৬. সপ্পঞ্ঞৰগ্গো

১. সগাথকসুত্তং

১০৪৭. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো.

‘‘কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতো হোতি – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতো হোতি অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অরিযসাৰকো সোতাপন্নো হোতি অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো অথাপরং এতদৰোচ সত্থা –

‘‘যস্স সদ্ধা তথাগতে, অচলা সুপ্পতিট্ঠিতা;

সীলঞ্চ যস্স কল্যাণং, অরিযকন্তং পসংসিতং.

‘‘সঙ্ঘে পসাদো যস্সত্থি, উজুভূতঞ্চ দস্সনং;

অদলিদ্দোতি তং আহু, অমোঘং তস্স জীৰিতং.

‘‘তস্মা সদ্ধঞ্চ সীলঞ্চ, পসাদং ধম্মদস্সনং;

অনুযুঞ্জেথ মেধাৰী, সরং বুদ্ধানসাসন’’ন্তি. পঠমং;

২. ৰস্সংৰুত্থসুত্তং

১০৪৮. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরো ভিক্খু সাৰত্থিযং ৰস্সংৰুত্থো কপিলৰত্থুং অনুপ্পত্তো হোতি কেনচিদেৰ করণীযেন. অস্সোসুং খো কাপিলৰত্থৰা সক্যা – ‘‘অঞ্ঞতরো কির ভিক্খু সাৰত্থিযং ৰস্সংৰুত্থো কপিলৰত্থুং অনুপ্পত্তো’’তি.

অথ খো কাপিলৰত্থৰা সক্যা যেন সো ভিক্খু তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা তং ভিক্খুং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো কাপিলৰত্থৰা সক্যা তং ভিক্খুং এতদৰোচুং – ‘‘কচ্চি, ভন্তে, ভগৰা অরোগো চেৰ বলৰা চা’’তি? ‘‘অরোগো চাৰুসো, ভগৰা বলৰা চা’’তি. ‘‘কচ্চি পন, ভন্তে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানা অরোগা চেৰ বলৰন্তো চা’’তি? ‘‘সারিপুত্তমোগ্গল্লানাপি খো, আৰুসো, অরোগা চেৰ বলৰন্তো চা’’তি. ‘‘কচ্চি পন, ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘো অরোগো চ বলৰা চা’’তি. ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো, আৰুসো, অরোগো চ বলৰা চা’’তি. ‘‘অত্থি পন তে, ভন্তে, কিঞ্চি ইমিনা অন্তরৰস্সেন ভগৰতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিত’’ন্তি? ‘‘সম্মুখা মেতং, আৰুসো, ভগৰতো সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘অপ্পকা তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যে আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি. অথ খো এতেৰ বহুতরা ভিক্খূ যে পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনো অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা’’’তি.

‘‘অপরম্পি খো মে, আৰুসো, ভগৰতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘অপ্পকা তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যে পঞ্চন্নং ওরম্ভাগিযানং সংযোজনানং পরিক্খযা ওপপাতিকা তত্থ পরিনিব্বাযিনো অনাৰত্তিধম্মা তস্মা লোকা. অথ খো এতেৰ বহুতরা ভিক্খূ যে তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তী’’’তি.

‘‘অপরম্পি খো মে, আৰুসো, ভগৰতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং – ‘অপ্পকা তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যে তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা রাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামিনো, সকিদেৰ ইমং লোকং আগন্ত্ৰা দুক্খস্সন্তং করিস্সন্তি. অথ খো এতেৰ বহুতরা ভিক্খূ যে তিণ্ণং সংযোজনানং পরিক্খযা সোতাপন্না অৰিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপরাযণা’’’তি. দুতিযং.

৩. ধম্মদিন্নসুত্তং

১০৪৯. একং সমযং ভগৰা বারাণসিযং ৰিহরতি ইসিপতনে মিগদাযে. অথ খো ধম্মদিন্নো উপাসকো পঞ্চহি উপাসকসতেহি সদ্ধিং যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ধম্মদিন্নো উপাসকো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ওৰদতু নো, ভন্তে, ভগৰা; অনুসাসতু নো, ভন্তে, ভগৰা যং অম্হাকং অস্স দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি.

‘‘তস্মাতিহ ৰো, ধম্মদিন্নং, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘যে তে সুত্তন্তা তথাগতভাসিতা গম্ভীরা গম্ভীরত্থা লোকুত্তরা সুঞ্ঞতপটিসংযুত্তা তে কালেন কালং উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ধম্মদিন্ন, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. ‘‘ন খো নেতং, ভন্তে, সুকরং অম্হেহি পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৰসন্তেহি কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোন্তেহি মালাগন্ধৰিলেপনং ধারযন্তেহি জাতরূপরজতং সাদিযন্তেহি – যে তে সুত্তন্তা তথাগতভাসিতা গম্ভীরা গম্ভীরত্থা লোকুত্তরা সুঞ্ঞতপটিসংযুত্তা তে কালেন কালং উপসম্পজ্জ ৰিহরিতুং. তেসং নো, ভন্তে, ভগৰা অম্হাকং পঞ্চসু সিক্খাপদেসু ঠিতানং উত্তরিধম্মং দেসেতূ’’তি.

‘‘তস্মাতিহ ৰো, ধম্মদিন্ন, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা ভৰিস্সাম – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতা ভৰিস্সাম অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহী’তি. এৰঞ্হি ৰো, ধম্মদিন্ন, সিক্খিতব্ব’’ন্তি.

‘‘যানিমানি, ভন্তে, ভগৰতা চত্তারি সোতাপত্তিযঙ্গানি দেসিতানি, সংৰিজ্জন্তে তে ধম্মা অম্হেসু, মযঞ্চ তেসু ধম্মেসু সন্দিস্সাম. মযঞ্হি ভন্তে, বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদেন সমন্নাগতা – ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তেহি সীলেহি সমন্নাগতা অখণ্ডেহি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকেহী’’তি. ‘‘লাভা ৰো, ধম্মদিন্ন, সুলদ্ধং ৰো, ধম্মদিন্ন! সোতাপত্তিফলং তুম্হেহি ব্যাকত’’ন্তি. ততিযং.

৪. গিলানসুত্তং

১০৫০. একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ ভগৰতো চীৰরকম্মং করোন্তি – ‘‘নিট্ঠিতচীৰরো ভগৰা তেমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সতী’’তি. অস্সোসি খো মহানামো সক্কো – ‘‘সম্বহুলা কির ভিক্খূ ভগৰতো চীৰরকম্মং করোন্তি – ‘নিট্ঠিতচীৰরো ভগৰা তেমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সতী’’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহানামো সক্কো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সুতমেতং, ভন্তে – ‘সম্বহুলা কির ভিক্খূ ভগৰতো চীৰরকম্মং করোন্তি – নিট্ঠিতচীৰরো ভগৰা তেমাসচ্চযেন চারিকং পক্কমিস্সতী’তি. ন খো নেতং [ন খো তে এতং (সী. পী.)], ভন্তে, ভগৰতো সম্মুখা সুতং সম্মুখা পটিগ্গহিতং সপ্পঞ্ঞেন উপাসকেন সপ্পঞ্ঞো উপাসকো আবাধিকো দুক্খিতো বাল়্হগিলানো ওৰদিতব্বো’’তি.

‘‘সপ্পঞ্ঞেন মহানাম, উপাসকেন সপ্পঞ্ঞো উপাসকো আবাধিকো দুক্খিতো বাল়্হগিলানো চতূহি অস্সাসনীযেহি ধম্মেহি অস্সাসেতব্বো – ‘অস্সাসতাযস্মা – অত্থাযস্মতো বুদ্ধে অৰেচ্চপ্পসাদো ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. অস্সাসতাযস্মা – অত্থাযস্মতো ধম্মে…পে… সঙ্ঘে…পে… অরিযকন্তানি সীলানি অখণ্ডানি…পে… সমাধিসংৰত্তনিকানী’’’তি.

‘‘সপ্পঞ্ঞেন, মহানাম, উপাসকেন সপ্পঞ্ঞো উপাসকো আবাধিকো দুক্খিতো বাল়্হগিলানো ইমেহি চতূহি অস্সাসনীযেহি ধম্মেহি অস্সাসেত্ৰা এৰমস্স ৰচনীযো – ‘অত্থাযস্মতো মাতাপিতূসু অপেক্খা’তি? সো চে এৰং ৰদেয্য – ‘অত্থি মে মাতাপিতূসু অপেক্খা’তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘আযস্মা খো মারিসো মরণধম্মো. সচে পাযস্মা মাতাপিতূসু অপেক্খং করিস্সতি, মরিস্সতেৰ; নো চে পাযস্মা মাতাপিতূসু অপেক্খং করিস্সতি, মরিস্সতেৰ. সাধাযস্মা, যা তে মাতাপিতূসু অপেক্খা তং পজহা’’’তি.

‘‘সো চে এৰং ৰদেয্য – ‘যা মে মাতাপিতূসু অপেক্খা সা পহীনা’তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘অত্থি পনাযস্মতো পুত্তদারেসু অপেক্খা’তি? সো চে এৰং ৰদেয্য – ‘অত্থি মে পুত্তদারেসু অপেক্খা’তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘আযস্মা খো মারিসো মরণধম্মো. সচে পাযস্মা পুত্তদারেসু অপেক্খং করিস্সতি, মরিস্সতেৰ; নো চে পাযস্মা পুত্তদারেসু অপেক্খং করিস্সতি, মরিস্সতেৰ. সাধাযস্মা, যা তে পুত্তদারেসু অপেক্খা তং পজহা’’’তি.

‘‘সো চে এৰং ৰদেয্য – ‘যা মে পুত্তদারেসু অপেক্খা সা পহীনা’তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘অত্থি পনাযস্মতো মানুসকেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অপেক্খা’তি? সো চে এৰং ৰদেয্য – ‘অত্থি মে মানুসকেসু পঞ্চসু কামগুণেসু অপেক্খা’তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘মানুসকেহি খো, আৰুসো, কামেহি দিব্বা কামা অভিক্কন্ততরা চ পণীততরা চ. সাধাযস্মা, মানুসকেহি কামেহি চিত্তং ৰুট্ঠাপেত্ৰা চাতুমহারাজিকেসু [চাতুম্মহারাজিকেসু (সী. স্যা. কং. পী.)] দেৰেসু চিত্তং অধিমোচেহী’’’তি.

‘‘সো চে এৰং ৰদেয্য – ‘মানুসকেহি মে কামেহি চিত্তং ৰুট্ঠিতং, চাতুমহারাজিকেসু দেৰেসু চিত্তং অধিমোচিত’ন্তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘চাতুমহারাজিকেহি খো, আৰুসো, দেৰেহি তাৰতিংসা দেৰা অভিক্কন্ততরা চ পণীততরা চ. সাধাযস্মা, চাতুমহারাজিকেহি দেৰেহি চিত্তং ৰুট্ঠাপেত্ৰা তাৰতিংসেসু দেৰেসু চিত্তং অধিমোচেহী’’’তি.

‘‘সো চে এৰং ৰদেয্য – ‘চাতুমহারাজিকেহি মে দেৰেহি চিত্তং ৰুট্ঠিতং, তাৰতিংসেসু দেৰেসু চিত্তং অধিমোচিত’ন্তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘তাৰতিংসেহি খো, আৰুসো, দেৰেহি যামা দেৰা…পে… তুসিতা দেৰা…পে… নিম্মানরতী দেৰা…পে… পরনিম্মিতৰসৰত্তী দেৰা…পে… পরনিম্মিতৰসৰত্তীহি খো, আৰুসো, দেৰেহি ব্রহ্মলোকো অভিক্কন্ততরো চ পণীততরো চ. সাধাযস্মা, পরনিম্মিতৰসৰত্তীহি দেৰেহি চিত্তং ৰুট্ঠাপেত্ৰা ব্রহ্মলোকে চিত্তং অধিমোচেহী’তি. সো চে এৰং ৰদেয্য – ‘পরনিম্মিতৰসৰত্তীহি মে দেৰেহি চিত্তং ৰুট্ঠিতং, ব্রহ্মলোকে চিত্তং অধিমোচিত’ন্তি, সো এৰমস্স ৰচনীযো – ‘ব্রহ্মলোকোপি খো, আৰুসো, অনিচ্চো অদ্ধুৰো সক্কাযপরিযাপন্নো. সাধাযস্মা, ব্রহ্মলোকা চিত্তং ৰুট্ঠাপেত্ৰা সক্কাযনিরোধে চিত্তং উপসংহরাহী’’’তি.

‘‘সো চে এৰং ৰদেয্য – ‘ব্রহ্মলোকা মে চিত্তং ৰুট্ঠিতং, সক্কাযনিরোধে চিত্তং উপসংহরামী’তি; এৰং ৰিমুত্তচিত্তস্স খো, মহানাম, উপাসকস্স আসৰা [ৰস্সসত (সী. স্যা.)] ৰিমুত্তচিত্তেন ভিক্খুনা ন কিঞ্চি নানাকরণং ৰদামি, যদিদং – ৰিমুত্তিযা ৰিমুত্ত’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. সোতাপত্তিফলসুত্তং

১০৫১. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তি. কতমে চত্তারো? সপ্পুরিসসংসেৰো, সদ্ধম্মস্সৰনং, যোনিসোমনসিকারো, ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি – ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. সকদাগামিফলসুত্তং

১০৫২. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, ধম্মা ভাৰিতা বহুলীকতা সকদাগামিফলসচ্ছিকিরিযায সংৰত্তন্তি. কতমে চত্তারো? …পে… সংৰত্তন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. অনাগামিফলসুত্তং

১০৫৩. …পে… অনাগামিফলসচ্ছিকিরিযায…পে… সংৰত্তন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. অরহত্তফলসুত্তং

১০৫৪. …পে… অরহত্তফলসচ্ছিকিরিযায…পে… সংৰত্তন্তী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঞ্ঞাপটিলাভসুত্তং

১০৫৫. …পে… পঞ্ঞাপটিলাভায…পে… সংৰত্তন্তী’’তি. নৰমং.

১০. পঞ্ঞাৰুদ্ধিসুত্তং

১০৫৬. …পে… পঞ্ঞাৰুদ্ধিযা …পে… সংৰত্তন্তী’’তি. দসমং.

১১. পঞ্ঞাৰেপুল্লসুত্তং

১০৫৭. …পে…. পঞ্ঞাৰেপুল্লায…পে… সংৰত্তন্তী’’তি. একাদসমং.

সপ্পঞ্ঞৰগ্গো ছট্ঠো.

তস্সুদ্দানং –

সগাথকং ৰস্সংৰুত্থং, ধম্মদিন্নঞ্চ গিলানং;

চতুরো ফলা পটিলাভো, ৰুদ্ধি ৰেপুল্লতায চাতি.