১২. সচ্চসংযুত্তং
১. সমাধিৰগ্গো
১. সমাধিসুত্তং
১০৭১. সাৰত্থিনিদানং. ‘‘সমাধিং, ভিক্খৰে, ভাৰেথ. সমাহিতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতি. কিঞ্চ যথাভূতং পজানাতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. সমাধিং, ভিক্খৰে, ভাৰেথ. সমাহিতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতি’’.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. পঠমং.
২. পটিসল্লানসুত্তং
১০৭২. ‘‘পটিসল্লানে, ভিক্খৰে, যোগমাপজ্জথ. পটিসল্লীনো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতি. কিঞ্চ যথাভূতং পজানাতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. পটিসল্লানে, ভিক্খৰে, যোগমাপজ্জথ. পটিসল্লীনো, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. দুতিযং.
৩. পঠমকুলপুত্তসুত্তং
১০৭৩. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিংসু, সব্বে তে চতুন্নং অরিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অনাগতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিস্সন্তি, সব্বে তে চতুন্নং অরিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, এতরহি কুলপুত্তা সম্মা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি, সব্বে তে চতুন্নং অরিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায.
‘‘কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স অরিযসচ্চস্স দুক্খসমুদযস্স অরিযসচ্চস্স দুক্খনিরোধস্স অরিযসচ্চস্স দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অরিযসচ্চস্স. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিংসু…পে… পব্বজিস্সন্তি…পে… পব্বজন্তি, সব্বে তে ইমেসংযেৰ চতুন্নং অরিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. ততিযং.
৪. দুতিযকুলপুত্তসুত্তং
১০৭৪. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা যথাভূতং অভিসমেসুং, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসমেসুং. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অনাগতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা যথাভূতং অভিসমেস্সন্তি, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসমেস্সন্তি. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, এতরহি কুলপুত্তা সম্মা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা যথাভূতং অভিসমেন্তি, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসমেন্তি.
‘‘কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং কুলপুত্তা সম্মা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা যথাভূতং অভিসমেসুং …পে… অভিসমেস্সন্তি…পে… অভিসমেন্তি, সব্বে তে ইমানি চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসমেন্তি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. চতুত্থং.
৫. পঠমসমণব্রাহ্মণসুত্তং
১০৭৫. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝিংসু, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝিংসু. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝিস্সন্তি, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝিস্সন্তি. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, এতরহি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝন্তি, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝন্তি.
‘‘কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং…পে… দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝিংসু…পে… অভিসম্বোজ্ঝিস্সন্তি…পে… অভিসম্বোজ্ঝন্তি, সব্বে তে ইমানি চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বোজ্ঝন্তি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযসমণব্রাহ্মণসুত্তং
১০৭৬. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেসুং, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেসুং. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অনাগতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেস্সন্তি, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেস্সন্তি. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, এতরহি সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেন্তি, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেন্তি.
‘‘কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং…পে… দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেসুং…পে… পকাসেস্সন্তি…পে… পকাসেন্তি, সব্বে তে ইমানি চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধং পকাসেন্তি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. ছট্ঠং.
৭. ৰিতক্কসুত্তং
১০৭৭. ‘‘মা, ভিক্খৰে, পাপকে অকুসলে ৰিতক্কে ৰিতক্কেয্যাথ [ৰিতক্কেথ (সী. স্যা. কং.)], সেয্যথিদং – কামৰিতক্কং, ব্যাপাদৰিতক্কং, ৰিহিংসাৰিতক্কং. তং কিস্স হেতু? নেতে, ভিক্খৰে, ৰিতক্কা অত্থসংহিতা নাদিব্রহ্মচরিযকা ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্তন্তি.
‘‘ৰিতক্কেন্তা চ খো তুম্হে, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি ৰিতক্কেয্যাথ, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি ৰিতক্কেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি ৰিতক্কেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি ৰিতক্কেয্যাথ. তং কিস্স হেতু? এতে, ভিক্খৰে, ৰিতক্কা অত্থসংহিতা এতে আদিব্রহ্মচরিযকা এতে নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্তন্তি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. সত্তমং.
৮. চিন্তসুত্তং
১০৭৮. ‘‘মা, ভিক্খৰে, পাপকং অকুসলং চিত্তং চিন্তেয্যাথ [চিন্তেথ (সী. স্যা. কং.)] – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অন্তৰা লোকো’তি ৰা ‘অনন্তৰা লোকো’তি ৰা, ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি ৰা ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি ৰা, ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা. তং কিস্স হেতু? নেসা, ভিক্খৰে, চিন্তা অত্থসংহিতা নাদিব্রহ্মচরিযকা ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি.
‘‘চিন্তেন্তা চ খো তুম্হে, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি চিন্তেয্যাথ, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি চিন্তেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি চিন্তেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি চিন্তেয্যাথ. তং কিস্স হেতু? এসা, ভিক্খৰে, চিন্তা অত্থসংহিতা, এসা আদিব্রহ্মচরিযকা, এসা নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. অট্ঠমং.
৯. ৰিগ্গাহিককথাসুত্তং
১০৭৯. ‘‘মা, ভিক্খৰে, ৰিগ্গাহিককথং কথেয্যাথ [কথেথ (সী. স্যা. কং.)] – ‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসি, অহং ইমং ধম্মৰিনযং আজানামি. কিং ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানিস্সসি! মিচ্ছাপটিপন্নো ত্ৰমসি, অহমস্মি সম্মাপটিপন্নো. সহিতং মে, অসহিতং তে. পুরেৰচনীযং পচ্ছা অৰচ, পচ্ছাৰচনীযং পুরে অৰচ. অধিচিণ্ণং [অচিণ্ণং (স্যা. কং. পী.)] তে ৰিপরাৰত্তং. আরোপিতো তে ৰাদো, চর ৰাদপ্পমোক্খায. নিগ্গহিতোসি, নিব্বেঠেহি ৰা সচে পহোসী’তি. তং কিস্স হেতু? নেসা, ভিক্খৰে, কথা অত্থসংহিতা নাদিব্রহ্মচরিযকা ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি.
‘‘কথেন্তা চ খো তুম্হে, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি কথেয্যাথ…পে… যোগো করণীযো’’তি. নৰমং.
১০. তিরচ্ছানকথাসুত্তং
১০৮০. ‘‘মা, ভিক্খৰে, অনেকৰিহিতং তিরচ্ছানকথং কথেয্যাথ, সেয্যথিদং – রাজকথং চোরকথং মহামত্তকথং সেনাকথং, ভযকথং যুদ্ধকথং, অন্নকথং পানকথং ৰত্থকথং সযনকথং মালাকথং গন্ধকথং, ঞাতিকথং যানকথং গামকথং নিগমকথং নগরকথং জনপদকথং ইত্থিকথং [ইত্থিকথং পুরিসকথং (স্যা. কং. পী. ক.)] সূরকথং ৰিসিখাকথং কুম্ভট্ঠানকথং, পুব্বপেতকথং নানত্তকথং, লোকক্খাযিকং সমুদ্দক্খাযিকং ইতিভৰাভৰকথং ইতি ৰা. তং কিস্স হেতু? নেসা, ভিক্খৰে, কথা অত্থসংহিতা নাদিব্রহ্মচরিযকা ন নিব্বিদায ন ৰিরাগায ন নিরোধায ন উপসমায ন অভিঞ্ঞায ন সম্বোধায ন নিব্বানায সংৰত্ততি.
‘‘কথেন্তা চ খো তুম্হে, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি কথেয্যাথ, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি কথেয্যাথ. তং কিস্স হেতু? এসা, ভিক্খৰে, কথা অত্থসংহিতা, এসা আদিব্রহ্মচরিযকা, এসা নিব্বিদায ৰিরাগায নিরোধায উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. দসমং.
সমাধিৰগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
সমাধি পটিসল্লানা, কুলপুত্তা অপরে দুৰে;
সমণব্রাহ্মণা ৰিতক্কং, চিন্তা ৰিগ্গাহিকা কথাতি.
২. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনৰগ্গো
১. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তং
১০৮১. একং সমযং ভগৰা বারাণসিযং ৰিহরতি ইসিপতনে মিগদাযে. তত্র খো ভগৰা পঞ্চৰগ্গিযে ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তা পব্বজিতেন ন সেৰিতব্বা. কতমে দ্ৰে? যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগো হীনো গম্মো পোথুজ্জনিকো অনরিযো অনত্থসংহিতো, যো চাযং অত্তকিলমথানুযোগো দুক্খো অনরিযো অনত্থসংহিতো. এতে খো, ভিক্খৰে, উভো অন্তে অনুপগম্ম মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকরণী ঞাণকরণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি’’.
‘‘কতমা চ সা, ভিক্খৰে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকরণী ঞাণকরণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৰো সম্মাৰাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. অযং খো সা, ভিক্খৰে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকরণী ঞাণকরণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি.
‘‘ইদং খো পন, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং – জাতিপি দুক্খা, জরাপি দুক্খা, ব্যাধিপি দুক্খো, মরণম্পি দুক্খং, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৰিপ্পযোগো দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং – সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা [পঞ্চুপাদানক্খন্ধাপি (পী. ক.)] দুক্খা. ইদং খো পন, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং – যাযং তণ্হা পোনোব্ভৰিকা [পোনোভৰিকা (সী. পী.)] নন্দিরাগসহগতা তত্রতত্রাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (সী. স্যা. কং. পী.)] – কামতণ্হা, ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা. ইদং খো পন, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং – যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো. ইদং খো পন, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং – অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.
‘‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞেয্য’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞাত’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.
‘‘‘ইদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং পহাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং পহীন’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.
‘‘‘ইদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং সচ্ছিকত’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.
‘‘‘ইদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. তং খো পনিদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং ভাৰেতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং ভাৰিত’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.
‘‘যাৰকীৰঞ্চ মে, ভিক্খৰে, ইমেসু চতূসু অরিযসচ্চেসু এৰং তিপরিৰট্টং দ্ৰাদসাকারং যথাভূতং ঞাণদস্সনং ন সুৰিসুদ্ধং অহোসি, নেৰ তাৰাহং, ভিক্খৰে, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ‘অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং [অভিসম্বুদ্ধো পচ্চঞ্ঞাসিং (সী. স্যা. কং.)].
‘‘যতো চ খো মে, ভিক্খৰে, ইমেসু চতূসু অরিযসচ্চেসু এৰং তিপরিৰট্টং দ্ৰাদসাকারং যথাভূতং ঞাণদস্সনং সুৰিসুদ্ধং অহোসি, অথাহং, ভিক্খৰে, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ‘অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৰিমুত্তি [চেতোৰিমুত্তি (সী. পী.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৰো’’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.
ইমস্মিঞ্চ পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে আযস্মতো কোণ্ডঞ্ঞস্স ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি.
পৰত্তিতে চ পন ভগৰতা ধম্মচক্কে ভুম্মা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেসুং – ‘‘এতং ভগৰতা বারাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মি’’ন্তি. ভুম্মানং দেৰানং সদ্দং সুত্ৰা চাতুমহারাজিকা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেসুং – ‘‘এতং ভগৰতা বারাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং, অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মি’’ন্তি. চাতুমহারাজিকানং দেৰানং সদ্দং সুত্ৰা তাৰতিংসা দেৰা…পে… যামা দেৰা…পে… তুসিতা দেৰা…পে… নিম্মানরতী দেৰা…পে… পরনিম্মিতৰসৰত্তী দেৰা…পে… ব্রহ্মকাযিকা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেসুং – ‘‘এতং ভগৰতা বারাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মি’’ন্তি.
ইতিহ তেন খণেন (তেন লযেন) [( ) নত্থি (সী. স্যা. কং.)] তেন মুহুত্তেন যাৰ ব্রহ্মলোকা সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছি. অযঞ্চ দসসহস্সিলোকধাতু সঙ্কম্পি সম্পকম্পি সম্পৰেধি, অপ্পমাণো চ উল়ারো ওভাসো লোকে পাতুরহোসি অতিক্কম্ম দেৰানং দেৰানুভাৰন্তি.
অথ খো ভগৰা ইমং উদানং উদানেসি – ‘‘অঞ্ঞাসি ৰত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো, অঞ্ঞাসি ৰত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো’’তি! ইতি হিদং আযস্মতো কোণ্ডঞ্ঞস্স ‘অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো’ ত্ৰেৰ নামং অহোসীতি. পঠমং.
২. তথাগতসুত্তং
১০৮২. ‘‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞেয্য’ন্তি ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞাত’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.
‘‘‘ইদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চ’ন্তি ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং পহাতব্ব’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং পহীন’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.
‘‘‘ইদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্ব’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে…পে. … উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং সচ্ছিকত’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.
‘‘‘ইদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং ভাৰেতব্ব’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং ভাৰিত’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদী’’তি. দুতিযং.
৩. খন্ধসুত্তং
১০৮৩. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানি. কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং [দুক্খসমুদযো অরিযসচ্চং দুক্খনিরোধো অরিযসচ্চং (স্যা.)] দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং? ‘পঞ্চুপাদানক্খন্ধা’ তিস্স ৰচনীযং, সেয্যথিদং [কতমে পঞ্চ (সী. স্যা. কং.)] – রূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং? যাযং তণ্হা পোনোব্ভৰিকা নন্দিরাগসহগতা তত্রতত্রাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা, ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং? যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অরিযসচ্চানি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. ততিযং.
৪. অজ্ঝত্তিকাযতনসুত্তং
১০৮৪. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানি. কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং? ‘ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানী’ তিস্স ৰচনীযং. কতমানি ছ? চক্খাযতনং…পে… মনাযতনং – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং? যাযং তণ্হা পোনোব্ভৰিকা নন্দিরাগসহগতা তত্রতত্রাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা, ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং? যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অরিযসচ্চানি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. চতুত্থং.
৫. পঠমধারণসুত্তং
১০৮৫. ‘‘ধারেথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ধারেমি ভগৰতা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, ধারেসি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? ‘‘দুক্খং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা পঠমং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি; দুক্খসমুদযং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা দুতিযং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি; দুক্খনিরোধং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা ততিযং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি; দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা চতুত্থং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি. এৰং খ্ৰাহং, ভন্তে, ধারেমি ভগৰতা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.
‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, ধারেসি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানীতি. দুক্খং খো, ভিক্খু, মযা পঠমং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি; দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা. কং.)] খো, ভিক্খু, মযা দুতিযং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি; দুক্খনিরোধং [দুক্খনিরোধো (স্যা. কং.)] খো, ভিক্খু, মযা ততিযং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি; দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা [দুক্খনিরোধগামিনিপটিপদং (পী.), দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং (ক.)] খো, ভিক্খু, মযা চতুত্থং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি. এৰং খো, ভিক্খু, ধারেহি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানীতি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযধারণসুত্তং
১০৮৬. ‘‘ধারেথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ধারেমি ভগৰতা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.
‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, ধারেসি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? ‘‘দুক্খং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা পঠমং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি. যো হি কোচি, ভন্তে, সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘নেতং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. দুক্খসমুদযং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা…পে… দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা চতুত্থং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি. যো হি কোচি, ভন্তে, সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘নেতং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা চতুত্থং অরিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অরিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অরিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. এৰং খ্ৰাহং, ভন্তে, ধারেমি ভগৰতা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.
‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, ধারেসি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানীতি. দুক্খং খো, ভিক্খু, মযা পঠমং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি. যো হি কোচি, ভিক্খু, সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘নেতং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. দুক্খসমুদযং খো, ভিক্খু…পে… দুক্খনিরোধং খো, ভিক্খু…পে… দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা খো, ভিক্খু, মযা চতুত্থং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি. যো হি কোচি, ভিক্খু, সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘নেতং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা চতুত্থং অরিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অরিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অরিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. এৰং খো ত্ৰং, ভিক্খু, ধারেহি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানীতি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. ছট্ঠং.
৭. অৰিজ্জাসুত্তং
১০৮৭. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘অৰিজ্জা, অৰিজ্জা’তি ভন্তে, ৰুচ্চতি. কতমা নু খো, ভন্তে, অৰিজ্জা; কিত্তাৰতা চ অৰিজ্জাগতো হোতী’’তি? ‘‘যং খো, ভিক্খু, দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খু, অৰিজ্জা; এত্তাৰতা চ অৰিজ্জাগতো হোতী’’তি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. সত্তমং.
৮. ৰিজ্জাসুত্তং
১০৮৮. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘ৰিজ্জা, ৰিজ্জা’তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কতমা নু খো, ভন্তে, ৰিজ্জা; কিত্তাৰতা চ ৰিজ্জাগতো হোতী’’তি? ‘‘যং খো, ভিক্খু, দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিরোধে ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খু, ৰিজ্জা; এত্তাৰতা চ ৰিজ্জাগতো হোতী’’তি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. অট্ঠমং.
৯. সঙ্কাসনসুত্তং
১০৮৯. ‘‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চ’ন্তি ভিক্খৰে, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপরিমাণা ৰণ্ণা অপরিমাণা ব্যঞ্জনা অপরিমাণা সঙ্কাসনা – ‘ইতিপিদং দুক্খং অরিযসচ্চ’ন্তি; ইদং দুক্খসমুদযং…পে… ইদং দুক্খনিরোধং…পে… ‘ইদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৰে, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপরিমাণা ৰণ্ণা অপরিমাণা ব্যঞ্জনা অপরিমাণা সঙ্কাসনা – ‘ইতিপিদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’ন্তি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. নৰমং.
১০. তথসুত্তং
১০৯০. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, তথানি অৰিতথানি অনঞ্ঞথানি. কতমানি চত্তারি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি, ভিক্খৰে, তথমেতং অৰিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি তথমেতং অৰিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি তথমেতং অৰিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি তথমেতং অৰিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি তথানি অৰিতথানি অনঞ্ঞথানি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. দসমং.
ধম্মচক্কপ্পৰত্তনৰগ্গো দুতিযো.
তস্সুদ্দানং –
ধম্মচক্কং তথাগতং, খন্ধা আযতনেন চ;
ধারণা চ দ্ৰে অৰিজ্জা, ৰিজ্জা সঙ্কাসনা তথাতি.
৩. কোটিগামৰগ্গো
১. পঠমকোটিগামসুত্তং
১০৯১. একং সমযং ভগৰা ৰজ্জীসু ৰিহরতি কোটিগামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘চতুন্নং, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানং অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ’’.
‘‘কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ. দুক্খসমুদযস্স অরিযসচ্চস্স…পে… দুক্খনিরোধস্স অরিযসচ্চস্স…পে… দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অরিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৰেধা এৰমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৰিতং সংসরিতং মমঞ্চেৰ তুম্হাকঞ্চ. তযিদং, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৰিদ্ধং; উচ্ছিন্না ভৰতণ্হা, খীণা ভৰনেত্তি; নত্থিদানি পুনব্ভৰো’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
‘‘চতুন্নং অরিযসচ্চানং, যথাভূতং অদস্সনা;
সংসিতং [সংসরিতং (স্যা. কং. ক.) দী. নি. ২.১৫৫] দীঘমদ্ধানং, তাসু তাস্ৰেৰ জাতিসু.
‘‘তানি [যানি (স্যা. কং. পী. ক.)] এতানি দিট্ঠানি, ভৰনেত্তি সমূহতা;
উচ্ছিন্নং মূলং দুক্খস্স, নত্থিদানি পুনব্ভৰো’’তি. পঠমং;
২. দুতিযকোটিগামসুত্তং
১০৯২. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সমণেসু ৰা সমণসম্মতা ব্রাহ্মণেসু ৰা ব্রাহ্মণসম্মতা, ন চ পনেতে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৰা ব্রহ্মঞ্ঞত্থং ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি.
‘‘যে চ খো কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানন্তি, তে খো মে, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সমণেসু চেৰ সমণসম্মতা ব্রাহ্মণেসু চ ব্রাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্রহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি.
ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –
‘‘যে দুক্খং নপ্পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৰং;
যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপরুজ্ঝতি.
‘‘তঞ্চ মগ্গং ন জানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং;
চেতোৰিমুত্তিহীনা তে, অথো পঞ্ঞাৰিমুত্তিযা;
অভব্বা তে অন্তকিরিযায, তে ৰে জাতিজরূপগা.
‘‘যে চ দুক্খং পজানন্তি, অথো দুক্খস্স সম্ভৰং;
যত্থ চ সব্বসো দুক্খং, অসেসং উপরুজ্ঝতি.
‘‘তঞ্চ মগ্গং পজানন্তি, দুক্খূপসমগামিনং;
চেতোৰিমুত্তিসম্পন্না, অথো পঞ্ঞাৰিমুত্তিযা;
সব্বা তে অন্তকিরিযায, ন তে জাতিজরূপগা’’তি. দুতিযং;
৩. সম্মাসম্বুদ্ধসুত্তং
১০৯৩. সাৰত্থিনিদানং. চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানি. কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং…পে… দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অরিযসচ্চানি. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, চতুন্নং অরিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসম্বুদ্ধত্তা তথাগতো ‘অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. ততিযং.
৪. অরহন্তসুত্তং
১০৯৪. সাৰত্থিনিদানং. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিংসু, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিংসু. যে হি [যেপি হি (বহূসু)] কেচি, ভিক্খৰে, অনাগতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, এতরহি অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝন্তি, সব্বে তে চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝন্তি.
‘‘কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. যে হি, কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝিংসু…পে… অভিসম্বুজ্ঝিস্সন্তি…পে… অভিসম্বুজ্ঝন্তি, সব্বে তে ইমানি চত্তারি অরিযসচ্চানি যথাভূতং অভিসম্বুজ্ঝন্তি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. চতুত্থং.
৫. আসৰক্খযসুত্তং
১০৯৫. ‘‘জানতোহং, ভিক্খৰে, পস্সতো আসৰানং খযং ৰদামি, নো অজানতো অপস্সতো. কিঞ্চ, ভিক্খৰে, জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি, ভিক্খৰে, জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি জানতো পস্সতো আসৰানং খযো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, জানতো এৰং পস্সতো আসৰানং খযো হোতি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. পঞ্চমং.
৬. মিত্তসুত্তং
১০৯৬. ‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা – তে ৰো, ভিক্খৰে, চতুন্নং অরিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায সমাদপেতব্বা নিৰেসেতব্বা পতিট্ঠাপেতব্বা.
‘‘কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স অরিযসচ্চস্স, দুক্খসমুদযস্স অরিযসচ্চস্স, দুক্খনিরোধস্স অরিযসচ্চস্স, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অরিযসচ্চস্স. যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অনুকম্পেয্যাথ, যে চ সোতব্বং মঞ্ঞেয্যুং – মিত্তা ৰা অমচ্চা ৰা ঞাতী ৰা সালোহিতা ৰা তে ৰো, ভিক্খৰে, ইমেসং চতুন্নং অরিযসচ্চানং যথাভূতং অভিসমযায সমাদপেতব্বা নিৰেসেতব্বা পতিট্ঠাপেতব্বা.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. ছট্ঠং.
৭. তথসুত্তং
১০৯৭. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানি. কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অরিযসচ্চানি তথানি অৰিতথানি অনঞ্ঞথানি; তস্মা ‘অরিযসচ্চানী’তি ৰুচ্চন্তি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. সত্তমং.
৮. লোকসুত্তং
১০৯৮. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানি. কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায তথাগতো অরিযো; তস্মা ‘অরিযসচ্চানী’তি ৰুচ্চন্তি’’.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. অট্ঠমং.
৯. পরিঞ্ঞেয্যসুত্তং
১০৯৯. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানি. কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অরিযসচ্চানি. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, চতুন্নং অরিযসচ্চানং অত্থি অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞেয্যং, অত্থি অরিযসচ্চং পহাতব্বং, অত্থি অরিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্বং, অত্থি অরিযসচ্চং ভাৰেতব্বং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞেয্যং? দুক্খং, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞেয্যং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং পহাতব্বং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্বং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং ভাৰেতব্বং.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. নৰমং.