১১. পঞ্চগতিপেয্যালৰগ্গো

১. মনুস্সচুতিনিরযসুত্তং

১১৭২. অথ খো ভগৰা পরিত্তং নখসিখাযং পংসুং আরোপেত্ৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, কতমং নু খো বহুতরং – যো ৰাযং মযা পরিত্তো নখসিখাযং পংসু আরোপিতো, অযং ৰা মহাপথৰী’’তি? ‘‘এতদেৰ, ভন্তে, বহুতরং, যদিদং – মহাপথৰী; অপ্পমত্তকাযং ভগৰতা পরিত্তো নখসিখাযং পংসু আরোপিতো. সঙ্খম্পি ন উপেতি, উপনিধম্পি ন উপেতি, কলভাগম্পি ন উপেতি মহাপথৰিং উপনিধায ভগৰতা পরিত্তো নখসিখাযং পংসু আরোপিতো’’তি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে মনুস্সা চুতা মনুস্সেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে মনুস্সা চুতা নিরযে পচ্চাজাযন্তি…পে…. পঠমং.

২. মনুস্সচুতিতিরচ্ছানসুত্তং

১১৭৩. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে মনুস্সা চুতা মনুস্সেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে মনুস্সা চুতা তিরচ্ছানযোনিযা পচ্চাজাযন্তি…পে…. দুতিযং.

৩. মনুস্সচুতিপেত্তিৰিসযসুত্তং

১১৭৪. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে মনুস্সা চুতা মনুস্সেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে মনুস্সা চুতা পেত্তিৰিসযে পচ্চাজাযন্তি…পে…. ততিযং.

৪-৫-৬. মনুস্সচুতিদেৰনিরযাদিসুত্তং

১১৭৫-১১৭৭. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে মনুস্সা চুতা দেৰেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে মনুস্সা চুতা নিরযে পচ্চাজাযন্তি…পে… তিরচ্ছানযোনিযা পচ্চাজাযন্তি…পে… পেত্তিৰিসযে পচ্চাজাযন্তি…পে…. ছট্ঠং.

৭-৯. দেৰচুতিনিরযাদিসুত্তং

১১৭৮-১১৮০. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে দেৰা চুতা দেৰেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে দেৰা চুতা নিরযে পচ্চাজাযন্তি…পে… তিরচ্ছানযোনিযা পচ্চাজাযন্তি…পে… পেত্তিৰিসযে পচ্চাজাযন্তি…পে…. নৰমং.

১০-১২. দেৰমনুস্সনিরযাদিসুত্তং

১১৮১-১১৮৩. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে দেৰা চুতা মনুস্সেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে দেৰা চুতা নিরযে পচ্চাজাযন্তি…পে… তিরচ্ছানযোনিযা পচ্চাজাযন্তি…পে… পেত্তিৰিসযে পচ্চাজাযন্তি…পে…. দ্ৰাদসমং.

১৩-১৫. নিরযমনুস্সনিরযাদিসুত্তং

১১৮৪-১১৮৬. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে নিরযা চুতা মনুস্সেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে নিরযা চুতা নিরযে পচ্চাজাযন্তি…পে… তিরচ্ছানযোনিযা পচ্চাজাযন্তি…পে… পেত্তিৰিসযে পচ্চাজাযন্তি…পে…. পন্নরসমং.

১৬-১৮. নিরযদেৰনিরযাদিসুত্তং

১১৮৭-১১৮৯. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে নিরযা চুতা দেৰেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে নিরযা চুতা নিরযে পচ্চাজাযন্তি…পে… তিরচ্ছানযোনিযা পচ্চাজাযন্তি…পে… পেত্তিৰিসযে পচ্চাজাযন্তি…পে…. অট্ঠারসমং.

১৯-২১. তিরচ্ছানমনুস্সনিরযাদিসুত্তং

১১৯০-১১৯২. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে তিরচ্ছানযোনিযা চুতা মনুস্সেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে তিরচ্ছানযোনিযা চুতা নিরযে পচ্চাজাযন্তি…পে… তিরচ্ছানযোনিযা পচ্চাজাযন্তি…পে… পেত্তিৰিসযে পচ্চাজাযন্তি…পে…. একৰীসতিমং.

২২-২৪. তিরচ্ছানদেৰনিরযাদিসুত্তং

১১৯৩-১১৯৫. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে তিরচ্ছানযোনিযা চুতা দেৰেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে তিরচ্ছানযোনিযা চুতা নিরযে পচ্চাজাযন্তি…পে… তিরচ্ছানযোনিযা পচ্চাজাযন্তি…পে… পেত্তিৰিসযে পচ্চাজাযন্তি…পে…. চতুৰীসতিমং.

২৫-২৭. পেত্তিমনুস্সনিরযাদিসুত্তং

১১৯৬-১১৯৮. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে পেত্তিৰিসযা চুতা মনুস্সেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে পেত্তিৰিসযা চুতা নিরযে পচ্চাজাযন্তি…পে… তিরচ্ছানযোনিযা পচ্চাজাযন্তি…পে… পেত্তিৰিসযে পচ্চাজাযন্তি…পে…. সত্তৰীসতিমং.

২৮-২৯. পেত্তিদেৰনিরযাদিসুত্তং

১১৯৯-১২০০. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে পেত্তিৰিসযা চুতা দেৰেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে পেত্তিৰিসযা চুতা নিরযে পচ্চাজাযন্তি…পে… এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে পেত্তিৰিসযা চুতা দেৰেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে পেত্তিৰিসযা চুতা তিরচ্ছানযোনিযা পচ্চাজাযন্তি…পে…. একূনতিংসতিমং.

৩০. পেত্তিদেৰপেত্তিৰিসযসুত্তং

১২০১. …পে… ‘‘এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, অপ্পকা তে সত্তা যে পেত্তিৰিসযা চুতা দেৰেসু পচ্চাজাযন্তি; অথ খো এতেৰ বহুতরা সত্তা যে পেত্তিৰিসযা চুতা পেত্তিৰিসযে পচ্চাজাযন্তি. তং কিস্স হেতু? অদিট্ঠত্তা ভিক্খৰে, চতুন্নং অরিযসচ্চানং. কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স অরিযসচ্চস্স, দুক্খসমুদযস্স অরিযসচ্চস্স, দুক্খনিরোধস্স অরিযসচ্চস্স, দুক্খনিরোধগামিনিযা পটিপদায অরিযসচ্চস্স’’.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যোগো করণীযো, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যোগো করণীযো’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. তিংসতিমং.

পঞ্চগতিপেয্যালৰগ্গো একাদসমো.

তস্সুদ্দানং –

মনুস্সতো চুতা ছাপি, দেৰা চুতা নিরযতো;

তিরচ্ছানপেত্তিৰিসযা, তিংসমত্তো গতিৰগ্গোতি.

সচ্চসংযুত্তং দ্ৰাদসমং.