২. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনৰগ্গো

১. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তং

১০৮১. একং সমযং ভগৰা বারাণসিযং ৰিহরতি ইসিপতনে মিগদাযে. তত্র খো ভগৰা পঞ্চৰগ্গিযে ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, অন্তা পব্বজিতেন ন সেৰিতব্বা. কতমে দ্ৰে? যো চাযং কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগো হীনো গম্মো পোথুজ্জনিকো অনরিযো অনত্থসংহিতো, যো চাযং অত্তকিলমথানুযোগো দুক্খো অনরিযো অনত্থসংহিতো. এতে খো, ভিক্খৰে, উভো অন্তে অনুপগম্ম মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকরণী ঞাণকরণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি’’.

‘‘কতমা চ সা, ভিক্খৰে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকরণী ঞাণকরণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি সম্মাসঙ্কপ্পো সম্মাৰাচা সম্মাকম্মন্তো সম্মাআজীৰো সম্মাৰাযামো সম্মাসতি সম্মাসমাধি. অযং খো সা, ভিক্খৰে, মজ্ঝিমা পটিপদা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা চক্খুকরণী ঞাণকরণী উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায নিব্বানায সংৰত্ততি.

‘‘ইদং খো পন, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং – জাতিপি দুক্খা, জরাপি দুক্খা, ব্যাধিপি দুক্খো, মরণম্পি দুক্খং, অপ্পিযেহি সম্পযোগো দুক্খো, পিযেহি ৰিপ্পযোগো দুক্খো, যম্পিচ্ছং ন লভতি তম্পি দুক্খং – সংখিত্তেন পঞ্চুপাদানক্খন্ধা [পঞ্চুপাদানক্খন্ধাপি (পী. ক.)] দুক্খা. ইদং খো পন, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং – যাযং তণ্হা পোনোব্ভৰিকা [পোনোভৰিকা (সী. পী.)] নন্দিরাগসহগতা তত্রতত্রাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (সী. স্যা. কং. পী.)] – কামতণ্হা, ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা. ইদং খো পন, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং – যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো. ইদং খো পন, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং – অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি.

‘‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞেয্য’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞাত’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং পহাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং পহীন’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং সচ্ছিকত’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. তং খো পনিদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং ভাৰেতব্ব’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং ভাৰিত’ন্তি মে, ভিক্খৰে, পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘যাৰকীৰঞ্চ মে, ভিক্খৰে, ইমেসু চতূসু অরিযসচ্চেসু এৰং তিপরিৰট্টং দ্ৰাদসাকারং যথাভূতং ঞাণদস্সনং ন সুৰিসুদ্ধং অহোসি, নেৰ তাৰাহং, ভিক্খৰে, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ‘অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং [অভিসম্বুদ্ধো পচ্চঞ্ঞাসিং (সী. স্যা. কং.)].

‘‘যতো চ খো মে, ভিক্খৰে, ইমেসু চতূসু অরিযসচ্চেসু এৰং তিপরিৰট্টং দ্ৰাদসাকারং যথাভূতং ঞাণদস্সনং সুৰিসুদ্ধং অহোসি, অথাহং, ভিক্খৰে, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ‘অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৰিমুত্তি [চেতোৰিমুত্তি (সী. পী.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৰো’’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা পঞ্চৰগ্গিযা ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি.

ইমস্মিঞ্চ পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে আযস্মতো কোণ্ডঞ্ঞস্স ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি.

পৰত্তিতে চ পন ভগৰতা ধম্মচক্কে ভুম্মা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেসুং – ‘‘এতং ভগৰতা বারাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মি’’ন্তি. ভুম্মানং দেৰানং সদ্দং সুত্ৰা চাতুমহারাজিকা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেসুং – ‘‘এতং ভগৰতা বারাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং, অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মি’’ন্তি. চাতুমহারাজিকানং দেৰানং সদ্দং সুত্ৰা তাৰতিংসা দেৰা…পে… যামা দেৰা…পে… তুসিতা দেৰা…পে… নিম্মানরতী দেৰা…পে… পরনিম্মিতৰসৰত্তী দেৰা…পে… ব্রহ্মকাযিকা দেৰা সদ্দমনুস্সাৰেসুং – ‘‘এতং ভগৰতা বারাণসিযং ইসিপতনে মিগদাযে অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তিতং অপ্পটিৰত্তিযং সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা দেৰেন ৰা মারেন ৰা ব্রহ্মুনা ৰা কেনচি ৰা লোকস্মি’’ন্তি.

ইতিহ তেন খণেন (তেন লযেন) [( ) নত্থি (সী. স্যা. কং.)] তেন মুহুত্তেন যাৰ ব্রহ্মলোকা সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছি. অযঞ্চ দসসহস্সিলোকধাতু সঙ্কম্পি সম্পকম্পি সম্পৰেধি, অপ্পমাণো চ উল়ারো ওভাসো লোকে পাতুরহোসি অতিক্কম্ম দেৰানং দেৰানুভাৰন্তি.

অথ খো ভগৰা ইমং উদানং উদানেসি – ‘‘অঞ্ঞাসি ৰত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো, অঞ্ঞাসি ৰত, ভো, কোণ্ডঞ্ঞো’’তি! ইতি হিদং আযস্মতো কোণ্ডঞ্ঞস্স ‘অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞো’ ত্ৰেৰ নামং অহোসীতি. পঠমং.

২. তথাগতসুত্তং

১০৮২. ‘‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞেয্য’ন্তি ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খং অরিযসচ্চং পরিঞ্ঞাত’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চ’ন্তি ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং পহাতব্ব’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং পহীন’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং সচ্ছিকাতব্ব’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে…পে. … উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং সচ্ছিকত’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি.

‘‘‘ইদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং ভাৰেতব্ব’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে…পে… উদপাদি. ‘তং খো পনিদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং ভাৰিত’ন্তি, ভিক্খৰে, তথাগতানং পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদী’’তি. দুতিযং.

৩. খন্ধসুত্তং

১০৮৩. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানি. কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং [দুক্খসমুদযো অরিযসচ্চং দুক্খনিরোধো অরিযসচ্চং (স্যা.)] দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং? ‘পঞ্চুপাদানক্খন্ধা’ তিস্স ৰচনীযং, সেয্যথিদং [কতমে পঞ্চ (সী. স্যা. কং.)] – রূপুপাদানক্খন্ধো…পে… ৰিঞ্ঞাণুপাদানক্খন্ধো. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং? যাযং তণ্হা পোনোব্ভৰিকা নন্দিরাগসহগতা তত্রতত্রাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা, ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং? যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অরিযসচ্চানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. ততিযং.

৪. অজ্ঝত্তিকাযতনসুত্তং

১০৮৪. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অরিযসচ্চানি. কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং? ‘ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানী’ তিস্স ৰচনীযং. কতমানি ছ? চক্খাযতনং…পে… মনাযতনং – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং? যাযং তণ্হা পোনোব্ভৰিকা নন্দিরাগসহগতা তত্রতত্রাভিনন্দিনী, সেয্যথিদং – কামতণ্হা, ভৰতণ্হা, ৰিভৰতণ্হা – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খসমুদযং অরিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং? যো তস্সাযেৰ তণ্হায অসেসৰিরাগনিরোধো চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযো – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধং অরিযসচ্চং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং? অযমেৰ অরিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধি – ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অরিযসচ্চানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. চতুত্থং.

৫. পঠমধারণসুত্তং

১০৮৫. ‘‘ধারেথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ধারেমি ভগৰতা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি. ‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, ধারেসি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? ‘‘দুক্খং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা পঠমং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি; দুক্খসমুদযং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা দুতিযং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি; দুক্খনিরোধং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা ততিযং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি; দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা চতুত্থং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি. এৰং খ্ৰাহং, ভন্তে, ধারেমি ভগৰতা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, ধারেসি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানীতি. দুক্খং খো, ভিক্খু, মযা পঠমং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি; দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা. কং.)] খো, ভিক্খু, মযা দুতিযং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি; দুক্খনিরোধং [দুক্খনিরোধো (স্যা. কং.)] খো, ভিক্খু, মযা ততিযং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি; দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা [দুক্খনিরোধগামিনিপটিপদং (পী.), দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং (ক.)] খো, ভিক্খু, মযা চতুত্থং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি. এৰং খো, ভিক্খু, ধারেহি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানীতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযধারণসুত্তং

১০৮৬. ‘‘ধারেথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, ধারেমি ভগৰতা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.

‘‘যথা কথং পন ত্ৰং, ভিক্খু, ধারেসি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি? ‘‘দুক্খং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা পঠমং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি. যো হি কোচি, ভন্তে, সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘নেতং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. দুক্খসমুদযং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা…পে… দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং খ্ৰাহং, ভন্তে, ভগৰতা চতুত্থং অরিযসচ্চং দেসিতং ধারেমি. যো হি কোচি, ভন্তে, সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘নেতং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা চতুত্থং অরিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অরিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অরিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. এৰং খ্ৰাহং, ভন্তে, ধারেমি ভগৰতা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানী’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! সাধু খো ত্ৰং, ভিক্খু, ধারেসি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানীতি. দুক্খং খো, ভিক্খু, মযা পঠমং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি. যো হি কোচি, ভিক্খু, সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘নেতং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খং পঠমং অরিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. দুক্খসমুদযং খো, ভিক্খু…পে… দুক্খনিরোধং খো, ভিক্খু…পে… দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা খো, ভিক্খু, মযা চতুত্থং অরিযসচ্চং দেসিতং, তথা নং ধারেহি. যো হি কোচি, ভিক্খু, সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা এৰং ৰদেয্য – ‘নেতং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা চতুত্থং অরিযসচ্চং যং সমণেন গোতমেন দেসিতং. অহমেতং দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অরিযসচ্চং পচ্চক্খায অঞ্ঞং দুক্খনিরোধগামিনিং পটিপদং চতুত্থং অরিযসচ্চং পঞ্ঞপেস্সামী’তি – নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. এৰং খো ত্ৰং, ভিক্খু, ধারেহি মযা চত্তারি অরিযসচ্চানি দেসিতানীতি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. ছট্ঠং.

৭. অৰিজ্জাসুত্তং

১০৮৭. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘অৰিজ্জা, অৰিজ্জা’তি ভন্তে, ৰুচ্চতি. কতমা নু খো, ভন্তে, অৰিজ্জা; কিত্তাৰতা চ অৰিজ্জাগতো হোতী’’তি? ‘‘যং খো, ভিক্খু, দুক্খে অঞ্ঞাণং, দুক্খসমুদযে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধে অঞ্ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অঞ্ঞাণং – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খু, অৰিজ্জা; এত্তাৰতা চ অৰিজ্জাগতো হোতী’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. সত্তমং.

৮. ৰিজ্জাসুত্তং

১০৮৮. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘‘ৰিজ্জা, ৰিজ্জা’তি, ভন্তে, ৰুচ্চতি. কতমা নু খো, ভন্তে, ৰিজ্জা; কিত্তাৰতা চ ৰিজ্জাগতো হোতী’’তি? ‘‘যং খো, ভিক্খু, দুক্খে ঞাণং, দুক্খসমুদযে ঞাণং, দুক্খনিরোধে ঞাণং, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায ঞাণং – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খু, ৰিজ্জা; এত্তাৰতা চ ৰিজ্জাগতো হোতী’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খু, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. অট্ঠমং.

৯. সঙ্কাসনসুত্তং

১০৮৯. ‘‘‘ইদং দুক্খং অরিযসচ্চ’ন্তি ভিক্খৰে, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপরিমাণা ৰণ্ণা অপরিমাণা ব্যঞ্জনা অপরিমাণা সঙ্কাসনা – ‘ইতিপিদং দুক্খং অরিযসচ্চ’ন্তি; ইদং দুক্খসমুদযং…পে… ইদং দুক্খনিরোধং…পে… ‘ইদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’ন্তি, ভিক্খৰে, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপরিমাণা ৰণ্ণা অপরিমাণা ব্যঞ্জনা অপরিমাণা সঙ্কাসনা – ‘ইতিপিদং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা অরিযসচ্চ’ন্তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. নৰমং.

১০. তথসুত্তং

১০৯০. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, তথানি অৰিতথানি অনঞ্ঞথানি. কতমানি চত্তারি? ‘ইদং দুক্খ’ন্তি, ভিক্খৰে, তথমেতং অৰিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি তথমেতং অৰিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি তথমেতং অৰিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং; ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি তথমেতং অৰিতথমেতং অনঞ্ঞথমেতং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি তথানি অৰিতথানি অনঞ্ঞথানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো…পে… ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. দসমং.

ধম্মচক্কপ্পৰত্তনৰগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

ধম্মচক্কং তথাগতং, খন্ধা আযতনেন চ;

ধারণা চ দ্ৰে অৰিজ্জা, ৰিজ্জা সঙ্কাসনা তথাতি.