদকং; অপ্পমত্তকানি দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি উব্ভতানি. সঙ্খম্পি ন উপেন্তি, উপনিধম্পি ন উপেন্তি, কলভাগম্পি ন উপেন্তি সংভেজ্জউদকং উপনিধায দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি উব্ভতানী’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স…পে… যোগো করণীযো’’তি. ততিযং.

৪. দুতিযসংভেজ্জসুত্তং

১১২৪. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যত্থিমা মহানদিযো সংসন্দন্তি সমেন্তি, সেয্যথিদং – গঙ্গা, যমুনা, অচিরৰতী, সরভূ, মহী, তং উদকং পরিক্খযং পরিযাদানং গচ্ছেয্য, ঠপেত্ৰা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং – যং ৰা সংভেজ্জউদকং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং, যানি দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি অৰসিট্ঠানী’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং সংভেজ্জউদকং যদিদং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং; অপ্পমত্তকানি দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি অৰসিট্ঠানি. সঙ্খম্পি ন উপেন্তি, উপনিধম্পি ন উপেন্তি, কলভাগম্পি ন উপেন্তি সংভেজ্জউদকং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং উপনিধায দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি অৰসিট্ঠানী’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স…পে… যোগো করণীযো’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমমহাপথৰীসুত্তং

১১২৫. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো মহাপথৰিযা সত্ত কোলট্ঠিমত্তিযো গুল়িকা উপনিক্খিপেয্য. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং – যা ৰা সত্ত কোলট্ঠিমত্তিযো গুল়িকা উপনিক্খিত্তা, অযং ৰা মহাপথৰী’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং, যদিদং – মহাপথৰী; অপ্পমত্তিকা সত্ত কোলট্ঠিমত্তিযো গুল়িকা উপনিক্খিত্তা. সঙ্খম্পি ন উপেন্তি, উপনিধম্পি ন উপেন্তি, কলভাগম্পি ন উপেন্তি মহাপথৰিং উপনিধায সত্ত কোলট্ঠিমত্তিযো গুল়িকা উপনিক্খিত্তা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স…পে… যোগো করণীযো’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযমহাপথৰীসুত্তং

১১২৬. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, মহাপথৰী পরিক্খযং পরিযাদানং গচ্ছেয্য ঠপেত্ৰা সত্ত কোলট্ঠিমত্তিযো গুল়িকা. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং – যং ৰা মহাপথৰিযা পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং, যা ৰা সত্ত কোলট্ঠিমত্তিযো গুল়িকা অৰসিট্ঠা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং মহাপথৰিযা যদিদং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং; অপ্পমত্তিকা সত্ত কোলট্ঠিমত্তিযো গুল়িকা অৰসিট্ঠা. সঙ্খম্পি ন উপেন্তি, উপনিধম্পি ন উপেন্তি, কলভাগম্পি ন উপেন্তি মহাপথৰিযা পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং উপনিধায সত্ত কোলট্ঠিমত্তিযো গুল়িকা অৰসিট্ঠা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স…পে… যোগো করণীযো’’তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমমহাসমুদ্দসুত্তং

১১২৭. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো মহাসমুদ্দতো দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি উদ্ধরেয্য. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং – যানি দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি উব্ভতানি, যং ৰা মহাসমুদ্দে উদক’’ন্তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং, যদিদং – মহাসমুদ্দে উদকং; অপ্পমত্তকানি দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি উব্ভতানি. সঙ্খম্পি ন উপেন্তি, উপনিধম্পি ন উপেন্তি, কলভাগম্পি ন উপেন্তি মহাসমুদ্দে উদকং উপনিধায দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি উব্ভতানী’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স…পে… যোগো করণীযো’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযমহাসমুদ্দসুত্তং

১১২৮. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, মহাসমুদ্দে উদকং পরিক্খযং [মহাসমুদ্দো পরিক্খযং (সী. স্যা. কং.) সং. নি. ২.৮১] পরিযাদানং গচ্ছেয্য ঠপেত্ৰা দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং – যং ৰা মহাসমুদ্দে উদকং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং, যানি দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি অৰসিট্ঠানী’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং মহাসমুদ্দে উদকং যদিদং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং; অপ্পমত্তকানি দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি অৰসিট্ঠানি. সঙ্খম্পি ন উপেন্তি, উপনিধম্পি ন উপেন্তি, কলভাগম্পি ন উপেন্তি মহাসমুদ্দে উদকং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং উপনিধায দ্ৰে ৰা তীণি ৰা উদকফুসিতানি অৰসিট্ঠানী’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স…পে… যোগো করণীযো’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমপব্বতূপমসুত্তং

১১২৯. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো হিমৰতো পব্বতরাজস্স সত্ত সাসপমত্তিযো পাসাণসক্খরা উপনিক্খিপেয্য. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং – যা ৰা সত্ত সাসপমত্তিযো পাসাণসক্খরা উপনিক্খিত্তা, অযং ৰা হিমৰা পব্বতরাজা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং, যদিদং – হিমৰা পব্বতরাজা; অপ্পমত্তিকা সত্ত সাসপমত্তিযো পাসাণসক্খরা উপনিক্খিত্তা. সঙ্খম্পি ন উপেন্তি, উপনিধম্পি ন উপেন্তি, কলভাগম্পি ন উপেন্তি হিমৰন্তং পব্বতরাজানং উপনিধায সত্ত সাসপমত্তিযো পাসাণসক্খরা উপনিক্খিত্তা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স…পে… যোগো করণীযো’’তি. নৰমং.

১০. দুতিযপব্বতূপমসুত্তং

১১৩০. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, হিমৰা পব্বতরাজা পরিক্খযং পরিযাদানং গচ্ছেয্য, ঠপেত্ৰা সত্ত সাসপমত্তিযো পাসাণসক্খরা. তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং – যং ৰা হিমৰতো পব্বতরাজস্স পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং, যা ৰা সত্ত সাসপমত্তিযো পাসাণসক্খরা অৰসিট্ঠা’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং হিমৰতো পব্বতরাজস্স যদিদং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং; অপ্পমত্তিকা সত্ত সাসপমত্তিযো পাসাণসক্খরা অৰসিট্ঠা. সঙ্খম্পি ন উপেন্তি, উপনিধম্পি ন উপেন্তি, কলভাগম্পি ন উপেন্তি হিমৰতো পব্বতরাজস্স পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং উপনিধায সত্ত সাসপমত্তিযো পাসাণসক্খরা অৰসিট্ঠা’’তি. ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকস্স দিট্ঠিসম্পন্নস্স পুগ্গলস্স অভিসমেতাৰিনো এতদেৰ বহুতরং দুক্খং যদিদং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং; অপ্পমত্তকং অৰসিট্ঠং. সঙ্খম্পি ন উপেতি, উপনিধম্পি ন উপেতি, কলভাগম্পি ন উপেতি পুরিমং দুক্খক্খন্ধং পরিক্খীণং পরিযাদিন্নং উপনিধায যদিদং সত্তক্খত্তুপরমতা; যো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি’’.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. দসমং.

অভিসমযৰগ্গো ছট্ঠো.

তস্সুদ্দানং –

নখসিখা পোক্খরণী, সংভেজ্জ অপরে দুৰে;

পথৰী দ্ৰে সমুদ্দা দ্ৰে, দ্ৰেমা চ পব্বতূপমাতি.